Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 27:6

Διότι, όπως τον αισθητό αμπελώνα άλλοι μεν τον καλλιεργούν, άλλοι τον φυλάσσουν, και άλλοι τον τρυγούν, έτσι και τον νοητό αμπελώνα των ψυχών οι προφήτες μεν τον καλλιέργησαν, ενώ οι άγγελοι τον φύλαξαν ως αμπελοφύλακες· 〈Έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού. Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε αυτούς που τον φοβούνται.〉 Παλαιότερα, η εκκλησία που προερχόταν από τα έθνη δεν φύλαξε τον αμπελώνα των ψυχών. 〈Με έθεσε, λέει, φύλακα σε αμπελώνα,〉 για να τηρώ τον έμφυτο νόμο ως καρπό κλήματος. 〈Τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα·〉 διότι διέφθειρα το φυσικό κριτήριο. 〈Με βρήκαν στην πόλη οι φύλακες της οικίας,〉 στην εκκλησία δηλαδή οι άγγελοι, οι φύλακες της οικουμένης. Και επειδή με βρήκαν μέσα στην εκκλησία, στον νυμφικό θάλαμο του Χριστού, να μην έχω το ένδυμα του γάμου, 〈με χτύπησαν, με τραυμάτισαν· αφαίρεσαν το πέπλο μου οι φύλακες της οικίας. Με χτύπησαν〉 χρησιμοποιώντας αυστηρό λόγο. Και για να φανεί ότι μπορεί κανείς να χτυπήσει με λόγο, λέει: 〈Και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του. Με τραυμάτισαν,〉 σαν φίλοι λέγοντάς μου λόγια κατανυκτικά. Και για το ότι αυτά είναι λόγια φιλικά έχει γραφτεί: 〈Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα των φίλων παρά τα εκούσια φιλιά των εχθρών. Πήραν το πέπλο μου οι φύλακες της οικίας.〉 Ω αφαίρεση του πέπλου· ω ανάδειξη του βαπτίσματος.

Πάλι, μετά από καιρό, μας παρακινεί η αγάπη να σε νουθετήσουμε με τη ράβδο του Χριστού, της παιδαγωγίας και της επιτιμήσεως, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το ρητό της Γραφής που λέει: «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα του φίλου» και τα εξής. Και πάλι, εάν σε παιδαγωγήσουμε, μην αποθαρρυνθείς, ενθυμούμενος την παροιμία που λέει: «Υιέ μου, μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν, διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται». Και αν σε επιτιμήσω, δεν αγνοείς πώς λέει ο Απόστολος: «Έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε». Πού είναι ο νους σου, νωθρέ; Ή πού βρίσκεται ο λογισμός σου, οκνηρέ; Γιατί οι κύριοι του νου σου φέρνουν αντιρρήσεις μέσα σου στους μαθητές του Δεσπότη, στο να τον παραλάβουν προκειμένου να επιβιβαστεί σε αυτόν ο Δεσπότης, ώστε να εισέλθει στα Ιεροσόλυμα και να εκδιώξει από τον ναό του Θεού αυτούς που πωλούν και αγοράζουν και να καταισχύνει τους γραμματείς και τους Φαρισαίους;

Εάν λοιπόν είμαστε και εμείς τέκνα της άνω Ιερουσαλήμ, ας ακούσουμε τη διδάσκαλο, πώς είναι δυνατόν να δούμε τον ποθούμενο. Τι λέει λοιπόν; Εάν δώσουμε αυτόν τον όρκο στον εαυτό μας, να βρισκόμαστε δηλαδή στις δυνάμεις των διορατικών δορκάδων και στην ισχύ των ελάφων που αφανίζουν την κακία, είναι δυνατόν μέσω αυτών να δούμε τον αγνό Νυμφίο, τον τοξότη της αγάπης, και να του πει η κάθε ψυχή ότι «Είμαι τετρωμένη από αγάπη». Το ότι είναι καλά τα τραύματα της αγάπης το μάθαμε και από τις Παροιμίες, οι οποίες αναφέρουν: «Προτιμότερα μεν είναι τα τραύματα του φίλου, κακά δε τα φιλήματα της έχθρας». Ποιος δε είναι ο φίλος, του οποίου τα τραύματα είναι προτιμότερα από τα φιλήματα του εχθρού, είναι ολοφάνερο σε όποιον δεν αγνοεί τα μυστήρια της σωτηρίας. Διότι φίλος αληθινός και σταθερός είναι εκείνος που, ακόμη και όταν γίναμε εχθροί του, δεν έπαψε να μας αγαπά, ενώ εχθρός άπιστος και ανήμερος είναι εκείνος που, ενώ δεν τον είχαμε αδικήσει σε τίποτα, μας οδήγησε στον θάνατο. Ως τραύμα θεωρήθηκε από τους πρωτοπλάστους η απαγόρευση του κακού που δόθηκε μέσω της εντολής (επειδή η αποξένωση από την ηδονή νομίστηκε ως τραύμα), ενώ ως φίλημα θεωρήθηκε η προτροπή προς ό,τι ήταν ηδονικό και ωραίο στην όψη. Αλλά η πείρα απέδειξε ότι τα θεωρούμενα ως τραύματα του φίλου ήταν πιο ωφέλιμα και προτιμότερα από τα φιλήματα του εχθρού.

