Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 24:11

Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος εξέφραζε τον θαυμασμό του, λέγοντας: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Σε τι λοιπόν θα μπορούσε δικαίως να αποδοθεί το θαύμα της αγάπης του Θεού και Πατρός προς εμάς, αν δεν φαινόταν ότι υπέμεινε και κάτι το οδυνηρό παραδίδοντας για χάρη μας τον ίδιο του τον Υιό; Διότι ακριβώς σε αυτή τη σκέψη μάς οδηγεί ο Παύλος λέγοντας το «Δεν λυπήθηκε». Κάτι που δεν θα λεγόταν ποτέ για τυχαία ζητήματα, παρά μόνο για όσους αναλαμβάνουν με γενναιότητα κάποιο σπουδαίο έργο, όπως στο: «Πλάτυνε τα σχοινιά σου, και στερέωσε τους πασσάλους σου, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά»· και ακόμη στο ότι «Στερέωσε, μη λυπηθείς». Και πάλι: «Σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και γλίτωσε αυτούς που φονεύονται, μη λυπηθείς». Και αυτά μεν ας έχουν ειπωθεί από εμάς σχετικά με το «Πάρε τον υιό σου τον αγαπητό». Ενώ οι δύο υπηρέτες που συνόδευαν και συμπορεύονταν με τον γέροντα μέχρι και την τρίτη ημέρα, θα μπορούσαν να αποτελούν τύπο των δύο λαών που κλήθηκαν στη δουλεία μέσω του νόμου, εννοώ δηλαδή του Ισραήλ και του Ιούδα.

Ο Κύριος γνωρίζει εκ των προτέρων τη σκέψη του μοναχού που επιθυμεί την ιεροσύνη. Η ιεροσύνη είναι μεγάλος βαθμός, εάν τελείται άσπιλα. Ο φιλόχριστος βασιλιάς είναι μακάριος, διότι θα αφήσει τη μνήμη του για ευλογία, και ο έπαινός του θα είναι στον ουρανό και στη γη. Ο άπιστος βασιλιάς δεν γνώρισε σοφία στη ζωή του, και όταν πέθανε άφησε τη μνήμη του για κατάρα, και το όνειδός του δεν θα εξαλειφθεί ποτέ, ενώ ο θρόνος του πιστού στερεώνεται αιώνια. Ο δίκαιος κριτής θα αναζητηθεί και στόματα δικαίων θα τον ευλογήσουν, ενώ ο άδικος δεν θα ελεήσει την ψυχή του, διότι δεν θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Είναι γραμμένο: αυτός που συκοφαντεί τον φτωχό, πληθαίνει τα δικά του κακά. Μην καταπιέζεις τον πένητα, επειδή είναι φτωχός, και μην ατιμάζεις τον αδύναμο στην πύλη της πόλεως, διότι ο Κύριος θα αναλάβει την κρίση του. Διότι είναι γραμμένο: σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και μην παραδώσεις τον υπηρέτη στα χέρια του κυρίου του, μήπως σε καταραστεί και αφανιστείς. Είναι γραμμένο: εκείνος που χαίρεται για αυτούς που καταστρέφονται δεν θα αθωωθεί, ενώ εκείνος που δείχνει ευσπλαχνία θα ευλογηθεί. Στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των αγαθών, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός. Δανείζει στον Θεό εκείνος που ελεεί τον φτωχό, και σύμφωνα με τη δωρεά του θα του ανταποδώσει. Είναι γραμμένο: ζύγι μεγάλο και μικρό, και διπλά μέτρα, είναι και τα δύο ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου. Όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει μέσα σε αυτόν.

