Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 27:1

Εξεταστής σε όλη σου τη ζωή, κατάσκοπος μέχρι τα γηρατειά, πότε θα γίνεις Χριστιανός; Πότε θα σε αναγνωρίσουμε ως δικό μας; Πέρυσι περίμενες τον τωρινό καιρό, τώρα πάλι αναμένεις τον επόμενο. Πρόσεξε μήπως βρεθείς να δίνεις υποσχέσεις που ξεπερνούν σε διάρκεια τη ζωή σου. Δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα· μην υπόσχεσαι πράγματα που δεν είναι δικά σου. Στη ζωή σε καλούμε, άνθρωπε· γιατί αποφεύγεις την κλήση; Σε μετοχή των αγαθών· γιατί παραβλέπεις τη δωρεά; Η Βασιλεία των Ουρανών έχει ανοίξει· Αυτός που σε καλεί είναι αψευδής· η οδός είναι εύκολη, δεν υπάρχει ανάγκη ούτε χρόνου, ούτε δαπάνης, ούτε κόπου· γιατί αργοπορείς; γιατί διστάζεις; γιατί φοβάσαι τον ζυγό, σαν δαμάλα που δεν έχει γνωρίσει ποτέ της ζυγό;

Δεν είναι η εντολή ολοκάθαρη; Ο πεινασμένος λιώνει· ο γυμνός παγώνει· αυτός που πιέζεται για τα χρέη του πνίγεται· και εσύ αναβάλλεις την ελεημοσύνη για την αύριο; Άκουσε τον Σολομώντα: «Μην πεις, φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα δώσω· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα». Τέτοια παραγγέλματα περιφρονείς, έχοντας εκ των προτέρων φράξει τα αυτιά σου με τη φιλαργυρία!

Πρόσεξε, μήπως βρεθείς να δίνεις υποσχέσεις μεγαλύτερες από τη ζωή σου. Δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα· μην υπόσχεσαι όσα δεν σου ανήκουν. Στη ζωή σε προσκαλούμε, άνθρωπε· γιατί αποφεύγεις την κλήση; Σε μετοχή αγαθών· γιατί προσπερνάς τη δωρεά; Η Βασιλεία των Ουρανών έχει ανοίξει· εκείνος που σε καλεί είναι αψευδής· η οδός είναι εύκολη, δεν υπάρχει ανάγκη χρόνου, ούτε δαπάνης, ούτε κόπου· γιατί καθυστερείς; Γιατί διστάζεις, γιατί φοβάσαι τον ζυγό, σαν κάποια δαμάλα που δεν έχει γνωρίσει ζυγό; Δεν φθείρει τον αυχένα, αλλά τον δοξάζει. Διότι η ζεύγλη δεν δένεται καταναγκαστικά γύρω από τον τράχηλο, αλλά επιζητεί να είναι αυτεξούσιος εκείνος που την υποβαστάζει. Βλέπεις ότι ο Εφραίμ κατηγορείται ως αφηνιασμένη δαμάλα, επειδή περιπλανάται άτακτα, ατιμάζοντας τον ζυγό του νόμου;

Εάν είσαι υγιής στο σώμα, μην υπερηφανεύεσαι, αλλά να φοβάσαι. Διότι, όπως ακριβώς μια πολύχορδη κιθάρα βρίσκεται στο χέρι ενός ανθρώπου, έτσι και κάθε σάρκα βρίσκεται στο χέρι του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας. Είναι γραμμένο: διαρκώς τα μάτια των κακών προσδοκούν τα κακά, ενώ οι αγαθοί αναπαύονται πάντοτε. Οδοί ζωής είναι οι στοχασμοί του συνετού, ώστε, απομακρυνόμενος από τον άδη, να σωθεί. Είναι γραμμένο: ο απαίδευτος δεν θα αγαπήσει αυτούς που τον ελέγχουν, ούτε θα συναναστραφεί με τους σοφούς. Εκείνος που περιφρονεί τον πένητα αμαρτάνει, ενώ όποιος ελεεί τους φτωχούς είναι μακάριος. Είναι γραμμένο: εάν πέσει ο εχθρός σου, μην χαρείς. Και στο παραπάτημά του μην υπερηφανευτείς. Διότι θα το δει ο Κύριος και δεν θα του αρέσει, και θα αποστρέψει την οργή Του από εκείνον. Όποιος κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει τον αδύναμο, θα παρακαλέσει και ο ίδιος, και δεν θα υπάρξει κανείς να τον εισακούσει. Μην καυχιέσαι για το αύριο, διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η επόμενη ημέρα. Μην πράττεις το κακό, και το κακό δεν θα σε βρει. Μην αγαπάς την καταλαλιά, για να μην εξολοθρευτείς. Είναι γραμμένο: όποιος αποκρίνεται σε έναν λόγο προτού τον ακούσει, αυτό αποτελεί για εκείνον αφροσύνη και ντροπή. Δεν χαίρεται ο πατέρας για τον απαίδευτο υιό, ενώ ο υιός που παιδαγωγείται θα γίνει σοφός. Η σοφία δεν βρίσκεται στην πολυμάθεια των γραμμάτων, αλλά, καθώς είναι γραμμένο, αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Το να γνωρίζει δε κανείς τον νόμο είναι γνώρισμα αγαθής διάνοιας. Η πίστη γεννά αγαθή διάνοια, και η αγαθή διάνοια είναι ποταμός ζωντανού ύδατος. Και όποιος την αποκτήσει, θα ξεδιψάσει από τα νερά της.

Εάν έλθει σε εσένα το πνεύμα της ακηδίας, μην εγκαταλείψεις το οίκημά σου, αλλά με υπομονή αντιστάσου σε αυτήν. Ας μη σε πείσει ο λογισμός λέγοντας: μετακινήσου από τόπο σε τόπο. Διότι, εάν συγκατατεθείς σε αυτόν τον λογισμό, δεν θα επιδείξεις ποτέ καρτερία. Είναι γεγραμμένο: «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του; Με το να φυλάξει τους λόγους σου». Σε αυτό σώζεται προπαντός εκείνος που συναναστρέφεται με αδελφούς. Οφείλει δε να αποκτήσει τον φόβο του Κυρίου και την ύψιστη σωφροσύνη, από τα οποία γεννιούνται η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η υπακοή και η μακροθυμία, η εγκράτεια, η υπομονή, και όσα αρμόζουν στους Χριστιανούς. Ώστε να γίνει ταχύς στο να ακούει, βραδύς στο να μιλά, βραδύς στην οργή. Διότι η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού. Ας είναι επίσης σαν να μη βλέπει, όταν βλέπει τα μη συμφέροντα, και σαν να μην ακούει, όταν ακούει τα μη πρέποντα, ώστε να καταστήσει τον εαυτό του κατώτερο και από τους εσχάτους και να βρει ανάπαυση. Διότι εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί, ενώ εκείνος που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί. Εάν αρχίσει να προστάζει και να μην κοπιάζει μαζί με τους άλλους ανάλογα με τις δυνάμεις του, θα συναντήσει δυσκολίες στο τέλος. Διότι δεν φυσά πάντοτε ο ίδιος άνεμος, αλλά υπάρχουν μεταβολές των ανέμων. Γι' αυτό πρέπει να συνηθίζουμε τον εαυτό μας στην εργασία, διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα. Ας έχει δε πάντοτε προ οφθαλμών εκείνον που είπε: Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε, θα σας αντιμετρηθεί.

