Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 21:1

Και αν αληθώς «η καρδιά του βασιλιά είναι στο χέρι του Θεού, εφόσον βαδίζουμε ορθά ο Θεός την κλίνει όπου θέλουμε». Να υγιαίνεις εν Κυρίω, να υγιαίνεις. Κάποιος επίσκοπος, αφού καταδικάστηκε για φιλαργυρία και άλλα πταίσματα και μισούνταν γι' αυτά από τον λαό, κατηγορήθηκε στη σύνοδο της περιοχής. Και μετά τον έλεγχο υπέβαλε έγγραφα παραίτησης και απομακρύνθηκε από τον θρόνο με κοινή απόφαση. Οι δε κάτοικοι της πόλης, αφού έκριναν τρεις άνδρες ως άξιους για την επισκοπή, βρίσκονταν σε δίλημμα για το ποιον από αυτούς έπρεπε να επιλέξουν, και έστειλαν να ρωτήσουν τον μέγα Γέροντα Βαρσανούφιο.

Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη. Ούτε η προστασία της στρατιωτικής δύναμης, ούτε τα τείχη των πόλεων, ούτε η πεζική φάλαγγα, ούτε η ιππική δύναμη, ούτε η εξάρτυση της ναυτικής ισχύος εξασφαλίζουν τη σωτηρία στον βασιλιά. Διότι ο Κύριος εγκαθιστά και καθαιρεί βασιλείς, και δεν υπάρχει εξουσία που να μην έχει ταχθεί από τον Θεό. Σώζεται, λοιπόν, ο βασιλιάς όχι χάρη στη μεγάλη δύναμη, αλλά χάρη στη θεία χάρη. Ώστε να αληθεύει και για αυτούς ο λόγος ότι κατά χάριν είστε σεσωσμένοι. Όπως ακριβώς ούτε ο γεωργός δεν αποκτά τον καρπό της γεωργίας τόσο χάρη στη γεωργική του φροντίδα, όσο χάρη στον Θεό που δίνει την αύξηση στα σπαρτά. Διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση. Εάν δε η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού, τότε αυτός δεν σώζεται χάρη στη στρατιωτική δύναμη, αλλά χάρη στη θεία καθοδήγηση.

«Η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού»· αυτό και έχει ειπωθεί και πιστεύεται. Σε αυτό ας στηρίζεται η εξουσία σας, και όχι στον χρυσό και στις στρατιωτικές φάλαγγες. Όσοι περιστοιχίζετε τα ανάκτορα και τους θρόνους, μην επαίρεστε υπερβολικά για τις εξουσίες, ούτε να θεωρείτε ως αθάνατα τα μη αθάνατα. Να παραμένετε πιστοί στους βασιλείς, αλλά πρωτίστως στον Θεό, για χάρη του οποίου οφείλετε πίστη και σε αυτούς που σας έχουν εμπιστευθεί και στους οποίους έχετε υποταχθεί. Όσοι καυχιέστε για την καταγωγή σας, εξευγενίστε το ήθος σας· ειδάλλως θα πω κάτι δυσάρεστο μεν, ευγενές δε. Διότι τότε η γενιά σας θα ήταν πραγματικά ευγενέστατη, εάν τα κατάστιχα δεν περιελάμβαναν ανάμεσά σας και ανθρώπους ταπεινής καταγωγής.

Τότε, όταν είδε ο Ναβουχοδονόσορ αυτό που συνέβη, «θαύμασε και σηκώθηκε με βιασύνη» και «τους άκουσε να υμνούν» «και είπε στους άρχοντές του: Δεν ρίξαμε τρεις άνδρες δεμένους στο μέσο της φωτιάς; Εκείνοι αποκρίθηκαν: Αλήθεια, βασιλιά. Και αυτός αποκρίθηκε και είπε: Να, εγώ βλέπω τέσσερις άνδρες λυμένους να περπατούν στο μέσο της φωτιάς, και δεν έχουν υποστεί καμία βλάβη, και η όψη του τέταρτου είναι όμοια με Υιό Θεού». Πες μου, Ναβουχοδονόσορ, πότε είδες τον Υιό του Θεού, ώστε να τον ομολογήσεις ως Υιό Θεού; Και ποιος κατένυξε την καρδιά σου, ώστε να εκφράσεις τέτοιον λόγο; Με ποια μάτια μπόρεσες να αντικρίσεις το φως του; Και γιατί φανερώθηκε μόνο σε εσένα και σε κανέναν από τους άλλους σατράπες, παρά μόνο επειδή ήταν γραμμένο «η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού»; Αυτό το χέρι του Θεού, το οποίο ήταν ο Λόγος, κατένυξε την καρδιά του, ώστε, αφού τον επιγνώσει μέσα στο καμίνι, να τον δοξάσει. Και αυτό που νοήσαμε δεν είναι αβάσιμο.

