Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 20:27

Προσέξτε, αγαπητοί, μήπως οι πολλές ευεργεσίες του γίνουν σε εμάς αιτία καταδίκης, εάν δεν πολιτευόμαστε αξίως αυτού και δεν πράττουμε τα καλά και ευάρεστα ενώπιόν του με ομόνοια. Διότι λέει κάπου: «Το πνεύμα του Κυρίου είναι λύχνος που ερευνά τα εσώτατα της ψυχής». Ας αναλογιστούμε πόσο κοντά μας βρίσκεται, και ότι τίποτα δεν του μένει κρυφό από τις σκέψεις μας ούτε από τους διαλογισμούς τους οποίους κάνουμε.

Διότι εξάπαντος μιλάς με σοφιστεία· επειδή άκουσα ήδη και κάποιους ματαιόφρονες, οι οποίοι μετατρέπουν την αλήθεια του Θεού και Σωτήρα μας σε βλασφημία, να λέγουν: «ερευνά μεν τα βάθη του Θεού, αλλά δεν τα καταλαμβάνει», επειδή δεν προστίθεται στο ρητό αυτή η λέξη, αλλά ο Απόστολος είπε μόνο «ερευνά τα βάθη του Θεού»· και δεν προστίθεται το «καταλαμβάνει». Ώ, τι μεγάλη ανοησία! Υπήρχε άραγε ανάγκη, θεοχτυπημένε, μετά το «ερευνά» να πει και το «καταλαμβάνει»; Διότι, σύμφωνα με τη δική σου έλλειψη ευφυΐας, το νόημα θα βρισκόταν χωλό εάν δεν προστίθετο αυτή η λέξη; Τώρα όμως δεν σου απομένει καμία πρόφαση. Επειδή από παντού η Γραφή συνάγει την αλήθεια για τον ευλαβέστατο άνθρωπο. Διότι για τον παντοκράτορα Θεό έχει γραφτεί το εξής: «ο Θεός δοκιμάζει νεφρούς» και «ερευνά τα ταμεία της κοιλίας». Εάν όμως δοκιμάζει νεφρούς, άραγε δεν γνωρίζει τι δοκιμάζει; Ή μήπως το σύνολο της γνώσης το εξέφρασε με το «δοκιμάζει»; Στο «ερευνά δε τα ταμεία της κοιλίας», και πάλι δεν προστίθεται το «καταλαμβάνει». Άραγε, εάν δεν προστίθεται στο ρητό το «καταλαμβάνει», θα προξενήσω τον θάνατο στον εαυτό μου, παρεμβάλλοντας στο ρητό το «δεν καταλαμβάνει» σύμφωνα με τον δικό σου ισχυρισμό, ανόητε; Έτσι, λοιπόν, και για το Άγιο Πνεύμα έχει ειπωθεί ότι ερευνά, και δεν υπήρχε ανάγκη να πει ότι και καταλαμβάνει. Διότι από αυτόν ακριβώς τον λόγο δηλώνεται ότι στο Άγιο Πνεύμα υπάρχει η γνώση του Θεού και των βαθών του Θεού.

Ακόμη κι αν δεν λέει «κατανοεί», το ίδιο πράγμα να εννοείς και να μην καταστρέφεις την ίδια σου την ψυχή. Διότι, όπως ακριβώς για τον Πατέρα δεν πρέπει να τολμά κανείς να λέει ότι απλώς ερευνά και δεν κατανοεί (επειδή Αυτός έπλασε τον άνθρωπο μαζί με τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα· διότι η Τριάδα είναι πάντοτε Τριάδα και ποτέ δεν δέχεται προσθήκη), έτσι ακριβώς πρέπει να νοούμε και για το Άγιο Πνεύμα. Διότι, όταν λέει «ας ποιήσουμε τον άνθρωπο» («επειδή στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη»), υποδηλώνει τη φωνή του Πατέρα που συγκαλεί στη δημιουργία, και λέγοντας το «ας ποιήσουμε», θα έλεγα ότι δεν το εννοεί μόνο για τον Υιό, αλλά και για το Άγιο Πνεύμα. Διότι έτσι λέει: «με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους». Συνδημιουργεί λοιπόν ο Λόγος με τον Πατέρα, συνδημιουργεί και το Άγιο Πνεύμα. Ο παντοκράτωρ Θεός, λοιπόν, που έπλασε τον άνθρωπο δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, Αυτός που «ερευνά τα μύχια της ύπαρξης»; Απεναντίας, ο λόγος αυτός υποδεικνύει το μέγιστο της γνώσης του Θεού λέγοντας αυτό, για να μη νομίσει κανείς από όσους ανάμεσά μας αμαρτάνουν ότι κάτι είναι κρυμμένο από τον Θεό. Διότι Αυτός γνωρίζει τον άνθρωπο και τα του ανθρώπου.