Αγαπητέ, εάν κάποιος αδελφός, αφού νικηθεί από τον πειρασμό, αναχωρήσει από τον τόπο του, και αργότερα μετανοήσει και θελήσει να επιστρέψει, εσύ μην τον εμποδίσεις, αλλά μάλλον να τον ενθαρρύνεις· διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Δεν πρέπει, εξάλλου, να περιφρονούμε τους τέτοιους ανθρώπους ως εξαπατηθέντες, αλλά μάλλον πρέπει να τους συμπαραστεκόμαστε ως ανθρώπους που αναρρώνουν από κάποια ασθένεια. Εάν κατοικείς μαζί με αδελφούς, μη γίνεσαι αφορμή να αποχωριστεί κάποιος από την αδελφότητα, για να μην καταδικαστείς στον άλλον κόσμο. Πρόσεχε πάρα πολύ να μη σκανδαλίσεις κανέναν, ώστε να μην αποκλειστείς από τη βασιλεία των ουρανών μαζί με εκείνους που προκαλούν τα σκάνδαλα.

Αδελφέ, εάν ο αδελφός σου αναχωρήσει από το κοινόβιο, μην υπερηφανεύεσαι εναντίον του διά της διανοίας σου, ούτε να είναι περιφρονημένος στα μάτια σου. Διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Άκουσε εκείνον που λέει: εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει. Και πάλι: διότι δόκιμος δεν είναι εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Διότι πολλοί που νόμισαν ότι είχαν επικρατήσει και ότι άρχονταν, κατέστησαν και αυτοί χειρότεροι από τους πλέον απομακρυσμένους, ενώ οι απελπισμένοι έλαβαν χάρη, διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, στους δε ταπεινούς δίνει χάρη. Εάν δεις άνθρωπο ανυπάκουο και ακρατή, υπερήφανο και να θεωρεί τον εαυτό του σοφό, η ρίζα αυτού είναι ημιθανής, επειδή δεν δέχθηκε τον πλούτο της χάριτος που προέρχεται από τον φόβο του Θεού. Εάν όμως δεις άνθρωπο ήσυχο και ταπεινό, να γνωρίζεις ότι η ρίζα του παραμένει, διότι αρδεύεται από την ευφορία του φόβου του Θεού. Αδελφοί, έστω κι αν οι ηγούμενοί μας δεν παρευρίσκονται εδώ, όμως ο Μέγας Ποιμένας υπάρχει ανάμεσά μας. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: διότι όπου είναι συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι και εγώ ανάμεσά τους.

Αλίμονο σε εκείνον που λέει ότι προς το παρόν θα ικανοποιήσω τη σάρκα και στα γηρατειά θα μετανοήσω, διότι σαν παγίδα έτσι θα επέλθει σε αυτόν ξαφνικά ο θάνατος, και η προσδοκία του θα χαθεί. Αλίμονο σε εκείνον που αμαρτάνει εκούσια και θέλει να μετανοήσει αύριο, διότι δεν γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή ημέρα και η νύχτα που μεσολαβεί. Αλίμονο σε εκείνον που δίνει το χέρι στον πονηρό, ενώ γνωρίζει το αγαθό, διότι πονηροί άγγελοι θα τον παραλάβουν κατά την ημέρα της εξόδου του. Αλίμονο σε εκείνον που θέτει πρόσκομμα στον πλησίον από τις δικές του πονηρές πράξεις, διότι θα δώσει λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως επειδή σκανδάλισε και άλλους με τα ίδια του τα πονηρά επιτηδεύματα. Αλίμονο σε εκείνον που αποτάσσεται τον κόσμο και πάλι φρονεί τα του κόσμου, διότι η παραβολή του αρότρου θα εφαρμοστεί σε αυτόν. Αλίμονο σε εκείνον που ακολουθεί τα θελήματα της σάρκας και καταφρονεί τη φροντίδα της ψυχής του, διότι θα διαλυθεί στο χώμα η ζωή του και η ελπίδα του.

ΞΑ'. Εάν είσαι ακμαίος στα μέλη σου, μην υπερηφανεύεσαι για τη ρώμη του σώματος, αλλά αναλογίσου πόσους και τηλίκους κινδύνους περιβάλλεται το σώμα. Διότι και αυτούς που βλέπουμε να κυριεύονται από ανίατες ασθένειες, είτε να έχουν ακρωτηριασμένα τα μέλη τους, είτε να ενοχλούνται από ακάθαρτα πνεύματα, δεν γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, αλλά οι περισσότεροι συγκαταλέχθηκαν ξαφνικά ανάμεσα σε αυτούς. Και η νιότη που χθες βρισκόταν στην πλήρη άνθησή της, σήμερα βασανίζεται από δυσίατες ασθένειες και έχει μαραθεί. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, μήπως συγκαταλεχθείς και εσύ σε αυτούς σε λίγο καιρό, διότι έχεις την ίδια φύση. Όταν, λοιπόν, βλέπουμε σε κάποιον άλλον κάτι το λυπηρό, ας καθρεφτίζουμε τον εαυτό μας σε εκείνον, διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα. Επειδή το σώμα μας είναι γεμάτο από πολλή οδύνη και πόνους. Επομένως, γνωρίζοντας την αδυναμία της ίδιας μας της φύσης, ας μην είμαστε υπερήφανοι και άσπλαχνοι, αλλά μέσω της συμπόνιας που δείχνουμε ο ένας στον άλλον, ας καταστήσουμε ευμενή απέναντί μας τον Δημιουργό, ο οποίος μπορεί να προκαλεί πόνο και πάλι να θεραπεύει, να κατεβάζει στον άδη και να ανεβάζει. Και αν για λίγο το σώμα μας είναι υγιές, εντούτοις δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.

