Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 20:9

Όταν ρωτήθηκε σχετικά, ο ίδιος Γέροντας είπε: Εξαπατήθηκε εκείνος που δέχθηκε την ευθύνη, επειδή τόλμησε να πιστέψει ότι μπορεί να δώσει λόγο στον Θεό για οποιοδήποτε πράγμα. Διότι «ποιος θα τολμήσει να ισχυριστεί ότι έχει καθαρή την καρδιά του;». Αυτό είναι έργο των τέλειων Πατέρων. Όφειλε να πει σε εκείνον που του ανέθετε την υπόθεση: «Δεν είμαι ικανός να αναλάβω κάτι τέτοιο, ώστε να δώσω λόγο στον Θεό, επειδή είμαι άνθρωπος αμαρτωλός. Εκείνο όμως για το οποίο θα φροντίσω είναι να καταβάλω στο έργο όλη μου τη δύναμη· στον Θεό δε ανήκει να συνεργήσει, ώστε να γίνει σύμφωνα με το θέλημά Του». Αν είχε μιλήσει έτσι, αυτό θα του λογιζόταν ως ταπείνωση και ο Θεός δεν θα τον έκρινε για κάτι που υπερέβαινε τη δύναμή του. Επειδή όμως δέχθηκε την ευθύνη με τη βεβαιότητα ότι θα μπορούσε να δώσει λόγο, ο Θεός θα του ζητήσει τώρα τον λόγο αυτόν με κάθε ακρίβεια. Αλλά ούτε εκείνος που του ανέθεσε την υπόθεση όφειλε να απαιτήσει από τον αδελφό μια τέτοια διαβεβαίωση. Διότι, ενώ νόμιζε ότι τον θεωρούσε αξιόπιστο, από άγνοια τον αντιμετώπισε ως αναξιόπιστο. Έπρεπε, αφού μία φορά του έδειξε εμπιστοσύνη, να αφήσει την υπόθεση στον Θεό και να μην αμφιβάλλει για τον άνθρωπο· διότι όποιος αμφιβάλλει δεν πρέπει ούτε να του εμπιστεύεται το έργο.

Ή πώς θα μπορούσε να πράξει αυτό που δεν της είναι αρεστό, αν κάποιος είχε τη δύναμη να την εκτρέψει σε κάτι άλλο; Διότι, έστω και αν υφίσταται ιδιαιτέρως και καθ' εαυτόν ο Θεός και Πατήρ, και ομοίως ο Υιός και το Πνεύμα, ωστόσο η αγία και ομοούσιος Τριάς δεν διασπάται σε ολοκληρωτικό μερισμό, αλλά μάλλον σύμπαν το πλήρωμά της ανάγεται σε μία φύση θεότητας. Προς τούτοις, πρέπει να εξεταστεί και εκείνο, ότι κανένας λόγος δεν θα μπορούσε εύλογα να αποστερήσει τον Υιό από τη φυσική ταυτότητα προς τον Πατέρα. Επειδή διαβεβαίωσε ότι πάντοτε πράττει τα αρεστά σε αυτόν, όντας μάλλον ομοούσιος με αυτόν, και διά τούτου θα αναγνωριστεί ως Θεός αληθινός και κατά φύσιν εκ Θεού. Διότι ποιος, πες μου, θα σκεφτεί τα του Θεού θεοπρεπώς και απαραλλάκτως, εάν δεν είναι και ο ίδιος κατά φύσιν Θεός; Ή ποιος θα μπορούσε να επιτελεί πάντοτε το αρεστό σε αυτόν, εάν δεν έχει τη φύση του άβατη στο κακό, και δεν έχει λάβει το εξαίρετο αξίωμα της θείας φύσεως, εννοώ το να μη γνωρίζει αμαρτία; Διότι περί των κτισμάτων έχει ειπωθεί: «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά, ή ποιος θα έχει την παρρησία να πει ότι είναι καθαρός από αμαρτίες;». Τότε που και η θεία γραφή, ανάγοντας το λεγόμενο σε ακρότατη υπερβολή, λέγει: «Ακόμη και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν του».

Ματθ. 19, 26 Δεν θα μπορούσε να υπάρξει κάποιος που να έχει την ψυχή του εντελώς ελεύθερη από τα πάθη, ακόμη κι αν ήταν ένας από τους πλέον φιλόπονους αγωνιστές· διότι «ποιος είναι καθαρός από ρύπο», σύμφωνα με τα Γραφόμενα, ή «ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά»; Εάν δε και εκείνος που «έφταιξε σε ένα, γίνεται ένοχος για όλα», σύμφωνα με τον λόγο της καταδίκης, ποιος δεν θα λογοδοτούσε στο εξής για την παράβαση του ενός, μη μπορώντας να την αποφύγει; Διότι ούτε την αμαρτία κατά νουν δεν θα μπορούσε να διαφύγει ακόμη και ο εξαιρετικά νηφάλιος. Επομένως, όσον αφορά την ανθρώπινη αδυναμία, κανένας δεν σώζεται· όσον αφορά, όμως, την αγαθότητα Εκείνου που σώζει, η σωτηρία δεν είναι ακατόρθωτη· διότι δεν οδηγεί κάθε αμαρτία σε θάνατο.

Τότε ακριβώς ο νους μέσα μας λειτουργεί σαν ένας κριτής και δικαστής· και αφού επαινέσει το αγαθό και αναγνωρίσει ότι αυτό πρέπει να επικρατεί, επιζητεί την ορθή κρίση. Αν όμως παραχωρήσει τη νίκη στη φαυλότητα, έχει απομακρυνθεί από την ορθή κρίση και θα ακούσει δικαίως: «Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό· αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· σε αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως, και το φως ως σκοτάδι.» Αποτελεί επομένως ευαγγελικό καύχημα το να κρίνει κανείς ορθά, και να υπερασπίζεται τους αδικουμένους. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Σώστε τον αδικούμενο.» Επιπλέον, προς αυτή την κατεύθυνση, πρέπει κανείς να επιδιώκει τη συμπάθεια και την αμεροληψία. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό», λέει, «και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος»· όχι βέβαια σαν να δικαζόμαστε με τον Δεσπότη. «Διότι οπωσδήποτε θα δικαιωθεί», λέει, «στα λόγια Του, και θα νικήσει όταν κρίνεται.» Διότι κανείς δεν θα είναι καθαρός από ρύπο, ούτε θα μπορέσει να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά, αλλά μάλλον καθώς ελέγχονται, και κατά κάποιον τρόπο δοκιμάζουν τους εαυτούς τους, (αντιλαμβάνονται) ότι το μέγεθος της θείας δωρεάς είναι και πολύ μεγάλο και αξιολογότατο. Όπως ακριβώς μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Υπόσχεται, επομένως, σε αυτούς που μεταβαίνουν από τη νομική αγωγή κατά κάποιον τρόπο διά της πίστεως στην καθαρότητα της κατά Χριστόν ζωής, την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων.