Ιδού, η εμπειρία των πραγμάτων απέδειξε ότι δεν είναι μόνο δραπέτης, ούτε αγνώμων, αλλά και δολοφόνος· διότι αυτός σε έκανε τώρα να τρέμεις και να φοβάσαι. Δεν σου έλεγα, όταν διαρκώς με επέπληττες επειδή σου έλεγα την αλήθεια, ότι εγώ σε αγαπώ περισσότερο από εκείνους που σε κολακεύουν; Ότι εγώ που σε ελέγχω ενδιαφέρομαι περισσότερο από εκείνους που σου κάνουν χάρες; Δεν πρόσθετα στα λόγια αυτά ότι «πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα των φίλων παρά τα πρόθυμα φιλιά των εχθρών»; Εάν είχες ανεχθεί τα δικά μου τραύματα, δεν θα σου είχαν προκαλέσει αυτόν τον θάνατο τα δικά τους φιλιά· διότι τα δικά μου τραύματα δημιουργούν υγεία, ενώ τα δικά τους φιλιά προκάλεσαν ανίατη νόσο. Πού είναι τώρα οι οινοχόοι; Πού είναι εκείνοι που σου άνοιγαν τον δρόμο στην αγορά και έλεγαν αμέτρητα εγκώμια μπροστά σε όλους; Δραπέτευσαν, απαρνήθηκαν τη φιλία, και εξασφαλίζουν τη δική τους ασφάλεια μέσα από τη δική σου αγωνία. Εμείς όμως δεν πράττουμε έτσι, αλλά ούτε όταν δυσανασχετούσες απομακρυνθήκαμε, και τώρα που έπεσες σε περιθάλπουμε και σε θεραπεύουμε.

Εάν όμως το επιθυμείτε, θα σιωπήσουμε· αρκεί μόνο να είναι ακίνδυνη η σιωπή. Διότι δεν νομίζω ότι κανείς, ακόμη και αν είναι εξαιρετικά κενόδοξος, θα ήθελε απλώς να κάνει επίδειξη, χωρίς να το απαιτεί η ανάγκη. Θα παραχωρήσουμε σε εσάς τη διδασκαλία· διότι είναι ανώτερη αυτή η διδασκαλία που γίνεται με τα έργα· επειδή και οι άριστοι από τους ιατρούς, αν και η ασθένεια των πασχόντων τούς αποφέρει μισθό, θα επιθυμούσαν να είναι υγιείς οι φίλοι τους. Και εμείς επιθυμούμε να είναι όλοι υγιείς. Διότι δεν θέλουμε να είμαστε εμείς δόκιμοι, και εσείς να είστε αδόκιμοι. Θα ήθελα, αν ήταν δυνατόν, να σας αποδείξω ορατά την αγάπη που τρέφω για εσάς· διότι τότε κανείς πλέον δεν θα με κατηγορούσε για τίποτα, έστω και αν ο λόγος μου ήταν εξαιρετικά τραχύς. Διότι όσα λέγονται από φίλους, ακόμη και αν αποτελούν ύβρη, είναι ανεκτά. Εξάλλου είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα από τον φίλο, παρά τα εκούσια φιλιά του εχθρού. Τίποτα δεν μου είναι πιο ποθητό από εσάς, ούτε καν αυτό εδώ το φως. Διότι μύριες φορές θα ευχόμουν να τυφλωθώ εγώ ο ίδιος, εάν ήταν δυνατόν μέσω αυτού να επιστρέψουν οι ψυχές σας στον σωστό δρόμο· τόσο πιο γλυκιά από το ίδιο το φως μού είναι η δική σας σωτηρία. Διότι ποιο είναι το όφελος για εμένα από τις ακτίνες του ήλιου, όταν η θλίψη εξαιτίας σας σκορπάει τόσο σκοτάδι στα μάτια μου; Διότι το φως είναι καλό τότε, όταν λάμπει μέσα σε ευφροσύνη· επειδή στη λυπημένη ψυχή φαίνεται πως προκαλεί ακόμη και ενόχληση. Και το ότι δεν ψεύδομαι, είθε ποτέ να μη χρειαστεί να το διαπιστώσετε στην πράξη.

