Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 25:20

Διότι, όπως ακριβώς ο σκόρος κατατρώγει το ένδυμα και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη κατατρώγει την ψυχή του ανθρώπου, πείθοντάς την να αποφεύγει κάθε ωφέλιμη συναναστροφή, και μη επιτρέποντάς της να δεχθεί λόγο συμβουλής ούτε καν από τους γνήσιους φίλους της, αλλά ούτε και να τους δώσει κάποια καλή ή ειρηνική απάντηση. Αντιθέτως, θλίβοντας ολόκληρη την ψυχή, τη γεμίζει με πικρία και ακηδία· και εν συνεχεία την υποκινεί να αποφεύγει τους ανθρώπους, θεωρώντας τους ως υπαίτιους της ταραχής της. Και δεν της επιτρέπει να συνειδητοποιήσει ότι δεν προέρχεται απέξω, αλλά έχει τη νόσο κρυμμένη μέσα της, η οποία φανερώνεται τότε, όταν οι πειρασμοί που της επιτίθενται τη φέρουν στην επιφάνεια μέσω της δοκιμασίας. Διότι ποτέ δεν πρόκειται να βλαφθεί ο άνθρωπος από άλλον, εάν δεν έχει κρυμμένη μέσα του τη νόσο, δηλαδή τις αιτίες των παθών. Και για τον λόγο αυτό ο Δημιουργός των πάντων και ιατρός των ψυχών Θεός, ο Οποίος μόνος γνωρίζει με ακρίβεια τα τραύματα της ψυχής, δεν παραγγέλλει να εγκαταλείπουμε τις συναναστροφές με τους ανθρώπους, αλλά να αποκόπτουμε τις αιτίες της κακίας που βρίσκονται μέσα μας, γνωρίζοντας ότι η υγεία της ψυχής δεν επιτυγχάνεται με τον χωρισμό από τους ανθρώπους, αλλά με τη συμβίωση μαζί τους και την πνευματική άσκηση. Όταν, λοιπόν, εξαιτίας κάποιων δήθεν εύλογων προφάσεων εγκαταλείπουμε τους αδελφούς μας, δεν αποκόψαμε τις αφορμές της λύπης, αλλά απλώς τις αντικαταστήσαμε, με τη νόσο να βρίσκεται κρυμμένη μέσα μας, και μέσω άλλων πραγμάτων να τις ανακινεί.

Όπως τα αγκάθια και τα τριβόλια σε καλό σπόρο, έτσι είναι οι ρυπαροί λογισμοί στην ψυχή του μοναχού. Όπως η γάγγραινα που δέχεται θεραπεία αλλά δεν φτάνει ποτέ σε ίαση, έτσι είναι η μνησικακία στην ψυχή του μοναχού. Όπως το σκουλήκι καταστρέφει το ξύλο, έτσι η έχθρα την καρδιά του μοναχού. Όπως ο σκόρος καταστρέφει τα ενδύματα, έτσι η καταλαλιά μολύνει την ψυχή του μοναχού. Όπως ένα δέντρο ψηλό και ωραίο που δεν έχει καρπό, έτσι είναι ο υπερήφανος και αλαζόνας μοναχός. Όπως ένας καρπός που είναι ωραίος απέξω, αλλά από μέσα είναι σάπιος, έτσι είναι ο φθονερός και βάσκανος μοναχός. Όπως εκείνος που ρίχνει λίθο σε καθαρή πηγή την ταράζει, έτσι και η μετά οργής απόκριση του μοναχού ταράζει τη διάνοια του πλησίον. Όπως εκείνος που ξεριζώνει ένα καρποφόρο δέντρο, καταστρέφει τον καρπό του και μαραίνει το φύλλωμά του, έτσι είναι ο μοναχός που εγκαταλείπει τον τόπο του και μεταβαίνει σε άλλον. Όπως η οικοδομή που δεν έχει θεμέλιο πάνω σε πέτρα, έτσι είναι ο μοναχός που δεν έχει υπομονή στις θλίψεις. Όπως εκείνος που παρίσταται και ομιλεί στον βασιλιά, και όταν τον καλέσει ένας σύνδουλός του, εγκαταλείπει τη θαυμαστή και ένδοξη ομιλία του βασιλιά και ομιλεί στον σύνδουλο, έτσι είναι εκείνος που συζητά την ώρα της ψαλμωδίας.

Διότι όπως, λέει, το όξος είναι επιβλαβές στην πληγή, έτσι και το πάθος που προσβάλλει το σώμα προξενεί λύπη στην καρδιά. Μη λες, λοιπόν, μόνον ότι αυτό γεννιέται από το σώμα, αλλά απόδειξε το εάν δεν μεταδίδει όλη τη βλάβη και τη φθορά στην ψυχή. Επειδή και ο λοιμός, ενώ δεν γεννιέται από τα σώματα, φθείρει τα σώματα, και το δηλητήριο των ερπετών προέρχεται μεν από εκείνα, βλάπτει όμως εμάς· έτσι συμβαίνει και με αυτά τα πάθη: γεννιέται μεν το πάθος από το σώμα, αλλά εκχέει το δηλητήριο της δικής του κακίας στην ψυχή μας.

