Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 26:11

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΤ΄. Ποιος είναι εκείνος που με τα λόγια ομολογεί ότι μετανοεί, αλλά δεν διορθώνει το αμάρτημά του; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Για έναν τέτοιο άνθρωπο θεωρώ ότι έχει γραφτεί: «Εάν σε παρακαλεί ο εχθρός με δυνατή φωνή, μην τον πιστέψεις, διότι υπάρχουν επτά πονηρίες μέσα στην ψυχή του»· και αλλού: «Όπως ο σκύλος, όταν επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό, γίνεται απεχθής, έτσι είναι και ο άνθρωπος που με τη δική του κακία επιστρέφει στην αμαρτία του».

Το «κρητίζειν» τίθεται αντί του ψεύδεσθαι και να απατά κανείς· διότι τέτοιοι είναι οι Κρήτες. Όπως ακριβώς οι παραμάνες, τρέφεις κακώς. Ο σκύλος στον ίδιο του τον εμετό. Να αποκομίζει κανείς κέρδος ακόμη και από τον νεκρό. «Κατόπιν εορτής έρχεσαι», λέγεται για εκείνους που απουσιάζουν και χάνουν κάποιο καλό πράγμα.

Είπε κάποτε χλευάζοντας, ότι ο όρος πατέρας δεν σημαίνει το να γεννά, αλλά το να υπάρχει εκ του μηδενός. Πάλι το ίδιο επιχείρημα έπλεξε: «Αν πατέρας σημαίνει το αγέννητο, πριν γεννήσει δεν ήταν αγέννητος». Έπειτα, για τρίτη φορά, επανέρχεται στα ίδια: «Διότι είναι δυνατόν», λέει, «αντικαθιστώντας τους όρους να χρησιμοποιήσουμε το αγέννητο και να πούμε: ο αγέννητος είναι του Υιού αγέννητος». Και ευθύς επανέλαβε αυτό που πολλές φορές εξέμεσε και λέει: «Διότι, όπως ακριβώς ο αγέννητος είναι πατέρας του Υιού, έτσι αντίστροφα ο πατέρας είναι αγέννητος του Υιού». Ω, πόσες φορές επέστρεψε στον ίδιο του τον εμετό, πόσες φορές επανέλαβε τα ίδια, πόσες φορές τα ανέβλυσε. Άραγε λοιπόν, δεν θα γίνουμε κι εμείς φορτικοί στο πλήθος, συμπαρασύροντας και τον δικό μας λόγο στη ματαιότητα όσων προφέρονται από εκείνον;

«διενοήθησαν»: Αφού σκέφτηκαν πονηρά, μίλησαν εναντίον του Θεού (με πονηρία καταλάλησαν τον Θεό). «ἀδικίαν»: Αφού βλασφήμησαν τον Θεό και είπαν: δαιμόνιο έχεις (έχει). «ἔθεντο εἰς οὐρανόν»: Τόσο πολύ ύψωσαν τη βλασφημία τους, ώστε να αποτολμήσουν να στραφούν και εναντίον αυτού του ίδιου του ουρανού. «καὶ ἡ γλῶσσα»: Διότι οι Ιουδαίοι, ενώ βρίσκονταν επί της γης, ψηλαφούσαν τα ουράνια. «διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει»: Ποιος λαός; Ο ιουδαϊκός, εδώ· πού; Στην αφροσύνη τους, όπως ο σκύλος επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. «καὶ ἡμέραι»: Διότι θα συμπληρωθούν για αυτούς κακές (πονηρές) ημέρες, οι οποίες θα τους τιμωρήσουν (τιμωρούν) αιώνια. «καὶ εἶπαν»: Επειδή θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο αυτόν που βλασφημούσαν και απορούσαν πώς γνώρισε (κατανοούσε) τις σκέψεις τους. «καὶ εἰ ἔστιν»: Διότι έλεγαν: από πού του ήρθε αυτή η σοφία; «ἰδοὺ ἁμαρτωλοί»: Οι Ιουδαίοι· διότι κανένα έθνος πάνω στη γη δεν πλούτισε με τέτοιο τρόπο με τις δωρεές και τις ευεργεσίες του Θεού, και σε νοητό και σε αισθητό πλούτο, ή με το να ονομάζεται γένος του Θεού. «καὶ εἶπα»: Ο προφήτης απολογείται λέγοντας: άραγε μάταια επιδιώκω τη δικαιοσύνη, ενώ οι αμαρτωλοί ευημερούν; Και υπονοεί τους Ιουδαίους, επειδή λαμβάνουν δώρα προερχόμενα από αδικία. «καὶ ἐγενόμην»: Με νηστεία (νηστείες) και εγκράτεια και αγρυπνία και με κάθε κακουχία για χάρη του Θεού. «καὶ ὁ ἔλεγχός μου»: Διότι, όταν ήρθε το πρωί της ανάστασης του Χριστού, ελέγχθηκε η αδυναμία των Ιουδαίων.