Διότι, εάν πείτε μόνον ότι κατηγόρησα, θα διεγείρετε μεν τον θυμό και θα προκαλέσετε τραύμα, αλλά το φάρμακο δεν θα το έχετε επιθέσει. Εάν όμως τους εξηγήσετε ότι δεν κατηγόρησα ως εχθρός, αλλά ως φίλος που πονά, και τους πείσετε ότι «είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα των φίλων παρά τα πρόθυμα φιλιά των εχθρών», θα δεχθούν την κατηγορία με πολλή ευχαρίστηση· διότι δεν θα δώσουν προσοχή στα λόγια, αλλά στην πρόθεση εκείνου που ομιλεί.

Κάποτε ομιλούσε και ο Παύλος σε κάποιο υπερώο. Αλλά ας μη νομίσει κανείς ότι συγκρίνω τον εαυτό μου με τον Παύλο· διότι δεν έχω παραφρονήσει τόσο πολύ· αλλά το αναφέρω για να μάθετε πόση προθυμία πρέπει να επιδεικνύει κανείς στην ακρόαση του θείου λόγου. Ομιλούσε, λοιπόν, ο Παύλος στο υπερώο, και είχε φτάσει το βράδυ, όπως ακριβώς και τώρα, και υπήρχαν λαμπάδες στο υπερώο· έπειτα ο Εύτυχος έπεσε κάτω από το παράθυρο, και η πτώση αυτή δεν διέλυσε τη σύναξη, ούτε ο θάνατός του αναστάτωσε το ακροατήριο· αντιθέτως, ήταν τόσο προσηλωμένοι στην ακρόαση των θείων λόγων, ώστε ούτε καν αντιλήφθηκαν την πτώση. Εσείς όμως, ενώ δεν είδατε τίποτα το ασυνήθιστο ούτε το παράδοξο, παρά έναν άνθρωπο να κάνει τα συνηθισμένα, στρέψατε τα βλέμματά σας προς τα εκεί. Και ποιας συγχώρησης θα μπορούσε να είναι άξιο αυτό; Ας μη θεωρήσει κανείς, λοιπόν, αγαπητοί, ότι αυτή η επίπληξη είναι φορτική· διότι σας ελέγχουμε όχι επειδή σας μισούμε, αλλά επειδή ενδιαφερόμαστε για εσάς. Διότι είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα που προέρχονται από φίλους, παρά τα πρόθυμα φιλιά των εχθρών.

Εκείνος, ακόμη κι αν με φιλά, είναι απεχθής· αυτός, ακόμη κι αν με τραυματίζει, είναι προσφιλής. Το φιλί του πρώτου είναι γεμάτο υποψία, ενώ το τραύμα του δεύτερου εμπεριέχει μέριμνα. Γι' αυτό λέει κάποιος: «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα του φίλου παρά τα εκούσια φιλήματα του εχθρού». Τι λες; Τα τραύματα είναι καλύτερα από τα φιλήματα, λέει· διότι δεν δίνω προσοχή στη φύση των όσων γίνονται, αλλά στη διάθεση εκείνων που τα πράττουν.

Θέλεις να μάθεις πώς είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα του φίλου παρά τα εκούσια φιλήματα του εχθρού; Φίλησε τον Κύριο ο Ιούδας, αλλά το φίλημά του ήταν γεμάτο προδοσία, το στόμα του είχε δηλητήριο, η γλώσσα του ήταν γεμάτη πονηρία. Αυτόν που είχε πορνεύσει μεταξύ των Κορινθίων τον τραυμάτισε ο Παύλος, αλλά τον έσωσε. «Και πώς τον τραυμάτισε;» λέει.