Γι' αυτό και σε πολλούς πολλές φορές γέννησε απόγνωση και απελπισία, σαν το σκουλήκι στο ξύλο, κατατρώγοντας όλη την ελπίδα τους ο ανόσιος. Αυτός λοιπόν, αυτός ο παμμίαρος συνηθίζει πολλές φορές κατά τη διάρκεια των ίδιων των αγίων συνάξεων και κατά την ίδια τη φρικτή ώρα των μυστηρίων να δυσφημεί τον Κύριο και τα άγια που τελούνται. Από αυτό ακριβώς μαθαίνουμε σαφώς ότι δεν είναι η δική μας ψυχή που ξεστομίζει από μέσα της εκείνα τα άθεσμα, ακατάληπτα και άρρητα λόγια, αλλά ο μισόθεος δαίμονας, που δραπέτευσε από τους ουρανούς, επειδή και εκεί θέλησε να ρίξει, όπως νόμιζε, βλασφημίες εναντίον του Κυρίου. Διότι, αν τα τόσο άσχημα και απρεπή λόγια είναι δικά μου, πώς λαμβάνοντας το δώρο, προσκυνώ; Πώς μπορώ να βρίζω και να ευλογώ ταυτόχρονα; Πολλούς, αυτός ο απατεώνας και ψυχοφθόρος τούς οδήγησε πολλές φορές σε τρέλα. Διότι κανένας άλλος λογισμός δεν είναι τόσο δύσκολο να εξαγορευθεί, όσο αυτός. Γι' αυτό και πολλές φορές με πολλούς γέρασε μαζί τους. Διότι τίποτα δεν δίνει τόση δύναμη εναντίον μας στους δαίμονες και στους λογισμούς, όσο το να τρέφονται αυτοί ανεξομολόγητοι μέσα στην καρδιά και να αποκρύπτονται. Κανείς ας μη θεωρεί τον εαυτό του αίτιο για τους λογισμούς βλασφημίας. Διότι ο Κύριος είναι καρδιογνώστης και γνωρίζει ότι τέτοια λόγια δεν προέρχονται από εμάς, αλλά από τους εχθρούς μας.

«Δώστε δυνατό ποτό σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες, και κρασί να πίνουν σε αυτούς που βρίσκονται σε οδύνες, ώστε να λησμονήσουν τη φτώχεια τους, και να μη θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Όπως ο σκόρος βλάπτει το ένδυμα, και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη του ανθρώπου βλάπτει την καρδιά.» «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί.» «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν τη μικρή ρώγα που απομένει στον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί από τους πρώιμους καρπούς για να φάω.» «Είπε ο Ιωνάς προς αυτούς: Σηκώστε με και ρίξτε με στη θάλασσα, και θα κοπάσει η θάλασσα, διότι γνωρίζω ότι εξαιτίας μου προκλήθηκε αυτή η τρικυμία.» «Φώναξα μέσα στη θλίψη.» «Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο για εμένα να πεθάνω παρά να ζω.» «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου.» «Πονώ στα σπλάχνα μου, και τα αισθητήρια της καρδιάς μου ταράζονται μέσα μου.» «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω για αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα.» «Αλίμονό μου, μητέρα, τι λογής άνθρωπο με γέννησες, να δικάζομαι και να φιλονικώ σε όλη τη γη; Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς. Η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται.» «Επικατάρατη ας είναι η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα· η ημέρα που με γέννησε η μητέρα μου ας μην είναι ευλογημένη.»

Δεν ανέχεται να είναι ο άνθρωπος πράος και προσηνής απέναντι στους αδελφούς. Και προκαλεί μίσος ακόμη και προς την ίδια την επαγγελία του βίου. Γι' αυτόν τον λόγο, ένας είναι ο σκοπός μας αγωνιζόμενοι τον πνευματικό αγώνα: να διαφυλάξουμε με κάθε προσοχή την καρδιά μας από το πνεύμα της λύπης. Διότι, όπως ακριβώς ο σκόρος κατατρώει το ένδυμα και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη κατατρώει την ψυχή του ανθρώπου, πείθοντάς την να αποφεύγει κάθε αγαθή συναναστροφή· και δεν την αφήνει ούτε να δεχθεί συμβουλές από τους γνήσιους φίλους της, ούτε της επιτρέπει να δώσει μια καλή και ειρηνική απάντηση, αλλά, αφού κυριεύσει ολόκληρη την ψυχή, τη γεμίζει με πικρία και δυσφορία. Και τελικά, της υποβάλλει την ιδέα ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι οι υπαίτιοι της ταραχής της.

Ο Κάιν, αφού συνέλαβε τη λύπη και τον φθόνο ως πικρότατο πόνο, γέννησε την ανομία διαπράττοντας τον φόνο· βλέπε, ψυχή, πόσο μεγάλο κακό είναι το παράλογο της λύπης. Με την ελαφρότητα του νου, σαν το σκουλήκι στο σάπιο ξύλο εγκαθίσταται το δαιμόνιο της λύπης, κατατρώγοντάς με ακατάπαυστα·