ΚΕΦ. ΚΑʹ. Όπως η ορμή του νερού, έτσι και η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού. [Cod. f. 86 b.] Επειδή ειπώθηκαν πολλά περί βασιλέων, εδώ καταδεικνύεται Εκείνος που είναι ισχυρότερός τους, το ότι Του είναι εύκολο να τη μεταστρέφει όπου θέλει, όπως ακριβώς περιάγει παντού την ορμή του νερού· μολονότι κανείς δεν θα μπορούσε να τον κάνει να παρεκκλίνει, εξαιτίας του μεγέθους της εξουσίας του. Ή ως εξής: Την καρδιά που βρίσκεται στο χέρι του Θεού, δηλαδή εκείνη που αναστρέφεται μέσα στα έργα Του, δεν είναι δυνατόν να την ανακόψει κανείς· διότι, καθώς δεν ρέπει προς κανένα κακό, κατευθύνεται όπου θέλει ο Θεός, όπως ακριβώς η ορμή του νερού ευοδώνεται παντού.

ΤΙΤΛΟΣ Θʹ. — Περί βασιλέως χρηστού και μισοπονήρου. «Θα αυξηθεί η βασιλεία του, θα καταφάει τα έθνη των εχθρών του, και τα πάχη τους θα εκμυζήσει, και με τα βέλη του θα καταβάλει τα έθνη.» «Τα κέρατά του είναι κέρατα μονοκέρωτος· με αυτά θα κερατίσει τα έθνη. Θα σε κολακεύσουν ψευδώς οι εχθροί σου, και εσύ θα πατήσεις πάνω στον τράχηλό τους.» «Ο Θεός έσωσε τον Δαβίδ σε όλα όσα πορεύθηκε, και ο Δαβίδ εφάρμοζε κρίση και δικαιοσύνη.» «Είπε ο Δαβίδ: Άφησέ τον να καταριέται, διότι του το είπε ο Θεός· ίσως επιβλέψει ο Κύριος στην ταπείνωσή μου, και μου ανταποδώσει αγαθά αντί γι' αυτήν την κατάρα.» «Και ο Σεμεΐ έπεσε με το πρόσωπό του ενώπιον του βασιλέως, και είπε προς τον βασιλέα: Ας μην μου καταλογίσει ο κύριος ανομία, και ας μην θυμηθείς όσα αδίκησε ο δούλος σου την ημέρα κατά την οποία αναχωρούσε ο κύριός μου ο βασιλεύς από την Ιερουσαλήμ, διότι αναγνώρισα εγώ ο δούλος σου, ότι αμάρτησα. Και του ορκίστηκε ο βασιλεύς: Δεν θα πεθάνεις.» «Κύριε, με τη δύναμή σου θα ευφρανθεί ο βασιλεύς», και τα λοιπά. «Ημέρα στις ημέρες του βασιλέως θα προσθέσεις», και τα λοιπά. «Θεέ, την κρίση σου δώσε στον βασιλέα, και την», και τα λοιπά. «Η τιμή του βασιλέως αγαπά την κρίση.» «Όπως η ορμή του νερού, έτσι η καρδιά του βασιλέως βρίσκεται στο χέρι του Θεού.» «Βδέλυγμα για τον βασιλέα είναι αυτός που πράττει κακά. Διότι με τη δικαιοσύνη εδραιώνεται ο θρόνος της εξουσίας. Δεκτά στον βασιλέα είναι τα δίκαια χείλη, και αγαπά τους ορθούς λόγους.»

