Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 26:12

Και αυτό θα το ομολογήσουν. Ποιο όμως είναι ανώτερο και υψηλότερο, να υπερέχουν αυτά της σοφίας, ή η σοφία να υπερέχει κατά πολύ από αυτά; Και γνωρίζω καλά ότι όλοι θα πουν το δεύτερο· και μέχρις αυτού του σημείου σκέπτονται ορθά. Άραγε λοιπόν, για τον χορό και για το παίξιμο του αυλού υπάρχει διδασκαλία και μάθηση, και απαιτείται χρόνος γι' αυτό, και συχνοί ιδρώτες και κόποι, και κάποιες φορές πρέπει να καταβληθούν δίδακτρα, και να ζητηθούν συστάσεις, και να ταξιδέψει κανείς μακριά, και να υποβληθεί σε όλα τα άλλα, άλλα μεν πράττοντας και άλλα υπομένοντας, μέσω των οποίων αποκτάται η εμπειρία· τη σοφία, αντιθέτως, η οποία κυβερνά τα πάντα και εμπεριέχει μέσα της όλα τα αγαθά, σε σημείο που και ο ίδιος ο Θεός χαίρεται να ακούει αυτήν την προσωνυμία περισσότερο από κάθε άλλη, μολονότι καλείται με πολλά ονόματα, θα τη θεωρήσουμε ως ένα τόσο ελαφρό και κοινότυπο πράγμα, ώστε να αρκεί μόνο να το θελήσει κανείς για να γίνει σοφός; Αυτό μαρτυρεί πολλή αμάθεια. Εάν τα λέμε αυτά σε αυτούς, και λίγο-λίγο προσπαθούμε να καθαρίσουμε την πλάνη τους, είτε εμείς είτε κάποιος άλλος από τους πλέον φιλομαθείς και συνετούς, αυτό ισοδυναμεί με το να σπέρνει κανείς πάνω σε πέτρες και να μιλάει σε αυτιά που δεν ακούν. Τόσο πολύ στερούνται της σοφίας, ώστε δεν γνωρίζουν ούτε καν αυτό τούτο, δηλαδή τη δική τους απαιδευσία. Και μου φαίνεται πως αρμόζει καλά να αναφέρω γι' αυτούς τον λόγο του Σολομώντα: Υπάρχει ένα κακό που είδα κάτω από τον ήλιο, ένας άνθρωπος που θεωρεί τον εαυτό του σοφό· και ό,τι είναι χειρότερο από αυτό, το να έχει αναλάβει να διδάσκει άλλους αυτός που δεν αντιλαμβάνεται ούτε καν τη δική του αμάθεια.

«Διότι είδα», λέει, «άνθρωπο που θεωρεί τον εαυτό του σοφό· περισσότερη ελπίδα όμως έχει ο άφρονας παρά αυτός». Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Μη γίνεσθε φρόνιμοι κατά τη δική σας κρίση». Διότι, έστω και αν είσαι μύριες φορές σοφός και διαβλέπεις τα δέοντα, είσαι άνθρωπος και έχεις ανάγκη συμβούλου. Επειδή μόνον ο Θεός είναι ανενδεής και μόνος Αυτός δεν χρειάζεται σύμβουλο. Γι' αυτό και μόνο για Εκείνον λέγεται: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος υπήρξε σύμβουλός Του;». Οι άνθρωποι όμως, έστω και αν είμαστε μύριες φορές σοφοί, μύριες φορές ελεγχόμαστε, και έτσι διαφαίνεται η αδυναμία της φύσης μας.

Άκουσε κάποιον σοφό που λέει: Είδα άνθρωπο ο οποίος θεωρεί τον εαυτό του συνετό· μεγαλύτερη ελπίδα έχει ο άφρονας από αυτόν. Βλέπεις ότι δεν έλεγα τυχαία πως το κακό αυτό είναι χειρότερο από τη μωρία; Διότι μεγαλύτερη ελπίδα, λέει, έχει ο άφρονας από αυτόν. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Μη γίνεστε συνετοί κατά τη δική σας κρίση.

