Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 23:1

Έπειτα, όπως ακριβώς, όταν λέμε «γέννημα», δεν το κατανοούμε με ανθρώπινο τρόπο, και γνωρίζοντας τον Θεό ως Πατέρα δεν αποκτούμε κάποια σωματική αντίληψη γι' αυτόν, αλλά ενώ ακούμε τα παραδείγματα και τέτοιες λέξεις, τις εννοούμε με τρόπο που αρμόζει στον Θεό· διότι ο Θεός δεν είναι σαν τον άνθρωπο. Έτσι, λοιπόν, και όταν ακούμε το «ομοούσιο», οφείλουμε να υπερβαίνουμε κάθε αίσθηση και, σύμφωνα με τη θεία Παροιμία, «να κατανοούμε νοητώς τα όσα παρατίθενται ενώπιόν μας», ώστε βεβαίως να γνωρίζουμε ότι δεν είναι Υιός από θέληση αλλά αληθινά γνήσιος Υιός εκ του Πατρός, όπως η ζωή από την πηγή και το απαύγασμα από το φως. Ή για ποιον λόγο τις λέξεις «γέννημα» και «Υιός» δεν τις αντιλαμβανόμαστε σωματικά, ενώ το «ομοούσιο» το σκεφτόμαστε όπως ισχύει στα σώματα, και μάλιστα εφόσον αυτά που λέγονται δεν αφορούν διαφορετικά πρόσωπα, αλλά για όποιον λέχθηκε το «γέννημα», για τον ίδιο λέχθηκε και το «ομοούσιο»; Και πρέπει να διατηρούμε την ίδια έννοια και για τις δύο λέξεις αναφορικά με τον Σωτήρα, και να μην ερμηνεύουμε το μεν «γέννημα» ορθά, το δε «ομοούσιο» διαφορετικά, επειδή είναι φυσικό επακόλουθο, εφόσον έχετε αυτή τη διάθεση και ονομάζετε τον Υιό, Λόγο και Σοφία του Πατρός, να έχετε διαφορετική αντίληψη και γι' αυτά, και να κατανοείτε διαφορετικά τον Λόγο και διαφορετικά τη Σοφία.

«Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, και όταν όριζε τον θρόνο του πάνω στους ανέμους, όταν στερέωνε τα σύννεφα ψηλά, ήμουν πλάι του συνταιριάζοντας τα πάντα. Εγώ ήμουν εκείνη με την οποία έχαιρε, και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιον του προσώπου του.» Αναφέρονται ως «στροφές λόγων», επειδή, όταν τις περιστρέφει κανείς στη διάνοιά του, τις διανοίγει και ανακαλύπτει το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτές· όπως είναι οι εξής: «Διασώθηκε από τον καύσωνα ο συνετός υιός, ενώ ο παράνομος υιός καταστρέφεται από τον άνεμο κατά τον θερισμό·» και πάλι: «Να φροντίζεις τα χλωρά φυτά της πεδιάδας, και να κουρεύεις το χορτάρι, και να συλλέγεις χόρτο ορεινό, για να έχεις πρόβατα προς ενδυμασία·» και πάλι: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι ισχυρών αρχόντων, να εξετάζεις νοερά όσα παρατίθενται ενώπιόν σου.» Και τα παρόμοια με αυτά έχουν ονομαστεί ως κατανόηση της αληθινής δικαιοσύνης· διότι κάποιοι έχουν εκλάβει με διάφορους τρόπους το δίκαιο, όπου άλλοι μεν λέγουν ότι δίκαιο είναι το να επιστρέφει κανείς εκείνα τα οποία έλαβε προς φύλαξη· άλλοι δε, το να ανταποδίδει κακό αντί κακού, και αγαθό αντί αγαθού. Συμβαίνει όμως τέτοιου είδους ορισμοί να μην είναι ακριβείς. Διότι, μην πεις: «Με όποιον τρόπο μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, και θα τον εκδικηθώ για όσα με αδίκησε». Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός διδάσκει την αληθινή δικαιοσύνη, ότι αυτό είναι το αληθώς δίκαιο, το να αποδίδει κανείς στον καθένα ό,τι του ανήκει. «Πρωτίστως δε, να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και να του προσφέρεις τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου.»

Κεφάλαιο ΚΓ΄. Εάν καθίσεις να δειπνήσεις στην τράπεζα κάποιου άρχοντα, να κατανοείς πνευματικά όσα παρατίθενται ενώπιόν σου. Ο Χριστός είναι όντως ο άρχοντας· δική Του δε τράπεζα και εδέσματα είναι τα ρήματα της διδασκαλίας Του και τα αιώνια αγαθά που ετοίμασε για εκείνους που Τον αγαπούν. Έχει καθίσει δε να δειπνήσει κάθε Χριστιανός στην τράπεζά Του· επομένως, εκείνος που κατανοεί πνευματικά όσα δίδαξε ο Ιησούς με έργα και με λόγια, απλώνει το χέρι του, δηλαδή αρχίζει να αποδεικνύει με τα έργα του ότι είναι μιμητής του Χριστού, γινόμενος ταπεινός και πράος, αγαπώντας τους πάντες και υπομένοντας θλίψεις.