Ας θελήσουμε να βρεθούμε εκεί πρώτοι· ας γίνουμε μέτοχοι της εκεί λαμπρότητας· στους κόλπους του Αβραάμ ας αναπαυθούμε, ως ανταπόδοση για την ευσπλαχνία μας στην παρούσα ζωή· ας κρίνουμε με δίκαιη κρίση· ας λυτρώσουμε τον πένητα και τον πτωχό· ας ελεήσουμε τη χήρα και το ορφανό· ας γλιτώσουμε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, ή, για να πω το λιγότερο, ας μην τους θανατώνουμε εμείς οι ίδιοι· ας μην παραβλέψουμε αυτόν που μας έχει ανάγκη, παρέχοντας μέχρι και τα ψίχουλα της τράπεζάς μας· και ας μην προσπεράσουμε τον γεμάτο πληγές, που βρίσκεται ριγμένος στις πύλες μας· ας μη ζούμε τρυφηλά, όταν άλλοι κακοπαθούν· ας μην αποστραφούμε μετά βδελυγμίας τον σύνδουλό μας· ας μη βρεθούμε, φίλοι και αδελφοί, στη μερίδα του πλουσίου, ούτε να βασανιστούμε μέσα στη φλόγα, ούτε να χωριστούμε από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, ούτε να παρακαλούμε τον πτωχό Λάζαρο να δροσίσει με την άκρη του δακτύλου του τη φλεγόμενη γλώσσα μας, και μάλιστα ούτε καν αυτής της μικρής παρηγοριάς να μην αξιωνόμαστε.

Αλλά όμως ο Θεός τους τιμώρησε, και δίκαια, και πάρα πολύ δίκαια· και όμως εκείνους μεν που συμπάσχουν τους αποδέχθηκε, ενώ εκείνους που χάρηκαν για την καταστροφή τους τους τιμώρησε. Διότι δεν ένιωθαν κανέναν πόνο, λέει, για τη συντριβή του Ιωσήφ. Και πάλι λέει: «Εξαγόρασε αυτούς που θανατώνονται, μη φεισθείς». Δεν είπε: «Ερεύνησε και μάθε ποιος είναι»· αν και τις περισσότερες φορές αυτοί που οδηγούνται στην εκτέλεση είναι κακοποιοί, αλλά είπε απλώς: «Εξαγόρασέ τον», όποιος κι αν είναι, λέει. Διότι αυτό κυρίως είναι η αληθινή ελεημοσύνη. Επειδή εκείνος που ευεργετεί τον φίλο του, δεν το κάνει οπωσδήποτε για χάρη του Θεού· ενώ εκείνος που ευεργετεί έναν άγνωστο, αυτός ενεργεί καθαρά για τον Θεό. Και εκείνος μεν λέει: «Μη λυπηθείς τα χρήματα, αλλά ακόμη κι αν χρειαστεί να τα δώσεις όλα, δώσε»· εμείς όμως, βλέποντας ανθρώπους να βασανίζονται, να οδύρονται, να περνούν δεινά χειρότερα από χιλιάδες θανάτους, και μάλιστα πολλές φορές άδικα, λυπόμαστε τα χρήματα και δεν λυπόμαστε τους αδελφούς μας· φροντίζουμε για τα άψυχα, ενώ παραμελούμε την ψυχή. Αν και ο Παύλος παραγγέλλει να διαπαιδαγωγούμε με πραότητα όσους αντιδρούν: «μήπως τυχόν», λέει, «τους δώσει ο Θεός μετάνοια, ώστε να επιγνώσουν την αλήθεια, και συνέλθουν ξεφεύγοντας από την παγίδα του διαβόλου, έχοντας πιαστεί αιχμάλωτοι από αυτόν για να εκτελούν το θέλημά του». —«Μήπως τυχόν», λέει· βλέπεις από πόση μακροθυμία είναι γεμάτη τούτη η λέξη;

Επομένως, εκείνος που ευεργετεί ακόμη και όσους φαίνονται να στερούνται ευλάβειας, θα συναντήσει και τους ευλαβείς· ενώ εκείνος που αναζητά τους θεωρούμενους ευλαβείς, πολλές φορές θα πέσει πάνω σε ανθρώπους χωρίς ευλάβεια. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας τα πράττουμε όλα με απλότητα. Διότι, ας υποθέσουμε ότι αυτός που μας πλησιάζει είναι απατεώνας· δεν έλαβες την εντολή να τα εξετάζεις αυτά με περιέργεια. Διότι λέει, «σε καθέναν που σου ζητά, να δίνεις»· και, «μη διστάσεις να εξαγοράσεις αυτόν που θανατώνεται»· αν και οι περισσότεροι από όσους θανατώνονται υφίστανται αυτό το πάθημα επειδή έχουν συλληφθεί για εγκλήματα, εντούτοις λέει, «Μη διστάσεις». Διότι έτσι θα γίνουμε όμοιοι με τον Θεό, έτσι θα θαυμαστούμε, και θα επιτύχουμε τα αθάνατα αγαθά· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, και τα εξής.

