Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 27:19

ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ΄. [«Και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου». Αυτός βέβαια είναι εξάπαντος νοητός, και προκαλεί τη σωτήρια μέθη.] [«Θα χορτάσουν τα ξύλα (δέντρα) του πεδίου». Ο λόγος του δεν αφορούσε δέντρα, αλλά μάλλον τους αγίους που είναι ριζωμένοι στην πίστη και καρποφορούν εν δικαιοσύνη.] [«Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη». Παρομοιάζει την Εκκλησία με πλοίο, δίνοντας στον παρόντα δικό μας κόσμο τη μορφή της θάλασσας. Επομένως, παραβάλλει τον ανθρώπινο βίο με τη δική μας θάλασσα, λόγω της αστάθειας και της διαρκούς κίνησης των πραγμάτων του· και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και τρόπον τινά πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, κατανοώντας τη διαφορετικότητα ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η φύση είναι η ίδια σε όλους, και ο τρόπος της γέννησης δεν διαφέρει, αλλά ο νους είναι πολυσχιδής και η καρδιά μέσα μας έχει ποικίλες διαθέσεις. Γνωρίζοντας το αυτό κάποιος έλεγε: «Όπως δεν είναι όμοια τα πρόσωπα μεταξύ τους, έτσι δεν είναι και οι διάνοιες των ανθρώπων». Και ως πλοία τα οποία διαπλέουν αυτήν τη νοητή θάλασσα, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, εννοούμε τις άγιες Εκκλησίες του Σωτήρα μας, οι οποίες αν και βρίσκονται μέσα στον κόσμο, εντούτοις στέκονται ανώτερα από τον κόσμο· όπως ακριβώς, βέβαια, μπορεί κανείς να δει και τα πλοία, τα οποία αν και πλέουν μέσα στα ύδατα, εντούτοις επιπλέουν πάνω από τα ύδατα.]

7. Είναι βέβαια καλό, αγαπητοί, να επιδιώκουμε τα καλύτερα, και σε ό,τι συντελεί περισσότερο στην αρετή, σε αυτό περισσότερο να αφιερωνόμαστε. Αλλά όπως λέει ο Παύλος: «Ο καθένας σας έχει δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». Διότι, επειδή ο Δημιουργός όλων μας είναι αγαθός, δίνει και στους πιο αδύναμους αφορμές για να σωθούν· και ενώ θεωρεί άξιο μεγαλύτερου επαίνου εκείνον που προσπαθεί να διαπρέπει στα πιο τέλεια, εντούτοις δεν επέτρεψε να στερείται τη φιλανθρωπία Του και εκείνος που δεν έχει τόσο μεγάλο μερίδιο στην αρετή. Γιατί όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια με τα πρόσωπα, καθώς λέει ο Σολομών, έτσι δεν είναι όμοιες ούτε οι διάνοιες των ανθρώπων. Διότι η φύση του σώματος είναι μεν μία και έχει απαρτιστεί από τα ίδια μέλη, αλλά η διαφορά των χαρακτηριστικών στον καθένα δημιουργεί την ποικιλομορφία. Το ίδιο θα βρούμε ότι συμβαίνει και με τη διάνοια· μέσω των ίδιων ενεργειών έχει συγκροτηθεί ίση σε όλους, αλλά με τις ποιότητες των έξεων διαιρείται σε ανομοιότητα. Νομίζω ότι ένα τέτοιο νόημα πηγάζει και από την ευαγγελική παραβολή: «Εξήλθε, λέει, ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και ενώ έσπερνε, άλλα έπεσαν στους δρόμους και στα πετρώδη, άλλα στα αγκάθια, και άλλα έπεσαν στην καλή γη και έκαναν καρπό, ο ένας εξήντα, και ο άλλος τριάντα». Βλέπεις πώς είπε ότι όλη η γη είναι καλή, αλλά ως προς τη διαφορά των καρπών φαίνεται η ανισότητα.

