Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 25:22

Σε καμία περίπτωση· διότι δεν το κάνεις εσύ αυτό, αλλά εκείνος ο θηριώδης. Διότι, εάν ενώ εσύ τον ευεργετείς, τον τιμάς και επιδιώκεις τη συνδιαλλαγή, εκείνος παραμένει διατηρώντας την έχθρα, ο ίδιος άναψε τη φωτιά στον εαυτό του, ο ίδιος έκαψε το κεφάλι του· εσύ όμως είσαι αναίτιος. Μη γίνεσαι πιο φιλάνθρωπος από τον Θεό, επειδή θα υποστείς μύρια δεινά· ή μάλλον, ούτε κι αν το θελήσεις θα μπορέσεις, ούτε στο ελάχιστο. Πώς άλλωστε; Όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, λέει, τόσο απέχουν οι βουλές μου από τις δικές σας βουλές· και πάλι: Αν εσείς, λέει, που είστε πονηροί γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει σε εσάς; Αλλά αυτά είναι δικαιολογίες και προφάσεις. Ας μην προσπαθούμε λοιπόν να διαστρέφουμε με σοφίσματα τα προστάγματα του Θεού. Και πώς τα διαστρέφουμε με σοφίσματα, λέει; Είπε η Γραφή: Κάνοντας αυτό, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του· εσύ όμως λες: Φοβάμαι τον εχθρό, επειδή με αδίκησε πολύ. Δεν λες αυτά; Αλλά πώς εξάλλου έφτασες να αποκτήσεις εχθρό; Αυτόν που σε αδίκησε φοβάσαι, και δεν φοβάσαι τον εαυτό σου; Μακάρι να φρόντιζες τον εαυτό σου. Μην το πράττεις με τέτοιο σκοπό· ή μάλλον, πράξε το έστω και με τέτοιο σκοπό. Αλλά δεν το πράττεις. Δεν σου λέω μόνο ότι θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα, αλλά σου λέω και κάτι επιπλέον· αρκεί μόνο να το πράξεις. Διότι όλα αυτά, λέει ο Παύλος, ελέχθησαν για να σε προτρέψει, ώστε με την ελπίδα της τιμωρίας να διαλύσεις την έχθρα.

Ελάτε, λοιπόν, όσοι τυγχάνει να είστε ακροατές των λόγων μου, ας εορτάσουμε σήμερα χριστιανικά. Πώς θα γίνει αυτό; Ας μην ανταποδώσουμε σε κανέναν κακό αντί κακού, διότι είναι γραμμένο στις Παροιμίες: «Εάν πεινάει ο εχθρός σου, δώσε του τροφή· διότι κάνοντας αυτό θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του». Μην γίνεσαι αίτιος σκανδάλου, διότι λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Αλήθεια σας λέω· όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα». Πρόσφερε σε αυτόν που έχει ανάγκη στέγη, ένδυση και τροφή, εσύ που τα απολαμβάνεις πέρα από τις ανάγκες σου· διότι πάλι λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Μην υπερηφανεύεσαι· «διότι όποιος νομίζει ότι είναι κάτι ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Τους ιερείς σας να τους αξιώνετε με πολλή τιμή και σεβασμό· «διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, καθώς πρόκειται να δώσουν λόγο». Απέχετε από την πορνεία, από το κρέας πνιγμένου ζώου και από το αίμα. Διότι είναι επικατάρατος ενώπιον του Κυρίου αυτός που τρώει αίμα ή πνιγμένο ζώο ή κατασπαραγμένο από θηρίο ή νεκρό πτηνό ή θήραμα που έχει πεθάνει σε παγίδα· και θα εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη του.

Εκείνον μεν λοιπόν που ευεργετείται, λέει, τον αδίκησε με αυτόν τον τρόπο, ρίχνοντάς τον σε μεγαλύτερη τιμωρία, ενώ εκείνον που ευεργετεί τον έβλαψε πάλι με διαφορετικό τρόπο. Διότι τι μπορεί να κερδίσει και αυτός από την ευεργεσία προς τους εχθρούς του, όταν το πράττει με την ελπίδα της τιμωρίας τους; Επειδή εκείνος που τρέφει και ποτίζει τον εχθρό για αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να σωρεύσει δηλαδή άνθρακες πυρός στο κεφάλι του, δεν θα αναδεικνυόταν φιλάνθρωπος και χρηστός, αλλά ωμός και σκληρός, εφόσον με μια μικρή ευεργεσία τον οδηγεί σε ανείπωτη κόλαση.

