Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 24:48

Και γενικά αυτοί εξαγγέλλουν κυρίως τα ηθικά διδάγματα, την αρχή από την οποία συνίσταται η κάθε πράξη, λέγοντας ότι της μεν φιλονικίας προηγείται το μίσος· της δε αποφυγής της φιλονικίας προηγείται η αγάπη· και της μεν αεργίας προηγείται η κακή ηδονή· της συμπεριφοράς δε του οξύθυμου προηγείται η αβουλία· και του μεν καταφρονημένου ανθρώπου η αρχή είναι η περιφρόνησή του προς τον νόμο· της δε υγείας προηγείται ο φόβος του Θεού· και της μεν απώλειας της ψυχής αρχή είναι το να έχει κανείς αφύλακτο το στόμα του· του να πτοείται δε κάποιος προηγείται η προπέτεια. Αναλύοντας με αυτόν τον τρόπο κάθε ρήση, θα διαπιστώσεις ότι έχει ειπωθεί και έχει γραφτεί προκειμένου εκείνοι που ακούν και μαθαίνουν τις αρχές των κακών και των αγαθών, αφενός να αποφεύγουν τα φαύλα, αφετέρου να πράττουν τα αγαθά. Υπάρχουν δε αινίγματα και σκοτεινοί λόγοι, οι οποίοι είναι τόσο κλειστοί και ασφαλισμένοι, ώστε να ταλαιπωρούν εκείνον που τους μελετά με το να μη φανερώνουν τίποτα, ούτε να παρέχουν κάποια ένδειξη· όταν όμως ερευνώνται, φανερώνουν το νόημα που κρύβουν μέσα τους. Τέτοιοι λόγοι είναι: «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες που αγαπιούνταν με υπερβολική αγάπη· και αυτές οι τρεις, καθώς και η τέταρτη, δεν αρκέστηκαν στο να πουν: Αρκετά».

Το γεγονός ότι αυτά έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι εύκολο να το κατανοήσει κανείς από τα όσα περιέχονται στο βιβλίο, εφόσον δεν μπορούν να κατανοηθούν διαφορετικά παρά μόνον εάν μεταβούμε από την πρόχειρη (άμεση) λέξη στο νόημα που συνάγεται από αυτήν. Τέτοιο είναι το: «η βδέλλα είχε τρεις κόρες που αγαπούσαν με πάθος, και αυτές οι τρεις δεν την χόρτασαν· και η τέταρτη δεν αρκέστηκε στο να πει, φτάνει», και το: «η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και στήριξε επτά στύλους· έσφαξε τα θύματά της, ανέμειξε το κρασί της στον κρατήρα», και όσα άλλα είναι παρόμοια με αυτά, τα οποία δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν διαφορετικά, ούτε σύμφωνα με την άμεση έννοια ούτε μέσα από κάποια ιστορία, παρά μόνο με τη μεταφορά και την αναστροφή της λέξης. Οι παροιμίες των Ελλήνων, αντίθετα, που έχουν εκτεθεί, έλαβαν την αρχή τους από κάποιες ιστορικές αφηγήσεις. Διότι το «ή έχει πεθάνει ή διδάσκει γράμματα» λέχθηκε, λέει, για την τάδε ιστορία, και εξαιτίας μιας άλλης παρόμοιας πράξης που συνέβη έχει ειπωθεί το «η αίγα τη μάχαιρα»· το ίδιο και το «αρκετά με τη βελανιδιά» (άλις δρυός), επειδή κάποτε αυτοί που τρέφονταν με βελανίδια εγκατέλειψαν αυτήν την τροφή. Αν, πάλι, κάποιος Γλαύκος, ο οποίος υπήρξε γνώστης κάποιας τέχνης, μνημονεύθηκε με διάφορους τρόπους από τους μεταγενέστερους που διαφώνησαν στις αφηγήσεις τους για αυτόν, τι σχέση έχει αυτό με τις θεόπνευστες Παροιμίες; Διότι αυτές δεν επιδέχονται τη λύση (ερμηνεία) τους από κάποια ιστορική αφήγηση, όπως συμβαίνει με τις ελληνικές παροιμίες.