Γ΄. Προτιμότερη είναι για μένα η ομορφιά που γίνεται ορατή στην πράξη παρά εκείνη που ζωγραφίζεται με τα λόγια· και ο πλούτος που κρατούν τα χέρια, παρά εκείνος που πλάθουν τα όνειρα· και η σοφία, όχι αυτή που λαμπρύνεται με τον λόγο, αλλά εκείνη που αποδεικνύεται μέσα από τα έργα. Διότι «καλή είναι η σύνεση για όλους όσοι την εφαρμόζουν», λέει, και όχι για εκείνους που την κηρύττουν· και η πιο ακριβής δοκιμασία αυτής της σοφίας είναι ο χρόνος, και το πραγματικό στεφάνι της καυχήσεως είναι τα γηρατειά. Διότι, εάν δεν πρέπει να μακαρίζουμε κανέναν άνθρωπο πριν από τον θάνατό του, όπως νομίζει ο Σολομών αλλά κι εγώ, και αν είναι άδηλο το τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα, αφού η επίγεια ζωή μας έχει πολλές ανατροπές και το σώμα της ταπεινώσεώς μας κινείται πάνω-κάτω και μεταβάλλεται διαρκώς, πώς να μην είναι εκείνος που ανάλωσε το μεγαλύτερο μέρος του βίου του άμεμπτα, και ο οποίος βρίσκεται πλέον σαν σε λιμάνι μακριά από το κοινό πέλαγος της ζωής, πιο ασφαλής από εκείνον που έχει ακόμη μακρύ πλου μπροστά του, και για τον λόγο αυτόν πιο μακάριος;

Βλέποντας, λοιπόν, τη δική σου συνείδηση, έτσι να απευθύνεις το αίτημα για τον άρτο προς τον Θεό, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Χριστού με τον Βελίαρ. Κι αν προσφέρεις δώρα που προέρχονται από αδικία, το δώρο σου είναι αντίτιμο σκύλου και μίσθωμα πόρνης· κι αν ακόμη κάνεις λαμπρές τις προσφορές σου από επιδειξιομανία, θα ακούσεις τον προφήτη να βδελύσσεται την εισφορά που προέρχεται από τέτοια έργα: «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος· έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ· το θυμίαμα», λέει, «μού είναι βδέλυγμα». Αλλού, αυτόν που θυσιάζει μοσχάρι τον θεωρεί ίσο με αυτόν που σκοτώνει σκύλο. Εάν, επομένως, λαμβάνεις τον άρτο από τον Κύριο, δηλαδή από δίκαιους κόπους, τότε σου επιτρέπεται να προσφέρεις σε Αυτόν την απαρχή από τους καρπούς της δικαιοσύνης. Είναι καλή επίσης και η προσθήκη του «σήμερα»· διότι λέει, «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Αυτός ο λόγος αποτελεί μιαν άλλη φιλοσοφία, ώστε να διδαχθείς μέσα από τα λόγια σου ότι η ανθρώπινη ζωή είναι εφήμερη. Μόνο το παρόν ανήκει αποκλειστικά στον καθένα, ενώ η ελπίδα για το μέλλον παραμένει στο άδηλο· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Γιατί ταλαιπωρούμαστε για τα άδηλα, γιατί κακοπαθούμε με τις φροντίδες για τα μελλοντικά; «Αρκετή είναι», λέει, «στην ημέρα η κακία της», εννοώντας με τη λέξη «κακία» την κακοπάθεια και τον κόπο. Γιατί να μεριμνούμε για το αύριο;

Ο νέος, πάλι, ας αναλογίζεται και αυτός το άδηλο του θανάτου, και ότι πολλές φορές, ενώ πολλοί ηλικιωμένοι παραμένουν εδώ, οι νέοι αναχώρησαν από τη ζωή πριν από αυτούς. Διότι, ακριβώς για να μην κάνουμε υπολογισμούς με το τέλος μας, γι' αυτόν τον λόγο παραμένει άγνωστο. Γι' αυτό και κάποιος σοφός προτρέπει λέγοντας: «Μην καθυστερείς να επιστρέψεις στον Κύριο και μην αναβάλλεις από μέρα σε μέρα· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα». Διότι από την αναβολή προκύπτει κίνδυνος και φόβος, ενώ από τη μη αναβολή προκύπτει σωτηρία φανερή και ασφαλής. Προσκολλήσου, λοιπόν, στην αρετή. Διότι έτσι, και αν αναχωρήσεις νέος, θα έχεις αναχωρήσει με ασφάλεια· και αν φτάσεις στα γηρατειά, θα αναχωρήσεις με μεγάλο πλούτο· και θα έχεις διπλή γιορτή σε όλη σου τη ζωή, εφόσον και θα απέχεις από την κακία και θα έχεις κατακτήσει την αρετή.

Πόσος πλούτος φιλανθρωπίας και ελεημοσύνης υπάρχει σε εσένα. Αυτοί που προηγουμένως είχαν υποβληθεί σε θανατική καταδίκη, τώρα έχουν καταστεί δάσκαλοι της οικουμένης. Διότι όλοι, προσβλέποντας σε αυτούς καθοδηγούνται, και λαμβάνοντας ως παράδειγμα τη μετάνοιά τους, παραμένουμε αλώβητοι από ναυάγια. Βλέπεις, αγαπητέ, πόση ισχύ έχει η μετάνοια; Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν, από ημέρα σε ημέρα· διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή. Διότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται έτσι, σαν τον κλέφτη μέσα στη νύχτα. Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε με χαρά προς τον Θεό τον σωτήρα μας. Ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση. Διότι είναι άδηλη η έκβαση της ζωής μας, καθώς δεν περιμένει ευκαιρία, ούτε έχει οριστεί συγκεκριμένος χρόνος για εμάς. Αλλά, όποτε προστάξει Εκείνος που έδωσε σε όλους την πνοή, τότε η ψυχή, πετώντας μακριά από το σώμα, το εγκαταλείπει έρημο.