Και ύψωσε ο Σαούλ τη φωνή του, έκλαψε και είπε προς τον Δαβίδ: «Είσαι πιο δίκαιος από εμένα, διότι εσύ μου ανταπέδωσες αγαθά, ενώ εγώ σου ανταπέδωσα κακά». «Αυτός που απεργάζεται το καλό, επιζητεί την αγαθή χάρη.» «Μην ανοίγεις υπερβολικά τα χείλη σου· μην πεις: Όπως μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, για όσα με αδίκησε.» «Μην πεις: Θα εκδικηθώ τον εχθρό μου· αλλά περίμενε με υπομονή τον Κύριο, για να σε βοηθήσει.» «Εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του τροφή, και εάν διψά, δώσε του να πιει. Διότι, πράττοντας αυτό, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του, και ο Κύριος θα σου ανταποδώσει αγαθά.» «Οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο.» «Όποιος μνησικακεί, είναι παράνομος.» «Εκείνος που κρύβει έχθρα, μηχανεύεται δόλο.» «Κανείς σας ας μη μνησικακεί στην καρδιά του για το κακό του αδελφού του. Να κρίνετε με δίκαιη κρίση, και να δείχνετε έλεος και ευσπλαχνία ο καθένας προς τον αδελφό του.» «Επιζητήστε το καλό, και όχι το πονηρό, και ο Κύριος θα είναι μαζί σας.» «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, εσείς που τρέμετε στον λόγο Του. Να πείτε, αδελφοί μου, σε όσους σας μισούν και σας αποστρέφονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου και να φανερωθεί σε εσάς προς χαρά σας, και εκείνοι θα καταντροπιαστούν.» «Για κανένα αδίκημα μην κρατάς οργή εναντίον του πλησίον σου.» «Συγχώρησε το αδίκημα του πλησίον σου, και τότε, όταν προσευχηθείς, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου.» «Να θυμάσαι το τέλος σου, και πάψε να τρέφεις έχθρα.» «Δάνεισε στον πλησίον σου ανάλογα με τη δύναμή σου.» «

«Εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του να φάει, και εάν διψά, δώσε του να πιει. Διότι, πράττοντας αυτό, θα σωρεύσεις άνθρακες πυρός πάνω στο κεφάλι του, και ο Κύριος θα σε ανταμείψει με αγαθά.» «Μη χαίρεσαι εναντίον μου, εχθρά μου, επειδή έπεσα· διότι θα αναστηθώ.» «Μη χαίρεσαι για τους υιούς του Ιούδα την ημέρα της καταστροφής τους, και μη μεγαλορρημονείς την ημέρα της θλίψης τους.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή χτύπησες τα χέρια σου και χτύπησες το πόδι σου, και χάρηκες μέσα από την ψυχή σου εναντίον της γης του Ισραήλ, για τον λόγο αυτόν, ιδού, εγώ θα απλώσω το χέρι μου επάνω σου, και θα σε παραδώσω ως λεηλασία στα έθνη, και θα σε εξολοθρεύσω από τους λαούς, και θα σε καταστρέψω με ολοκληρωτικό όλεθρο.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή χαρήκατε για τα άγιά μου που βεβηλώθηκαν, και για τον οίκο του Ιούδα που οδηγήθηκε στην αιχμαλωσία· για τον λόγο αυτόν εγώ σας παραδίδω στους υιούς Κέδεμ ως κληρονομιά, και θα κατασκηνώσουν μέσα σου με τα υπάρχοντά τους, και θα στήσουν μέσα σου τις σκηνές τους. Αυτοί θα φάνε τους καρπούς σου, και αυτοί θα πιουν τον πλούτο σου. Και θα παραδώσω την πόλη του Αμμών ως βοσκότοπο καμήλων, και τους υιούς Αμμών ως τόπο βοσκής προβάτων.» Πρέπει κανείς να συνετίζεται από τις πληγές των συνανθρώπων του, και μέσω των συμφορών των άλλων να διευθετεί σωστά τα δικά του ζητήματα.