Σήμαινε την επτάδα του Αγίου Πνεύματος που αναπαυόταν επάνω του, καθώς μαρτυρεί ο Ησαΐας λέγοντας .... «Έσφαξε τα θύματά της». Εννοεί τους μακάριους προφήτες που κατά καιρούς θανατώνονταν από τους απίστους, καθώς λέει. «Διότι εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». «Ανέμειξε στον κρατήρα το κρασί της». Έδωσε στην Εκκλησία το Άγιο Πνεύμα ως κρασί. «Και ετοίμασε το τραπέζι της». Και τραπέζι ονομάζει την αλήθεια μέσω των αγίων προφητών. «Απέστειλε τους δούλους της». Τους αποστόλους σε ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι προσκαλούν όλα τα έθνη στη γνώση του Θεού. «Και σε εκείνους που στερούνται σύνεσης είπε». Σε εκείνους που δεν είχαν αποκτήσει ακόμη τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. «Ελάτε, φάγετε». Ελάτε, γνωρίστε την αληθινή και ευθεία οδό και πιείτε κρασί και λάβετε το Άγιο Πνεύμα ως κρασί. «Εγκαταλείψτε την αφροσύνη». Απομακρυνθείτε από τις οδούς της άγνοιας και γνωρίστε την αιώνια ζωή. «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες, που αγαπιούνταν με αγάπη».

Στη βδέλλα, δηλαδή στην αμαρτία, θυγατέρες είναι η πορνεία, ο φθόνος, η ειδωλολατρία. «Και δεν τη χόρτασαν». Διότι αυτή η αμαρτία δεν χορταίνει ποτέ, θανατώνοντας πάντοτε τον άνθρωπο μέσα από αυτές τις πράξεις, χωρίς ποτέ να μεταβάλλεται, αλλά αυξανόμενη συνεχώς. «Διότι η τέταρτη», λέει, «δεν αρκέστηκε στο να πει, φτάνει». Λέγοντας δε τέταρτη, εννόησε την επιθυμία για τα πάντα. Διότι, όπως ακριβώς το σώμα είναι ένα, αλλά έχει πολλά μέλη, έτσι και η αμαρτία, παρόλο που είναι μία, έχει μέσα της πολλές και ποικίλες επιθυμίες, μέσω των οποίων επιβουλεύεται τον άνθρωπο. Και χρησιμοποιώντας παραδείγματα λέει: «Ο Άδης, και ο έρωτας της γυναίκας, και ο Τάρταρος, και η γη που δεν χορταίνει με νερό, και το νερό, και η φωτιά, δεν πρόκειται ποτέ να πουν "Αρκεί"». Διότι, όπως ακριβώς ο Άδης δεν παύει να δέχεται τις ψυχές των [άνομων] ανθρώπων, έτσι ούτε ο έρωτας για την αμαρτία, σαν της γυναίκας, θα σταματήσει να εκπορνεύει, κάνοντας τον άνθρωπο σαν έναν προδότη της ίδιας του της ψυχής. Και ο Τάρταρος, ευρισκόμενος πάντοτε σε πένθιμο και σκοτεινό τόπο, δεν φωτίζεται από καμία ακτίδα φωτός· έτσι ακριβώς είναι και καθένας που δουλεύει στην αμαρτία με κάθε πάθος της σάρκας, σαν τη γη που δεν χορταίνει από νερό, μη δυνάμενος ποτέ να προσέλθει στην εξομολόγηση και στο λουτρό της παλιγγενεσίας, όπως το νερό και η φωτιά που δεν λένε "Αρκεί". «Τρία πράγματα μου είναι αδύνατον να κατανοήσω και το τέταρτο δεν το γνωρίζω: τα ίχνη του αετού που πετά».