Ο απόστολος, εξάλλου, λέγει σαφώς γι' αυτό: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία», και «εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Κυρίου κατοικεί μέσα σας». Εάν λοιπόν ονομαζόμαστε ναός του Θεού λόγω της ενοικήσεως του Αγίου Πνεύματος, ποιος θα τολμούσε να απορρίψει το Πνεύμα και να το αποξενώσει από την ουσία του Θεού, εφόσον ο απόστολος λέγει σαφώς ότι εμείς γινόμαστε ναοί του Θεού, εξαιτίας του Αγίου Πνεύματος που ενοικεί στους αξίους; Και πώς θα είναι ξένο προς τον Θεό το Πνεύμα, το οποίο «ερευνά τα βάθη του Θεού;» Και μη μου πεις: ερευνά, άρα δεν γνωρίζει ακόμη, όπως μερικοί τολμούν να βλασφημούν και να καταστρέφουν τους εαυτούς τους, επειδή ενδεχομένως να πουν το ίδιο και για τον Πατέρα, αφού και γι' αυτόν είναι γραμμένο ότι «ερευνά τα μύχια της καρδιάς (ταμεία κοιλίας)». Και αν σκεφτείς ασεβώς, επειδή δεν προστίθεται στο "ερευνά" το "γνωρίζει" όσον αφορά το Πνεύμα, θα ασεβήσεις και ως προς τον Πατέρα, αναγκαζόμενος να προβάλεις την ίδια υπόνοια. Διότι, ούτε στην περίπτωση του Πατέρα, όταν ερευνά τα μύχια, προστίθεται το "γνωρίζει" (καθώς δεν υπήρχε ανάγκη να λεχθεί), εφόσον η πρόγνωση του Θεού δηλώνεται σαφώς από το "ερευνά" και κατέχει την τελειότητα της αποφάνσεως. Έτσι, λοιπόν, να νοήσεις ότι μία είναι η γνώση και η πρόγνωση του Πνεύματος, του Υιού και του Πατέρα, καθώς η Αγία Τριάδα κατέχει σαφώς την τελειότητα και την ταυτότητα. 14.

Ή η υπερβολή και η έλλειψη κάθε πράγματος. Από τον Κύριο κατευθύνονται τα βήματα του ανθρώπου. [Αυτόθι] Δεν μπορεί ο θνητός, δηλαδή ο αμαρτωλός, να κατανοήσει τις οδούς του Κυρίου· επειδή, όντας θνητός, δεν συναπέθανε και δεν συνέζησε με τον Χριστό. Διότι, για να πορευθεί προς τη βασιλεία των ουρανών, τα βήματα του ανθρώπου κατευθύνονται από τον Κύριο. Φως Κυρίου είναι η πνοή των ανθρώπων, και λύχνος που ερευνά τα ταμεία της κοιλίας. [Κώδ. φ. 86 α.] Αυτό σημαίνει ότι τίποτα μέσα του δεν είναι σκοτεινό. Αλλά και η ίδια η ψυχή, η οποία ερευνάται από αυτόν, είναι φως για τον Θεό, σαν να εμφανιζόταν η ίδια και να άναβε λύχνο. Το φως του Κυρίου είναι αίτιο ζωής για τα λογικά όντα· διότι η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Στη συνέχεια, ο Θεός, αφού ενεφύσησε στο πρόσωπο του ανθρώπου, τον έκανε ψυχή ζώσα· με το οποίο φως ο κατάλληλος λύχνος ερευνά τις κρυμμένες ασθένειες, φωτίζοντάς τες. Λύχνος είναι και ο νόμος, ο οποίος έγινε παιδαγωγός μας προς τον Χριστό. Ελεημοσύνη και αλήθεια θα περικυκλώσουν με δικαιοσύνη τον θρόνο του. Διότι όπου υπάρχει αλήθεια και δικαιοσύνη, δεν υπάρχει τίποτα άδικο. Εκείνος, λοιπόν, που τις διαθέτει, προστατεύεται από αυτές. Στολίδι για τους νέους είναι η σοφία. Και ποια είναι, λοιπόν, η δόξα της φύσεως; Και ποιος πρεσβύτερος δεν το έχει αυτό; Ή εννοεί το εξής: Όπως ακριβώς η λευκή κόμη κάνει αυτόν σεβάσμιο, έτσι και εκείνους η σοφία. Μώλωπες και συντριβές συναντούν τους κακούς.

Για τον Πατέρα είναι γραμμένο: «Εγώ είμαι ο Θεός που δοκιμάζει νεφρούς και ερευνά τα ταμιεία της κοιλίας». Άραγε, επειδή δεν προστίθεται το ρήμα «καταλαμβάνω», θα ισχυριστείς ότι ο Πατέρας βρίσκεται σε άγνοια; Μήπως ερευνά και δοκιμάζει επειδή αγνοεί, ώστε να τολμήσεις να πεις το ίδιο και για το προσκυνητό Πνεύμα; Πώς τότε είπε: «Ξεχωρίστε μου τον Παύλο και τον Βαρνάβα για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει»; Βλέπεις την εξουσία· κατανόησε τη θεότητα.