Με υψηλότερο δε νόημα παρομοιάζει την Εκκλησία με πλοίο, και τον ανθρώπινο βίο με θάλασσα, εξαιτίας του ασταθούς και αεικίνητου χαρακτήρα των πραγμάτων μέσα σε αυτόν. Και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και οιονεί πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, καθώς η διαφοροποίηση νοείται ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η μεν φύση είναι σε όλους η ίδια, και ο τρόπος της γεννήσεως δεν είναι διαφορετικός, αλλά ο νους μας είναι πολυσχιδής και η καρδιά μας έχει πολλές γνώμες. Και γνωρίζοντάς το αυτό, έλεγε κάποιος: «Όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια με τα άλλα πρόσωπα, έτσι ούτε και οι διάνοιες των ανθρώπων». Και πλοία, τα οποία διαπορεύονται σε αυτήν τη νοητή θάλασσα, λέμε πως είναι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, οι άγιες Εκκλησίες του Σωτήρος μας, οι οποίες βρίσκονται μεν μέσα στον κόσμο, αλλά στέκονται ψηλότερα από τον κόσμο, όπως ακριβώς βλέπει κανείς και τα εμπορικά πλοία, τα οποία βρίσκονται μεν μέσα στο νερό, αλλά εξέχουν πάνω από τα νερά. Οι Εκκλησίες λοιπόν, διαπλέοντας σαν πλοία τη νοητή θάλασσα των υδάτων, δέχονται μεν τους πιστούς, τους μεταφέρουν δε σαν σε κάποια άλλη γη ή χώρα, στη βασιλεία των ουρανών, και στην εν Χριστώ ελπίδα και στον αγιασμό διά του Πνεύματος, και στην αρετή, την πατρίδα των αγίων. Διότι, όντας πάροικοι και παρεπίδημοι επί της γης, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη· αλλά σπεύδουν προς εκείνην, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΗΡΩΝΑ Αν και όλες οι αρετές είναι αξιαγάπητες σε όσους δεν στερούνται αγάπης για το καλό, εντούτοις κάποιοι έδειξαν μεγαλύτερη κλίση προς ορισμένες από αυτές. Διότι άλλοι τίμησαν κατεξοχήν τη σωφροσύνη, άλλοι τη φρόνηση, άλλοι την ανδρεία, και άλλοι άλλες αρετές, όχι επειδή υστέρησαν στις υπόλοιπες, αλλά επειδή έγιναν πιο γνωστοί εξαιτίας αυτών. Για παράδειγμα —για να φέρουμε στο μέσο έναν, ή δεύτερο, ή τρίτο από αυτούς— ο Ιωσήφ λέγεται ότι υπήρξε ο πλέον σώφρων, καίτοι άσκησε πολλές άλλες αρετές· φιλόξενος και πιστός ο Αβραάμ, καίτοι κοσμήθηκε με πολλά άλλα αγαθά· ανδρείος ο Ιώβ, καίτοι κατόρθωσε κάθε αρετή· διότι στον καθένα επικράτησε η ονομασία που προήλθε από το ισχυρότερο χαρακτηριστικό του. Για να δούμε ότι αυτά έτσι έχουν, ας παρατηρήσουμε τον κανόνα της αλήθειας, εννοώ τις θείες Γραφές. Τι λένε λοιπόν; «Όπως δεν είναι όμοια τα πρόσωπα μεταξύ τους, έτσι δεν είναι όμοιες ούτε οι καρδιές των ανθρώπων». Ω του θαύματος! Ο ίδιος χαρακτήρας ενυπάρχει σε όλους, όμως σε τόσο μεγάλο πλήθος υπάρχει οπωσδήποτε τέτοια διαφορά προσώπων, ώστε η αναγνώρισή τους από όσους τα βλέπουν να είναι σαφής και ασύγχυτη. Διότι, ακόμη και αν κάποιες φορές φανεί ότι υπάρχει ομοιότητα σε κάποιους, πάντως θα βρεθεί κάτι που να τους ξεχωρίζει. Επειδή, αν και πολλοί έχουν ωραία μάτια, ωστόσο και σε αυτά υπάρχει διαφορά. Διότι άλλοι έχουν γαλαζοπράσινα, άλλοι οινωπά, άλλοι βρίσκονται να είναι μαυρομάτηδες και άλλοι μάλιστα έχουν ανοιχτόχρωμα.

