Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 22:24

Έπειτα: «Να τιμάς τον βασιλιά, και στους μεν γονείς να αποδίδεις το καθήκον, στους δε πάντες την ισότητα». Και αυτός μεν είναι ο ένας τύπος· ο δεύτερος είναι το να δικαιώνει κανείς την ψυχή του, να διαφυλάττει την ισότητα, ώστε να μην αποκλίνει προς την ανισότητα. Αλλά, ως προς μεν το λογικό μέρος: Ας μη σε κυριεύσει κακή βουλή, η οποία εγκαταλείπει τη διδασκαλία της νεότητας, αλλά με περίσκεψη να πράττεις τα πάντα, και οι λογισμοί σου ας αποτελούν ορθές κρίσεις· ώστε να κρίνει ο καθένας τον εαυτό του, και να διατηρεί κάθε επιθυμία του αγαθή· διότι κάθε επιθυμία των δικαίων είναι αγαθή, και η επιθυμία του δικαίου είναι αποδεκτή. Ως προς δε το θυμικό μέρος: «Μη γίνεσαι σύντροφος με άνθρωπο θυμώδη, και με φίλο οργίλο μη συναναστρέφεσαι».

Αυτό ο κλέφτης δεν το διαρρηγνύει· εκείνο σήμερα ανθίζει, και αύριο μαραίνεται. Επομένως, να τα βλέπεις ομαλά, ισότιμα και με τον ίδιο τρόπο· ωστόσο, τη διάκριση των πολύτιμων πραγμάτων μην την εξαφανίσεις, για να ελεηθείς. «Και με άνθρωπο οργίλο να μη συναναστρέφεσαι». Πες, όμως, ότι: Υπάρχει κάποιος ανάμεσά μας που είναι φιλόδοξος, και όχι οργίλος.

Είσαι φιλόδοξος; Δεν βλέπεις καθαρά. Είσαι οργίλος; «Με θυμώδη άνδρα να μη συναναστρέφεσαι». Είδες πώς με συντομία δίδεται η διόρθωση των αμαρτημάτων, εκτός βέβαια εάν απλώς ηχούν οι λέξεις στα αυτιά μας, αλλά δεν μεταφέρουμε στην καρδιά το νόημα όσων λέγονται. Αλλά να εξετάζεις: πού διαβάστηκε αυτό που αφορά εμένα; Αναγνώρισε τα όσα αφορούν τους θυμώδεις, εσύ ο οργίλος. Πες: «Αυτό είναι το δικό μου πάθος· αναγνωρίζω την ασθένειά μου»· λάβε τη θεραπεία. Εάν παρουσιαστείς στον ιατρό, και δεις την αφθονία των φαρμάκων που βρίσκονται καταχωρισμένα στα πολύπτυχα βιβλία, αναζήτησε τι το κατάλληλο υπάρχει για το δικό σου πάθος. Δεν αναζητά το φάρμακο του οφθαλμού εκείνος που χτύπησε το πόδι του· αλλά εκείνος που έχει βλάψει τον οφθαλμό του, αναζητά το βοήθημα που είναι κατάλληλο για την πάθησή του. Επομένως, ας λαμβάνει ο καθένας από τη Γραφή τα σχετικά με το δικό του πάθος. Είσαι οργίλος; Κατάστειλε τον θυμό. «Διότι ο θυμώδης άνδρας», λέει, «δεν είναι ευπρεπής». Μάθε από τη Γραφή. Ας γίνει η Γραφή καθρέφτης του προσώπου σου. Εκεί να μάθεις. Επειδή ο ασεβής λογισμός, σκοτίζοντάς σε, δεν σε αφήνει να αναλογιστείς πόσο μεγάλο αμάρτημα είναι ο θυμός, η Γραφή σού λέγει: «Δεν είναι ευπρεπής ο θυμώδης άνδρας». Πώς ασχημονεί ο θυμώδης; Αποβάλλει την ανθρώπινη μορφή και παίρνει μορφή θηρίου. Αναλογίσου τον άνθρωπο που κυριεύεται από θυμό.