Πιο ακάθαρτος είναι ο υβριστής από τον σκύλο που επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. Διότι, αν έκανε εμετό μία φορά και σταματούσε, δεν θα έμοιαζε με εκείνον· αν όμως κάνει πάλι εμετό τα ίδια, είναι φανερό ότι τα ίδια έφαγε. Τι λοιπόν είναι πιο βδελυρό από έναν τέτοιο άνθρωπο; Και τι πιο ακάθαρτο από εκείνο το στόμα που αναμασά τέτοιες τροφές; Καίτοι βέβαια το ένα είναι έργο της φύσεως, ενώ το άλλο όχι· ή μάλλον, και τούτο είναι παρά φύσιν και εκείνο. Πώς; Επειδή το να υβρίζει κανείς χωρίς λόγο δεν είναι κατά φύσιν, αλλά παρά φύσιν. Γι' αυτό δεν ξεστομίζει τίποτα ως άνθρωπος, αλλά άλλα ως θηρίο και άλλα ως μανιακός. Όπως λοιπόν η ασθένεια των σωμάτων είναι παρά φύσιν, έτσι είναι και αυτό. Και το ότι είναι παρά φύσιν αποδεικνύεται από το εξής: αν παραμείνει για καιρό σε αυτό, θα καταστραφεί λίγο-λίγο· ενώ αν παραμένει σε αυτό που είναι κατά φύσιν, δεν θα καταστραφεί. Θα προτιμούσα να μοιραστώ το τραπέζι μου με έναν άνθρωπο που τρέφεται με βόρβορο, παρά με κάποιον που ξεστομίζει τέτοια λόγια. Δεν βλέπετε τους χοίρους που αναμασούν κοπριά; Έτσι κάνουν και αυτοί. Διότι τι έχει χειρότερη δυσωδία από τα λόγια που ξεστομίζουν οι υβριστές; Η κύρια φροντίδα τους είναι να μην πουν τίποτα υγιές, τίποτα καθαρό, αλλά ό,τι είναι αισχρό, ό,τι είναι άσχημο, αυτό και να πράξουν και να ξεστομίσουν· και το χειρότερο είναι ότι, ενώ ντροπιάζουν περισσότερο τους εαυτούς τους, νομίζουν ότι ντροπιάζουν τους άλλους. Διότι το ότι ντροπιάζουν τους εαυτούς τους, είναι φανερό από τούτο.

Ή δεν γνωρίζετε ότι αυτούς που αμελούν κατ' αυτόν τον τρόπο τη σωτηρία τους, και άλλοτε μεν προσέρχονται εδώ, άλλοτε δε παραδίδουν τον εαυτό τους στα δίχτυα του διαβόλου, η θεία Γραφή τους παρομοιάζει με τους σκύλους; Διότι, λέγει, ο άνθρωπος που απομακρύνεται από την αμαρτία του και ύστερα επιστρέφει πάλι σε αυτήν, είναι όμοιος με τον σκύλο που επιστρέφει στον ίδιο του τον έμετο. Βλέπεις με ποιους μοιάζουν αυτοί που έτρεξαν σε εκείνο το παράνομο θέαμα; Δεν ακούσατε τον Χριστό να λέει: «Καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και δεν τους εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άμυαλο άνδρα, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο, και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη»; Εκείνοι όμως που έτρεξαν στον ιππόδρομο έχουν γίνει χειρότεροι και από αυτόν. Διότι το δικό του σπίτι υπέστη την πτώση έστω μετά τη σφοδρή προσβολή. Επειδή, όταν αναφέρθηκε σε ποτάμια και ανέμους, δεν το έκανε για να μας αινιχθεί το πλήθος των υδάτων και τη σφοδρότητα των ανέμων, αλλά τη σφοδρή επέλαση των πειρασμών· και ως προς την πτώση του σπιτιού, δεν το είπε για να νομίσουμε ότι πρόκειται για αισθητό σπίτι· διότι ο λόγος αφορά την ψυχή, η οποία καταρρέει από την προσβολή των δεινών επειδή δεν μπόρεσε να αντισταθεί. Στη δική σας περίπτωση όμως, ούτε άνεμος σηκώθηκε ούτε ποτάμια προσέκρουσαν, αλλά φύσηξε απλώς μια μικρή διαβολική αύρα και σας παρέσυρε όλους. Τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτή την ανοησία;