Παραδίδοντας στον Σατανά. Διότι λέγει, παραδώστε έναν τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας. Γιατί; Για να σωθεί το πνεύμα κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού. Είδες τραύματα που προσφέρουν σωτηρία; Είδες φίλημα που είναι γεμάτο προδοσία; Συνεπώς, πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα του φίλου παρά τα εκούσια φιλήματα του εχθρού. Ας εξετάσουμε αυτό το γεγονός όχι μόνο στην περίπτωση των ανθρώπων, αλλά και του Θεού, και του διαβόλου. Ο μεν ένας είναι φίλος, ο δε άλλος εχθρός· ο μεν είναι σωτήρας και προστάτης, ο δε άλλος είναι απατεώνας και πολέμιος. Όμως ο ένας έδωσε κάποτε φίλημα, ενώ ο άλλος προξένησε τραύμα.

Είδες πώς είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα του φίλου, παρά τα εκούσια φιλιά του εχθρού; Γι' αυτόν τον λόγο, και πριν ακόμη δώσω αποδείξεις, χρωστώ χάρη σε εκείνους που επικρίνουν. Διότι οι μεν, είτε δίκαια είτε άδικα επικρίνουν, το πράττουν αυτό όχι επειδή επιθυμούν να προσβάλουν, αλλά για να διορθώσουν· ενώ οι εχθροί, ακόμη κι αν επικρίνουν δίκαια, ασκούν έλεγχο επιδιώκοντας όχι να διορθώσουν, αλλά να διαπομπεύσουν. Οι πρώτοι, λοιπόν, όταν επαινούν, επιδιώκουν να σε κάνουν σπουδαιότερο, ενώ οι δεύτεροι, ακόμη κι όταν επαινούν, σπεύδουν να σε υποσκελίσουν.

Διότι αυτό είναι το κατεξοχήν γνώρισμα του ελέους και της φιλανθρωπίας, το να θεραπεύει κανείς τα τραύματα. «Το λάδι όμως του αμαρτωλού», λέει, «ας μην αλείψει το κεφάλι μου». Είδες ψυχή συγκροτημένη με την αρετή; Των μεν δικαίων ακόμη και τις επιπλήξεις τις δέχεται με ευχαρίστηση, των δε παρανόμων αποκρούει ακόμη και όσα λέγονται προς χάριν κολακείας. Γιατί άραγε; Επειδή εκείνοι μεν, δείχνοντας δήθεν έλεος, πολλές φορές οδήγησαν στην απώλεια· αυτοί δε, επιπλήττοντας και συνετίζοντας αυστηρά, οδήγησαν στη διόρθωση· και με τον έλεγχο των δεύτερων είναι συνυφασμένο το έλεος, ενώ με το έλεος των πρώτων ο θάνατος. Γι' αυτό και κάποιος είπε: «Είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα των φίλων, παρά τα πρόθυμα φιλιά των εχθρών». Και πρόσεξε πώς φανερώνει εδώ το αποστολικό λόγιο: «Έλεγξε, επίπληξε, παρακάλεσε». Διότι τέτοιος είναι και ο έλεγχος των αγίων. Έτσι ακριβώς πράττουν και οι ιατροί: δεν κάνουν μόνο τομές, αλλά και δένουν τις πληγές.

Διότι το να επαινεί κανείς απλώς τα πάντα, και τα σωστά και τα λανθασμένα, δεν είναι πλέον γνώρισμα εκείνου που αγαπά, αλλά του απατεώνα και του είρωνα. Αντιθέτως, το να επαινεί, όταν γίνεται κάτι από τα πρέποντα, και να επιπλήττει, όταν συμβαίνει κάποιο σφάλμα, αυτό είναι γνώρισμα του φίλου και του κηδεμόνα. Τον εχθρό, λοιπόν, δεν τον δέχομαι ούτε όταν με επαινεί, ενώ τον φίλο τον αποδέχομαι ακόμη και όταν με επιπλήττει. Εκείνος, ακόμη κι αν με φιλά, είναι απεχθής· αυτός, ακόμη κι αν με πληγώνει, είναι επιθυμητός. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα του φίλου, παρά τα εκούσια φιλιά του εχθρού. Διότι ο μεν φίλος, είτε δίκαια είτε άδικα επιπλήττει, δεν το κάνει επειδή θέλει να προσβάλει, αλλά για να διορθώσει. Ο δε εχθρός, ακόμη κι αν επιπλήττει δίκαια, προβάλλει τις κατηγορίες του όχι για να διορθώσει, αλλά μάλλον επειδή επιδιώκει να διαπομπεύσει.