Και πώς απομακρύνθηκαν; Με τρόπο που γνωρίζει ο Θεός, όχι όπως έκρινε ο άνθρωπος. Έπειτα, δεν αισχυνόμαστε ούτε κοκκινίζουμε από ντροπή, εάν, ενώ βάρβαροι άνθρωποι μέσα σε τρεις μόνο ημέρες απέβαλαν κάθε κακία, εμείς, που τόσες ημέρες κατηχούμαστε και διδασκόμαστε, δεν μπορούμε να υπερισχύσουμε ούτε απέναντι σε μία πονηρή συνήθεια; Καίτοι και εκείνοι προηγουμένως είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας· διότι, όταν ακούς ότι «Ανέβηκε η κραυγή της κακίας τους προς εμένα», μην σκεφτείς τίποτε άλλο παρά την υπερβολή της πονηρίας τους· αλλ' όμως μπόρεσαν μέσα σε τρεις ημέρες να μεταστραφούν προς την ολοκληρωμένη αρετή. Διότι όπου υπάρχει φόβος Θεού, δεν υπάρχει ανάγκη από ημέρες ούτε από χρονικό διάστημα, όπως ακριβώς όπου απουσιάζει ο φόβος, δεν υπάρχει κανένα όφελος από τον χρόνο. Καθώς δηλαδή, όποιος τρίβει τα σκουριασμένα σκεύη μόνο με νερό, έστω και αν αναλώσει πολύ χρόνο, δεν πρόκειται να τα απαλλάξει από όλη εκείνη τη φθορά, ενώ εκείνος που θα τα ρίξει στο χωνευτήρι, μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή θα τα κάνει αμέσως πιο λαμπερά και από τα ολοκαίνουργια· έτσι ακριβώς και η ψυχή, η οποία έχει βαφτεί με τη σκουριά της αμαρτίας, εάν απλώς και επιφανειακά καθαρίζει τον εαυτό της, και μετανοεί καθημερινά, δεν πρόκειται να κερδίσει τίποτε περισσότερο· εάν όμως ρίξει τον εαυτό της στον φόβο του Θεού σαν σε χωνευτήρι, μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή θα ξεπλύνει τα πάντα. Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν, για το αύριο· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα· ούτε να λέμε: «Θα ξεπεράσουμε τη συνήθεια σιγά-σιγά»· διότι αυτό το «σιγά-σιγά» δεν θα τελειώσει ποτέ.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αποκτήσετε υπακοή χωρίς αντιλογία. Διότι η υπακοή είναι μητέρα της αιώνιας ζωής, ενώ η παρακοή είναι μητέρα της απώλειας. Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αγαπήσετε ο ένας τον άλλον για χάρη του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και «Με αυτό», λέγει, «θα γνωρίσουν όλοι οι άνθρωποι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Διότι όπου υπάρχει αγάπη, εκεί κατοικεί ο Χριστός· επειδή ο Χριστός είναι αγάπη. Όπου όμως υπάρχει μίσος και τα παρόμοια, όσα δηλαδή προαναφέραμε, εκεί δεν βρίσκεται ο Χριστός, αλλά εκεί φωλιάζει ο πονηρός δράκοντας. Καλό είναι, λοιπόν, να προφυλάσσεστε, ώστε να μην προκύψει φιλονικία ή διαμάχη μεταξύ σας. Εάν όμως κάποιος από εσάς ηττηθεί, αμέσως να προσπέσει με δάκρυα στον αδελφό τον οποίο λύπησε, και να συμφιλιωθεί μαζί του με όλη του την καρδιά, έχοντας κατά νου ότι ο Κύριος βλέπει· διότι ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο Θεός όμως την καρδιά. Διότι, «εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους», είπε ο Κύριος, «ούτε ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα»· και «συγχωρείτε, και θα σας συγχωρηθεί»· και «ας μη δύει ο ήλιος ενώ είστε οργισμένοι»· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα και δεν γνωρίζουμε ποια ώρα έρχεται ο κλέφτης. Διότι είναι αδύνατον μια μνησίκακη ψυχή να εισέλθει στη θύρα της ζωής. Ακόμη και αν πράξει κάθε δικαιοσύνη, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου και είναι μάταιη όλη η εργασία ενός τέτοιου ανθρώπου.

ΙΑ΄. Είδες το τέλος του πλουσίου; Είδες το πρόσκαιρο της τρυφής; Μην καθυστερείς να δώσεις τα υπάρχοντά σου στους πένητες. Ποτέ μην τα φυλάς για το αύριο. Διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Γιατί συσσωρεύεις χρήματα; Τα οποία μετά από λίγο παρά τη θέλησή σου θα εγκαταλείψεις, και θα πορευθείς λυπημένος, και θα επιθυμείς εκεί μια σταγόνα νερό, ενώ άλλοι εδώ, μοιράζοντας τον πλούτο σου, κατ' αυτόν τον τρόπο θα μνημονεύουν το όνομά σου. Διότι πολλές φορές ακόμη και οι ίδιοι οι κληρονόμοι σου ανασκάπτουν τα οστά σου καταρώμενοί σε. Προώθησε από τώρα τα χρήματά σου στον εκεί ατελεύτητο αιώνα, καθώς ο εκεί πανδοχέας σου παρέχει δωρεάν τη μεταφορά. Εδώ, εάν θελήσεις να μεταφέρεις τον πλούτο σου από τη μία πόλη σε άλλη, μισθώνεις υποζύγια, καμήλες με αμοιβή, ημιόνους, ενόπλους φύλακες καθ' οδόν, μήπως τυχόν κάποιοι κακοποιοί επιτεθούν και διαρπάξουν τον πλούτο σου. Σε εκείνον όμως τον κόσμο, εάν θελήσεις να μεταφέρεις τον πλούτο σου, ούτε κόπο υπομένεις, ούτε χρήματα ξοδεύεις, ούτε καμία βλάβη υφίστασαι, ούτε καν εξέρχεσαι από την οικία σου. Αντιθέτως, εσύ κάθεσαι στην πόλη με πολλή άνεση, και έρχεται ο πένης στη θύρα σου, ζητώντας να μεταφέρει τον πλούτο σου στον εκεί ατελεύτητο αιώνα. Και εσύ δεν του παραχωρείς με δική σου πρόθεση ούτε έναν οβολό; Σύνελθε, ω άνθρωπε, εάν θέλεις να αποκτήσεις πλούτο ατελεύτητο.

Δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα. Μην υπόσχεσαι όσα δεν σου ανήκουν. Σε ζωή σε καλούμε, άνθρωπε· γιατί αποφεύγεις την κλήση; Σε μετοχή αγαθών· γιατί προσπερνάς τη δωρεά; Η Βασιλεία των Ουρανών έχει ανοίξει· Εκείνος που καλεί είναι αψευδής, η οδός εύκολη· δεν υπάρχει ανάγκη ούτε χρόνου, ούτε δαπάνης, ούτε κόπου· γιατί διστάζεις; Γιατί φοβάσαι τον ζυγό, σαν δαμάλι που δεν έχει γνωρίσει ζυγό; Είναι χρηστός, είναι ελαφρύς, δεν καταπονεί τον αυχένα, αλλά τον δοξάζει. Διότι η ζεύγλη δεν δένεται καταναγκαστικά γύρω από τον τράχηλο. Επιζητεί να είναι αυτεξούσιος εκείνος που τον σύρει.