Όταν όμως ακούσεις για καινούργια ζωή, να αναζητάς πολλή αλλαγή και μεγάλη μεταβολή. Αλλά μου έρχεται πλέον να δακρύσω και να στενάξω βαθιά, όταν αναλογίζομαι πόση πνευματική φιλοσοφία απαιτεί από εμάς ο Παύλος, και σε πόση ραθυμία παραδώσαμε τους εαυτούς μας, επιστρέφοντας μετά το βάπτισμα στα προηγούμενα γηρατειά της αμαρτίας, και γυρίζοντας πίσω στην Αίγυπτο, αναπολώντας τα σκόρδα ύστερα από το μάννα. Διότι, αφού αλλάξουμε τρόπο ζωής για δέκα ή είκοσι ημέρες την περίοδο του βαπτίσματος, καταπιανόμαστε πάλι με τα προηγούμενα. Ο Παύλος όμως δεν απαιτεί από εμάς αυτή την πολιτεία για έναν καθορισμένο αριθμό ημερών, αλλά για ολόκληρο τον βίο μας. Εμείς, αντίθετα, επιστρέφουμε στον προηγούμενο εμετό, οικοδομώντας, μετά τη νεότητα που μας έφερε η χάρις, τα γηρατειά που προέρχονται από τις αμαρτίες. Διότι το να αγαπά κανείς τα χρήματα, και το να είναι δούλος σε άτοπες επιθυμίες, και γενικά κάθε αμαρτία, συνηθίζει να γερνά αυτόν που την πράττει· και ό,τι παλιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό του. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να δει κανείς σώμα τόσο παραλυμένο από το πέρασμα του χρόνου, όσο μια ψυχή που σαθρώνεται και καταρρέει από τα πολλά αμαρτήματα. Επειδή αυτή οδηγείται πλέον στο έσχατο παραλήρημα, αρθρώνοντας ακατάληπτα λόγια, όπως ακριβώς οι γέροντες που παραλογίζονται, και είναι γεμάτη από ακαθαρσίες, πολλή παραφροσύνη και λήθη, έχοντας θολούρα στα μάτια της, αποτελώντας θέαμα απεχθές στους ανθρώπους και εύκολο θήραμα για τον διάβολο. Διότι τέτοιες είναι οι ψυχές των αμαρτωλών.

Διότι, λέει, ο άνθρωπος που απομακρύνεται από την αμαρτία του, και έπειτα πορεύεται πάλι και κάνει τα ίδια, είναι σαν τον σκύλο που επιστρέφει στον δικό του εμετό. Εάν πράττουμε κατ' αυτόν τον τρόπο και προσέχουμε έτσι, θα μπορέσουμε να αξιωθούμε εκείνων των βραβείων· τα οποία είθε να τα επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και συνάμα στο Άγιο Πνεύμα η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Έτσι και ο άνθρωπος που νηστεύει απέχοντας από τις αμαρτίες του, και πηγαίνει πάλι και κάνει τα ίδια, ποιος θα εισακούσει την προσευχή του;» Και πάλι: «Για όποιον», λέει, «επιστρέφει από τη δικαιοσύνη στην αμαρτία, ο Κύριος θα του ετοιμάσει ρομφαία». Και: «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στον εμετό του και γίνεται μισητός, έτσι είναι και ο άφρονας [λόγω της δικής του κακίας] που επιστρέφει στη δική του αμαρτία». Επομένως, μην φανερώνεις την αμαρτία σου έχοντας μόνο τον ρόλο του κατήγορου του εαυτού σου, αλλά και με την πεποίθηση ότι οφείλεις να δικαιωθείς μέσω του τρόπου της μετάνοιας· διότι έτσι θα μπορέσεις να φέρεις σε ιερή ντροπή την ψυχή που εξομολογείται, ώστε να μην περιπέσει πλέον στα ίδια σφάλματα. Επειδή το να καταδικάζουμε σφοδρά τον εαυτό μας και να τον αποκαλούμε αμαρτωλό, είναι, θα λέγαμε, γνώρισμα κοινό ακόμη και στους απίστους. Πολλοί, για παράδειγμα, από τους ανθρώπους του θεάτρου, και άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι μάλιστα έχουν εξασκηθεί στην αναισχυντία, οικτίρουν τους εαυτούς τους, αλλά όχι με τον προσήκοντα σκοπό.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί αναμαρτησίας· ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ο Θεός. «Μήπως θα βρεθεί θνητός καθαρός ενώπιον του Κυρίου;» «Ποιος είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε ένας, έστω κι αν ο βίος του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.» «Ούτε ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν Του.» «Τι είναι ο θνητός, ώστε να είναι άμεμπτος; πώς θα βρεθεί θνητός δίκαιος ενώπιον του Κυρίου;» «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου.» «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος έχει την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από αμαρτία;» «Δεν υπάρχει δίκαιος άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος θα πράττει το αγαθό και δεν θα αμαρτήσει.» «Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, εξαπατούμε τον εαυτό μας και η αλήθεια δεν υπάρχει μέσα μας.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί των αποταξαμένων (εκείνων που απαρνήθηκαν τον κόσμο). και οι οποίοι, επιστρέφοντας πίσω, πράττουν εκείνα τα οποία απαρνήθηκαν. «Εκείνους που παρεκκλίνουν σε διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία.» «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα και γίνεται μισητός, έτσι και ο άφρων που, από δική του κακία, επιστρέφει στην αμαρτία.» «Όταν ο δίκαιος αποστραφεί τη δικαιοσύνη του και διαπράξει αδικία, όμοια με όλες τις ανομίες που διέπραξε ο άνομος, τότε όλες οι δίκαιες πράξεις που είχε κάνει δεν πρόκειται να διαφυλαχθούν· εξαιτίας του παραπτώματός του στο οποίο υπέπεσε και των αμαρτιών του με τις οποίες αμάρτησε, μέσα σε αυτές θα πεθάνει.» «