Έβρασε μέσα του ο θυμός και τα μάτια του αλλοιώθηκαν· δεν είναι πλέον τα ίδια μάτια, πετούν φωτιές, ανέβηκε το αίμα του, έβρασε γύρω από την καρδιά, περιέτρεξε τους χιτώνες των ματιών, γέμισε με αίμα παραδιδόμενος στο πάθος, το οποίο αλλοίωσε τα μάτια του. «Άνδρας θυμώδης δεν είναι ευσχήμων.» Εάν δεις αυτόν που θυμώνει να τρίζει τα δόντια του, αναλογίσου ότι ένας τέτοιος άνθρωπος μοιάζει με αγριόχοιρο, φανερώνοντας τον εσωτερικό του θυμό με το τρίξιμο των δοντιών. Εάν δεις αυτόν που θυμώνει να βγάζει αφρούς· εάν τον δεις να ξεστομίζει ακατάληπτα λόγια από την καρδιά του· εάν δεις αυτόν που θυμώνει να λησμονεί τον πατέρα και να αδιαφορεί για το σώμα του παιδιού του, προχωρώντας ανελέητα μέσα από τα πάντα, προκειμένου να ικανοποιήσει την ορμή του, τότε βλέπεις την ασχημοσύνη του πράγματος. Με το ξένο κακό θεράπευσε τον εαυτό σου, για να μην πάρεις και εσύ τη δική του ασχημοσύνη. «Άνδρας θυμώδης δεν είναι ευσχήμων.» Και, «Με θυμώδη άνδρα μη συγχρωτίζεσαι.» Κακό πράγμα είναι να είσαι δεμένος με σκύλο και να υφίστασαι συνεχή γαβγίσματα. «Άνδρας θυμώδης δεν είναι ευσχήμων.» Απόφευγε τις συναναστροφές μαζί του· διότι είναι αναπόφευκτο να μάθεις κάτι από τους δικούς του τρόπους. Είπε κάτι υβριστικό, και κίνησε και τον δικό σου θυμό. Όπως ακριβώς το γάβγισμα του σκύλου προκαλεί τον θόρυβο ετέρου σκύλου, έτσι και τον δικό σου θυμό, που έως τότε κοιμόταν και ησύχαζε, τον διήγειρε η δική του φωνή, και καταλήξατε να ανταποδίδετε τα γαβγίσματα ο ένας στον άλλον, και έπειτα, στεκόμενοι αντίπαλοι ο ένας απέναντι στον άλλον, να εκτοξεύετε σαν από σφεντόνες τα λόγια της ασχημοσύνης.

Εκείνος όμως που υπερισχύει σε ανταγωνισμούς κακίας, αυτός είναι πιο άθλιος. «Ο οργίλος άνδρας δεν είναι ευπρεπής·» και, «Μη συναναστρέφεσαι με οργίλο άνδρα.» «Ούτε να συνδειπνείς με βάσκανο άνδρα.» Ένα άλλο πάθος που κυριαρχεί στη ζωή των ανθρώπων, το οποίο είναι πάντοτε ριζωμένο στις ψυχές μας, και το οποίο φθείρει την καρδιά περισσότερο από ό,τι η σκουριά το σίδερο, είναι η βασκανία, στην οποία υπάρχουν μεν πολλά κακά, αλλά ένα είναι το χρήσιμο: ότι αποβαίνει κακό στον ίδιο που την κατέχει. Διότι ο βάσκανος βλάπτει μεν ελάχιστα εκείνον που υφίσταται τη βασκανία, ενώ φθείρει τον εαυτό του με τη λύπη και τον στεναγμό για την ευημερία του πλησίον· και το μεν χωράφι του γείτονα δεν το ελάττωσε, τον εαυτό του όμως τον κατανάλωσε με τη βασκανία. «Μη μετακινείς τα αιώνια όρια. Και σε κτήμα ορφανών μην εισέλθεις.» Μην εισέλθεις στο κτήμα των ορφανών, για να εισέλθεις στο δικό σου κτήμα. Και δικό σου κτήμα είναι η ετοιμασμένη βασιλεία των ουρανών.

