Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 23:27

Ο μεν τρέχει σαν τον σκύλο καταπάνω στο θήραμα, ενώ ο δε ζαρώνει σαν έτοιμο θήραμα κατά τη συνάντηση. Διότι η φτώχεια τού αφαιρεί την παρρησία. Και οι δύο κάνουν τους υπολογισμούς στα δάχτυλά τους· ο ένας χαίρεται για την αύξηση των τόκων, ενώ ο άλλος στενάζει για την προσθήκη των συμφορών. «Πίνε νερά από τα δικά σου αγγεία»· δηλαδή, εξέταζε τα δικά σου μέσα, μην πηγαίνεις σε ξένες πηγές, αλλά από τα δικά σου ρυάκια συγκέντρωσε για τον εαυτό σου τις παρηγοριές του βίου. Έχεις χάλκινα είδη, ενδύματα, υποζύγιο, κάθε λογής σκεύη; Πούλησέ τα· δέξου να τα στερηθείς όλα, εκτός από την ελευθερία. Αλλά, λέγει, ντρέπομαι να τα βγάλω σε δημόσια θέα. Τι θα γίνει λοιπόν, όταν λίγο αργότερα κάποιος άλλος θα τα φέρει στο φως, θα βγάλει σε πλειστηριασμό τα υπάρχοντά σου, και μπροστά στα ίδια σου τα μάτια, εξευτελίζοντας την αξία τους, θα τα εκποιήσει; Μην πηγαίνεις σε ξένες θύρες. Διότι πραγματικά, το ξένο είναι στενό πηγάδι. Είναι προτιμότερο να ανακουφίζεις την ανάγκη με μικρές επινοήσεις, παρά αφού πρώτα αναθαρρήσεις μεμιάς με τα ξένα χρήματα, ύστερα να απογυμνωθείς συγχρόνως από όλα τα υπάρχοντά σου. Εάν, λοιπόν, έχεις τους πόρους για να ξεπληρώσεις, γιατί δεν διαλύεις την παρούσα ένδεια από αυτά τα μέσα που διαθέτεις; Εάν όμως αδυνατείς να εξοφλήσεις, τότε θεραπεύεις το κακό με κακό. Μην επιτρέψεις να σε πολιορκεί ο δανειστής. Μην ανεχθείς να σε αναζητούν και να σε ιχνηλατούν σαν κάποιο θήραμα. Αρχή του ψεύδους είναι ο δανεισμός· αφορμή αχαριστίας, αγνωμοσύνης, επιορκίας.

Μήπως, καθ' ομοίωση των ζώων που ταλαιπωρούνται στον μύλο, δεν περιφερόμαστε και εμείς γύρω από τον μύλο της ζωής με καλυμμένα τα μάτια, περνώντας διαρκώς μέσα από τα ίδια πράγματα και επιστρέφοντας πάλι στα ίδια; Να σου αναφέρω αυτήν την κυκλική πορεία; Όρεξη, κορεσμός, ύπνος, εγρήγορση, κένωση, πλήρωση· πάντοτε από εκείνα σε αυτά και από αυτά σε εκείνα, και πάλι σε αυτά, και ποτέ δεν παύουμε να περιφερόμαστε κυκλικά, έως ότου βρεθούμε έξω από τον μύλο. Ορθά ο Σολομών ονομάζει την παρούσα ζωή τρύπιο πίθο και οίκο αλλότριο. Διότι είναι όντως οίκος αλλότριος και όχι δικός μας, επειδή δεν εξαρτάται από εμάς ούτε το πότε θέλουμε ούτε το για πόσο διάστημα επιθυμούμε να βρισκόμαστε σε αυτόν· αλλά και εισερχόμαστε σε αυτόν με τρόπο που δεν γνωρίζουμε και μετοικούμε από αυτόν σε χρόνο που δεν γνωρίζουμε. Το δε αίνιγμα του πίθου θα το κατανοήσεις, εάν αποβλέψεις στο ανικανοποίητο των επιθυμιών. Βλέπεις πώς οι άνθρωποι αντλούν και συσσωρεύουν για τον εαυτό τους τις τιμές, τις εξουσίες, τις δόξες και όλα τα παρόμοια; Όμως ό,τι ρίχνεται μέσα διαρρέει από κάτω και δεν παραμένει σε αυτόν που το κατέχει· διότι ο μεν αγώνας για τη δόξα, την εξουσία και την τιμή πάντοτε συνεχίζεται, ο δε πίθος της επιθυμίας παραμένει ανεκπλήρωτος. Και τι να πει κανείς για τη φιλαργυρία; Μήπως δεν είναι αληθινά ένας τρύπιος πίθος που διαρρέει από ολόκληρο τον πυθμένα, ο οποίος, ακόμη και όλη τη θάλασσα αν αντλήσεις μέσα του, δεν έχει από τη φύση του τη δυνατότητα να γεμίσει;