Ούτε την πίστη στο κήρυγμα αρνούμαστε αλλά αν και μετά το βάπτισμα κυριευόμαστε από την αμαρτία, τούτο δεν συμβαίνει επειδή το βάπτισμα είναι ατελές, αλλά επειδή εμείς αμελούμε την εντολή και παραδιδόμαστε στις ηδονές από δική μας προαίρεση, όπως ακριβώς μας ελέγχει η θεία Γραφή λέγοντας: «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα, έτσι και ο άνθρωπος που επιστρέφει στη δική του αμαρτία» με αυτεξούσια προαίρεση διότι τη θέληση μετά το βάπτισμα ούτε ο Θεός ούτε ο Σατανάς την παραβιάζει. Άραγε δεν άκουσαν ότι οι εντολές του Χριστού, οι οποίες δόθηκαν μετά το βάπτισμα, είναι νόμος ελευθερίας, όπως λέει η Γραφή: «Έτσι να πράττετε και έτσι να μιλάτε, ως άνθρωποι που πρόκειται να κριθούν βάσει του νόμου της ελευθερίας» και πάλι ο άγιος Πέτρος: «Να προσθέσετε στην πίστη σας την αρετή» και αφού λέει τα επόμενα, συμπληρώνει λέγοντας: «Διότι σε όποιον δεν υπάρχουν αυτά, είναι τυφλός και μυωπικός, έχοντας λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων.»

Διότι, όσον αφορά τους νόθους και εκείνους που εγκεντρίστηκαν νόθα από την αγριελιά στην καλλιέλαιο, γνώριζα, πριν ακόμη μου γράψετε εσείς οι ευλογημένοι, ότι, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο: «Όπως ο σκύλος επιστρέφει στον δικό του εμετό», πρόκειται να επιστρέψουν στη δυσωδία —εννοώ την αηδία της πίστης τους· όντες πράγματι δεύτεροι Σίμωνες, Δήμαδες και Ερμογένηδες, εφόσον επέλεξαν να προτιμήσουν το ψέμα από την αλήθεια. Και δεν αδικούν σε τίποτα με την αποστασία τους, όπως νομίζουν, τους κήρυκες της ευσέβειας, αλλά μάλλον βλάπτονται οι ίδιοι δικαίως με τη στέρηση της χάριτος. Ούτε μπορούν να κατέχουν όπως επιθυμούν τον παρόντα αιώνα, για χάρη του οποίου αποστάτησαν από την αλήθεια, αφού είναι από τη φύση του άστατος και ευμετάβλητος, και διαρκώς ξεφεύγει από εκείνους που νομίζουν ότι τον κρατούν. Διότι είναι πράγματι αηδής και γεμάτος δυσωδία, και έρημος από κάθε χάρη, κάθε λόγος που δεν πρεσβεύει ότι διασώζονται κατά φύση στον έναν Χριστό τα στοιχεία από τα οποία αποτελείται ο Χριστός μετά την άφραστη ένωση· αλλά μοιάζει σαν να αρνείται ολόκληρη την οικονομία του Θεού για τον άνθρωπο, και να αποκόπτει αυτό που προσέλαβε ο Λόγος του Θεού από την άχραντη και αγία, πανένδοξη Παρθένο και αληθινά Θεοτόκο, δηλαδή το λογικό και εμψυχωμένο σώμα.