Μη συγκατοικείς με οργίλο άνθρωπο, λέγει. Διότι είναι κακό πράγμα να είναι κανείς δεμένος με σκύλο και να υφίσταται το αδιάκοπο γάβγισμα. Απόφευγε, λοιπόν, τις συναναστροφές μαζί του· διότι είναι αναπόφευκτο να διδαχθείς κάτι από τους τρόπους του. Είπε εκείνος κάτι υβριστικό, κίνησε και τον δικό σου θυμό. Όπως ακριβώς το γάβγισμα ενός σκύλου προκαλεί τον θόρυβο άλλου σκύλου, έτσι και τον δικό σου θυμό, που έως τότε κοιμόταν και ησύχαζε, τον εξήγειρε η δική του φωνή, και καταλήξατε να ανταλλάσσετε γαβγίσματα ο ένας με τον άλλον· έπειτα, ερχόμενοι σε αντιπαράθεση μεταξύ σας, εκτοξεύετε σαν από σφεντόνες τις ασχημοσύνες των λόγων.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΤ΄. Ότι είναι αναγκαία η απομόνωση. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Συμβάλλει δε στην απερίσπαστη κατάσταση της ψυχής και η απομόνωση ως προς την κατοικία. Διότι το να έχει κανείς τη ζωή του αναμεμειγμένη με εκείνους που διακείνται χωρίς φόβο Θεού και με περιφρόνηση προς την ακριβή τήρηση των εντολών είναι βλαβερό, όπως αποδεικνύει και ο λόγος του Σολομώντα, ο οποίος μας διδάσκει: «Μη γίνεσαι σύντροφος με άνθρωπο θυμώδη· και με φίλο οργίλο μη συγκατοικείς, μήπως μάθεις τους τρόπους του και θέσεις παγίδες στην ψυχή σου»· αλλά και το χωρίο «Εξέλθετε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, λέγει ο Κύριος», στον ίδιο σκοπό αποβλέπει.

Ας μην κρίνουμε λοιπόν πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, ας βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον, ας προσευχηθούμε ο ένας για τον άλλον, ώστε να θεραπευτούμε από αυτήν εδώ τη ζωή με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εάν κάποιος είναι υποδουλωμένος στον θυμό και στην οργή, ας ακούσει τον Απόστολο που λέει: «Κάθε πικρία και θυμός και οργή ας απομακρυνθεί από εσάς»· και πάλι: «Η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού»· και πάλι: «Αποβάλετε την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας». Πρωτίστως, όμως, άκουσε και τον προφήτη που σε προτρέπει: «Παύσε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό». Έπειτα, και ο Σολομών λέει: «Μη συναναστρέφεσαι με άνθρωπο θυμώδη». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι δούλος του Θεού, αλλά του πάθους που τον κατέχει, καθώς είναι γεγραμμένο: «Σε ό,τι έχει ηττηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Και αφού απορρίψετε γρήγορα την οργή, μετανοήστε με πόνο, ώστε να μην αρπαγείτε και μεταφερθείτε σε εκείνον τον τόπο όπου συγκεντρώνονται τα τέκνα της οργής, από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Οι γαστρίμαργοι και οι παραδομένοι στην ασωτία, ακούστε τον Κύριο που ανακράζει με απειλή: «Ουαί σε εσάς που είστε χορτασμένοι, διότι θα πεινάσετε»· και τον προφήτη που λέει: «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε». Βλέπεις πώς αποχωρίζονται από τον Θεό όσοι ζουν με τρυφηλότητα, για τους οποίους και ο Απόστολος, αποδεικνύοντάς τους άθεους, έλεγε: «Των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια».

