Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 22:1

Διότι η Θεία Γραφή ονομάζει κάποτε «όνομα» την περίλαμπρη φήμη και την εξέχουσα θέση μέσα στη δόξα, όπως ακριβώς επαινείται στο βιβλίο των Παροιμιών: «Προτιμότερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Άραγε λοιπόν, μήπως εξέπεσε από το να είναι σοφός και αληθινός ο λόγος του Σωτήρα, επειδή είπε απερίφραστα ότι ήρθε σε εμάς «στο όνομα του Πατέρα»; Β. Και βέβαια είναι ορθό να πούμε ότι η Αλήθεια δεν θα μπορούσε να αστοχήσει ως προς την αλήθεια. Α. Εάν λοιπόν ο λόγος είναι αληθινός, ή πρέπει να υποβιβάσουμε τον Θεό και Πατέρα ανάμεσα στα κτίσματα, για να μη φαίνεται ότι υπερτερεί σε δόξα από τον Υιό, ή πρέπει να ανυψώσουμε τον Υιό στο θεοπρεπές αξίωμα και στη φύση της υιότητας, η οποία νοείται ουσιωδώς. Διότι με κανέναν απολύτως τρόπο δεν θα μειονεκτούσε έναντι του Θεού και Πατέρα εάν γινόταν ορατός σε αυτήν την κατάσταση· και θα συνηγορήσει υπέρ μας ο σοφός Ιωάννης, λέγοντας: «Εκείνος που έρχεται από άνωθεν είναι υπεράνω όλων». Και ότι το «άνωθεν» παριστάνει την ύψιστη και υπέρτατη φύση, θα το αποδείξει ο μαθητής του Σωτήρα λέγοντας: «Κάθε αγαθή δόση και κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων». Ήρθε λοιπόν σε εμάς ο Υιός από τον Πατέρα σαν από πηγή και, έχοντας βλαστήσει από την υπέρτατη ρίζα, φανερώνει στον εαυτό του τη λαμπρότητα από την οποία προήλθε, έχοντας λάβει το να είναι υπεράνω όλων, ακριβώς όπως άλλωστε και ο Πατέρας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ'. Το ότι λέγεται πως κάτι έχει δοθεί στον Υιό από τον Πατέρα, δεν τον αποξενώνει από τη θεοπρεπή του αξία, αλλά, όντας ομοούσιος και προερχόμενος από αυτόν, διαφαίνεται η φύση του ακόμη και αν λέγεται ότι λαμβάνει κάτι. «Εφανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους τους οποίους μου έδωσες από τον κόσμο. Δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα, και έχουν τηρήσει τον λόγο σου. Τώρα γνώρισαν ότι όλα όσα μου έδωσες προέρχονται από εσένα, διότι τα λόγια που μου έδωσες τα έδωσα σε αυτούς, και αυτοί τα έλαβαν και γνώρισαν αληθινά ότι από εσένα εξήλθα, και πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλας.» Έχω ήδη αναφέρει στα όσα εξετάσαμε πρόσφατα, και μάλιστα όχι αβασάνιστα όπως τουλάχιστον νομίζω, ότι ο Χριστός διεξήγαγε τη συνομιλία προς τον εν ουρανοίς Πατέρα με τρόπο ταυτόχρονα θεοπρεπή και ανθρώπινο. Διότι κατευθύνει τον λόγο του και προς τις δύο κατευθύνσεις, ούτε τοποθετώντας τον εξ ολοκλήρου μέσα στα όρια της ανθρωπότητας, ούτε βέβαια αγγίζοντας ολοκληρωτικά τη θεοπρεπή του δόξα· αλλά παρ' όλα αυτά και εδώ πάλι διατηρείται για εμάς ο ίδιος χαρακτήρας. Επειδή, ως Θεός κατά φύση και ως χαρακτήρας της άρρητης φύσης, λέει προς τον δικό του Πατέρα: «Εφανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», χρησιμοποιώντας τη λέξη όνομα αντί για τη δόξα. Διότι κάπως έτσι συνηθίζουμε να μιλάμε και εμείς στην καθημερινότητά μας. Γι' αυτό άλλωστε και ο σοφότατος Σολομών έγραψε: «Προτιμότερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», δηλαδή, καλύτερη είναι η καλή υπόληψη και η δόξα από τη λαμπρότητα και την επιφάνεια του πλούτου.

