Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 26:27

Διότι έχουν θηρευτεί, όπως είπα, έχοντας υποβληθεί στις τιμωρίες, και έχουν πέσει στο δίχτυ της θείας οργής· διότι, όπως λέει ο Παροιμιαστής: «Δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά· διότι αυτοί που μετέχουν σε φόνο θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά· και η καταστροφή των παράνομων ανθρώπων είναι οδυνηρή». Και είναι πάλι γραμμένο: «Αυτός που κυλάει πέτρα, την κυλάει πάνω του». <Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο.> (B f. 115) Λέω λοιπόν ότι πρέπει να θυμόμαστε τα λόγια που ανέφερα στις αρχές του ψαλμού. Είπα δηλαδή ότι έχει εισαχθεί το πρόσωπο του Χριστού, το οποίο σχεδόν κραυγάζει εναντίον της ανοσιότητας των Ιουδαίων, χωρίς ωστόσο να αποφεύγει τους λόγους που αρμόζουν στην κακοπάθεια, αλλά εκφράζεται στα περισσότερα σημεία με ανθρώπινο μάλλον παρά με θεοπρεπή τρόπο, εξαιτίας του μυστηρίου της ένσαρκης οικονομίας.

Ο Κύριος γνωρίζει εκ των προτέρων τη σκέψη του μοναχού που επιθυμεί την ιεροσύνη. Η ιεροσύνη είναι μεγάλος βαθμός, εάν τελείται άσπιλα. Ο φιλόχριστος βασιλιάς είναι μακάριος, διότι θα αφήσει τη μνήμη του για ευλογία, και ο έπαινός του θα είναι στον ουρανό και στη γη. Ο άπιστος βασιλιάς δεν γνώρισε σοφία στη ζωή του, και όταν πέθανε άφησε τη μνήμη του για κατάρα, και το όνειδός του δεν θα εξαλειφθεί ποτέ, ενώ ο θρόνος του πιστού στερεώνεται αιώνια. Ο δίκαιος κριτής θα αναζητηθεί και στόματα δικαίων θα τον ευλογήσουν, ενώ ο άδικος δεν θα ελεήσει την ψυχή του, διότι δεν θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Είναι γραμμένο: αυτός που συκοφαντεί τον φτωχό, πληθαίνει τα δικά του κακά. Μην καταπιέζεις τον πένητα, επειδή είναι φτωχός, και μην ατιμάζεις τον αδύναμο στην πύλη της πόλεως, διότι ο Κύριος θα αναλάβει την κρίση του. Διότι είναι γραμμένο: σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και μην παραδώσεις τον υπηρέτη στα χέρια του κυρίου του, μήπως σε καταραστεί και αφανιστείς. Είναι γραμμένο: εκείνος που χαίρεται για αυτούς που καταστρέφονται δεν θα αθωωθεί, ενώ εκείνος που δείχνει ευσπλαχνία θα ευλογηθεί. Στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των αγαθών, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός. Δανείζει στον Θεό εκείνος που ελεεί τον φτωχό, και σύμφωνα με τη δωρεά του θα του ανταποδώσει. Είναι γραμμένο: ζύγι μεγάλο και μικρό, και διπλά μέτρα, είναι και τα δύο ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου. Όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει μέσα σε αυτόν.

Ξη'. Εκείνος που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και όποιος στήνει παγίδα στον δάσκαλό του, είναι ασεβής και παράνομος. Γι' αυτό και θα καταδικαστεί μαζί με εκείνον που παρέδωσε τον ευεργέτη και δάσκαλό του στα χέρια ανόμων.