Αυτό όμως δεν χαρακτηρίζει κάποιον που νοσεί από αλαζονεία, αλλά εκείνον που έχει ήδη επίγνωση της δικής του φύσης και γνωρίζει με ακρίβεια ότι όλοι είμαστε ένοχοι για πολλές αμαρτίες, και πως, εάν ο Θεός δεν ήθελε να μας σώσει με το έλεός Του, κανείς δεν θα μπορούσε να καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά, ούτε καν θα είχε την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από την αμαρτία.

Αλλά εκείνος που φρονεί ορθά, ψάλλει και λέει προς τον Δεσπότη των όλων: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Διότι οπωσδήποτε θα υπερισχύσει Αυτός που γνωρίζει τα πάντα, και κανείς δεν θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά, ούτε θα μπορούσε να βρεθεί καθαρός από αμαρτίες. Επομένως, είναι εξαιρετικά φοβερό το να κρίνεται κανείς ενώπιον του Θεού.

Ότι συμβαίνουν και στους δικαίους ολισθήματα, σύμφωνα με το, «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος και θα σηκωθεί». Άλλο λοιπόν είναι το να σφάλλει κανείς ακατάπαυστα, και άλλο, ενώ προσπαθεί να κατορθώσει τη δικαιοσύνη, κάποιες σπάνιες φορές να υποκύπτει στην κοινή ασθένεια της φύσης. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;» σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Και ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά;» <Στη θλίψη με επλάτυνες.> (A f. 21 b.) Επειδή είπε ότι με εισάκουσε ο Θεός, σαν κάποιος να τον ρώτησε: «Ως προς τι εισακούστηκες, ω προφήτη; Και ποια επιθυμία σου έφτασε σε αίσιο πέρας;» διασαφηνίζει τον τρόπο της βοήθειας, και λέει ότι «Επλατύνθηκα μέσα στη θλίψη»· δηλαδή, όχι μόνο απαλλάχθηκα από τις δυσκολίες και από το να βρίσκομαι σε οδυνηρές καταστάσεις, αλλά ορίστε, ευρύνομαι και προς την ευθυμία. Διότι με εισάκουσε, όχι δίνοντάς μου χρήματα, ούτε για να υπερισχύσω των εχθρών (διότι δεν ζήτησα αυτά), αλλά με την άνεση που υπήρξε μέσα στη θλίψη. (A f. 22.) Ο Παύλος λοιπόν άκουσε: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται στην ασθένεια.» Και όσοι διέφυγαν τις παγίδες της αμαρτίας, και όσοι τελειώθηκαν στην πίστη και υπέμειναν θλίψεις και βασανιστήρια υπέρ του Χριστού, θα απολαύσουν τα άνωθεν αγαθά. Ο λόγος αυτός θα μπορούσε να αναφερθεί και στον Σωτήρα, δείχνοντας ότι και Αυτός τελειώθηκε μέσω των παθημάτων, και εξαιτίας του ότι έπαθε έγινε υψηλότερος.

Προσέξτε δε, μήπως τολμήσει κάποιος να πει ότι δεν αμάρτησε. Εκείνος που λέει κάτι τέτοιο είναι τυφλός, βλέπει μυωπικά και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά των οφθαλμών και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι ουδείς είναι αναμάρτητος· ουδείς είναι καθαρός από ρύπο· ουδείς είναι παντελώς ανεύθυνος ανάμεσα στους ανθρώπους, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για χάρη μας. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαγχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, το λιμάνι των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, Εκείνος που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Προσέξτε όμως να μην τολμήσει κανείς να πει ότι δεν έχει αμαρτήσει. Αυτός που το λέει αυτό είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά της οράσεως και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος· κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα. Κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από ευθύνη, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, ο σωτήρας των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, αυτός που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Δοκίμασες την καρδιά μου, με επισκέφθηκες μέσα στη νύχτα· με δοκίμασες στο πυρ και δεν βρέθηκε μέσα μου αδικία. Πόσο υπερβαίνει την ανθρώπινη ασθένεια το νόημα αυτών των λόγων! Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά; Και ποιος θα έχει την παρρησία να δηλώσει ότι είναι καθαρός από αμαρτίες; Επομένως, μόνο στον ίδιο τον Χριστό θα άρμοζε να λέει τα προκείμενα. Μήπως άραγε, στην προκειμένη περίπτωση, ονόμασε «νύχτα» την κάθοδο στον άδη και τον χώρο του θανάτου; Διότι, αν και βρέθηκε μέσα στη νύχτα κατά τον καιρό των πειρασμών και στον σκοτεινό και ανήλιαγο τόπο του θανάτου, εντούτοις, αφού δοκιμάστηκε, αξιώθηκε την επισκοπή από τον Πατέρα μέσω της αναστάσεως, και την επέτυχε. Επειδή ακριβώς, σαν τον χρυσό που ρίχνεται στο πυρ, παρέμεινε λαμπρός και καθαρός. Επειδή είναι ο μόνος από όλους τους αιώνες που δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, σύμφωνα με τον Ησαΐα.

