Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 24:23

«Διότι ο άφρων εκδηλώνει όλον τον θυμό του· ο δε σοφός τον συγκρατεί κατά μέρος». Ρυθμίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του ο άνθρωπος, και διαφυλάσσοντας υγιή και αβλαβή την ιδιαίτερη ενέργεια του κάθε μέρους της ψυχής του, θα γνωρίσει την αληθινή δικαιοσύνη. Το να κατευθύνει δε κανείς σωστά τις κρίσεις σημαίνει πρωτίστως το να κρίνει δίκαια σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, όπως λέει η Γραφή: «Να ανοίγεις το στόμα σου με τον λόγο του Θεού, και να κρίνεις τους πάντες ορθά. Υπερασπίσου τον φτωχό και τον αδύναμο. Διότι εκείνος που λέει για τον ασεβή ότι "είναι δίκαιος", θα είναι επικατάρατος στους λαούς και μισητός στα έθνη. Διότι η προσωποληψία στην κρίση δεν είναι καλό πράγμα». Αυτό βέβαια πρέπει να ειπωθεί φανερά· έπειτα δε, για όσα κάποιος κρίνει τους άλλους, αυτά τα ίδια κριτήρια πρέπει να τα εφαρμόζει και στον εαυτό του, και να δοκιμάζει τον εαυτό του: ελέγχοντάς τον εάν επικρατεί ο θυμός, συγκρατώντας τον εάν περισσεύει η επιθυμία, και διεγείροντάς τον εάν αδρανεί το λογιστικό μέρος, λέγοντας: «Έως πότε, οκνηρέ, θα κατακλίvεσαι;». Διότι, κυβερνώντας έτσι δίκαια τον εαυτό του, και γινόμενος κατήγορος του εαυτού του, θα μάθει να κατευθύνει σωστά την κρίση και δεν θα ακούσει από άλλον το εξής: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που λες "μη μοιχεύσεις", μοιχεύεις;». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που οδοιπορεί και ακολουθεί σωστά την οδό, φτάνει στο τέρμα, έτσι και εκείνος που κατευθύνει σωστά τις κρίσεις θα αναγνωριστεί ως δίκαιος και σοφός. Παραβολές δε ονομάζονται οι λόγοι που αποτελούν εικόνες αυτών που λέγονται. Διότι μέσω αυτών, εξαιτίας της ομοιότητας, γίνεται κατανοητό αυτό που εκφράζεται.

Διότι, όπως ακριβώς ο τοξότης κατευθύνει το βέλος προς τον στόχο, χωρίς να αποκλίνει τη βολή ούτε με υπερβολές, ούτε με ελλείψεις, ούτε με παρεκκλίσεις προς τη μία ή την άλλη πλευρά· έτσι και ο κριτής οφείλει να στοχεύει στο δίκαιο, χωρίς να προσωποληπτεί (διότι δεν είναι καλό να κάνει κανείς διακρίσεις προσώπων κατά την κρίση), ούτε να ενεργεί με μεροληψία, αλλά να εκφέρει τις κρίσεις του ευθείες και αδιάστροφες. Και όταν δικάζονται ενώπιόν του δύο πρόσωπα, τόσο εκείνος που πλεονεκτεί, όσο και εκείνος που μειονεκτεί, οφείλει ο ίδιος να παρεμβαίνει εξισώνοντάς τους μεταξύ τους, αφαιρώντας από εκείνον που υπερέχει τόσο, όσο βρίσκει να υπολείπεται ο αδικούμενος.

Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο άνδρας που τα λέει αυτά, παρά ο ενανθρωπήσας Κύριός μας, είτε εξαιτίας των δικών μας αφροσυνών, τις οποίες ανέλαβε ο ίδιος επάνω του, είτε εξαιτίας της μωρίας του κηρύγματος, η οποία είναι σοφότερη και ισχυρότερη από τη σοφία των ανθρώπων; Λέγοντας από τη μία εδώ: «γιατί είμαι ο πιο άφρων από όλους τους ανθρώπους»· και στον 68ο ψαλμό: «εσύ γνωρίζεις την αφροσύνη μου»· λέει δε ότι: «ούτε ανθρώπινη φρόνηση υπάρχει μέσα μου», σαν να καυχιέται ως για κάποιο ανδραγάθημα για το γεγονός ότι δεν κατείχε καμία φρόνηση από εκείνους τους ανθρώπους που παραβλήθηκαν με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκαν με αυτά, ή εκείνων των οποίων τη σοφία εμώρανε ο Θεός, επειδή δεν σκέφτονται τίποτε περισσότερο από τα γήινα, όσα δηλαδή είναι από τη φύση τους οικεία στη σάρκα και την ύλη. Γι' αυτό ακριβώς και φέρουν τη μαρτυρία στη γενεά τους ότι είναι φρόνιμοι, με το να επιζητούν μόνο τα επίγεια και να διανοούνται από τη νεότητά τους ακόμη τα πονηρά. Ανθρώπινη φρόνηση, λοιπόν, δεν υπήρχε καθόλου στον προαναφερθέντα άνδρα, είναι δε προφανές ότι υπήρχε θεία και υπεράνθρωπη· γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «ο Θεός όμως με δίδαξε σοφία, και έχω γνωρίσει τη γνώση των αγίων». Έπειτα λέει ερωτηματικά: «ποιος ανέβηκε στον ουρανό και κατέβηκε;» σαν να μας παροτρύνει να αναζητήσουμε εκείνον που διδάσκει τόσο σπουδαία πράγματα για τον εαυτό του, για τον οποίο έχουν λεχθεί και τα ακόλουθα, τα οποία απαιτούν ιδιαίτερη μελέτη.

Έπειτα τίμα τον βασιλέα, και στους μεν γονείς να αποδίδεις το οφειλόμενο καθήκον, στους δε πάντες την ίση μεταχείριση. Και αυτός μεν είναι ο ένας τρόπος. Ο δεύτερος δε είναι να καθιστά κανείς δίκαιη την ψυχή του και να διαφυλάσσει την ισότητα, ώστε να μην αποκλίνει προς την ανισότητα. Ως προς μεν το λογικό μέρος, «ας μην σε κυριεύσει κακή βουλή, η οποία εγκαταλείπει τη διδασκαλία της νεότητας, αλλά να πράττεις τα πάντα με περίσκεψη, και οι λογισμοί σου ας είναι δίκαιες κρίσεις»· ώστε να κρίνει ο καθένας τον εαυτό του, και να διατηρεί κάθε επιθυμία του αγαθή· «διότι κάθε επιθυμία των δικαίων είναι αγαθή, και η επιθυμία του δικαίου είναι ευπρόσδεκτη». Ως προς δε το θυμικό μέρος, «μη γίνεσαι σύντροφος με άνθρωπο θυμώδη, και μη συναναστρέφεσαι με οξύθυμο φίλο. Διότι ο άφρων εκδηλώνει όλο τον θυμό του· ο δε σοφός τον συγκρατεί και τον ελέγχει». Ο άνθρωπος που ρυθμίζει με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του, διαφυλάσσοντας υγιή και αβλαβή την ιδιαίτερη ενέργεια του κάθε μέρους της ψυχής του, θα φτάσει να γνωρίζει την αληθινή δικαιοσύνη. Το να κατευθύνει δε κανείς τις κρίσεις σημαίνει, πρωτίστως μεν, να κρίνει δίκαια σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, όπως λέει η Γραφή: «Άνοιγε το στόμα σου σύμφωνα με τον λόγο του Θεού, και έκρινε τους πάντες με ορθότητα. Και απέδιδε δικαιοσύνη στον φτωχό και στον αδύναμο. Διότι εκείνος που αποκαλεί τον ασεβή δίκαιο, είναι επικατάρατος στους λαούς και μισητός στα έθνη. Επειδή η προσωποληψία κατά την κρίση δεν είναι καλό πράγμα».