Έπειτα τίμα τον βασιλέα, και στους μεν γονείς να αποδίδεις το οφειλόμενο καθήκον, στους δε πάντες την ίση μεταχείριση. Και αυτός μεν είναι ο ένας τρόπος. Ο δεύτερος δε είναι να καθιστά κανείς δίκαιη την ψυχή του και να διαφυλάσσει την ισότητα, ώστε να μην αποκλίνει προς την ανισότητα. Ως προς μεν το λογικό μέρος, «ας μην σε κυριεύσει κακή βουλή, η οποία εγκαταλείπει τη διδασκαλία της νεότητας, αλλά να πράττεις τα πάντα με περίσκεψη, και οι λογισμοί σου ας είναι δίκαιες κρίσεις»· ώστε να κρίνει ο καθένας τον εαυτό του, και να διατηρεί κάθε επιθυμία του αγαθή· «διότι κάθε επιθυμία των δικαίων είναι αγαθή, και η επιθυμία του δικαίου είναι ευπρόσδεκτη». Ως προς δε το θυμικό μέρος, «μη γίνεσαι σύντροφος με άνθρωπο θυμώδη, και μη συναναστρέφεσαι με οξύθυμο φίλο. Διότι ο άφρων εκδηλώνει όλο τον θυμό του· ο δε σοφός τον συγκρατεί και τον ελέγχει». Ο άνθρωπος που ρυθμίζει με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του, διαφυλάσσοντας υγιή και αβλαβή την ιδιαίτερη ενέργεια του κάθε μέρους της ψυχής του, θα φτάσει να γνωρίζει την αληθινή δικαιοσύνη. Το να κατευθύνει δε κανείς τις κρίσεις σημαίνει, πρωτίστως μεν, να κρίνει δίκαια σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, όπως λέει η Γραφή: «Άνοιγε το στόμα σου σύμφωνα με τον λόγο του Θεού, και έκρινε τους πάντες με ορθότητα. Και απέδιδε δικαιοσύνη στον φτωχό και στον αδύναμο. Διότι εκείνος που αποκαλεί τον ασεβή δίκαιο, είναι επικατάρατος στους λαούς και μισητός στα έθνη. Επειδή η προσωποληψία κατά την κρίση δεν είναι καλό πράγμα».

Απομακρύνσου από αυτούς και άλλαξε πορεία. Διότι δεν πρόκειται να κοιμηθούν, εάν δεν κάνουν κάποιο κακό. Σε δρόμους ασεβών μην εισέλθεις, ούτε να αναζητήσεις δρόμους παρανόμων.» «Αγκάθια και παγίδες βρίσκονται στους στραβούς δρόμους· όποιος όμως προφυλάσσει την ψυχή του, θα μείνει μακριά από αυτά.» «Γιε μου, μην ζηλέψεις τους κακούς ανθρώπους, ούτε να επιθυμήσεις να είσαι μαζί τους. Διότι ψέματα μηχανεύεται η καρδιά τους, και βάσανα λαλούν τα χείλη τους.» «Μην γίνεσαι σύντροφος με άνθρωπο θυμώδη· και μην συναναστρέφεσαι με οργίλο φίλο, μήπως και μάθεις τους τρόπους του και βάλεις θηλιά στην ψυχή σου.» «Απομακρυνθείτε, βγείτε από εκεί, και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο. Βγείτε από ανάμεσά τους, διαχωριστείτε εσείς που φέρετε τα σκεύη του Κυρίου.» «Απέχε από το άδικο, και δεν θα φοβηθείς, και τρόμος δεν θα σε πλησιάσει.» «Εκείνος που αγγίζει πίσσα θα μολυνθεί, και εκείνος που συναναστρέφεται με υπερήφανο θα του μοιάσει.» «Σας παρακαλώ, αδελφοί, να προσέχετε εκείνους που προκαλούν τις διχοστασίες και τα σκάνδαλα, αντίθετα προς τη διδασκαλία που εσείς διδαχθήκατε, και να απομακρύνεστε από αυτούς.»