Έτσι το αυτί ανοίγει τις θυρίδες στον θάνατο, διότι μέσω όσων ακούει δέχεται στην ψυχή πολλά πάθη: φόβο, λύπη, θυμό, ηδονή, επιθυμία, ξεσπάσματα γέλιου και τα παρόμοια. Η απόλαυση δε της γεύσης είναι, θα έλεγε κανείς, η μητέρα των επιμέρους κακών. Διότι, ποιος δεν γνωρίζει ότι η ενασχόληση με τον λαιμό αποτελεί σχεδόν τη ρίζα των σφαλμάτων του βίου; Αφού από αυτήν εξαρτώνται η τρυφή, η μέθη, η γαστριμαργία, η ασωτία στη διατροφή, η πλησμονή, ο κορεσμός, ο κώμος (οι οργιαστικές διασκεδάσεις) και η κτηνώδης και άλογη ροπή προς τα πάθη της ατιμίας. Ομοίως, η αίσθηση της αφής αποτελεί το έσχατο από όλα τα αμαρτήματα. Διότι όλα όσα διαπράττονται στο σώμα από τους φιλήδονους είναι αρρωστήματα της απτικής αντίληψης, τα οποία θα ήταν μακροσκελές να τα διηγηθεί κανείς ένα προς ένα· και ταυτόχρονα δεν είναι πρέπον να αναμειγνύουμε στους σεμνότερους λόγους όλα όσα αποτελούν κατηγόριες της αφής. Ποιος λόγος, όμως, θα μπορούσε να απαριθμήσει το σμήνος των σφαλμάτων που αφορούν την ψυχή και την προαίρεση; «Έσωθεν», λέγει, «εκπορεύονται διαλογισμοί πονηροί»· και πρόσθεσε τον κατάλογο εκείνων που μας μολύνουν μέσω των σκέψεων. Εάν, λοιπόν, τα δίχτυα των αμαρτιών έχουν απλωθεί έτσι ολόγυρά μας από παντού, μέσω όλων των αισθητηρίων και μέσω των εγκάρδιων κινημάτων της ψυχής, ποιος θα καυχηθεί, όπως λέει η Σοφία, ότι έχει αγνή καρδιά; Ποιος έχει καθαριστεί από τον ρύπο; Όπως ακριβώς μαρτυρεί για κάτι τέτοιο και ο Ιώβ.

Επιπλέον, έπρεπε η φύση που είχε νικηθεί να νικήσει αυτόν που την νίκησε, και αυτός που εξαπάτησε να εξαπατηθεί. Γι' αυτόν τον λόγο, έπρεπε και ήταν αναγκαίο να γίνει άνθρωπος εκείνος που θα ήταν άγευστος αμαρτίας. Αυτό όμως ήταν αδύνατο· διότι «κανείς», όπως λέει η Γραφή, «δεν είναι αναμάρτητος, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα», και «ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά;», και «κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνο ένας, ο Θεός». Εξαιτίας αυτών, ο εκ Θεού Θεός Λόγος, ο οποίος υπάρχει εξ αϊδίου από Εκείνον, αλλά βρίσκεται και μέσα σε Εκείνον (διότι δεν είναι δυνατόν ούτε καν να διανοηθούμε ποτέ Θεό χωρίς Λόγο), και υπάρχει μαζί με Εκείνον ως ένας Θεός (επειδή ούτε το ηλιακό απαύγασμα είναι φως διαφορετικό από τον ήλιο, ούτε η ακτίνα του ήλιου είναι άλλος ήλιος πέρα από τον ένα)· γι' αυτά λοιπόν ο μόνος αναμάρτητος Υιός και Λόγος του Θεού γίνεται υιός ανθρώπου, άτρεπτος κατά τη θεότητα και άμεμπτος κατά την ανθρωπότητα, «ο οποίος, μόνος», όπως ακριβώς είχε προμαρτυρήσει ο Ησαΐας, «δεν διέπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», και όχι μόνο αυτό, αλλά είναι και ο μόνος που ούτε σε ανομίες συνελήφθη ούτε σε αμαρτίες κυοφορήθηκε, όπως ακριβώς μαρτυρεί στους Ψαλμούς ο Δαβίδ για τον εαυτό του, ή μάλλον για κάθε άνθρωπο.