«Ο χρυσός και ο άργυρός σας έχουν σκουριάσει, και η σκουριά τους θα αποτελέσει μαρτυρία εναντίον σας και θα καταφάγει τις σάρκες σας. Σαν φωτιά μαζέψατε θησαυρούς για την έσχατη ημέρα.» «Η κρίση θα είναι ανηλεής για εκείνον που δεν έδειξε έλεος. Εάν ένας αδελφός ή μία αδελφή είναι γυμνοί και στερούνται την καθημερινή τροφή, και κάποιος από εσάς τους πει: "Πηγαίνετε εν ειρήνη, να ζεσταίνεστε και να χορταίνετε", αλλά δεν τους δώσετε τα αναγκαία για το σώμα, ποιο είναι το όφελος;» «Ο Κύριος γνωρίζει να λυτρώνει τους ευσεβείς από τους πειρασμούς, και να διατηρεί τους αδίκους για να τιμωρούνται την ημέρα της κρίσεως.» «Όποιος έχει τα αγαθά αυτού του κόσμου, και βλέπει τον αδελφό του να έχει ανάγκη, και κλείσει τα σπλάχνα του απέναντί του, πώς μένει μέσα του η αγάπη του Θεού;» Άκουσε, άνθρωπε, τον Σολομώντα: Μην πεις, «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα σου δώσω». Διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Πόσο σπουδαία παραγγέλματα περιφρονείς! Και είσαι σκυθρωπός και απρόσιτος, αποφεύγοντας τις συναναστροφές, μήπως και αναγκαστείς να δώσεις από τα χέρια σου έστω και το ελάχιστο. Μία φράση μόνο γνωρίζεις: «Δεν έχω, ούτε θα δώσω· διότι είμαι φτωχός». Είσαι όντως φτωχός και στερημένος από κάθε αγαθό· φτωχός από αγάπη, φτωχός από φιλανθρωπία, φτωχός από πίστη στον Θεό, φτωχός από την αιώνια ελπίδα. Κάνε τους αδελφούς σου συμμέτοχους σε όσα προορίζονται για τον σκόρο. Αυτό που αύριο πρόκειται να σαπίσει, μοίρασέ το σήμερα σε εκείνους που το έχουν ανάγκη. Αποτελεί το χειρότερο είδος πλεονεξίας να μη μοιράζεις στους απόρους τίποτα από τα φθαρτά αγαθά.

Διότι τόσο ο φόβος της αποκαλύψεως, όσο και η ακολασία του πάθους, διώχνουν μακριά κάθε τους ανάπαυση. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί των κτηνών και της πρόνοιας γι' αυτά. «Η ψυχή κάθε σάρκας είναι το αίμα της.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του.» «Έχεις κτήνη; Να τα φροντίζεις, και αν σου είναι χρήσιμα, ας παραμείνουν σε εσένα.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί καυχήσεως και επάρσεως· και ότι για κανένα πράγμα στον βίο δεν πρέπει κανείς να καυχάται και να επαίρεται. «Μην καυχάστε, και μη μιλάτε υψηλόφρονα με υπεροψία· ούτε ας βγει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του.» «Μη λες: Είμαι καθαρός στα έργα και άμεμπτος ενώπιόν Του.» «Μην επαίρεσαι για τη σοφία.» «Μην καυχάσαι για το αύριο· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.» «Για την περιβολή των ενδυμάτων μην καυχάσαι, και κατά την ημέρα της δόξας μην επαίρεσαι.» «Μην πεις: Θα επιβλέψει στο πλήθος των δώρων μου, και όταν τα προσφέρω στον Ύψιστο Θεό, θα γίνω δεκτός.» «Ο καυχώμενος, εν Κυρίω ας καυχάται. Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για την εξύψωσή του· και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του.» Πολλά φρονώ εν Θεώ, αλλά μετρώ τον εαυτό μου, για να μην καταστραφώ από την καύχηση. Και τον προπάτορα Αδάμ κάποτε ο εχθρός, αφού τον έκανε να φανταστεί την ισοθεΐα, τον έβγαλε από τον παράδεισο και τον κατέβασε μέχρι τα βάθη του άδη.

Επειδή δε είχε φτάσει και ο καιρός της αναχωρήσεώς του για τη μεγαλόπολη, και ο γεννήτοράς του τον έβλεπε να βιάζεται και να προετοιμάζει τα του ταξιδιού, καθώς δεν μπόρεσε να τον αποτρέψει από τον θεάρεστο σκοπό του παρόλο που κίνησε κάθε λίθο γι' αυτό, τον παίρνει ιδιαιτέρως και άρχισε να τον παρακαλεί με δάκρυα λέγοντας: Μη με εγκαταλείψεις, τέκνο μου, σε παρακαλώ στα γηρατειά μου· διότι, ιδού, όπως βλέπεις το τέλος των ημερών μου είναι εγγύς, και ο καιρός της εκδημίας μου δεν είναι μακριά. Όταν, λοιπόν, σκεπάσεις το σώμα μου στον τάφο, τότε βάδιζε όπου βούλεσαι και πορεύου σε όποιαν οδό επιθυμείς· τώρα όμως μη θελήσεις να με λυπήσεις υπερβολικά με τον χωρισμό σου. Διότι γνωρίζεις ότι εσένα μόνο έχω ως στήριγμα των γηρατειών μου και παρηγοριά της ψυχής μου· γι' αυτό και τη στέρησή σου λογίζομαι ως δικό μου θάνατο. Αυτά και περισσότερα από αυτά έλεγε ο πατέρας, χύνοντας ποτάμια δάκρυα. Ο δε υιός, επειδή είχε ήδη υπερβεί τους θεσμούς της φύσεως και είχε προτιμήσει τον επουράνιο Πατέρα αντί του επιγείου, είπε: Αδύνατον μου είναι, πάτερ, να παραμείνω στο εξής στον κοσμικό βίο, έστω και για λίγο χρόνο, διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα, και το να προτιμήσω κάτι άλλο από τη δουλεία στον Κύριο είναι για εμένα σφαλερό και επικίνδυνο.

Τέλος, σου λέμε, αδελφέ, ότι τον κανόνα που θα σου δώσει ο πνευματικός πρέπει να τον εκτελείς όσο μπορείς πιο γρήγορα, ενόσω βρίσκεσαι στη χάρη του Θεού, και να μην τον αναβάλλεις, διότι δεν ξέρεις τι θα σου φέρει η ερχόμενη ημέρα· «Διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα».

