Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 25:21

Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους· μην εκδικείστε για τους εαυτούς σας, αγαπητοί, αλλά δώστε τόπο στην οργή· διότι είναι γραμμένο: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος. Αλλά εάν πεινά ο εχθρός σου, τρέφε τον· εάν διψά, πότιζέ τον. Μη νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.

Ελάτε, λοιπόν, όσοι τυγχάνει να είστε ακροατές των λόγων μου, ας εορτάσουμε σήμερα χριστιανικά. Πώς θα γίνει αυτό; Ας μην ανταποδώσουμε σε κανέναν κακό αντί κακού, διότι είναι γραμμένο στις Παροιμίες: «Εάν πεινάει ο εχθρός σου, δώσε του τροφή· διότι κάνοντας αυτό θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του». Μην γίνεσαι αίτιος σκανδάλου, διότι λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Αλήθεια σας λέω· όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα». Πρόσφερε σε αυτόν που έχει ανάγκη στέγη, ένδυση και τροφή, εσύ που τα απολαμβάνεις πέρα από τις ανάγκες σου· διότι πάλι λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Μην υπερηφανεύεσαι· «διότι όποιος νομίζει ότι είναι κάτι ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Τους ιερείς σας να τους αξιώνετε με πολλή τιμή και σεβασμό· «διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, καθώς πρόκειται να δώσουν λόγο». Απέχετε από την πορνεία, από το κρέας πνιγμένου ζώου και από το αίμα. Διότι είναι επικατάρατος ενώπιον του Κυρίου αυτός που τρώει αίμα ή πνιγμένο ζώο ή κατασπαραγμένο από θηρίο ή νεκρό πτηνό ή θήραμα που έχει πεθάνει σε παγίδα· και θα εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη του.

Εκείνον μεν λοιπόν που ευεργετείται, λέει, τον αδίκησε με αυτόν τον τρόπο, ρίχνοντάς τον σε μεγαλύτερη τιμωρία, ενώ εκείνον που ευεργετεί τον έβλαψε πάλι με διαφορετικό τρόπο. Διότι τι μπορεί να κερδίσει και αυτός από την ευεργεσία προς τους εχθρούς του, όταν το πράττει με την ελπίδα της τιμωρίας τους; Επειδή εκείνος που τρέφει και ποτίζει τον εχθρό για αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να σωρεύσει δηλαδή άνθρακες πυρός στο κεφάλι του, δεν θα αναδεικνυόταν φιλάνθρωπος και χρηστός, αλλά ωμός και σκληρός, εφόσον με μια μικρή ευεργεσία τον οδηγεί σε ανείπωτη κόλαση.

Και για να μάθεις ότι, εξαιτίας της αδυναμίας εκείνων που δεν δέχονταν διαφορετικά να συνδεθούν μεταξύ τους, εισήγαγε αυτόν τον νόμο, άκουσε πώς ο Χριστός, νομοθετώντας ακριβώς το ίδιο πράγμα, δεν έθεσε το ίδιο έπαθλο. Αλλά, αφού είπε «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε καλό σε όσους σας μισούν», το οποίο σημαίνει να τους τρέφετε και να τους ποτίζετε, δεν πρόσθεσε, «Διότι, κάνοντας αυτό, θα σωρεύσετε αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι τους», αλλά τι; «Για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Και δικαίως· διότι απευθυνόταν στον Πέτρο, τον Ιάκωβο, τον Ιωάννη και στην υπόλοιπη χορεία των αποστόλων· γι' αυτό ακριβώς έθεσε αυτό το έπαθλο. Εάν όμως ισχυριστείς ότι ακόμη και έτσι η προσταγή είναι δυσβάσταχτη, από τη μία πλευρά υπερασπίζεσαι και πάλι σθεναρότερα τον Παύλο απέναντί μας, από την άλλη όμως στερείς από τον εαυτό σου κάθε δικαιολογία. Γιατί άραγε; Διότι αυτό που σου φαίνεται να είναι δυσβάσταχτο, σου αποδεικνύω ότι κατορθωνόταν ήδη στην Παλαιά Διαθήκη, όταν ακόμη δεν υπήρχε επίδειξη τόσο υψηλής πνευματικής φιλοσοφίας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος δεν εισήγαγε τον νόμο με δικά του λόγια, αλλά χρησιμοποίησε τις ίδιες τις φράσεις που διατύπωσε εκείνος ο οποίος τον εισήγαγε εξαρχής, ώστε να μην αφήσει καμία δικαιολογία σε όσους δεν τον τηρούν. Διότι το «Εάν πεινά ο εχθρός σου δώσε του να φάει, εάν διψά δώσε του να πιει», δεν είναι πρωτίστως λόγος του Παύλου, αλλά του Σολομώντα.