Έπειτα, ερμηνεύοντας ο ίδιος ότι το «κατένυξε» σημαίνει «κατέπληξε», είπε: «Μάτια ώστε να μη βλέπουν και αυτιά ώστε να μην ακούν». Αυτό πράγματι συνηθίζει να συμβαίνει σε όσους καταπλήσσονται· διότι, καθώς ο νους ταράζεται, οι αισθήσεις παύουν να επιτελούν τις οικείες λειτουργίες τους. Άκουσε, όμως, τι σημαίνει αυτό από τη Γραφή, η οποία λέει: «Μακάριος είναι εκείνος που δεν καταβλήθηκε από τη λύπη για την αμαρτία». Και όμως, η κατά Θεόν λύπη επιφέρει μετάνοια που οδηγεί σε σωτηρία αμετάκλητη. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέει; Αν υποστηρίζαμε, όπως νομίζουν ορισμένοι, ότι εδώ μακαρίζεται εκείνος που δεν αμάρτησε καθόλου, ίσως κανείς να μην μπορούσε να μετάσχει σε αυτόν τον μακαρισμό· διότι όλοι είμαστε υπόλογοι σε επιτίμια. Ποιος, πράγματι, θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά; Ή ποιος θα ισχυριστεί με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτίες; Αν όμως λέγαμε ότι μακαρίζει όχι εκείνον που δεν λυπήθηκε, αλλά εκείνον που δεν καταβλήθηκε από τη λύπη ούτε εγκατέλειψε εκ των προτέρων τη σωτηρία του, όπως συνέβη στον Ιούδα, ο οποίος έθεσε τέλος στη ζωή του με αγχόνη —πράγμα που φοβόταν ο θεσπέσιος Παύλος μήπως πάθει και εκείνος που είχε πορνεύσει μεταξύ των Κορινθίων, και γι’ αυτό έλεγε να τον δεχθούν αφού μετανοήσει, «μήπως ένας τέτοιος άνθρωπος καταποντιστεί από την υπερβολική λύπη»—, τότε ίσως να προσεγγίζαμε κάπως την αλήθεια του ρητού. Και αν η κατάνυξη λέγεται επίσης με θετική σημασία, ας μην απορεί κανείς· διότι και εκεί δηλώνει τον τραυματισμό από τα καλά, όπως ακριβώς αναφωνούσε και η ψυχή που ποθούσε τον θείο έρωτα: «Διότι είμαι πληγωμένη από αγάπη».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ 1515. Φαίνεται ότι ταράχθηκες, επειδή άκουσες ότι εδώ και ο Λάζαρος έλαβε την ανταπόδοση για τα παραπτώματά του και ο πλούσιος για τα καλά του έργα· αν όμως είχες προσέξει όσα ειπώθηκαν, δεν θα είχες ταραχθεί. Διότι το ότι δεν είπε «έλαβες», αλλά «απέλαβες» —καθώς το πρώτο δηλώνει χάρη, ενώ το δεύτερο ανταπόδοση— καθιστά απολύτως σαφές και επιβεβαιώνει το νόημα όσων είπαμε. Και το ότι όχι μόνον όσοι έχουν φθάσει στην κορυφή της αρετής έχουν κάποιο ανθρώπινο παράπτωμα —διότι μόνον το Θείο είναι αναμάρτητο— αλλά και όσοι έχουν καταπέσει στον πυθμένα της κακίας έχουν κάποιο καλό έργο, το διακηρύσσει η Αγία Γραφή· για τους πρώτους λέει: «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά; Ή ποιος θα ισχυρισθεί με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτίες;»· για τους δεύτερους αναφέρει ότι ο άδικος κριτής, ο οποίος ούτε τον Θεό φοβόταν ούτε άνθρωπο ντρεπόταν, έκανε κάτι καλό, καθώς λυπήθηκε τη χήρα που ερχόταν διαρκώς προς αυτόν και της απέδωσε το δίκαιο απέναντι σε εκείνους που την αδικούσαν. Εάν, λοιπόν, ακόμη και στους άριστους βρίσκεται κάποια μομφή και στους κάκιστους κάποια αρετή, γιατί απορείς που, αφού και οι δύο ξεκαθάρισαν εδώ τους λογαριασμούς τους, μεταφέρθηκαν εκεί, ο ένας γυμνός από αμαρτήματα και ο άλλος έρημος από καλά έργα; Γι’ αυτό ο πρώτος απολάμβανε ανόθευτη την ευφροσύνη, ενώ ο δεύτερος υφίστατο απαρηγόρητη την τιμωρία.

ΣΜΗ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Πρόσφατα είχε ξεκινήσει ανάμεσά μας μια συζήτηση περί αρετής και κακίας, και ενώ πολλοί έλεγαν πολλά, εγώ είπα ότι θεωρώ πως όλοι οι άνθρωποι έχουν και ελαττώματα και πλεονεκτήματα. Αλλά οι μεν ευδόκιμοι και άριστοι έχουν μικρά και ασήμαντα ελαττώματα, ενώ τα κατορθώματά τους είναι μέγιστα και υπερφυή. Οι δε υπόλοιποι έχουν πλεονεκτήματα που είτε αναλογούν στα ελαττώματα, είτε υπερτερούν αυτών, είτε υπολείπονται αυτών. Διότι υπάρχουν άνθρωποι σκληροί μεν, σώφρονες δε, ή ασελγείς μεν, ελεήμονες δε, ή θρασύτατοι μεν, που μεταβάλλονται όμως εύκολα, ή άδικοι μεν, μετριόφρονες δε, ή άρπαγες μεν, εγκρατείς δε, ή ακρατείς μεν ως προς τη γλώσσα, εγκρατείς δε ως προς τις ηδονές, ή ακρατείς μεν ως προς τις ηδονές, εγκρατείς δε ως προς τη γλώσσα, ή υποδουλωμένοι μεν στη γαστέρα, αλλά κυρίαρχοι της οργής τους. Και για να μιλήσω συνοπτικά, δεν θα πίστευα εύκολα ότι υπάρχει άνθρωπος ούτε απαλλαγμένος από ελαττώματα, ούτε στερημένος από κατορθώματα. Και έφερα ως απόδειξη για το πρώτο τον κριτή της αδικίας, αυτόν που ούτε τον Θεό φοβόταν ούτε άνθρωπο ντρεπόταν, ο οποίος έπραξε κάτι καλό, ελεώντας τη χήρα που τον ικέτευε συνεχώς και αποδίδοντας δικαιοσύνη εναντίον αυτών που την αδικούσαν. Για δε το δεύτερο, το ρητό: «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά ή ποιος θα τολμήσει να πει ότι είναι καθαρός από αμαρτίες;»

Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά; Διττή είναι η κακία που αντιτίθεται στην αρετή· εξ αυτής η μεν είναι θεωρητική, η δε πρακτική. Το «ποιος» αναφέρεται στο σπάνιο· διότι είναι σπάνιο να βρει κανείς κάποιον καθαρό στην πράξη και στη θεωρία. Σημαίνει επίσης και το αδύνατο, όπως στο: «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος είναι καθ' ημών;». Σημαίνει και ερώτηση: «Ποιος είναι αυτός ο Βασιλεύς της δόξης;». Φανερώνει και το άτομο, όπως στο: «Κάποιος άνθρωπος ήταν ευγενής». —Στάθμιο μεγάλο και μικρό. [Cod. f. 85 b.] Διάθεση δόλια, που έχει μεν χρηστό λόγο, αλλά ακάθαρτη πράξη.

Επομένως, δεν προκαλεί την απόγνωση το πλήθος των αμαρτημάτων, αλλά η προαίρεση του ασεβούς. Ακόμη και αν, λοιπόν, φτάσεις σε κάθε είδους κακία, πες στον εαυτό σου: Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και επιθυμεί τη σωτηρία μας. Διότι, «εάν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες, θα τις κάνω λευκές σαν το χιόνι», λέει, και θα σας επαναφέρω στην αντίθετη κατάσταση. Ας μην απελπιζόμαστε, λοιπόν· διότι δεν είναι τόσο φοβερό το να πέσει κανείς, όσο το να παραμένει πεσμένος· ούτε είναι φοβερό το να τραυματιστεί, όσο το να μην θέλει να θεραπευτεί αφού έχει τραυματιστεί. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος θα έχει την παρρησία να πει ότι είναι καθαρός από αμαρτίες; Αυτά τα λέω, όχι για να σας κάνω περισσότερο ράθυμους, αλλά για να σας εμποδίσω να πέσετε στην απόγνωση.