Ας αναζητήσουμε λοιπόν με επιμέλεια, εξαιτίας αυτών, όσα από τις υποσχέσεις μας παραβλέψαμε και μας διέφυγαν, και ας τα εφαρμόσουμε με προθυμία· ας μη φανούμε ψεύτες ως προς την ομολογία μας, ούτε να αναβάλλουμε από μέρα σε μέρα· διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Και, «γρηγορείτε», λέγει, «διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός μας». Και, «εάν πει ο κακός δούλος στην καρδιά του, καθυστερεί να έλθει ο κύριός μου, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και να τρώει και να πίνει μαζί με τους μέθυσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει και σε ώρα που δεν γνωρίζει και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη μερίδα του μαζί με τους υποκριτές· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων».

Διότι βλέπουμε ότι όσοι πλέουν στο πέλαγος δεν λέγεται ότι σώθηκαν εάν διαπλεύσουν τόσα ή τόσα στάδια και έπειτα, ενώ έχουν φθάσει κάπου κοντά στο λιμάνι, περιπέσουν σε κίνδυνο, αλλά εκείνοι που έφθασαν στο λιμάνι και αποβιβάστηκαν στην ξηρά. Έτσι και εκείνοι που βαδίζουν στον δρόμο και σπεύδουν να φθάσουν σε κάποια πόλη, δεν λέγεται ότι θα διασωθούν και θα φθάσουν στην πόλη εκείνη προς την οποία πορεύονταν, εάν περάσουν αυτόν τον ποταμό και διασχίσουν αυτό το όρος και ξεφύγουν από εκείνους τους ληστές, αλλά μετά από αυτά, συναντώντας κάποιον άλλον δολοφόνο ή θηρίο, κατασπαραχθούν από αυτό ή πέφτοντας σε κάποιον λάκκο πνιγούν, αλλά εκείνοι που διέφυγαν κάθε πειρασμό και κάθε θανατηφόρα επιβουλή με τη βοήθεια του Θεού. Αλλά ούτε και αυτοί! Διότι, εάν μετά τη διαφυγή από όλα τα αντίξοα αμελήσουν ή ραθυμήσουν, και τους προλάβει η νύκτα και κλείσουν οι πύλες της πόλεως και βρεθούν έξω από αυτήν, δεν γνωρίζουν τι θα γεννήσει η επόμενη ημέρα.

Διότι βλέπουμε ότι εκείνοι που πλέουν στο πέλαγος δεν λέγεται ότι σώθηκαν εάν διαπλεύσουν τόση ή τόση απόσταση και έπειτα, φτάνοντας κάπου κοντά στο λιμάνι, περιπέσουν σε κίνδυνο, αλλά εκείνοι που έφτασαν στο λιμάνι και αποβιβάστηκαν στη στεριά. Έτσι και εκείνοι που βαδίζουν στον δρόμο και βιάζονται να φτάσουν σε κάποια πόλη, δεν λέγεται ότι διασώθηκαν και έφτασαν στην πόλη εκείνη προς την οποία πορεύονταν, εάν περάσουν τον τάδε ποταμό και διασχίσουν το τάδε βουνό και ξεφύγουν περνώντας από εκείνους τους ληστές, αλλά μετά από αυτά συναντήσουν κάποιον άλλο φονιά ή θηρίο και εξολοθρευτούν από αυτό, ή πέσουν σε κάποιον λάκκο και πνιγούν, αλλά λέγεται για εκείνους που, με τη βοήθεια του Θεού, διέφυγαν κάθε πειρασμό και κάθε θανατηφόρα επιβουλή. Αλλά ούτε καν γι' αυτούς. Διότι, εάν αφού διαφύγουν όλα τα εμπόδια αμελήσουν ή ραθυμήσουν, και τους προλάβει η νύχτα και κλείσουν οι πύλες της πόλης και βρεθούν έξω από αυτήν, δεν γνωρίζουν τι θα γεννήσει η επόμενη ημέρα.

Αλλά επειδή έργο του φίλου είναι και το να υπενθυμίζει σε αυτόν που αγαπά εκείνα που πρέπει, υπενθυμίζουμε και παρακαλούμε τη μεγαλειότητά σου να ενεργεί με φειδώ και προσοχή στη διακονία που της εμπιστεύθηκαν οι μεγάλοι βασιλείς. Και ας μην μου πει ότι αναγκάζεται από φόβο να πράττει έτσι· διότι τίποτα δεν είναι μεγαλύτερο από τον φόβο του Θεού και τίποτα πιο αναγκαίο από τη σωτηρία της ψυχής. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, λέει, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του; Και ο ιατρός στις δύσκολες περιστάσεις πρέπει να αναζητείται και ο κυβερνήτης στην τρικυμία· ή δεν βλέπεις ότι επικρατεί μεγάλη τρικυμία και πληγή θεομηνίας; Θεράπευσε, δέσποτα, κυβέρνησε, ώστε και τον εαυτό σου να σώσεις και τους υπαιτίους να θεραπεύσεις και να τους επαναφέρεις σε ευστάθεια, δείχνοντας ανοχή στην απειλή επειδή και εσύ ο ίδιος βρίσκεσαι σε σώμα και υπόκεισαι σε σφάλματα· διότι έτσι θα καταστήσεις και τον Θεό ίλεω, και όταν ο Θεός προστατεύει, ποιος θα μπορέσει να κάνει κακό; Θυμήσου, κύριέ μου, ότι σάρκα είσαι και εσύ και, όπως φοβάσαι τις πληγές, δείξε φειδώ στην επιβολή πληγών· διότι, με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μας αντιμετρηθεί. Θυμήσου, καλέ αδελφέ, ότι σήμερα υπάρχουμε και τι θα φέρει η αυριανή ημέρα δεν γνωρίζουμε, ώστε να μην βρεθούμε διαπομπευόμενοι και καταραμένοι και στον τωρινό αιώνα και στον μελλοντικό. Θυμήσου εκείνη τη φοβερή και αδέκαστη απόφαση, εξαιτίας της οποίας οι ανελεήμονες θα σταλούν στο άσβεστο πυρ.

Ας μην αποθαρρυνθούμε, λοιπόν, ω φίλτατε, και ας μην απελπιστούμε ούτε και για την ίδια τη ζωή, γνωρίζοντας ότι ο Κύριος δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε περισσότερο από όσο μπορούμε. Ποιος γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή ημέρα και ποιος θα αναγγείλει στον Αβραάμ ότι η Σάρρα θηλάζει; Ο λόγος είναι συμβολικός. Ευχόμαστε, λοιπόν, ο ίδιος ο Κύριος της δόξης, αγγίζοντας την καρδιά σου, να δημιουργήσει μέσα της το φως μιας ακατάπαυστης παρηγοριάς, ώστε, έχοντας από μέσα της τις αφορμές της παρακλήσεως, να μην έχει ανάγκη από άλλη φωνή.