Διότι, λέγει, είδα άνθρωπο που θεωρούσε τον εαυτό του φρόνιμο, όμως ο άφρονας έχει περισσότερη ελπίδα από αυτόν· και, Αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά τη δική τους κρίση, και στα δικά τους μάτια ειδήμονες· και ο ίδιος πάλι λέγει, Μη γίνεστε φρόνιμοι κατά τη δική σας αντίληψη.

Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, απομωράνθηκαν, και το βιβλίο των Παροιμιών πάλι αναφέρει: «Είδα άνθρωπο που νομίζει πως είναι σοφός κατά την κρίση του· όμως μεγαλύτερη ελπίδα έχει ο άφρονας παρά αυτός». Αυτό επικρίνει πάλι και ο Παύλος όταν λέει: «Μη γίνεστε φρόνιμοι κατά την ιδέα που έχετε για τον εαυτό σας»· και πάλι: «Αν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός». Ας μην τέρπεται, λέει, με τη δική του σοφία ούτε με τους δικούς του λογισμούς, αλλά, αφού τους κατευνάσει, ας παραδώσει την ψυχή του στη διδασκαλία του Πνεύματος. Επειδή, λοιπόν, και μεταξύ των Ιουδαίων υπήρχαν κάποιοι τέτοιοι, οι οποίοι από τη μία περιφρονούσαν τους προφήτες ως ποιμένες και γιδοβοσκούς, και από την άλλη επιθυμούσαν να αντλούν τη σοφία από τον δικό τους νου —γεγονός που γινόταν γι' αυτούς αφορμή αλαζονείας και περιφρόνησης των όσων λέγονταν—, δικαιολογημένα τους θρηνεί λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά την κρίση τους και ενώπιον του εαυτού τους σοφοί».

Προς τον Σεβηριανό, πνευματικό υιό. Όσο μας χαροποίησε η μικρή επιστολή, τέκνο μου, τόσο μας λύπησε η μεγαλύτερη. Διότι, ωσάν να μην είχες κάνει καθόλου λόγο για τις προτάσεις που περιέχονται σε αυτήν ούτε να είχες ακούσει από εμάς το ορθό, παρασύρθηκες τώρα να προβάλεις αυτές τις απόψεις, δήθεν μαχόμενος κάποιο άλλο πρόσωπο, ενώ στην πραγματικότητα στρέφεσαι ενάντια στην αλήθεια. Και τούτο, αν και δεν έχεις δικαίωμα να διδάσκεις, δεν λέω τόσο επειδή κατέχεις κατώτερη θέση (και βέβαια δείξε μακροθυμία για αυτό), αλλά επειδή όσοι ενεπλάκησαν στην κοινωνία με τους αιρετικούς, ένας εκ των οποίων είσαι και εσύ, δεν έχουν την παρρησία να ανοίγουν το στόμα τους, αλλά οφείλουν να παραμένουν στην πρέπουσα ησυχία και να ζητούν συγχώρεση σε όλη τους τη ζωή. Έπειτα, δεν διαθέτεις τόση επιστημονική δογματική κατάρτιση ώστε να γνωρίζεις να μιλάς με ακρίβεια, εφόσον δεν έχεις ασχοληθεί ούτε με τη γραμματική ούτε με τη φιλοσοφία, όταν ακόμη και οι κατά Θεόν γνώστες αυτών δεν δογματίζουν τίποτα δικό τους, αλλά ακολουθούν τους θεοφόρους. Από πού λοιπόν σου ήρθε, σε ρωτώ, να λες ότι «δεν προσκυνείται σχετικώς η εικόνα του Χριστού»; Γνωρίζεις άραγε τι είναι σχέση; Η σχέση ανήκει στην κατηγορία των σχετικών πραγμάτων, και τέτοια είναι το πρωτότυπο και το παράγωγο, δηλαδή ο Χριστός και η εικόνα Του, επειδή το καθένα ενυπάρχει στο άλλο και δεν αποχωρίζεται ούτε ως προς το κράτος ούτε ως προς τη δόξα. Ιδού, όντας αμαθής δεν γνωρίζεις, και ταιριάζει καλά να ειπωθεί εκείνο: είδα πονηρία κάτω από τον ήλιο, έναν άνθρωπο που θεωρεί τον εαυτό του σοφό και, το χειρότερο, να φιλονικεί προσπαθώντας να διδάξει άλλους.