Για να μην μπορεί, λοιπόν, κανείς να προβάλει αυτά ως δικαιολογία, από τώρα κιόλας σας προειδοποιώ και σας παρακαλώ να επιδείξετε βαθιά μετάνοια. Γνωρίζω ότι όλοι βρισκόμαστε υπό επιτίμια και ότι κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί πως έχει αγνή την καρδιά· αλλά δεν είναι αυτό το φοβερό, το ότι δεν έχουμε αγνή καρδιά, αλλά το ότι, ενώ δεν έχουμε αγνή καρδιά, δεν προσερχόμαστε σε Εκείνον που μπορεί να την κάνει αγνή. Διότι Εκείνος το μπορεί, εάν το θελήσει· και μάλιστα το θέλει περισσότερο από εμάς τους ίδιους· αλλά περιμένει να λάβει μια μικρή αφορμή από εμάς, ώστε να μας στεφανώσει με παρρησία.

Διότι, όπως ακριβώς οι πλέον φαύλοι πράττουν συχνά κάτι το αγαθό, έτσι και οι σπουδαίοι και ενάρετοι αμαρτάνουν συχνά σε κάτι. Διότι ποιος θα καυχηθεί, λέγει, ότι έχει αγνή την καρδιά του, ή ποιος θα τολμήσει να πει με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτία;

Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά; Ή ποιος θα ισχυριστεί με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτία; Γι' αυτόν τον λόγο λαμβάνουμε την εντολή να λέμε στην προσευχή: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», ώστε μέσω της συνήθειας της προσευχής να θυμηθούμε στο σημείο εκείνο ότι είμαστε υπόλογοι σε κολάσεις.

Ποιος λοιπόν θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος θα έχει την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από αμαρτία; Είναι αδύνατον, συνεπώς, να υπάρχει άνθρωπος αναμάρτητος. Διότι, τι λες; Είναι δίκαιος; Είναι ελεήμων; Είναι φιλόπτωχος; Αλλά έχει κάποιο ελάττωμα: ή υβρίζει άκαιρα, ή κενοδοξεί, ή πράττει κάτι άλλο παρόμοιο· διότι δεν χρειάζεται να τα απαριθμούμε όλα. Ο ένας είναι μεν ελεήμων, αλλά πολλές φορές δεν είναι σώφρων· ο άλλος είναι μεν σώφρων, αλλά δεν είναι ελεήμων· ο ένας διακρίνεται για τούτη την αρετή, ενώ ο άλλος για εκείνη.

Επειδή δεν είναι δυνατόν να βρεθεί άνθρωπος εντελώς αναμάρτητος· γι' αυτό και κάποιος έλεγε: «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος θα πει με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτία;» Και ο Παύλος, αφού είπε, «Η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα», πρόσθεσε: «Αλλά δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού»· και το χωρίο, «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του», είναι ολοφάνερο ότι αναφέρεται στα αμαρτήματά του. Για να μην μπορεί, λοιπόν, κανείς να πει: «Αν όλοι βρίσκονται μέσα στην αμαρτία, και δόθηκε η εντολή στον αμαρτωλό να μη διηγείται τα δικαιώματα του Θεού, ποιος θα είναι εκείνος που θα τα διηγηθεί;»· για να μην τα λέει αυτά κάποιος, παραθέτει λεπτομερώς και τα είδη των αμαρτιών.

Β΄. Και αυτά τα λέμε, όχι για να παρασύρουμε τις ψυχές σε ραθυμία, αλλά για να παρηγορήσουμε όσους πέφτουν σε απόγνωση. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά, ή ποιος θα τολμήσει να πει με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτίες; Και τι μιλώ για τους άλλους; Διότι, εάν φέρω στο μέσον τον Παύλο και θελήσω να απαιτήσω από αυτόν ακριβή εξέταση των πεπραγμένων του, δεν θα μπορέσει να την υποστεί. Διότι τι θα μπορέσει άραγε να πει;

Όποιος θέλει ας αποσκιρτήσει, δεν ανέχομαι κανέναν. Αυτές οι δικαιολογίες τα κατέστρεψαν όλα: μήπως φύγει, λέει κάποιος, και προσχωρήσει σε άλλη αίρεση. «Είναι αδύναμος, δείξε συγκατάβαση». Μέχρι ποιο σημείο; Μέχρι πότε; Μία και δύο και τρεις φορές; Μήπως για πάντα; Ιδού, παραγγέλλω πάλι και διαμαρτύρομαι εντόνως, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, ότι «εάν έλθω ξανά, δεν θα φεισθώ». Και όταν θα πρόκειται να κριθώ ενώπιον του βήματος του Χριστού, θα σταθείτε μακριά και εσείς και η εύνοια που ζητάτε από εμένα, ενώ εγώ θα λογοδοτώ. Επομένως, συμφέρει να πονάνε οι αμαρτάνοντες από τη δριμύτητα των λόγων, ώστε να απαλλαγούν από την αισχύνη των ίδιων των πράξεών τους. Γνωρίζω ότι όλοι είμαστε υποκείμενοι σε επιτίμια και ότι κανένας δεν μπορεί να καυχηθεί πως έχει αγνή καρδιά· αλλά το φοβερό δεν είναι αυτό, ότι δηλαδή δεν έχουμε αγνή καρδιά, αλλά το ότι, ενώ δεν έχουμε, δεν προσερχόμαστε σε Εκείνον που μπορεί να την κάνει αγνή. Γνωρίζω ότι τα λόγια πληγώνουν· αλλά τι να κάνω; Αν δεν επιθέσουμε πικρά φάρμακα, τα τραύματα δεν πρόκειται να θεραπευθούν· αν επιθέσουμε πικρά, εσείς δεν αντέχετε τον πόνο. Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού. Εντούτοις, είναι αναγκαίο να συγκρατήσω πλέον το χέρι μου· διότι όσα ελέχθησαν είναι επαρκή για τη διόρθωση εκείνων που δίνουν προσοχή. Εάν όμως παραμείνουμε αδιόρθωτοι, θα παραδοθούμε στα ίδια τα χέρια του Κριτή· και γνωρίζετε βεβαίως καλά, πόσο φοβερό είναι να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.