Είναι δυνατόν να απαρνηθεί κανείς ένα αγαθό χάριν ενός μεγαλύτερου αγαθού, όπως εκείνος που απέφυγε το μαρτύριο όχι από δειλία, αλλά για την ωφέλεια εκείνων που θα σώζονταν και θα φωτίζονταν από αυτόν. Υπάρχει και εκείνος που παρέδωσε τον εαυτό του στην ατιμία για την τιμή των άλλων, και ενώ από πολλούς θεωρείται φιλήδονος, εντούτοις είναι «ως πλάνος και αληθής». Αν εκείνος που κατέχει λόγο πνευματικής ωφελείας και δεν τον μεταδίδει άφθονα δεν θα μείνει ατιμώρητος, πόσος νομίζεις, φίλε μου, είναι ο κίνδυνος για εκείνους που δύνανται διά της έμπρακτης συνδρομής να συμπαρασταθούν στους πάσχοντες, και δεν κοπιάζουν μαζί τους; Λύτρωσε, εσύ που λυτρώθηκες από τον Θεό, και σώσε, εσύ που σώθηκες, εκείνους που άγονται στον θάνατο, και, εξαγοράζοντας εκείνους που κατασφάζονται από τους δαίμονες, μη φεισθείς κόπου. Διότι αυτό αποτελεί για κάθε ύπαρξη που έχει τη δύναμη, το μέγιστο έπαθλο ενώπιον του Θεού, υπεράνω κάθε πράξης και θεωρίας των θνητών και των αθανάτων: αναδεικνύει τον εαυτό του συνεργό των ασωμάτων και νοερών δυνάμεων εκείνος που, με την καθαρότητα που του δωρήθηκε από τον Θεό, αποσμήχει τον ρύπο των άλλων, και προσφέρει στον Θεό άμωμα δώρα από εκείνα που ήταν μωμητά. Διότι αυτό και μόνο είναι πάντοτε το έργο των θείων λειτουργών. Διότι όλοι όσοι βρίσκονται γύρω Του θα φέρουν δώρα, δηλαδή ψυχές. Τίποτα δεν αποδεικνύει τόσο περίτρανα τη φιλανθρωπία και την αγαθότητα του Πλάστη μας προς εμάς, όσο το ότι εγκατέλειψε τα ενενήντα εννέα πρόβατα για να αναζητήσει το πλανηθέν.

Μην περιμένεις να γίνεις χρηστός, αλλά γίνε από τώρα. «Δεν θα εμφανιστείς», λέει, «με άδεια χέρια ενώπιόν μου». Ας μην είναι κανείς με άδεια χέρια, ούτε άκαρπος, ούτε να υπάρχει καμία ψυχή στείρα και άγονη. Ο καθένας ας καρποφορεί για τον Θεό από τα υπάρχοντά του και από τα δικά του αγαθά. —Ας οικειοποιηθούμε την εκεί λαμπρότητα· ας αναπαυθούμε στους κόλπους του Αβραάμ ως ανταπόδοση για την ευσπλαχνία μας εδώ· ας κρίνουμε με δίκαιη κρίση· ας ελευθερώσουμε τον πένητα και τον φτωχό· ας ελεήσουμε τη χήρα και το ορφανό· ας λυτρώσουμε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο· ας μην παραβλέψουμε αυτόν που μας έχει ανάγκη· ας μην προσπεράσουμε τον πληγωμένο· ας μην ζούμε στην τρυφή όταν άλλοι κακοπαθούν· ας μην αποστραφούμε τον ομόδουλό μας· ας μη γίνουμε φίλοι και αδελφοί της μερίδας του πλουσίου, ούτε να οδυνηθούμε μέσα στη φλόγα· ούτε να χωριστούμε από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος· ούτε να παρακαλέσουμε τον φτωχό Λάζαρο να δροσίσει τη φλεγόμενη γλώσσα μας με την άκρη του δαχτύλου του. Ας γίνουμε χρηστοί, εύσπλαχνοι, συμπονετικοί. Ας μιμηθούμε την αγαθότητα του Δεσπότη, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο σε αγαθούς και πονηρούς, και τρέφει με τη βροχή τους πάντες ομοίως.