Διότι είναι γεγραμμένο: «Προτιμότερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Εμείς, οι οποίοι έχουμε κληθεί από αυτόν, γνωρίσαμε τη δόξα του, και δεν προσερχόμαστε στον Σωτήρα των πάντων Χριστό ως σε άνθρωπο κριτή· αλλά αν και ο Λόγος έγινε σάρκα, πιστεύουμε ότι, όντας Θεός κατά φύση και έχοντας γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα με τρόπο άρρητο, βρίσκεται υπεράνω πάσης κτίσεως, και του αρμόζουν οι ανώτατοι θρόνοι, και κυβερνά τα πάντα, και η δεξιά του είναι παντοδύναμη, και σώζει εύκολα όποιους από τα δημιουργήματά του επιλέξει, και τίποτα απολύτως δεν υπερβαίνει τη δύναμή του. Όμως, ο Ισραήλ δεν διέκειτο κατ' αυτόν τον τρόπο.

Αλλά θα ήταν κατά πολύ προτιμότερο, έχοντας επιλέξει να τιμούν την ορθότητα και αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, να μεθούν μάλλον με τις δικές Του τιμές, και βέβαια να έχουν τον πλούτο που προέρχεται από την καλή φήμη. «Διότι είναι προτιμότερο», λέει, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και μέσω της φωνής του Ησαΐα κάτι τέτοιο λέει προς τη μητέρα των Ιουδαίων, δηλαδή την Ιερουσαλήμ: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας»· και μέσω της φωνής του Ιερεμία πάλι: «Οι ηγέτες της έκριναν με δώρα». Επομένως, είναι παντού καταραμένο το να μην γίνεται η κρίση ορθή και αδιάβλητη, αλλά με κάποιον τρόπο επαχθής και διαβλητή εξαιτίας της ανισότητας. <Και χτυπούσαν στα κεφάλια τους φτωχούς.> Τους προσάπτει καταδυνάστευση και πλεονεξία και τους κατηγορεί σαφώς, ως ανόσιους και άσπλαχνους, και ενώ θα ήταν προτιμότερο να αξιώσουν φροντίδας και να επιλέξουν να τιμούν και να αγαπούν να ανακουφίζουν με αγαπητικές ενισχύσεις εκείνους που έχουν ανάγκη, αντίθετα, συνήθιζαν να αδικούν, αναλώνοντας με αφόρητες και πικρές λύπες αυτούς που ήταν φορτωμένοι με τη φτώχεια. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανάγει στο δικό Του πρόσωπο όσα πράττονται σε αυτούς. Διότι λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα».

Αποκαλύπτει λοιπόν ξεκάθαρα τα εγκλήματα, και λέει ότι θα εκλείψουν από το μέσον τα ονόματα των Βάαλ, και ότι θα χαθούν μαζί με αυτά τα ονόματα των ιερέων. Και το ότι υπάρχει σε αυτούς μεγάλο πλήθος λατρευμάτων και είναι διάφορος ο τρόπος της πλάνης, το φανερώνει μέσω αυτού. Ότι δε θα αναλωθούν στον πόλεμο και τα ιουδαϊκά έθνη θα περιέλθουν σε τέτοια λειψανδρία, ώστε ίσως να μην υπάρχουν καν εκείνοι που θα ονομάζουν τον Βάαλ ή που θα μπορούν να παρακάθονται στα τεμένη των ειδώλων, το υποδήλωσε εύστοχα, λέγοντας ότι θα εξαλειφθούν τα ονόματα των ειδώλων τους, αλλά βέβαια και των ιερέων. Και λέει «τα ονόματα» αντί για «τις μνήμες», δηλαδή τις δόξες. Διότι έτσι ακριβώς το ερμηνεύει και ο σοφότατος Σολομών λέγοντας: «Προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Μαζί δε με τους ιερείς και τα ονόματα των Βααλείμ, λέει ότι θα εξολοθρευτούν και εκείνοι που προσκυνούν πάνω στα δώματα· αυτοί πάλι θα πρέπει να είναι εκείνοι που συνήθιζαν να προσκυνούν τη σελήνη, την άρκτο και την υπόλοιπη στρατιά του ουρανού. Θα εξολοθρεύσω, λέει, ομοίως και εκείνους που ορκίζονται στον βασιλιά τους και εκείνους που εκκλίνουν από τον Κύριο. Διότι ήταν συνήθεια σε μερικούς από τους πεπλανημένους να χρησιμοποιούν ως όρκο τον ουρανό και να στρέφουν προς τα εκεί τη γλώσσα τους· και να αναφωνούν με μεγάλη περηφάνια: «Μα τον βασιλιά και δεσπότη ήλιο».