Ας εξετάσουμε όμως ακόμη λίγο το συμπέρασμά σου αυτό, το οποίο είναι πιο ακριβές από καθετί άλλο, για να σε ελέγξω με βάση τα δικά σου λόγια και να γίνει πράξη το λόγιο του Σολομώντα: «εκείνος που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει ο ίδιος μέσα σε αυτόν». Ποιο είναι λοιπόν το ακριβέστατο συμπέρασμα από αυτόν τον ακριβέστατο συλλογισμό; «Του Πατρός και του Υιού είναι μία η φύση και η ουσία». Το οποίο είναι το ίδιο με το να πει κανείς: «ένας Θεός είναι ο Πατέρας και ο Υιός». Αυτό όμως ποιος δεν γνωρίζει ότι αποτελεί απόφανση η οποία έχει διατυπωθεί για εμάς από τους αγίους Πατέρες;

Διότι, εφόσον τα αίτια αποδεικνύονται ψευδή, συναναιρούνται οπωσδήποτε με αυτά και τα επακόλουθά τους, και ο Γρηγοράς αποδεικνύεται όχι μόνο περιφανώς ασεβής, αλλά και ματαιολόγος και φρεναπάτης. Αξίζει δε να θαυμάσει κανείς σε μεγάλο βαθμό και τον προφήτη που είπε: «αυτός που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει ο ίδιος μέσα του». Διότι, με όσα ισχυρίζεται εναντίον μας ο Γρηγοράς, δεν αντιλήφθηκε ότι συνηγορεί υπέρ των εικονομάχων. Επειδή, ενώ ήθελε να φορτώσει σε εμάς τα όσα εσφαλμένα έχουν συνάγει οι εικονομάχοι από τη θεία Μεταμόρφωση, ο ίδιος, αφού λίγο πιο πάνω ανέλυσε διεξοδικά τις σημασίες της μορφής, έδωσε στη συνέχεια δικό του ορισμό, λέγοντας: «μορφή, στα αισθητά πράγματα, είναι το ποιοτικό αποτύπωμα γύρω από την επιφάνεια».

Τότε «διέταξε ο βασιλιάς, και έφεραν τους άνδρες που είχαν συκοφαντήσει τον Δανιήλ και ρίχτηκαν στον λάκκο των λεόντων αυτοί και οι γιοι τους και οι γυναίκες τους, και δεν πρόλαβαν να φτάσουν στο έδαφος του λάκκου, προτού τους κυριεύσουν τα λιοντάρια και συντρίψουν όλα τα οστά τους». Εκείνοι, λοιπόν, που εμπιστεύτηκαν σε θνητό βασιλιά και «έσκαψαν λάκκο για τον πλησίον», οι ίδιοι «θα πέσουν μέσα σε αυτόν» προς καταστροφή. Όπως συνέβη και τότε με τους τρεις παίδες: ενώ η φωτιά δεν κυρίευσε αυτούς που βρίσκονταν μέσα στο καμίνι, διαπέρασε έξω και κατέκαψε τους Χαλδαίους. Διότι δικαίως οι οφθαλμοί του Θεού απονέμουν την άξια κρίση στους ανθρώπους.

γ΄. Διότι τέτοια είναι η πονηριά· σε κανέναν δεν θέλει να υποχωρήσει, σε ένα μόνο αποβλέπει, στο να εξοντώσει εκείνον που επιβουλεύεται. Αλλά τι λέει η Γραφή; Εκείνος που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει ο ίδιος μέσα σε αυτόν· πράγμα το οποίο συνέβη και τότε. Διότι αυτοί ήθελαν να τον εξοντώσουν, νομίζοντας ότι έτσι θα σβήσουν το κήρυγμα· συνέβη όμως το αντίθετο. Διότι το μεν κήρυγμα ανθεί με τη χάρη του Χριστού, τα δικά τους όμως όλα έσβησαν και χάθηκαν, και εξέπεσαν από την πατρίδα, την ελευθερία, την ασφάλεια και τη λατρεία, στερήθηκαν κάθε ευημερία, και έγιναν δούλοι και αιχμάλωτοι. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην επιβουλευόμαστε ποτέ τους άλλους, έχοντας πλέον μάθει ότι ακονίζουμε το ξίφος εναντίον του ίδιου μας του εαυτού, και καταφέρουμε βαθύτερη την πληγή στους εαυτούς μας. Αλλά σε λύπησε κάποιος, και θέλεις να τον εκδικηθείς; Μην τον εκδικηθείς· διότι έτσι θα μπορέσεις να εκδικηθείς. Εάν όμως εκδικηθείς, δεν εκδικήθηκες. Και μην νομίσεις ότι αυτά που ελέχθησαν είναι αίνιγμα, αλλά λόγος αληθινός.