Προτρέπει, λοιπόν, τον εχθρό που πεινά να τον τρέφουμε, και αυτόν που διψά να τον ποτίζουμε, δηλαδή με πολλούς τρόπους να τον ευεργετούμε και να του κάνουμε καλό, διότι το να προσφέρουμε φαγητό και ποτό υποδηλώνει εν μέρει το σύνολο της ευεργεσίας. Έπειτα λέει, «ευεργετώντας τον εχθρό και έχοντας φιλάνθρωπη διάθεση απέναντί του, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα πάνω στο κεφάλι του».

Η μία, λοιπόν, σημασία του «θα σωρεύσεις» μας παραπέμπει σε αυτή τη θεώρηση. Η άλλη όμως, που σημαίνει «θα συγκεντρώσεις και θα αφαιρέσεις και θα απαλλάξεις το κεφάλι εκείνου που σε μισεί από τα αναμμένα κάρβουνα», υποδηλώνει την εξής δύναμη των λέξεων: ευεργετώντας, λέει, και κάνοντας καλό στον εχθρό, αναφορικά με τους άνθρακες που απλώνονται και θα κατέστρεφαν γρήγορα το κεφάλι του, εάν κάποιος δεν τους αφαιρούσε και δεν φρόντιζε για την απαλλαγή του, θα βρει μεγάλο κέρδος και αιτία ψυχικής σωτηρίας. Διότι, ανακαλώντας τον πλησίον από τη σωματική, και κυρίως από τη βλάβη και την απώλεια που διαβαίνει στην ψυχή, ανέρχεται προς τη μίμηση και την ομοίωση του Δεσπότη. Επειδή «εκείνος που σώζει μια ψυχή», λέει, «είναι σαν αυτόν που την έπλασε». Πώς όμως μέσω της ευεργεσίας μαζεύονται και απομακρύνονται οι άνθρακες από το κεφάλι εκείνου που αγαπά την έχθρα;

Διότι, όταν ο εχθρός φιλεύεται με τροφή και ποτό και γενικά ευεργετείται, αν και όχι γι' αυτό καθαυτό το καλό, αλλά για τη δική του ευπάθεια και απόλαυση των αγαθών, παύει μεν την έχθρα και απέχει από την επιβουλή. Σιγά-σιγά ανανήφοντας από το πάθος και αποβάλλοντας την πύρωση και τη φλεγμονή που προκαλείται στους λογισμούς εξαιτίας της έχθρας, θα φτάσει στο σημείο να αγαπά, να στέργει και να αναγνωρίζει τον ευεργέτη του. Από εκεί και πέρα, συνηθίζοντας λίγο-λίγο να αποφεύγει τη διαβολική γλώσσα και τα έργα με τα οποία βλάπτεται ο πλησίον, καθίσταται εραστής της αρετής. Και ποιος θα μπορούσε να αναζητήσει μεγαλύτερη ανταμοιβή από αυτήν για το ότι τρέφει και ποτίζει τον εχθρό; Τι είναι πιο επικερδές ή πιο μακάριο από αυτό; Εάν όμως, μετά από τόση ευεργεσία, ο ευεργετούμενος δεν θέλει να απομακρυνθεί από τη μοχθηρία και τη φαυλότητά του, ένας τέτοιος άνθρωπος θα ήταν θηρίο αντί να μετέχει στην ανθρώπινη φύση. Εσύ, ωστόσο, δεν συσσώρευσες καθόλου λιγότερο στο κεφάλι του αναμμένα κάρβουνα με τη διάθεση και την προθυμία σου, και έλαβες την ανταμοιβή στο ακέραιο. Ούτε παραχάραξες καθόλου τον χαρακτήρα που σε συνέδεε με τη θεία ομοίωση, ενώ εκείνος έριξε ολόκληρο τον εαυτό του στο κολαστήριο και άσβεστο πυρ.