Είναι προτιμότερο, λοιπόν, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι «δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους, ενώ η δικαιοσύνη θα σώσει από τον θάνατο», και «είναι πράγματι καλύτερη μια μικρή μερίδα με φόβο Θεού, παρά πολλά αποκτήματα με αδικία». <Και κατά την ημέρα εκείνη, θα εξερευνήσω την Ιερουσαλήμ με λύχνο, και θα τιμωρήσω τους άνδρες που καταφρονούν τα καθήκοντά τους, εκείνους που λένε στις καρδιές τους: Ο Κύριος ούτε θα κάνει καλό ούτε θα κάνει κακό.> Όσα επρόκειτο να πράξουν οι εχθροί, κυριευμένοι από ακράτητη μανία εναντίον των αιχμαλώτων, αυτά τα αποδίδει στο δικό Του πρόσωπο ο Θεός, όχι επειδή είναι ο ίδιος εκτελεστής τόσο αποτρόπαιων έργων, αλλά επειδή επιτρέπει μάλλον να επέλθουν δίκαια, λόγω της οργής, εναντίον εκείνων που ασέβησαν. Διότι είναι αληθινό αυτό που είπε αινιγματικά στις Παροιμίες ο Σολομών: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πουλιά. Επειδή και αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά». Ενώ, δηλαδή, μπορούσαν να απέχουν όσο το δυνατόν περισσότερο από την ποινή και την καταδίκη, επιλέγοντας την αρετή αντί των φαύλων έργων, αυτοί οι ίδιοι οξύνουν την οργή εναντίον τους, και οδηγώντας τις ψυχές τους σε αυτόκλητο όλεθρο, κρίνονται ένοχοι τουλάχιστον από εκείνους που γνωρίζουν να κρίνουν ορθά. Ερευνάται, λοιπόν, η Ιερουσαλήμ με λύχνο.

Διότι είναι αληθινός ο μακάριος Παύλος όταν λέει: «Όσοι δε θέλουν να πλουτούν, πέφτουν σε πειρασμό και παγίδα και σε πολλές ανόητες και βλαβερές επιθυμίες, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και την απώλεια». «Προτιμότερο, λοιπόν, το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», και είναι πράγματι πολύ σοφός και ακριβής αυτός ο λόγος. <«Οι προφήτες της είναι πνευματοφόροι, άνδρες καταφρονητές».> Πολύ σωστά προσθέτει το «της» για τους προφήτες εδώ, διότι δεν υπήρξαν προφήτες του Θεού, αφού λαλούν επικίνδυνα «αυτά που προέρχονται από την καρδιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και ο λόγος τους ειρωνεύεται, αποκαλώντας τους πνευματοφόρους· όχι διότι αυτοί πράγματι είχαν μετοχή στο Άγιο Πνεύμα, αλλά επειδή τολμούσαν να προσποιούνται το χάρισμα της προφητείας και δεν δίσταζαν να λένε ότι είναι γεμάτοι από το Άγιο Πνεύμα. Θέλοντας, λοιπόν, λέει, να είναι και προφήτες και πνευματοφόροι, και περιβάλλοντας τα κεφάλια τους με ένα τόσο σεμνό όνομα, έγιναν σε τέτοιο βαθμό καταφρονητές, ώστε ούτε καν να γνωρίζουν τι σημαίνει δικαιοσύνη, και επιπλέον να συμπαρασύρουν στην απώλεια και άλλους, στους οποίους έλεγαν τα αποκυήματα της καρδιάς τους, και αυτό το έκαναν οι άθλιοι για μικρά και ευτελέστατα οφέλη, και, όπως λέει ο προφήτης Ιεζεκιήλ, «για μια χούφτα κριθάρι και ένα κομμάτι ψωμί».