ΙΓ΄. Τι μαθαίνουμε λοιπόν από αυτό; Μας δείχνει ότι όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει ο ίδιος μέσα σε αυτόν· και όπως ακριβώς οι γυναίκες που βρίσκονται σε τοκετό σπαράζουν από τις ωδίνες, έτσι και αυτός που μηχανεύεται δόλο, προτού αδικήσει τον πλησίον του, ο ίδιος σπαράζει και οδυνάται, και μάλιστα όχι ελαφρά, αλλά με πολλή δριμύτητα.

Όπως αναφέρει και κάποιος άλλος: Εκείνος που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει μέσα σε αυτόν. Και αυτό αποτελεί γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού, το ότι δηλαδή προσέδωσε τέτοια φύση στην επιβουλή, ώστε οι παγίδες να στρέφονται εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται, προκειμένου με αυτόν τον τρόπο να απομακρύνονται από την πολεμική και τη σκευωρία εναντίον του πλησίον. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Μωυσή. Διότι εκείνος μεν που επρόκειτο να θανατωθεί, διασώθηκε· ο δε Φαραώ καταστράφηκε μέσα από τον ίδιο ακριβώς δρόμο που είχε μηχανευτεί εναντίον των παιδιών. Επειδή, δίνοντας εντολή να θανατώνονται τα παιδιά, ανάγκασε τη μητέρα του Μωυσή, εξαιτίας του φόβου, να αφήσει το βρέφος έκθετο· [και η κόρη του Φαραώ, αφού ανέσυρε τη θήκη από τον ποταμό και βρήκε το βρέφος, το ανέθρεψε,] και όταν εκείνος μεγάλωσε, τους κατέστρεψε όλους.

Τα αμαρτήματα συνηθίζουν να γεννιούνται από το πλήθος των όχλων και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. —Περί επιβουλής, και για εκείνους που επιβουλεύονται τον πλησίον τους. «Άνοιξε λάκκο, τον έσκαψε βαθιά, και ο ίδιος θα πέσει μέσα στον βόθρο.» «Σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν, πιάστηκε το δικό τους πόδι.» «Έσκαψαν μπροστά μου βόθρο, και έπεσαν οι ίδιοι μέσα σε αυτόν.» «Οι αμαρτωλοί θα πέσουν στα δικά τους δίχτυα.» «Αυτός που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, ο ίδιος θα πέσει μέσα σε αυτόν. Και εκείνος που κυλάει την πέτρα, πάνω του θα την κυλήσει.» «Όποιος στήνει δίχτυ μπροστά στον φίλο του, το τυλίγει γύρω από τα δικά του πόδια.» «Εκείνος που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και όποιον γκρεμίζει φράχτη, θα τον δαγκώσει φίδι· όποιος βγάζει πέτρες, θα ταλαιπωρηθεί από αυτές.» «Αυτός που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και αυτός που στήνει παγίδα, θα πιαστεί σε αυτήν. Αυτός που πράττει πονηρά, μέσα σε αυτά θα κυλιστεί, και δεν θα καταλάβει από πού του ήρθαν.» Γιατί ονομάζεται μαθητής; Γιατί γίνεται και επίβουλος, επιβουλευόμενος τον δικό του δάσκαλο, μιμούμενος εκείνον τον Ιούδα που έγινε προδότης του ίδιου του δασκάλου του;» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. —Περί των εχθρών και της πτώσης τους· και ότι δεν πρέπει να χαιρόμαστε για τη δυστυχία των εχθρών. «Αν πέσει ο εχθρός σου, μην τον χαρείς, και στο παραπάτημά του μην υπερηφανεύεσαι. Διότι θα το δει ο Κύριος και δεν θα του αρέσει, και θα αποστρέψει την οργή Του από εκείνον. Μην χαίρεσαι για τη συμφορά των κακοποιών.» «