Για το συμφέρον όμως των αδελφών, με σκοπό την ευαρέστηση προς τον Θεό, οι κληρικοί πρέπει να δίνουν ως εγγύηση όχι μόνο τον εαυτό τους, αλλά και την ίδια τους την ψυχή. Λόγου χάρη, εάν ένας κληρικός, συναντώντας κάποιον που σύρεται αδίκως για να μπει στη φυλακή επειδή δεν έχει να παρουσιάσει κανέναν εγγυητή στον κριτή για τον εαυτό του, σπλαχνιζόταν τη συμφορά του και έδινε τον εαυτό του ως εγγυητή για τον αδελφό, ένας τέτοιος κληρικός, λέγω, όχι μόνο δεν καθαιρείται, αλλά και επαινείται από τον Θεό και τους ανθρώπους, επειδή εκπλήρωσε την Ευαγγελική και Θεία εντολή. Διότι λέγει: «Να ελευθερώνετε τον αδικούμενο, και να σώζεις όσους οδηγούνται στον θάνατο και να μην παραλείπεις να λυτρώνεις αυτούς που πρόκειται να φονευθούν». Και αυτά μεν αφορούν την πρώτη σημασία, το να μη δίνει δηλαδή κανείς τον εαυτό του ως εγγυητή για άλλον, όπως ελέχθη. Η δε Δ' Οικουμενική Σύνοδος, εκλαμβάνοντας το να δίνουν εγγυήσεις με τη δεύτερη σημασία, ζήτησε στον λ' Κανόνα της να δώσουν οι Επίσκοποι της Αιγύπτου άλλους ως εγγυητές για τους εαυτούς τους, ότι δεν θα αναχωρήσουν από την Κωνσταντινούπολη έως ότου χειροτονηθεί ο Αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας, και με αυτόν τον τρόπο συμφωνούν οι Κανόνες, δηλαδή ο Αποστολικός και αυτός της Δ' Συνόδου, και δεν εναντιώνονται μεταξύ τους. Επειδή ο μεν Αποστολικός εξέλαβε το να δίνουν εγγυήσεις με άλλη σημασία, ενώ εκείνος της Δ' Συνόδου με άλλη.

Ίσως λοιπόν να στέκεται κάποιος από ώρα κατακρίνοντας τον λόγο μου, επειδή δεν περιγράφει αναλυτικά τη φιλανθρωπία και το έλεος. Ο λόγος, βέβαια, το επιθυμεί και αυτός, αλλά δειλιάζει να αφεθεί σε ένα τόσο απέραντο πέλαγος. Διότι με ποια δύναμη θα μπορούσε να πει για πόσους έσπασες τη θηλιά της πείνας, σε πόσους ζέστανες τη γύμνια, σε πόσους ελάφρυνες την απώλεια των παιδιών τους, πόσους παρηγόρησες για τη στέρηση των πατέρων τους, σε πόσες γυναίκες ανακούφισες τον θάνατο των συζύγων τους; Ούτε παρέβλεψες αυτήν τη φωνή του Ησαΐα, ω τρισόλβια εσύ, το να εξαγοράζεις αυτούς που οδηγούνται σε σφαγή, αλλά απομάκρυνες το ξίφος από πολλούς αυχένες και διέλυσες, σαν ήλιος του ελέους, το σκοτάδι του θανάτου που μόλις άρχιζε να καλύπτει τα μάτια τους. Ούτε οι νυχτερινές σου ελεημοσύνες μένουν κρυφές, έστω κι αν εσύ προσπάθησες να τις κρατήσεις κρυφές. Αλλά ακόμη κι αν γίνονται μέσα στη νύχτα, το φως τους λάμπει και έτσι δοξάζεται ο επουράνιος Πατέρας. Πράγματι, η δεξιά σου πράξη μένει κρυφή από την αριστερή και από την αντίθετη πλευρά. Διότι, το να προσφέρεται απλόχερα το έλεος είναι πράξη της δεξιάς. Το να μην επιδεικνύεται όμως το αγαθό, ούτε να διασαλπίζεται η φιλανθρωπία, αυτό σημαίνει το να μένει κρυφή από τη μερίδα της κενοδοξίας, η οποία αποπέμπεται στη γέεννα. Έτσι κατανοώ εγώ το να μην γνωρίζει η αριστερά τι κάνει η δεξιά σου.