Κάθησε λοιπόν, άγιε πατέρα μου, στον τόπο όπου ο Θεός και όχι άνθρωπος σε έκλεισε μέσα έως ενός καιρού (διότι ούτε γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα, είτε έτσι είτε αλλιώς, καθώς θα προστάξει η Πρόνοια) και δόξαζε τον Κύριο που σε δόξασε μέσω της μαρτυρικής σου στάσεως, τρώγοντας τον άρτο σου με ευχαριστία και χαρά, τον οποίο οι άνθρωποι νόμισαν ότι σου προσφέρουν πικρό. Δεν έχεις πλέον δύναμη στο γήρας, εφόσον κατά πάντα προηγήθηκαν ασκητικοί κόποι από εσένα κατά τη νεότητά σου, με τη χάρη του Χριστού. Γι' αυτό, παρακαλώ και ικετεύω, μην αρνείσαι να στηρίζεις το καταπονημένο σου σώμα και με τροφές και με ποτά· σου αρκεί η απομόνωση, η κάθειρξη, η ερημία, η στέρηση, η αδυναμία του γήρατος μαζί με την ασθένεια, και η φροντίδα για εμάς τους αμαρτωλούς και για τους άλλους. Υπομένοντας σε αυτά, να είσαι ολιγαρκής, επιδιώκοντας την καθαρότητα των λογισμών μέσω της ανοδικής πορείας της τίμιας σου ψυχής. Διότι, τώρα που υπάρχει η ερημική ζωή, εύκολα ο νους, σαν το νερό που συμπιέζεται μέσα σε σωλήνα, μπορεί να ανέβει από τα επίγεια προς τα επουράνια. Αυτό είναι το ζητούμενο, το να βρισκόμαστε πάντοτε μαζί με τον Θεό μέσω της απροσπάθειας (απελευθέρωσης από τα πάθη). Εξάλλου, οι πόλεμοι ορίζονται από τους πατέρες μας ως πρόξενοι στεφάνων· ώστε, ακόμη και αν δεχόμαστε πόλεμο, εφόσον στεκόμαστε σταθεροί, αποκομίζουμε το κλέος της νίκης κατά του ηττημένου διαβόλου.

Μην περιμένετε λοιπόν, τέκνα μου, από μέρα σε μέρα για να παραστήσετε τους εαυτούς σας ευάρεστους στον Θεό· ούτε να αναβάλλετε και να μεταθέτετε τον καιρό της διορθώσεως για αύριο. —Διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η επόμενη ημέρα— όπως έχει γραφτεί.

Γι' αυτό μας συνέβησαν αυτά· γι' αυτό δεχόμαστε σκοτάδι αντί για φως· γι' αυτό γινόμαστε σαν εξόριστοι από τον παράδεισο, από την αυλή του Χριστού και από το ποίμνιό του. Προσέχετε, λοιπόν, αδελφοί μου, παρακαλώ. Μην κατασπαταλάτε σιγά σιγά την αρετή και την καλή σας πίστη. Και μην πτωχεύετε τόσο πολύ, ώστε να καταναλώνετε απερίσκεπτα όλη την ουσία της ψυχής σας και να φτάνετε στην ίδια την πτώση της αποστασίας. Διότι λέγοντας και ακούγοντας τέτοια λόγια και υποχωρώντας ο ένας στον άλλον με επικίνδυνο τρόπο και διστάζοντας να διορθώσετε οι ίδιοι τους εαυτούς σας ή να αναφέρετε σε εμάς τις αιτίες, ώστε να δοθούν γρηγορότερα τα θεραπευτικά φάρμακα, πέφτετε και συμπαρασύρετε ο ένας τον άλλον στην πτώση και συντρίβεστε, και δεν γνωρίζω τι θα φέρει η αυριανή ημέρα για όλους εσάς που πορεύεστε με αυτόν τον τρόπο. Είναι καλά αυτά; Έτσι συνεδριάζετε; Έτσι κάθεστε; Έτσι κάνετε συμβούλια, ώστε να φτάσετε μέχρι την καταστροφή των ψυχών σας; Γιατί, όταν ακούτε τέτοια πράγματα, δεν τα αποστρέφεστε και δεν εκφοβίζετε αυτόν που τα λέει, και δεν τον συμβουλεύετε να τα αποφεύγει, όπως θα απέφευγε τη φωτιά και το φίδι; Αντίθετα, με την ηπιότητα και την υποτιθέμενη χρηστότητα, και την υποτιθέμενη αμεροληψία και αγάπη προς τον αδελφό, αποδεικνύεστε ανθρωποκτόνοι και μισάδελφοι, χύνοντας αθώο αίμα για το οποίο θα ζητηθεί ευθύνη από τα χέρια σας.

Εγώ, λοιπόν, ο αμαρτωλός χαίρομαι για την υποδοχή των προσώπων που εισέρχονται καθημερινά (διότι είναι θεόσταλτοι), και ευφραίνομαι για την αύξηση του πλήθους της ελάχιστης μονής μας, επειδή είναι θέλημα Κυρίου να βρίσκονται όλοι μαζί οι περισσότεροι, και αποτελεί δείγμα εκείνων των αποστολικών ημερών, κατά τις οποίες χιλιάδες συνοικούσαν και συζούσαν όλοι μαζί. Διότι πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι άνθρωποι να μιμηθούν τους αγγέλους, αν όχι μέσω μιας τόσο μεγάλης σύναξης και ενάρετης ζωής; Αλλά όσο υπάρχει η χαρά, τόσο και περισσότερο κυριαρχεί μέσα μου ο φόβος, με συντριβή της καρδιάς μου, όχι εξαιτίας της έλλειψης των σωματικών αναγκών (διότι γνωρίζω τις αψευδείς υποσχέσεις του Δεσπότη μου), αλλά εξαιτίας της ψυχικής αδυναμίας που ενυπάρχει μέσα μου, καθώς ίλιγγος και θάμβος με κυριεύουν για το πώς θα σας καθοδηγήσω, χωρίς να παραλείψω τίποτα από όσα πρέπει και μου έχουν προσταχθεί να πράττω και να λέω ανάμεσά σας. Και μόνο τότε βρίσκω ανακούφιση, όταν κατευοδώνουμε έναν αδελφό προς τον μέλλοντα αιώνα, σαν να εναποθέτουμε πλέον έναν θησαυρό σε ασφαλή τόπο. Διότι για όσους συνεχίζουν να ζουν, έστω κι αν είναι καλοί και ενάρετοι, υπάρχει ταυτόχρονα και χαρά και αγωνία, η μεν χαρά εξαιτίας της προσδοκίας του αγαθού τέλους, η δε αγωνία εξαιτίας του μήκους του δρόμου και της ανηφόρας της αρετής. Διότι είναι πολλές οι ενέδρες του δόλιου και δεν γνωρίζω τι θα φέρει η αυριανή ημέρα· συνέβη άλλωστε και ο Εωσφόρος να γκρεμιστεί από τον ουρανό, παρότι ήταν πρωτοστάτης άγγελος.