Και πάλι: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι αρχόντων, να κατανοείς νοερά αυτά που παρατίθενται ενώπιόν σου»· και τα παρόμοια με αυτά. Έγινε λόγος για την κατανόηση της αληθινής δικαιοσύνης, επειδή κάποιοι ερμήνευσαν το δίκαιο ποικιλοτρόπως· άλλοι μεν λέγοντας ότι: «Δίκαιο είναι το να επιστρέφει κανείς εκείνα που έλαβε για να τα φυλάξει», άλλοι δε ότι είναι «το να ανταποδίδει κακό αντί για κακό, και καλό αντί για καλό». Συμβαίνει όμως να μην είναι ακριβείς τέτοιου είδους ορισμοί. Διότι, μην πεις: «Με όποιον τρόπο μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, και θα του ανταποδώσω όσα με αδίκησε». Γι' αυτόν τον λόγο, διδάσκει μέσα από αυτά την αληθινή δικαιοσύνη: ότι το αληθινό δίκαιο είναι το να αποδίδει κανείς στον καθένα αυτό που του ανήκει. Πρωτίστως, λοιπόν, να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και να του προσφέρεις ως απαρχή τους καρπούς της δικαιοσύνης σου.

Του λέγει ο Ιησούς: «Επειδή με είδες, πίστεψες. Μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». ΤΙΤΛΟΣ ΚΖʹ. —Περί δείπνου και συνεστιάσεως. «Μη συνδειπνείς με άνθρωπο φθονερό, ούτε να επιθυμήσεις τα εδέσματά του. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος καταπιεί μια τρίχα, έτσι τρώει και πίνει. Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι άρχοντα, να αντιλαμβάνεσαι με τον νου σου όσα παρατίθενται μπροστά σου». «Δεν υπάρχει τίποτε καλό για τον άνθρωπο, παρά μόνο το να φάει και να πιει, και να δείξει το αγαθό στην ψυχή του.

Αλλά θέλω από εσένα, που είσαι βαθύτατος ερευνητής των θείων, πρώτα να αποβάλεις το χώμα από τον νου σου και έτσι να ετοιμάσεις το αυτί για την υποδοχή του λόγου και να ακούσεις τον Σωτήρα να μας λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», από τα πιο σωματικά και αισθητά προς τα νοητά κάλλη και θεάματα του λόγου. Γι' αυτό και ο σοφότατος Σολομών προτρέπει λέγοντας: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι δυνατών, να κατανοείς νοητά αυτά που σου παρατίθενται και να απλώνεις το χέρι σου, γνωρίζοντας ότι τέτοια πρέπει να προετοιμάσεις και εσύ». Διότι και η θεία Γραφή, επειδή κρύβει μέσα της τα βάθη του Θεού, δεν αποκαλύπτει απλώς σε όλους όσους το επιθυμούν την κατανόηση των θαυμασίων του νόμου του Θεού, «αλλά σε όσους έχει δοθεί», σύμφωνα με το ιερό λόγιο, «να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών», γι' αυτό και ο θείος Δαβίδ προσευχόταν, λέγοντας προς τον Θεό: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Αλλά και οι μαθητές του Λόγου δεν έφτασαν πρωτύτερα σε ακριβή επίγνωση των νόμων του Θεού, έως ότου δέχθηκαν ουσιαστικά από τον Λόγο τη διάνοιξη του νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές. Έχουμε, λοιπόν, μεγάλη ανάγκη από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ερευνά τα βάθη του Θεού. «Διότι το Πνεύμα», λέει ο θείος απόστολος, «ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού».

Αλλά ας μιλήσουμε, αν το εγκρίνετε, πρώτα για αυτόν τον ορατό και αισθητό παράδεισο, στον οποίο, μετά την έκπτωση του Αδάμ από τον παράδεισο, τοποθετηθήκαμε από τον Θεό εμείς, το γένος του, για να κατοικούμε, όπως έχει λεχθεί. Έπειτα, με αυτόν τον τρόπο ας προχωρήσουμε κατά το δυνατόν στη θεωρία και του νοητού παραδείσου. Διότι δεν θα υπάρξει κανένα εμπόδιο για εμάς που φιλοσοφούμε με ευσέβεια περί του παραδείσου, δεδομένου ότι οφείλουμε, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, να αιχμαλωτίζουμε κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, και να κατανοούμε τα της Θείας Γραφής πνευματικά, σύμφωνα με τον Σολομώντα, ο οποίος λέει τα εξής: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι αρχόντων, κατανόησε πνευματικά αυτά που σου παρατίθενται και άπλωσε το χέρι σου, γνωρίζοντας ότι τέτοια πρέπει να παρασκευάσεις και εσύ».