Επομένως, αν κάποιος έχει σπλάχνα οικτιρμών, τέτοιον ακριβώς θα συναντήσει και τον Θεό, και θα θησαυρίσει μεν στους ουρανούς, θα φάει δε τους καρπούς των δικών του κόπων, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και δεν θα γίνει σαν εκείνον τον σκληρό και ανόητο πλούσιο, του οποίου τα χωράφια λέει ο Σωτήρας στις ευαγγελικές παραβολές ότι καρποφόρησαν. Διότι εκείνος έλεγε: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου». Σε αυτόν όμως που σκεφτόταν τέτοια πράγματα και ενεργούσε με άγνοια, ο Θεός είπε: «Άφρον, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Επομένως, όπως είπα, αυτός που προσφέρει στους άλλους είναι γεμάτος ευλογίες· ένας τέτοιος άνθρωπος θα έχει και νοητές βροχές που θα αρδεύουν την καρδιά του και θα την ευφραίνουν επαρκώς, και θα αποδώσει τους καρπούς της ευσέβειας, άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, και τρόπον τινά διαφοροποιημένους, διαπρέποντας αφενός στην αγάπη, αφετέρου στη χρηστότητα και τη φιλαλληλία, στην ανδρεία και την υπομονή· και θα είναι σαν κάποια εύκαρπη και γονιμότατη γη, λαμπρός και ονομαστός και αληθινά τρισμακάριος. «Διότι είναι προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», όπως έχει γραφτεί. <Βαρύνατε εναντίον μου τα λόγια σας, λέει ο Κύριος, και είπατε: Σε τι σε καταλαλήσαμε;>

Και, αν θέλεις, θεώρησε ως φίδια και βασιλίσκους τους εφευρέτες των ανόσιων αιρέσεων. <Επειδή γνώρισε το όνομά μου.> (B f. 376 b, H f. 400 b) Ποιος άραγε είναι αυτός που γνωρίζει το όνομά Του; Εκείνος που λατρεύει Αυτόν και μόνο, και προσκυνά μόνο Αυτόν, και εκτός από Αυτόν δεν γνωρίζει άλλον Θεό· εκείνος που Τον λατρεύει με καθαρή συνείδηση, και είναι απολύτως απαλλαγμένος από τις κατηγορίες της ειδωλολατρίας· εκείνος που υποτάσσει σε Αυτόν ευπειθώς τον αυχένα της διανοίας του· εκείνος που υπηρετεί τα θελήματά Του· αυτός είδε το όνομά Του. Και όταν ακούς τη λέξη «όνομα», να εννοείς τη δόξα. Διότι έχει γραφτεί ότι «Καλύτερα να έχει κανείς καλό όνομα, παρά πολύ πλούτο», δηλαδή δόξα. <Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω.> (B f. 376 B, H f. 401) Και ποιον υπόσχεται ότι θα χορτάσει με τη μακρότητα των ημερών; Ας ανατρέξουμε στην αρχή ολόκληρης της ωδής. Είπε λοιπόν: «Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού». Αν κάποιος λοιπόν βρίσκεται υπό τη βοήθεια του Υψίστου, και υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού, αυτός θα χορτάσει με τη μακρότητα των ημερών, και θα δει επίσης το σωτήριο του Θεού, δηλαδή τη σωτηρία μέσω του Χριστού.

1. Αναλάμπει πάλι ο καιρός της άγιας εορτής μας. Είναι δε ανάγκη εμείς να θυμόμαστε τον Θεό, τον κυρίαρχο των πάντων, που λέει: «Ιερείς, ακούστε και δώστε μαρτυρία στον οίκο του Ιακώβ, λέει ο Κύριος ο Θεός ο παντοκράτωρ». Ας δώσουμε λοιπόν μαρτυρία, διακηρύσσοντας ότι έχει φτάσει ο καιρός, κατά τον οποίο πρέπει εμείς να κοσμούμαστε πολύ με τις αρετές που πρέπουν στους αγίους και να πλουτίζουμε με τα καυχήματα της ευαγγελικής πολιτείας. Πρέπει δε, νομίζω, να θεωρούνται σεβαστοί αυτοί που διδάσκουν τα πιο καλά πράγματα. Διότι είναι αληθής ο προφήτης που λέει: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται τα αγαθά!» Και βέβαια όχι τα πρόσκαιρα και εκείνα που φθείρονται, και όσα υπηρετούν στην απόλαυση των γήινων σωμάτων μας, αλλά μάλλον εκείνα τα οποία έχουν κατορθωθεί μέσω της χάριτος του Σωτήρα μας, και τα οποία αναδεικνύουν τρισμακάριους αυτούς που τα έλαβαν, και τους κάνουν να φαίνονται ανώτεροι και από τα ψυχικά και από τα σωματικά πάθη. «Διότι το καλό όνομα είναι προτιμότερο από τον πολύ πλούτο», όπως λέει ο Σολομών. Για τους ενάρετους, λοιπόν, δεν θα υπάρξει κανένας καιρός κατά τον οποίο να μην αρμόζει να φαίνονται τέτοιοι.