Έχουμε, λοιπόν, κληθεί άγιοι από τους ανθρώπους, και όμως είμαστε ακάθαρτοι· ονομαζόμαστε ευλογημένοι, και όμως είμαστε ανευλόγητοι· θεωρούμαστε καθαροί και ναζηραίοι, και όμως έχουμε αποδειχθεί ρυπαροί και ακάθαρτοι. Αλλά ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Όσοι έχετε μολυνθεί, ξεκινώντας από εμένα, ανανήψτε (σας παρακαλώ) από τη μέθη και την απάτη των παθών, και εξαγνίστε τους εαυτούς σας διά της μετανοίας· διότι ο Κύριος δέχεται τον άνθρωπο μέχρι την έσχατη αναπνοή. Ας μη γίνει, όμως, για εσάς η μακροθυμία του Θεού και η αποδοχή της μετάνοιας αφορμή για ολίσθημα αναβλητικότητας· διότι αυτή η σκέψη είναι δεινή και ολέθρια. Άνθρωπε, δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η επόμενη ημέρα, τι σε περιμένει αύριο· γι' αυτό γίνε προσεκτικός, ώστε να μη ζημιωθείς για όλη την αιωνιότητα κάνοντας σαθρές σκέψεις, και τιμωρείσαι ατελεύτητα.

Δεν χύσατε αίμα από τα βασανιστήρια; Μήπως και κάποιοι από τους αδελφούς μας δεν τελειώθηκαν μαρτυρικά; Τέτοιο λοιπόν είναι το καύχημά μας εν Κυρίω, και τέτοιο το δώρο· αλλά επειδή μέχρι το τέλος δεν είναι ασφαλής ο μακαρισμός για τον άνθρωπο, εξαιτίας του ευμετάβλητου της φύσης του και του ότι δεν γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή ημέρα, παρακαλώ, να στέκεστε εν Κυρίω ακλόνητοι και αμετακίνητοι, «σε ένα πνεύμα, με μία ψυχή συναγωνιζόμενοι για την πίστη του ευαγγελίου, χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιούμενους», «μη δίνοντας σε τίποτα αφορμή για σκάνδαλο· αλλά σε όλα συνιστώντας τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού», με υπακοή, με ταπεινοφροσύνη, με πραότητα, με μακροθυμία, με πολλή υπομονή. «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση· διότι ακόμα λίγο, πολύ λίγο χρόνο, και αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει». Αν όμως πρόκειται να έρθει και να μην καθυστερήσει, γιατί δυσανασχετούμε στις θλίψεις, και δεν προτιμούμε μάλλον να πεθαίνουμε καθημερινά για τον Δεσπότη Χριστό; Διότι είναι γραμμένο: «Αν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· αν τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί· αν απιστήσουμε, εκείνος μένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Πόση χαρά θα έχουν οι άγιοι, όταν δουν τον Κύριο να «έρχεται από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του», και με ανείπωτη χαρά να τους προσκαλεί, να τους στεφανώνει, και να είναι μαζί τους στους αιώνες των αιώνων;

Και είναι πρέπον, όπως εγώ μεριμνώ για τα δικά σας, έτσι και εσείς για τα δικά μου· διότι εγώ βρίσκομαι μέσα σε εσάς, και εσείς σε εμένα, σύμφωνα με τον τρόπο της αγάπης· και έτσι έχει θεσπιστεί το σύστημα της αληθινής αδελφότητας. Διαφυλάξτε μου την καλή σας υποταγή ανόθευτη και ακαπήλευτη, μέσα στην οποία γεννηθήκατε και αυξηθήκατε και τελειωθήκατε και φτάσατε με τη χάρη του Θεού στο μέτρο της ομολογίας Του, τόσο στα παλαιότερα όσο και στα μεταγενέστερα. Δεν φοβηθήκατε βασιλιάδες, δεν πτοηθήκατε μπροστά σε άρχοντες, αποδυθήκατε σε αγώνες, σε χτυπήματα, σε εξορίες, σε φυλακίσεις, σε θανάτους· γίνατε ονομαστοί, πράγμα που είναι γνωστό σε όλους. Μην προδώσετε λοιπόν την αρετή σας, αδελφοί, ούτε να ντροπιάσετε το καύχημά σας, ούτε το καλό σας όνομα να αντικατασταθεί από μια κακή προσωνυμία· αλλά πάνω σε όσα προηγήθηκαν να εποικοδομήσετε τα επόμενα με αξιέπαινο τρόπο, προφυλασσόμενοι από παντού, φρουρούμενοι εσωτερικά και εξωτερικά από τις θείες εντολές, υπερβαίνοντας κάθε πειρασμό, ξεπερνώντας κάθε θλίψη, γνωρίζοντας και τούτο, ότι βρισκόμαστε ακόμη σε αγώνα και διωγμό, και δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η επόμενη ημέρα. Όμως, «Εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με Αυτόν;»

Πόσο χρόνο άραγε θα ζήσουμε; Πολύ ή λίγο; Και ποιος ξέρει «τι θα φέρει η αυριανή ημέρα;» Αρκετό λοιπόν μέσο διαπαιδαγώγησης είναι ο θάνατος· διότι αυτό που είδαμε στον αδελφό, αυτό δεν θα αργήσει να συμβεί και σε εμάς τους ίδιους· επειδή δεν υπάρχει κανείς που θα υπερβεί το όριο του θανάτου. Ας μην ξεχάσουμε λοιπόν ποτέ τον θάνατο, αδελφοί, για να μην μας βρει ο αιώνιος θάνατος· και ας μην αγαπήσουμε τον παρόντα αιώνα, για να μην γίνουμε εχθροί με τον Θεό· διότι έχει γραφτεί: «Όποιος θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού.» Ή αγνοείτε ότι η φιλία αυτού του κόσμου δεν επιτρέπει στην ψυχή να επιθυμεί την έξοδό της από το σώμα; Διότι, όπως ακριβώς ο Ισραήλ επειγόταν να απαλλαγεί από την αιγυπτιακή δουλεία και να εισέλθει στη γη της επαγγελίας, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο αρμόζει και σε εμάς να προσπαθούμε με ζήλο να εξέλθουμε από τη φθαρτή δουλεία αυτού του σώματος, και να εισέλθουμε «στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Ιησούς·» δηλαδή στα αγαθά της άνω Ιερουσαλήμ.