Απάντηση Η αναδοχή που προέρχεται από την κακία είναι ακούσια. Και συμβαίνει ως εξής: Αναδέχεται τους πειρασμούς παρά τη θέλησή του αυτός που αποστερεί, τους πειρασμούς αυτού που αποστερείται, ομοίως αυτός που συκοφαντεί του συκοφαντουμένου, αυτός που καταπονεί του καταπονουμένου, αυτός που κακολογεί του κακολογουμένου, αυτός που περιφρονεί του περιφρονουμένου, αυτός που διαβάλλει του διαβαλλομένου· και για να μην τα αναφέρω ένα-ένα, κάθε αδικητής αναλαμβάνει αναλογικά τους πειρασμούς του αδικουμένου. Αυτά τα επιβεβαιώνει η Γραφή λέγοντας: «Ο δίκαιος διαφεύγει από την παγίδα, και αντί αυτού παραδίδεται ο ασεβής», και πάλι: «Εκείνος που σκάβει λάκκο θα πέσει μέσα σε αυτόν», και: «Εκείνος που κυλάει πέτρα, την κυλάει πάνω του», και πάλι: «Όλα έρχονται στον κόρφο των αδίκων, ενώ από τον Κύριο όλα είναι δίκαια». Εάν λοιπόν «η αδικία μας αναδεικνύει τη δικαιοσύνη του Θεού» μεταξύ μας, σύμφωνα με τον Απόστολο, «τι θα πούμε; Μήπως είναι άδικος ο Θεός που επιφέρει την οργή Του» σε όσους παιδαγωγούνται μέσω των συμφορών, αλλά αντιδρούν σε αυτές με απερίσκεπτη αγριότητα;

Η αιτία της τύφλωσης του Τρίψυχου ήταν κάποια μικρή δυσαρέσκεια, η οποία άξιζε περισσότερο να παραβλεφθεί παρά να υποβληθεί σε εξέταση και να τιμωρηθεί αυτός που μίλησε απρόσεκτα, και μάλιστα ένας άνθρωπος που αγαπιόταν πολύ και αγαπούσε εξίσου. Αλλά επειδή την εποχή του Ανδρόνικου οι άνθρωποι λογοδοτούσαν ακόμη και για κάθε άσκοπο λόγο, έτσι και ο ανακριτής τέτοιων υποθέσεων, ο Τρίψυχος, ο οποίος είχε υποβάλει πολλούς σε βασανιστήρια και τους είχε απογυμνώσει από κάθε περιουσία επειδή ξεστόμισαν λόγο γογγυσμού εναντίον του Ανδρόνικου ή διατήρησαν μέσα τους κάποιο ίχνος πονηρής σκέψης, έπεσε και ο ίδιος ανελέητα στα ίδια δεινά. Παγιδεύτηκε από την ανομία της ίδιας του της πορείας και, με το μέτρο που πολλές φορές μέτρησε τους άλλους - παραγεμισμένο, πιεσμένο και ξεχειλισμένο -, με αυτό ακριβώς ανταποδόθηκε. Και στον λάκκο που πολλές φορές άνοιξε για τον πλησίον του, μέσα σε αυτόν έπεσε - πόσο σε υμνώ, Δικαιοσύνη - πολύ ταιριαστά, κυλώντας πάνω του τον λίθο που πάμπολλες φορές είχε μετακινήσει εναντίον των συνανθρώπων του.