Διότι «μακάριοι», λέγει, «είναι εκείνοι που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν». Αυτό δε που λέγεται μου φαίνεται ότι έχει περίπου το εξής νόημα: Τίποτε από όσα επιδιώκονται στη ζωή για χάρη της ηδονής δεν φέρνει κορεσμό σε εκείνους που τα επιδιώκουν, αλλά, όπως αναφέρει κάπου αινιγματικά η Σοφία: Η ενασχόληση με τις ηδονές είναι ένα τρύπιο πιθάρι. Εκείνοι που ασχολούνται με αυτές, ρίχνοντας διαρκώς μέσα σε αυτό με ζήλο, επιδεικνύουν έναν κόπο ατελέσφορο και μάταιο, καθώς χύνουν πάντοτε κάτι στον βυθό της επιθυμίας και προσθέτουν αυτό που προκαλεί την ηδονή, χωρίς όμως να οδηγούν ποτέ την επιθυμία σε κορεσμό. Ποιος γνώρισε ποτέ όριο στη φιλαργυρία, επειδή οι φιλάργυροι απέκτησαν αυτό που επιδιώκουν;

Ο υπηρέτης όμως των ηδονών μετέτρεψε τις αναγκαίες χρείες σε οδούς παθών, επιζητώντας την τρυφή αντί για την τροφή, προτιμώντας τον καλλωπισμό αντί για την απλή ένδυση, την πολυτέλεια αντί για τη χρησιμότητα των οικιών, και αποβλέποντας στις παράνομες και απαγορευμένες ηδονές αντί για την παιδοποιία. Εξαιτίας αυτού, η πλεονεξία εισέβαλε ορμητικά από ορθάνοιχτες πύλες στην ανθρώπινη ζωή, και η μαλθακότητα, η αλαζονεία, η χαυνότητα, η πολυειδής ασωτία και τα παρόμοια παραβλάστησαν σαν εξογκώματα και ξηρά κλαδιά των αναγκαίων χρειών, επειδή η επιθυμία ξεπέρασε τα όρια της ανάγκης και επεκτάθηκε σε πράγματα που επιδιώκονται χωρίς καμία απολύτως χρησιμότητα. Διότι, τι το κοινό έχει με τη χρησιμότητα της τροφής ο σκαλισμένος άργυρος που διακοσμείται με χρυσό και πολύτιμους λίθους; Ή για ποιον λόγο το ιμάτιο είχε την ανάγκη του χρυσού νήματος, της λαμπερής πορφύρας και της υφαντικής ζωγραφικής, μέσω της οποίας πόλεμοι, θηρία και τα παρόμοια απεικονίζονται στους χιτώνες και στα επενδύματα από τους υφαντές, ως σύμμαχος των οποίων αναπτύχθηκε η νόσος της πλεονεξίας; Διότι, προκειμένου να επιτύχουν την προετοιμασία και την ισχύ για όλα αυτά, προμηθεύονται την ύλη των επιθυμιών τους μέσω της πλεονεξίας. Η δε πλεονεξία άνοιξε την είσοδο στην απληστία, η οποία είναι, κατά τον Σολομώντα, το τρύπιο πιθάρι που πάντοτε δεν αρκεί σε όσους προσπαθούν να το γεμίσουν και βρίσκεται διαρκώς κενό.