Τι είναι η σοφία που οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο; Του Ιππολύτου. [Ο Χριστός, η σοφία και η δύναμη του Θεού και Πατρός, την ίδια του τη σάρκα. Διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας»]. «Και στήριξε επτά στύλους». Την επτάδα του Αγίου Πνεύματος, όπως λέει ο Ησαΐας: «Και θα αναπαυθούν πάνω του επτά πνεύματα του Θεού». «Και έσφαξε τα θύματά της». Τους προφήτες που κατά καιρούς θανατώνονταν από τους απίστους υπέρ της αλήθειας και οι οποίοι βοούσαν: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». «Ανέμειξε σε κρατήρα το κρασί της». [Ενώνοντας στην Παρθένο τη δική του θεότητα με τη σάρκα, σαν άκρατο οίνο, ο Σωτήρας γεννήθηκε από αυτήν ασυγχύτως Θεός και άνθρωπος]. «Και ετοίμασε το τραπέζι της». [Την επίγνωση της Τριάδας που διακηρύσσεται]. «Απέστειλε τους δούλους της, συγκαλώντας με υψηλό κήρυγμα: Όποιος είναι άφρων, ας στραφεί προς εμένα». Τους αποστόλους σε όλο τον κόσμο, προσκαλώντας όλα τα έθνη στην επίγνωση του Θεού. «Και σε αυτούς που στερούνται σύνεσης είπε». Σε αυτούς που δεν έχουν αποκτήσει ακόμη τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. «Ελάτε, φάγετε από τους άρτους μου και πιείτε το κρασί που ανέμειξα για εσάς». [Τη θεία του σάρκα και το άγιό του αίμα μας τα έδωσε να τα τρώμε και να τα πίνουμε για άφεση των αμαρτιών]. «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες που αγαπούν σφόδρα».

Έτσι δε, αναλύοντας κάθε ρήση, θα διαπιστώσεις ότι ειπώθηκε και γράφτηκε με σκοπό όσοι ακούν και διδάσκονται τις αρχές των κακών και των αγαθών, να αποφεύγουν μεν τα φαύλα, να πράττουν δε τα αγαθά. Τα αινίγματα, εξάλλου, και οι σκοτεινοί λόγοι είναι τόσο καλά διαφυλαγμένοι, ώστε να ταλαιπωρούν τον αναγνώστη με το να μη φανερώνουν τίποτα απολύτως και να μην παρέχουν καμία υπόνοια· ωστόσο, όταν ερευνηθούν, αποκαλύπτουν το νόημα που κρύβουν μέσα τους. Τέτοια είναι τα εξής: «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες, που αγαπιούνταν με πολλή αγάπη· και αυτές οι τρεις, καθώς και η τέταρτη, δεν αρκέστηκαν να πουν: Φτάνει. Ο άδης, και ο έρωτας της γυναίκας, και ο τάρταρος, και η γη που δεν χορταίνει από νερό, και το νερό και το πυρ ουδέποτε θα πουν: Αρκεί». Και πάλι: «Τρία μου είναι αδύνατον να κατανοήσω, και το τέταρτο δεν το γνωρίζω: τα ίχνη του αετού που πετά, και τις οδούς του φιδιού πάνω στον βράχο, και τις πορείες του πλοίου που ποντοπορεί, και τις οδούς του άνδρα κατά τη νεότητά του»· και όσα τέτοιου είδους αινίγματα υπάρχουν. Διότι άλλα πράγματα δηλώνουν εξωτερικά, και άλλων πραγμάτων την έννοια παρουσιάζουν· και είναι μεν ασαφή, έχουν όμως κρυμμένο το νόημά τους. Και το μεν περιεχόμενο του βιβλίου των Παροιμιών έχει αυτόν τον χαρακτήρα.