Μη σπεύδεις να εμπλακείς σε διαμάχη, για να μη μετανοήσεις στο τέλος σου. Προτιμότερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος, και η καλή χάρη είναι ανώτερη από το ασήμι και το χρυσό. Χωρίς υπομονή δεν μπορεί να οικοδομηθεί πύργος, και χωρίς γνώση δεν κατορθώνεται η αρετή. Δεν υπάρχει όριο στην υπομονή, εάν είναι συγκερασμένη με την ταπεινοφροσύνη.

Αγαπητέ, από τη νεότητά σου επίλεξε την παιδεία, και μέχρι τα γηρατειά σου θα βρίσκεις σύνεση. Από τη νεότητά σου σπείρε τον αγρό σου, και φρόντισέ τον, μήπως τυχόν φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια, όπως σε χέρσο τόπο. Κάνε τον να αποδώσει καλό καρπό, και σε Εκείνον που χορηγεί τη δύναμη δώσε τη δόξα. Τα νερά αναπτύσσουν το χορτάρι, και η συναναστροφή με κοσμικούς το πάθος της υψηλοφροσύνης· εκείνος όμως που φοβάται τον Κύριο δεν υπερηφανεύεται. Εάν αξιωθείς κάποιου χαρίσματος, μην υψηλοφρονείς· διότι δεν έχεις τίποτα καλό το οποίο να μην το έλαβες από τον Θεό· και αν δεν πορεύεσαι σύμφωνα με την εντολή και το θέλημά Του, θα σου αφαιρέσει αυτό που Του ανήκει, και θα το δωρίσει σε κάποιον πιο ενάρετο· και τότε θα μοιάσεις με εκείνον που πιέζει τον κάλαμο αφού έχει στερέψει από μελάνι. Όπως δύο πετεινοί που έρχονται σε σύγκρουση, έτσι είναι και δύο λογισμοί μέσα στην καρδιά του μοναχού. Απομακρύνσου από τις ξένες υποθέσεις, και η ψυχή σου θα ησυχάσει. Ο συνετός άνθρωπος θα τηρήσει τις εντολές, και εκείνος που τις τηρεί αποκτά τον παράδεισο της αιώνιας τρυφής. Προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος· και πολυτιμότερη από το χρυσάφι και το ασήμι είναι η αγαθή χάρη. Σε ψυχή που ολιγοψυχεί δώσε λόγο παρηγοριάς, και ο Κύριος θα στηρίξει την καρδιά σου.

ΡΜΒʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΘΕΟΔΟΣΙΟ. Στο χωρίο «Ας λάμψει το φως σας». Και ότι αυτό δεν είναι αντίθετο με το, «Προσέχετε την ελεημοσύνη σας», και τα λοιπά. Από την καλή φήμη, η οποία παντού εξαπλώνεται και γη και θάλασσα περιδιαβαίνει, τίποτα δεν είναι καλύτερο, ω θαυμάσιε, ούτε κι αν κανείς την σύγκρινε με τους θησαυρούς του Κροίσου. Γι' αυτό ο μεν Παροιμιαστής είπε: «Το καλό όνομα είναι προτιμότερο από τον πολύ πλούτο· η καλή χάρη είναι ανώτερη από το ασήμι και το χρυσάφι». Ο δε Χριστός παρήγγειλε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους». Όχι για να ζούμε με σκοπό την επίδειξη (προς Θεού! διότι αυτήν παντού την ξεριζώνει, παραγγέλλοντας να μην δημοσιοποιούμε ούτε την προσευχή ούτε την ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και το ένα χέρι να αγνοεί αυτό που πρόκειται να κάνει το άλλο), αλλά για να μην παρέχουμε σε κανέναν εύλογη αφορμή σκανδαλισμού. Διότι έτσι, ακόμη και παρά τη θέλησή μας, το φως των πράξεών μας θα περιαστράψει εκείνους που μας παρατηρούν, και θα τους στρέψει στη δοξολογία του Θεού.