Και σε αυτά πάλι υπάρχει ποικιλία· διότι, ακόμη κι αν είναι σγουρομάλληδες, υπάρχει ιδιαιτερότητα και στις τρίχες· και αν ακόμη είναι πλατύρρινοι, δεν είναι όλοι κατά τον ίδιο τρόπο· αλλά ο ένας έχει ωραιότερο το ένα μέλος και ο άλλος το άλλο· και ο ένας είναι λευκός, ενώ ο άλλος μελαψός· και οπωσδήποτε υπάρχει κάτι που τους διακρίνει —διότι δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν όλα—. Έτσι συμβαίνει και με τις καρδιές των ανθρώπων· διότι δεν αρέσουν σε όλους τα ίδια, αλλά σε άλλους αυτά και σε άλλους εκείνα. Αλλά και αυτοί που αγαπούν τα ίδια πράγματα δεν έχουν την ίδια στάση απέναντι στα αγαπητά τους· άλλοι τα επιθυμούν περισσότερο και άλλοι με μέτρο. Πόσοι είναι σώφρονες, αλλά όχι όλοι κατά τον ίδιο τρόπο! Άλλοι ασπάστηκαν την παρθενία, άλλοι την εγκράτεια και άλλοι τον τίμιο γάμο. Πόσοι είναι ελεήμονες, αλλά διαφέρουν μεταξύ τους! Πόσοι είναι δίκαιοι, αλλά παρουσιάζουν διαφορές! Και αυτό μπορεί να ειπωθεί όχι μόνο για τις αρετές, αλλά και για τις κακίες. Πόσοι είναι κάκιστοι, αλλά αναγνωρίζονται από τις ιδιαίτερες διαφορές τους! Πόσοι είναι λάγνοι, αλλά δεν έχουν υποδουλωθεί όλοι στα ίδια πάθη. Και αν ακόμη υποδουλώθηκαν στα ίδια, δεν διάκεινται όλοι κατά τον ίδιο τρόπο· άλλοι ευχαριστούνται με τις σύμφωνες προς τη φύση ηδονές και άλλοι με όσες υπερβαίνουν τα φυσικά όρια· άλλοι ασελγούν εναντίον της θεμιτής φυσικής χρήσης και άλλοι προσβάλλουν ακόμη και την έδρα του σώματος. Άλλοι είναι δειλοί και άλλοι ριψοκίνδυνοι. Άλλοι είναι φειδωλοί και άλλοι άσωτοι.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΕ΄. — Περί της διαφοράς και της ανόμοιας κατάστασης των ανθρώπων. «Όπως ακριβώς τα πρόσωπα δεν είναι όμοια μεταξύ τους, έτσι δεν είναι όμοιες ούτε οι καρδιές των ανθρώπων.» «Δεν συμφέρουν τα πάντα σε όλους, ούτε ευαρεστείται κάθε ψυχή σε καθετί.» Μην νομίζετε ότι τα ίδια πράγματα ταιριάζουν σε όλους· ούτε υπάρχει μία τροφή που να είναι εξίσου κατάλληλη για όλους, ούτε ένας τρόπος ζωής αρμόζει σε όλους τους Χριστιανούς. — Όπως ακριβώς για τα σώματα δεν χρησιμοποιείται η ίδια φαρμακευτική αγωγή και τροφή, αλλά διαφορετική για τον καθένα, ανάλογα με το αν χαίρουν άκρας υγείας ή ασθενούν, έτσι και οι ψυχές πρέπει να θεραπεύονται με διαφορετικό λόγο και αγωγή.

Ούτε αυτούς που αμαρτάνουν τιμωρεί αμέσως ο Θεός, αλλά τους δίδει χρόνο για τη θεραπεία και την επανόρθωση του σφάλματός τους. ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί των φυσικών. «Η διάνοια του ανθρώπου ρέπει προς την πονηρία από τα νιάτα του.» «Σαράκι των οστών είναι η ευαίσθητη καρδιά.» «Σε όλο τον χρόνο τα μάτια των ανθρώπων προσδοκούν τα κακά.» «Όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια μεταξύ τους, έτσι και οι καρδιές των ανθρώπων δεν είναι ίδιες.» «Κάθε καρδιά είναι επιρρεπής στη λύπη.» «Κάθε ζωντανό ον αγαπά το όμοιό του, και ο άνθρωπος προσκολλάται στον όμοιό του.» «Από την όψη του προσώπου αναγνωρίζεται ο συνετός.» «Η καρδιά του ανθρώπου αλλοιώνει το πρόσωπό του, είτε προς το καλό είτε προς το κακό.» «Καθένας που πράττει φαύλα έργα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του. Εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια, έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, διότι έχουν επιτελεστεί εν Θεώ.» «Από όποιον νικηθεί κάποιος, σε αυτόν και έχει υποδουλωθεί.» Εμείς οι άνθρωποι έχουμε από τη φύση μας την τάση να αποδεχόμαστε πρόθυμα αυτό που επιλέγουμε εκούσια, ακόμη και αν είναι επίπονο.