Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 22:20

96. Ποιος, που δεν έχει ακόμη νιώσει την καρδιά του να φλέγεται από τα αγνά και πύρινα λόγια του Θεού κατά τη διάνοιξη των Γραφών σε αυτόν· ούτε τα έχει εγγράψει με τριπλό τρόπο στο πλάτος της καρδιάς του, ώστε να αποκτήσει νουν Χριστού· ούτε έχει εισέλθει στους απόκρυφους, αόρατους και σκοτεινούς για τους πολλούς θησαυρούς, ώστε να κατοπτεύσει τον πλούτο που υπάρχει σε αυτούς και να μπορεί να πλουτίζει και άλλους, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά;

Όταν καταπιάνομαι με τα συγγράμματά του περί του Πνεύματος, βρίσκω τον Θεό που κατέχω, και διακηρύττω με παρρησία την αλήθεια, στηριζόμενος στη δική του θεολογία και θεωρία. Όταν εντρυφώ στις άλλες του εξηγήσεις, τις οποίες αναπτύσσει για εκείνους που έχουν περιορισμένη όραση, έχοντάς τις αποτυπώσει με τριπλό τρόπο στις στερεές πλάκες της καρδιάς του, πείθομαι να μη στέκομαι μόνο στο γράμμα, ούτε να βλέπω μόνο τα επιφανειακά, αλλά να προχωρώ περαιτέρω και να εισχωρώ ακόμη περισσότερο στο βάθος, επικαλούμενος άβυσσο προς άβυσσο και βρίσκοντας φως μέσω του φωτός, μέχρις ότου φθάσω στο ύψιστο σημείο.

ΚΔ΄. Κάποιος, βέβαια, είναι πλούσιος στη θεωρία, και υψώνεται πάνω από τους πολλούς, και συγκρίνει τα πνευματικά με τα πνευματικά, και καταγράφει με τριπλό τρόπο στο πλάτος της καρδιάς του τον λόγο που οικοδομεί τους πάντες, και αυτόν που οικοδομεί τους πολλούς, και αυτόν που οικοδομεί μερικούς αντί για τους περισσότερους ή για όλους, και δεν ανέχεται να είναι φτωχός, αλλά εμβαθύνει στα βάθη. Ας αναβαίνει, λοιπόν, και ας καθοδηγείται, και ας υψώνεται από τον νου, και, αν το θέλει, ας φτάσει μέχρι τον τρίτο ουρανό, κατά τον Παύλο· αρκεί μόνο αυτό να γίνεται με ορθό λόγο και γνώση, και ας μην καταπίπτει εξαιτίας της έπαρσης, ούτε ας πτερορρυεί εξαιτίας του ύψους της πτήσης. Ποιος μπορεί να φθονήσει μια αξιέπαινη ανάβαση; Και ποια άλλη πτώση είναι τέτοια, όσο το να διαπεραστεί κανείς από την έπαρση, και να μην αναγνωρίσει την ταπεινότητα της ανθρώπινης ανάτασης, και το πόσο υπολείπεται ακόμη από το αληθινό ύψος ακόμη και αυτός που βρίσκεται ψηλότερα από όλους;

Έπειτα, δεν τους κατευθύνει μόνο από αυτό, αλλά και από την πρόνοια του Θεού. Και εσύ, λοιπόν, κατάγραψέ τα αυτά για τον εαυτό σου με τριπλό τρόπο. [Cod. f. 93 b.] Αυτά που σου λέγονται από εμένα, λέει η Σοφία, κατάγραψέ τα με τριπλό τρόπο στο πλάτος της καρδιάς σου· διότι, όπως ακριβώς ο άνθρωπος αποτελείται από σώμα, ψυχή και πνεύμα, έτσι και η Γραφή αποτελείται από το σώμα της λέξεως (του γράμματος), από το οποίο ωφελείται ο απλούστερος· αυτή ονομάζεται άμεση (πρόχειρη) εκδοχή. Συνίσταται επίσης από την ψυχή, δηλαδή την αναγωγή, την οποία κατανοεί εκείνος που έχει ανυψωθεί πνευματικά σε κάποιο βαθμό· και από το πνεύμα, δηλαδή την υψηλότερη και πνευματική θεωρία, την οποία οι τέλειοι κατανοούν και εκφράζουν. Όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση της όνου που ήταν δεμένη στο απέναντι χωριό, πάνω στην οποία κάθισε ο Σωτήρας: πρώτα κατάγραψε το ρητό νόημα, και έπειτα την αναγωγή, ότι δηλαδή ο Λόγος, επιβαίνοντας στον κτηνώδη τρόπο ζωής, τον προετοιμάζει ώστε να κινείται λογικά.

Διότι πιο εύκολα θα μπορούσε κανείς να μετρήσει πόσες φορές την ημέρα ανέπνευσες παρά πόσες φορές ελέησες· διότι για εσένα το να αναπνέεις και το να ελεείς είναι το ίδιο. Και πόση είναι η πραότητα, ενώ η φιλομάθεια ξεπερνά κάθε ανθρώπινη αντίληψη. Ποιο βιβλίο άραγε, ακόμη και από τα πιο πυκνογραμμένα και βαθυστόχαστα, διέφυγε από την προσοχή της; Και ποια πατερική διήγηση; Την οποία άλλοτε μεν θα βρει κανείς να ενδιατρίβει στα τελειότερα, προσλαμβάνοντας τα δόγματα σαν κάποια στερεά τροφή, και άλλοτε να ασχολείται με τα απλούστερα, σαν σε άνθη ενός τερπνού και χαριτωμένου λειμώνα. Και, για να το πω σύντομα, μελετά τον νόμο του Κυρίου νύχτα και μέρα, και όταν πλαγιάζει και όταν εγείρεται και όταν περπατά, καταγίνεται με τα θεία λόγια, και τα αποτυπώνει αυτά τριπλά στις πλάκες της καρδιάς της, όπως αποφάνθηκαν ο Δαβίδ, ο Μωυσής και ο Σολομών.