«Ιδού, έρχεται ημέρα, λέει ο Κύριος, και θα αναδείξω στον Δαβίδ δίκαιη ανατολή· και θα βασιλεύσει βασιλιάς, και θα επιδείξει σύνεση, και θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα σωθεί ο λαός, και θα κατοικήσει με ασφάλεια.» «Ο φρόνιμος βασιλιάς αποτελεί σταθερότητα για τον λαό.» «Θα λάβει ως πανοπλία τον ζήλο του, θα ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και θα φορέσει ως περικεφαλαία την ανυπόκριτη κρίση· θα λάβει ως ακαταμάχητη ασπίδα την οσιότητα.» «Ενώπιον του βασιλιά μην προσποιείσαι τον σοφό.» «Ο σοφός κριτής θα διαπαιδαγωγήσει τον λαό του, και η ηγεμονία του συνετού θα είναι εύτακτη.» Οι βασιλείς, να σέβεστε την αλουργίδα. Διότι ο λόγος θα νομοθετήσει και για τους νομοθέτες. Να έχετε επίγνωση του τι σας έχει εμπιστευθεί, και ποιο είναι το μεγάλο μυστήριο γύρω από εσάς. Ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται υπό την εξουσία σας, κυβερνώμενος από ένα μικρό διάδημα και ένα μικρό κομμάτι ύφασμα. Τα μεν άνω ανήκουν μόνο στον Θεό, τα δε κάτω ανήκουν και σε εσάς. Γίνεστε θεοί για εκείνους που βρίσκονται υπό την εξουσία σας, για να πω και κάτι πιο τολμηρό. «Η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού», και έχει ειπωθεί, και έχει γίνει πιστευτό.

Και αφού φέρεις εις πέρας τις υποθέσεις με τους αποστάτες και τους Σκύθες που βρίσκονται απέναντί τους, σύμφωνα με τη βούληση της καρδιάς σου που βρίσκεται στα χέρια του Θεού, βασιλικότατε, είθε να επιστρέψεις, ως δικός μας ηγέτης του λαού, όπως παλαιότερα ο Μωυσής, ολότελα θεοειδής, από τα στενά του Αίμου σαν από ένα άλλο Σινά, έχοντας λαξεύσει τις ψυχές των βαρβάρων ώστε να γίνουν εύπλαστες, με το φοβερό σου δόρυ ως σμίλη, και έχοντας χαράξει ξανά σε αυτές τον νόμο της προγενέστερης υποταγής τους, σαν σε άλλες λίθινες πλάκες. Και είθε να σταθεί εκ δεξιών σου νίκη μεγάλη και περιφανής, σαν κάποια άλλη ευδαίμων βασίλισσα, ώστε εμείς αμέσως να λιτανεύσουμε το πρόσωπό της, όχι μόνο οι πλούσιοι του λαού, αλλά πλέον και ο κοινός όχλος και το ετερόκλητο πλήθος, τελώντας από κοινού τον θρίαμβο. Και επιπλέον αυτών, είθε ο θρόνος σου να είναι αιώνιος, και οι ημέρες σου σαν τις ημέρες του ουρανού, και η εξουσία σου πολυχρόνια.

Την προχείριση από τον πραότατο, τον πανευσεβέστατο βασιλιά εκείνου που παραιτήθηκε, όπως λες, μαζί με τον θρόνο και από την αρχιερωσύνη· και μάλιστα χωρίς να την κάνει (ο βασιλιάς) αυτήν εξ ολοκλήρου από μόνος του, αλλά μετά την πρώτη και δεύτερη, και ίσως και τρίτη, αποποίηση και την τελική υποχώρηση, αν θυμάσαι καθόλου εκείνα τα δικά σου λόγια, τα οποία, εξαιτίας του ασυμβίβαστου των διαφορετικών γνωμών, αναφώνησες προς τον Αυτοκράτορα, ότι δηλαδή η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού, και όποιον ο Θεός βάλει στην καρδιά σου, αυτόν όλοι θα αποδεχτούμε. Την πάνδημη αναγόρευση κατά την προχείριση, την άνοδο στον θρόνο, όχι ως αυθαίρετη κατάληψη, όπως εσύ τώρα ισχυρίζεσαι, αλλά ως καταναγκαστική άνοδο· ώστε αν σε μέλει καθόλου να πεις την αλήθεια, θα συμφωνήσεις κι εσύ μαζί μου, εκτός κι αν ξέχασες και εκείνα τα ιερά δάκρυα, καθώς και την υπερβολική αναβολή και υπαναχώρηση σχετικά με την προχείριση. Την ενθρόνιση την οποία εσύ ο ίδιος ενήργησες, την ιερατεία, την ανάθεση ολόκληρης της ιεραρχικής εξουσίας· στην οποία είτε συνέπραττες κι εσύ ο ίδιος, είτε συναινούσες στα πεπραγμένα, επευφημώντας τα και επικυρώνοντάς τα με δημόσια υπομνήματα, είτε, ακόμη και όταν σιωπούσες, φαινόσουν να συγκατατίθεσαι.