Για τον λόγο αυτόν, ο Θεός δεν κατέβασε αγγέλους από τους ουρανούς για να τους κάνει δασκάλους της ανθρώπινης φύσης, ώστε να μην κάνουν πιο αμείλικτες τις επιπλήξεις εναντίον μας, εξαιτίας της ανωτερότητας της φύσης τους και της άγνοιάς τους για την ανθρώπινη αδυναμία· αλλά έδωσε ως δασκάλους και ιερείς ανθρώπους θνητούς, ανθρώπους που περιβάλλονται από αδυναμία, ώστε αυτό ακριβώς το γεγονός, ότι δηλαδή και αυτός που ομιλεί και αυτοί που ακούν είναι υπόλογοι στα ίδια σφάλματα, να γίνει χαλινάρι στη γλώσσα εκείνου που ομιλεί, μην επιτρέποντάς του να προβαίνει σε κατηγορίες πέρα από το μέτρο. Και για ποιον λόγο τα είπα αυτά; Για να μην πείτε: «Εσύ, όντας καθαρός από αμαρτήματα και απαλλαγμένος από την οδύνη της επίπληξης, μας επιφέρεις με πολλή εξουσία πιο βαριά την τομή». Διότι εγώ πρώτος αισθάνομαι την οδύνη, επειδή και ο ίδιος είμαι υπόλογος σε αμαρτήματα. Διότι όλοι μας βρισκόμαστε υπό επιτίμια, και κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του. Επομένως, δεν προβαίνω στους ελέγχους φιλοσοφώντας πάνω στα δεινά των άλλων, ούτε από κάποια σκληρότητα, αλλά από πολλή μέριμνα. Διότι, στην περίπτωση εκείνων που θεραπεύουν τα σώματα, αυτός που επιφέρει την τομή δεν νιώθει καμία αίσθηση του πόνου, ενώ εκείνος που τέμνεται είναι ο μόνος που σπαράζει από τους πόνους· στην περίπτωση όμως εκείνων που θεραπεύουν τις ψυχές δεν συμβαίνει το ίδιο —εκτός εάν κάνω λάθος κρίνοντας τους άλλους από τον εαυτό μου— αλλά εκείνος που ομιλεί οδυνάται πρώτος, όταν επιπλήττει τους άλλους.

Διότι όλοι μας βρισκόμαστε υπό επιτίμια· και, «Κανείς δεν θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά». Επομένως, δεν προέβην σε εκείνους τους ελέγχους φιλοσοφώντας πάνω σε ξένα δεινά, ούτε από κάποια απανθρωπία, αλλά από πολλή μέριμνα. Διότι, στην περίπτωση όσων θεραπεύουν τα σώματα, εκείνος μεν που επιφέρει την πληγή δεν αισθάνεται κανέναν πόνο από την πληγή, ενώ εκείνος που υφίσταται την τομή, αυτός είναι ο μόνος που σπαράσσεται από τους πόνους· στην περίπτωση όμως όσων θεραπεύουν τις ψυχές δεν συμβαίνει έτσι, εκτός εάν βέβαια σφάλλω κρίνοντας τα των άλλων με βάση τον εαυτό μου, αλλά οδυνάται πρώτος ο ίδιος που ομιλεί, όταν επιτιμά τους άλλους.

Έλα λοιπόν και θεραπεύσου μαζί με εμένα, τον διδάσκαλο. Αν πάλι είσαι υγιής, να προσέλθεις και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να γίνεις υγιέστερος· διότι ο λόγος του Θεού και αυτούς που πάσχουν από νοσήματα τους απαλλάσσει από την αρρώστια, και αυτούς που δεν πάσχουν τους καθιστά πιο ασφαλείς, αφού λειτουργεί διορθωτικά για όσα έχουν ήδη συμβεί και προφυλακτικά για όσα δεν έχουν συμβεί ακόμη. Αν πάλι δεν έχεις αυτό το αμάρτημα, έχεις όμως κάποιο άλλο· διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά; Ή ποιος θα έχει την παρρησία να πει ότι είναι καθαρός από αμαρτία; Μην ντραπείς λοιπόν να προσέλθεις επειδή αμάρτησες, αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο να έρθεις. Διότι κανείς δεν λέει: «Επειδή έχω πληγή, δεν αναζητώ τον ιατρό, ούτε δέχομαι το φάρμακο»· αλλά μάλιστα γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι αναγκαίο να αναζητά κανείς και τους ιατρούς και τη δύναμη των φαρμάκων. Διότι γνωρίζουμε και εμείς να δείχνουμε επιείκεια, επειδή και εμείς οι ίδιοι είμαστε υπόλογοι για άλλα αμαρτήματα. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο Θεός δεν μας έδωσε αγγέλους ως διδασκάλους, ούτε κατέβασε τον Γαβριήλ από ψηλά για να τον ορίσει επικεφαλής στα ποίμνιά Του, αλλά επιλέγοντας από το ίδιο το ποίμνιο αναδεικνύει ποιμένες, από τα ίδια τα πρόβατα τον αρχιποιμένα, ώστε να δείχνει συγκατάβαση και κατανόηση σε όσους ποιμαίνει, και, αναλογιζόμενος τη δική του αδυναμία, να μην υπερηφανεύεται εις βάρος των ποιμαινομένων, αλλά να έχει ως χαλινάρι και αφορμή ταπεινοφροσύνης τον έλεγχο της δικής του συνείδησης.

Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά, ή ποιος θα τολμήσει να πει με παρρησία ότι είναι καθαρός από αμαρτίες; Αλλά όταν δυσφορείς για τη μακροθυμία του Θεού, αναλογίσου με ακρίβεια τα δικά σου σφάλματα, και θα οφείλεις ευγνωμοσύνη για την ανοχή του, θαυμάζοντας την ανεξικακία του. Ταράζεσαι και αδημονείς, και γεμίζεις τα πάντα με ταραχή, επειδή ο τάδε πλουτίζει δίχως να το αξίζει και απολαμβάνει τις περιποιήσεις των πολλών· έπειτα, δεν ακούς τον ψαλμωδό που λέει: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίζει ο άνθρωπος, διότι όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα, ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του»; Δεν ακούς τον προφήτη που φωνάζει με δυνατή φωνή: «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα του ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού»; Δεν βλέπεις την ίδια την αλήθεια των πραγμάτων να επιβεβαιώνει τις αποφάνσεις των προφητών; Δεν βλέπεις την εμπειρία και την κατάληξη να επικυρώνουν τα όσα έχουν ειπωθεί, ότι δηλαδή «όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα»;

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί αναμαρτησίας· ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ο Θεός. «Μήπως θα βρεθεί θνητός καθαρός ενώπιον του Κυρίου;» «Ποιος είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε ένας, έστω κι αν ο βίος του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.» «Ούτε ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν Του.» «Τι είναι ο θνητός, ώστε να είναι άμεμπτος; πώς θα βρεθεί θνητός δίκαιος ενώπιον του Κυρίου;» «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου.» «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος έχει την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από αμαρτία;» «Δεν υπάρχει δίκαιος άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος θα πράττει το αγαθό και δεν θα αμαρτήσει.» «Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, εξαπατούμε τον εαυτό μας και η αλήθεια δεν υπάρχει μέσα μας.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί των αποταξαμένων (εκείνων που απαρνήθηκαν τον κόσμο). και οι οποίοι, επιστρέφοντας πίσω, πράττουν εκείνα τα οποία απαρνήθηκαν. «Εκείνους που παρεκκλίνουν σε διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία.» «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα και γίνεται μισητός, έτσι και ο άφρων που, από δική του κακία, επιστρέφει στην αμαρτία.» «Όταν ο δίκαιος αποστραφεί τη δικαιοσύνη του και διαπράξει αδικία, όμοια με όλες τις ανομίες που διέπραξε ο άνομος, τότε όλες οι δίκαιες πράξεις που είχε κάνει δεν πρόκειται να διαφυλαχθούν· εξαιτίας του παραπτώματός του στο οποίο υπέπεσε και των αμαρτιών του με τις οποίες αμάρτησε, μέσα σε αυτές θα πεθάνει.» «

Το τρίτο αίτιο του παντοτινού πόνου και της παντοτινής μετάνοιας είναι ότι κάθε άνθρωπος, είτε δίκαιος είναι είτε αμαρτωλός, δεν είναι δυνατόν να μείνει αναμάρτητος και ελεύθερος από αμαρτίες θανάσιμες ή συγγνωστές. «Διότι ποιος», λέει, «θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του, ή ποιος θα τολμήσει να πει ότι είναι καθαρός από αμαρτίες;». Διότι σχεδόν κάθε ημέρα και ώρα όλοι οι άνθρωποι αμαρτάνουμε, πότε με λόγια, και πότε με λογισμούς πονηρούς, βλάσφημους και αισχρούς, και παροργίζουμε τον Θεό. Επομένως, όλοι οφείλουμε να έχουμε πόνο στην καρδιά και να μετανοούμε καθημερινά για αυτές τις αμαρτίες, και να ζητούμε συγχώρηση από τον Θεό, όχι μόνο για τα περασμένα μας αμαρτήματα, αλλά και για τα τωρινά και καθημερινά. Γι' αυτό και ο Άγιος Ισαάκ, επιβεβαιώνοντας αυτό, λέει: «Και το συνοπτικό νόημα αυτού του Κεφαλαίου είναι να γνωρίζουμε σε κάθε ώρα, ότι μέσα σε αυτές τις εικοσιτέσσερις ώρες της νύχτας και της ημέρας έχουμε ανάγκη τη μετάνοια».

«Και πώς καθαρίζεις τους ρυπαρούς από αμαρτήματα, εφόσον και εσύ ο ίδιος έχεις ανάγκη από εκείνον που καθαρίζει, και για τον λόγο αυτό», λέει, «βρίσκεσαι μακριά από τη θεϊκή τελειότητα και δεν είσαι αμέτοχος των ανθρώπινων μολυσμών; Διότι κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω και αν ζήσει μόνο μία ημέρα, και κανένας δεν θα μπορούσε να καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά, έχοντας κληρονομήσει χοϊκή φύση». — «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, εσάς που είστε περισσότερο ρυπαροί από εμένα, παρέχοντάς σας ένα μικρό ξέπλυμα μέσω της μετάνοιας και προκαθαρίζοντάς σας, τρόπον τινά, από την άπειρη και δυσέκπλυτη ρυπαρότητα, ανάμεσά σας όμως στέκεται κάποιος που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος θα σας βαπτίσει με πυρ και πνεύμα, κατακαίγοντας ολόκληρο το αλώνι των αμαρτημάτων σας και σκορπίζοντας σαν με φύσημα όλο το άχυρο των σφαλμάτων σας. Το λιχνιστήρι του βαστιέται από το θείο χέρι και διακαθαρίζει όλο το αλώνι του, και με αυτό, τον μεν καθαρό σίτο που του προσφέρεται και είναι απαλλαγμένος από τα χείριστα ζιζάνια, τον τοποθετεί στην ουράνια αποθήκη, όπου σκόρος δεν εμφανίζεται και όπου ληστής δεν εισέρχεται, με τον πρώτο να φθείρει κακώς το μυστικό αγαθό και τον δεύτερο να κλέβει σκληρά τον θησαυρό· το δε άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ, ως ανάξιο των ουράνιων αποθηκών».

Και τότε θα γνωρίσεις πόσο πολύ ταιριαστά και ορθά είπε ο άγιος Συμεών να μην κοινωνεί κανείς χωρίς δάκρυα, και ότι αυτό είναι δυνατό και αληθινά εφαρμόσιμο σε όλους. Διότι δεν τα είπε και δεν τα έγραψε αυτά εκείνος, αλλά μέσω εκείνου το Άγιο Πνεύμα. Επειδή, αν κανείς δεν είναι αναμάρτητος, έστω και αν η ζωή του διαρκεί μία μόνο ημέρα, και κανείς δεν μπορεί να έχει αγνή την καρδιά του, είναι ολοφάνερο ότι ούτε χωρίς μετάνοια και δάκρυα οφείλει ο άνθρωπος να περάσει έστω και μία ημέρα σε όλη του τη ζωή, για ό,τι εξαρτάται από τον ίδιο. Διότι, ακόμη και αν δεν έχει δάκρυα, οφείλει τουλάχιστον να τα επιζητεί με όλη του τη δύναμη και την ψυχή.