Και ύψωσε ο Σαούλ τη φωνή του, έκλαψε και είπε προς τον Δαβίδ: «Είσαι πιο δίκαιος από εμένα, διότι εσύ μου ανταπέδωσες αγαθά, ενώ εγώ σου ανταπέδωσα κακά». «Αυτός που απεργάζεται το καλό, επιζητεί την αγαθή χάρη.» «Μην ανοίγεις υπερβολικά τα χείλη σου· μην πεις: Όπως μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, για όσα με αδίκησε.» «Μην πεις: Θα εκδικηθώ τον εχθρό μου· αλλά περίμενε με υπομονή τον Κύριο, για να σε βοηθήσει.» «Εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του τροφή, και εάν διψά, δώσε του να πιει. Διότι, πράττοντας αυτό, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του, και ο Κύριος θα σου ανταποδώσει αγαθά.» «Οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο.» «Όποιος μνησικακεί, είναι παράνομος.» «Εκείνος που κρύβει έχθρα, μηχανεύεται δόλο.» «Κανείς σας ας μη μνησικακεί στην καρδιά του για το κακό του αδελφού του. Να κρίνετε με δίκαιη κρίση, και να δείχνετε έλεος και ευσπλαχνία ο καθένας προς τον αδελφό του.» «Επιζητήστε το καλό, και όχι το πονηρό, και ο Κύριος θα είναι μαζί σας.» «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, εσείς που τρέμετε στον λόγο Του. Να πείτε, αδελφοί μου, σε όσους σας μισούν και σας αποστρέφονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου και να φανερωθεί σε εσάς προς χαρά σας, και εκείνοι θα καταντροπιαστούν.» «Για κανένα αδίκημα μην κρατάς οργή εναντίον του πλησίον σου.» «Συγχώρησε το αδίκημα του πλησίον σου, και τότε, όταν προσευχηθείς, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου.» «Να θυμάσαι το τέλος σου, και πάψε να τρέφεις έχθρα.» «Δάνεισε στον πλησίον σου ανάλογα με τη δύναμή σου.» «

«Εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του να φάει, και εάν διψά, δώσε του να πιει. Διότι, πράττοντας αυτό, θα σωρεύσεις άνθρακες πυρός πάνω στο κεφάλι του, και ο Κύριος θα σε ανταμείψει με αγαθά.» «Μη χαίρεσαι εναντίον μου, εχθρά μου, επειδή έπεσα· διότι θα αναστηθώ.» «Μη χαίρεσαι για τους υιούς του Ιούδα την ημέρα της καταστροφής τους, και μη μεγαλορρημονείς την ημέρα της θλίψης τους.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή χτύπησες τα χέρια σου και χτύπησες το πόδι σου, και χάρηκες μέσα από την ψυχή σου εναντίον της γης του Ισραήλ, για τον λόγο αυτόν, ιδού, εγώ θα απλώσω το χέρι μου επάνω σου, και θα σε παραδώσω ως λεηλασία στα έθνη, και θα σε εξολοθρεύσω από τους λαούς, και θα σε καταστρέψω με ολοκληρωτικό όλεθρο.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή χαρήκατε για τα άγιά μου που βεβηλώθηκαν, και για τον οίκο του Ιούδα που οδηγήθηκε στην αιχμαλωσία· για τον λόγο αυτόν εγώ σας παραδίδω στους υιούς Κέδεμ ως κληρονομιά, και θα κατασκηνώσουν μέσα σου με τα υπάρχοντά τους, και θα στήσουν μέσα σου τις σκηνές τους. Αυτοί θα φάνε τους καρπούς σου, και αυτοί θα πιουν τον πλούτο σου. Και θα παραδώσω την πόλη του Αμμών ως βοσκότοπο καμήλων, και τους υιούς Αμμών ως τόπο βοσκής προβάτων.» Πρέπει κανείς να συνετίζεται από τις πληγές των συνανθρώπων του, και μέσω των συμφορών των άλλων να διευθετεί σωστά τα δικά του ζητήματα.