Διότι οι αδικίες είναι ποικίλες· και η μεν μία αφορά τα χρήματα, όπως για παράδειγμα όταν κάποιος αδικεί τον πλησίον του ως προς αυτά· η άλλη αφορά τις γυναίκες, όταν κάποιος, αφήνοντας τη δική του, υπονομεύει τον γάμο του άλλου· διότι και αυτό ο Παύλος το ονομάζει πλεονεξία, λέγοντας τα εξής: «Το να μην υπερβαίνει κανείς τα όρια και να μην πλεονεκτεί στο ζήτημα αυτό εις βάρος του αδελφού του». Άλλοι πάλι, αντί για τη γυναίκα και τα χρήματα, βλάπτουν την υπόληψη του πλησίον· και αυτό επίσης είναι αδικία· διότι «είναι προτιμότερο το καλό όνομα, παρά ο πολύς πλούτος». Μερικοί βέβαια λένε ότι και αυτό έχει ειπωθεί από τον Παύλο για τα δόγματα· εντούτοις τίποτα δεν εμποδίζει να έχει ειπωθεί και για τα δύο. Το τι σημαίνει δε το, «αυτών που κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία», μάθε το από τα επόμενα: «Διότι ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό μέσα τους· επειδή ο Θεός το φανέρωσε σε αυτούς». Αλλά τη δόξα αυτήν την απέδωσαν σε ξύλα και σε λίθους.

Έδωσες σε εκείνον που πεινά, και αυτό που δόθηκε γίνεται δικό σου, επιστρέφοντας επαυξημένο. Διότι, όπως ακριβώς το σιτάρι που πέφτει στη γη αποβαίνει προς κέρδος εκείνου που το σπέρνει, έτσι και ο άρτος που προσφέρεται σε αυτόν που πεινά, αποδίδει αργότερα πολλαπλάσια την ωφέλεια. Ας γίνει λοιπόν για σένα το τέλος της γεωργίας, μέσω της προσφοράς των αγαθών σε εκείνους που έχουν ανάγκη, αρχή της επουράνιας σποράς. Διότι λέει (η Γραφή): «Σπείρετε για τους εαυτούς σας εις δικαιοσύνην». Γιατί λοιπόν αδημονείς; Γιατί ταλαιπωρείς τον εαυτό σου, πασχίζοντας να κλείσεις τον πλούτο μέσα σε πηλό και πλίνθους; Καλύτερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος. Αν πάλι θαυμάζεις τα χρήματα για την αξία τους, σκέψου πόσο πιο ωφέλιμο για τη δόξα σου είναι να προσφωνείσαι πατέρας αμέτρητων παιδιών, παρά να έχεις αμέτρητους στατήρες στο πουγκί σου.

Η απαλλαγή από τα κακά είναι η αρχή της σωτηρίας. ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. — Περί χρηστού και κακού ονόματος. «Είναι προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος· και η αγαθή χάρη είναι ανώτερη από το ασήμι και το χρυσό.» «Το αγαθό όνομα είναι ανώτερο από το καλό μύρο.» «Φρόντισε για το όνομά σου. Διότι αυτό παραμένει μαζί σου περισσότερο από χίλιους μεγάλους θησαυρούς.» «Η χάρη είναι σαν παράδεισος μέσα σε ευλογίες.» «Οι ημέρες της αγαθής ζωής είναι μετρημένες, το καλό όνομα όμως παραμένει αιώνια.» «Το πονηρό όνομα θα κληρονομήσει αισχύνη και όνειδος.» «Ο άχαρος άνθρωπος είναι σαν άκαιρος λόγος.» ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί οίησης και εντυπώσεων· και ότι είναι ανώτερο το να είναι κανείς πραγματικά από το να φαίνεται. Διότι αυτό αποτελεί εμπόδιο προς την αρετή. «Είδα δίκαιο να χάνεται μέσα στη δικαιοσύνη του, και βεβαίως αυτό είναι ματαιότητα.» «Εάν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφτεί: Είναι αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους. Και πάλι: Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι.»