Μη συνδειπνείς με άνθρωπο φθονερό. [Cod. f. 97 a.] Αυτό το λέει, διότι όποιος φθονεί τα δικά σου αγαθά δεν τρώει με ευχαρίστηση· ή διότι δεν θα νιώσει ευγνωμοσύνη για τα φαγητά σου, αλλά θα φανεί και αχάριστος· ή διότι δεν θα σταματήσει, προτού τα ξεράσει. Διότι είναι σαν να κατάπινε κάποιος μια τρίχα. Δηλαδή, όπως αυτός που κάνει εμετό ή αυτός που καταπίνει μια τρίχα, έτσι ούτε και εκείνος θα καταλάβει τη γεύση τους. «Και με την ενδιατριβή στους λόγους τα δικά σου χείλη (θα συναντηθούν) με τα δικά μου». [Cod. f. 97 b.] Διότι, όταν η συζήτηση είναι συνετή, κατ' ανάγκην γίνεται εκτενής και μακρά, εφόσον δεν προκαλεί κορεσμό. «Διότι τρύπιο πιθάρι είναι το ξένο σπίτι». [Cod. f. 99 a.] Δεν είναι εύκολο λοιπόν να ανασύρει κανείς εκείνους που έχουν ριχτεί μέσα· διότι το να ρίξει κανείς είναι εύκολο, το να βγάλει όμως δεν είναι πλέον.

Και όμως, τα χρήματα δεν δημιουργήθηκαν για να τα φυλάμε, αλλά για να τα χρησιμοποιούμε. Εάν όμως πρόκειται να τα θάβουμε για χάρη άλλων, τι θα ήταν πιο άθλιο από εμάς, οι οποίοι τρέχουμε παντού σπεύδοντας να τα συγκεντρώσουμε όλα, προκειμένου να τα κλειδώσουμε μέσα και να αποκόψουμε την κοινή τους χρήση; Υπάρχει βέβαια και άλλη νόσος, όχι μικρότερη από αυτήν. Διότι άλλοι μεν τα θάβουν στη γη, άλλοι δε στην κοιλιά, στην ηδονή και στη μέθη, προσθέτοντας στον εαυτό τους, μαζί με την κόλαση της αδικίας, και την κόλαση της ασέλγειας. Και άλλοι μεν τα δαπανούν σε παράσιτα και κόλακες, άλλοι σε ζάρια και πόρνες, και άλλοι υπηρετούν άλλες τέτοιου είδους δαπάνες, διανοίγοντας για τους εαυτούς τους αμέτρητους δρόμους που οδηγούν στη γέεννα, έχοντας εγκαταλείψει τον ορθό και καθιερωμένο δρόμο, αυτόν που φέρει προς τον ουρανό. Και όμως, ο δρόμος αυτός δεν προσφέρει μόνο κέρδος, αλλά έχει και ηδονή μεγαλύτερη από τις προαναφερθείσες. Διότι εκείνος που τα δίνει σε πόρνες θα γίνει καταγέλαστος και αισχρός, θα αντιμετωπίσει πολλούς πολέμους και θα έχει σύντομη ηδονή· μάλλον δε, ούτε καν σύντομη. Διότι όσα και αν δώσει στις γυναίκες που εκδίδονται, καμία ευγνωμοσύνη δεν θα του αναγνωρίσουν. Αφού ο ξένος οίκος είναι τρύπιο πιθάρι.

ΤΙΤΛΟΣ Κʹ. — Περί εκείνων που συχνάζουν σε ξένα σπίτια. «Τρύπιο πιθάρι είναι το ξένο σπίτι.» «Το πόδι του ανόητου βιάζεται να μπει σε σπίτι· ενώ ο πολύπειρος άνθρωπος θα νιώσει συστολή απέναντι στους άλλους.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑʹ. — Περί συμβουλής και αγαθής προτροπής. «Εκείνος που με ακούει, θα κατοικήσει με ελπίδα, και θα αναπαυθεί αμέριμνος από κάθε κακό.» «Γιε μου, μην ξεχνάς τους νόμους μου, και η καρδιά σου ας τηρεί τα λόγια μου. Διότι θα σου προσθέσουν μακροβιότητα, και έτη ζωής, και ειρήνη. Γιε μου, μην παρεκκλίνεις· αλλά τήρησε τη συμβουλή και τη σύνεσή μου, για να ζήσει η ψυχή σου, και να υπάρχει χάρη γύρω από τον λαιμό σου.»