Τι δηλώνει το αίνιγμα των Παροιμιών «εάν πεινά ο εχθρός σου, τρέφε τον, εάν διψά, πότιζέ τον· διότι πράττοντας αυτό, θα συσσωρεύσεις άνθρακες πυρός στο κεφάλι του»; Εχθρό κατά της ψυχής έχουμε το ίδιο μας το σώμα, το οποίο διαρκώς μας πολεμά μέσω της επανάστασης των παθών. Εάν λοιπόν το φρόνημα της σάρκας, πιεζόμενο από τη συνείδηση, πεινά, δηλαδή επιθυμεί τη σωτηρία, ή διψά για τη θεία γνώση, οφείλουμε να το τρέφουμε μέσω της εγκράτειας και των κόπων και να το ποτίζουμε με τη μελέτη των θείων λογίων. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο συσσωρεύονται στο κεφάλι του, δηλαδή στον νου, άνθρακες πυρός, που είναι οι θείοι και πνευματικοί λογισμοί.

Προτρέπει, λοιπόν, τον εχθρό που πεινά να τον τρέφουμε, και αυτόν που διψά να τον ποτίζουμε, δηλαδή με πολλούς τρόπους να τον ευεργετούμε και να του κάνουμε καλό, διότι το να προσφέρουμε φαγητό και ποτό υποδηλώνει εν μέρει το σύνολο της ευεργεσίας. Έπειτα λέει, «ευεργετώντας τον εχθρό και έχοντας φιλάνθρωπη διάθεση απέναντί του, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα πάνω στο κεφάλι του».

Διότι, όταν ο εχθρός φιλεύεται με τροφή και ποτό και γενικά ευεργετείται, αν και όχι γι' αυτό καθαυτό το καλό, αλλά για τη δική του ευπάθεια και απόλαυση των αγαθών, παύει μεν την έχθρα και απέχει από την επιβουλή. Σιγά-σιγά ανανήφοντας από το πάθος και αποβάλλοντας την πύρωση και τη φλεγμονή που προκαλείται στους λογισμούς εξαιτίας της έχθρας, θα φτάσει στο σημείο να αγαπά, να στέργει και να αναγνωρίζει τον ευεργέτη του. Από εκεί και πέρα, συνηθίζοντας λίγο-λίγο να αποφεύγει τη διαβολική γλώσσα και τα έργα με τα οποία βλάπτεται ο πλησίον, καθίσταται εραστής της αρετής. Και ποιος θα μπορούσε να αναζητήσει μεγαλύτερη ανταμοιβή από αυτήν για το ότι τρέφει και ποτίζει τον εχθρό; Τι είναι πιο επικερδές ή πιο μακάριο από αυτό; Εάν όμως, μετά από τόση ευεργεσία, ο ευεργετούμενος δεν θέλει να απομακρυνθεί από τη μοχθηρία και τη φαυλότητά του, ένας τέτοιος άνθρωπος θα ήταν θηρίο αντί να μετέχει στην ανθρώπινη φύση. Εσύ, ωστόσο, δεν συσσώρευσες καθόλου λιγότερο στο κεφάλι του αναμμένα κάρβουνα με τη διάθεση και την προθυμία σου, και έλαβες την ανταμοιβή στο ακέραιο. Ούτε παραχάραξες καθόλου τον χαρακτήρα που σε συνέδεε με τη θεία ομοίωση, ενώ εκείνος έριξε ολόκληρο τον εαυτό του στο κολαστήριο και άσβεστο πυρ.