Είναι βεβαίως αδύνατον να μην ηττάται και να μην πλήττεται καθόλου αυτός που αγωνίζεται, είτε με λόγο είτε με λογισμό και με τα παρόμοια αμαρτήματα που δεν οδηγούν σε θάνατο, αλλά πρέπει το ταχύτερο να αναλαμβάνει πάλι τον αγώνα και να επανέρχεται στην πρέπουσα κατάσταση· διότι ποιος μπορεί να κατανοήσει τα παραπτώματα και ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την ψυχή του; Και μέσα σε θλίψη βεβαίως βρίσκεται αυτός που ζει κατά Κύριον, επειδή στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, όπως συμβαίνει και το αντίθετο για τους αντίθετους. Όταν όμως έλθει το τέλος των αγώνων, τότε θα μάθετε, ω νύμφες του Χριστού, τι σας εξασφάλισε η πνευματική σας πολιτεία· διότι θα υψωθείτε με ανεκλάλητη χαρά από τους αγαθούς αγγέλους και θα εισέλθετε στην αχειροποίητη παστάδα, στον ουράνιο νυμφώνα, για να είστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο στον αιώνα.

Διότι ο Θεός μάς καλλώπισε, στην αρχή βέβαια, στον παράδεισο μέσω του αξιώματος του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν. Και αν και σε μεγάλο βαθμό, εξαιτίας της παρακοής, σκοτεινιάσαμε τους εαυτούς μας και τους ταράξαμε, πάλι μας καλλώπισε με τη χάρη μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαίνισης του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε πάνω μας πλουσιοπάροχα μέσω του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας. Αλλά όμως, επειδή και εκεί αχρειωθήκαμε, για τρίτη φορά μάς καλλώπισε με την υπόσχεση της παρθενίας, χαρίζοντάς μας άφεση για όλα τα παραπτώματα και εξαλείφοντας το εναντίον μας χειρόγραφο με τον σταυροφόρο βίο, εξίσου με το βάπτισμα. Επομένως, ας παραμείνει η ψυχή μας στο δικό της κάλλος, ώστε να αξιωθεί να ακούσει: «Είσαι όλη ωραία, αγαπημένη μου, και δεν υπάρχει κανένα ψεγάδι σε σένα». Εάν όμως συμβεί να αποκτήσει ψεγάδι, επειδή είμαστε υποκείμενοι στην τροπή και κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ούτε μπορεί κανείς να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά, ας καθαριζόμαστε με τα δάκρυα. Διότι λέει: «Θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι». Και πάλι:

Έτσι, τίποτε δεν είναι καλό και αξιαγάπητο, παρά μόνο η αξιοθαύμαστη αρετή, την οποία πρέπει να επιδιώκουμε όσο το δυνατόν περισσότερο, αδελφοί. Αν όμως συμβαίνει συχνά η ψυχή να λυγίζει και να μολύνεται από άτοπους λογισμούς, αυτό είναι ομολογουμένως αλήθεια —διότι ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του;— αλλά παρ' όλα αυτά πρέπει ταχύτερα να την καθαρίζουμε και να την επαναφέρουμε στην προηγούμενη κατάστασή της, ώστε να μην παραμείνει για πολύ στο κακό και γεννήσει τον θάνατο. Και ας μην πει ποτέ κανείς, όντας στιγματισμένος από πολλές αμαρτίες, ότι δεν μπορεί να καθαριστεί, ακούγοντας Εκείνον που λέει: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Βλέπετε την άφατη φιλανθρωπία του Θεού, ότι όχι μόνο υπόσχεται να καθαρίσει, αλλά και να οδηγήσει στο αποκορύφωμα της ωραιότητας αυτόν που μετανοεί; Και τα παραδείγματα είναι φανερά. Ο Δαβίδ ήταν προφήτης, και παρόλο που έπεσε στο έγκλημα της μοιχείας και του φόνου, δεν απελπίστηκε· αλλά καταφεύγοντας γρήγορα στη μετάνοια ανέλαβε πάλι το προφητικό χάρισμα. Ο Μανασσής, αφού επί πενήντα δύο έτη είχε εκτρέψει τον Ισραήλ, επειδή μετανόησε, βρήκε επίσης τη σωτηρία. Και ο κορυφαίος των αποστόλων μετά την άρνηση, με το φάρμακο των δακρύων, ανέλαβε ξανά το βάρος της αποστολής.

Αν και βεβαίως εξαιτίας της παρακοής σκοτεινιάσαμε τους εαυτούς μας και τους συγχύσαμε, πάλι μας καλλώπισε με τη χάρη «δια του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχυσε σε εμάς πλουσίως δια του Ιησού Χριστού του Σωτήρος μας»· αλλά όμως και εδώ αχρειωθήκαμε. Για τρίτη φορά μας καλλώπισε με την αφιέρωση της παρθενίας, συγχωρώντας μας όλα τα παραπτώματα, «εξαλείφοντας το εναντίον μας χειρόγραφο», με τη σταυροφόρο ζωή εξίσου με το βάπτισμα. Επομένως, ας παραμείνει η ψυχή μας στο δικό της κάλλος, ώστε να αξιωθεί να ακούσει: «Είσαι όλη ωραία, αγαπημένη μου, και δεν υπάρχει ψεγάδι σε εσένα.» Εάν όμως και φτάνει να αποκτά ψεγάδια, επειδή είμαστε υποκείμενοι σε μεταβολή, και κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, ούτε μπορεί να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά του. Όμως, με τα δάκρυα καθαριζόμαστε· «Θα με πλύνεις, λέγει, και θα λευκανθώ περισσότερο από το χιόνι.» Και πάλι: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.»