Δεν σου έλεγα συνεχώς ότι ο πλούτος είναι δραπέτης; Εσύ όμως δεν μας ανεχόσουν· δεν έλεγα ότι είναι αχάριστος υπηρέτης; Εσύ όμως δεν ήθελες να πειστείς. Ιδού, μέσα από τα ίδια τα γεγονότα η πείρα απέδειξε ότι δεν είναι μόνο δραπέτης ούτε απλώς αχάριστος, αλλά και δολοφόνος· διότι αυτός σε οδήγησε τώρα στο σημείο να τρέμεις και να φοβάσαι. Δεν σου έλεγα, όταν με επέπληττες συνεχώς επειδή σου έλεγα την αλήθεια, ότι εγώ σε αγαπώ περισσότερο από όσους σε κολακεύουν; Ότι εγώ που σε ελέγχω, ενδιαφέρομαι για εσένα περισσότερο από αυτούς που σου χαρίζονται; Δεν πρόσθετα στα λόγια αυτά ότι: «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα των φίλων, παρά τα προσποιητά φιλιά των εχθρών»;

Επειδή είναι μεγάλη η απάτη των πραγμάτων του κόσμου, και τα προσωπεία, και επειδή η υποκρισία θεωρείται από τους πολλούς ως κάποια αλήθεια, θα έπρεπε καθημερινά, και στο δείπνο, και στο γεύμα, και στις συναναστροφές, να επαναλαμβάνει ο καθένας στον πλησίον του, και από τον πλησίον του να ακούει το: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Δεν έλεγα συνεχώς ότι ο πλούτος είναι δραπέτης; Εσύ όμως δεν μας ανεχόσουν. Δεν έλεγα ότι είναι αχάριστος υπηρέτης; Εσύ όμως δεν ήθελες να πειστείς. Ιδού που σε δίδαξε η πείρα των πραγμάτων· ότι δεν είναι μόνο δραπέτης, ούτε απλώς αχάριστος υπηρέτης, αλλά και ανδροφόνος· διότι αυτός σε έκανε τώρα να τρέμεις και να φοβάσαι. Δεν έλεγα συνεχώς, όταν με επέπληττες που σου έλεγα την αλήθεια, ότι εγώ σε αγαπώ περισσότερο από εκείνους που σε κολακεύουν; Δεν έλεγα ότι εγώ που σε ελέγχω, νοιάζομαι για σένα περισσότερο από εκείνους που σου χαρίζονται; Δεν πρόσθετα σε αυτά τα λόγια, ότι είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα των φίλων παρά τα εκούσια φιλιά των εχθρών;

Και είπε ο Ιωνάθαν προς τον Δαβίδ: «Πορεύου με ειρήνη, και σύμφωνα με όσα έχουμε ορκιστεί και οι δύο στο όνομα του Κυρίου, λέγοντας: Ο Κύριος ας είναι μάρτυρας ενώπιον εμού και σου, και ανάμεσα στο δικό μου και το δικό σου σπέρμα έως τον αιώνα». Και σηκώθηκε ο Δαβίδ και αναχώρησε, ενώ ο Ιωνάθαν εισήλθε στην πόλη.» «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν. Μου στάθηκες πάρα πολύ προσφιλής. Θαυμαστή υπήρξε η αγάπη σου προς εμένα, περισσότερο από την αγάπη των γυναικών.» «Ασεβείς φίλοι κολακεύουν στις θύρες των δικαίων· οι φίλοι θα μισήσουν τους φτωχούς φίλους.» «Μη μηχανεύεσαι κακά εναντίον του φίλου σου, ο οποίος κατοικεί κοντά σου και σε εμπιστεύεται.» «Εκείνος που κρύβει ένα αδίκημα, επιζητεί τη φιλία. Σε κάθε καιρό ας υπάρχει για σένα φίλος. Και οι αδελφοί ας είναι χρήσιμοι στις ανάγκες· διότι γι' αυτό τον σκοπό γεννιούνται.» «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα από τον φίλο, παρά τα θεληματικά φιλιά του εχθρού. Τον δικό σου φίλο, ή τον φίλο του πατέρα σου μην τον εγκαταλείπεις. Και στον οίκο του αδελφού σου μην εισέλθεις όταν βρίσκεσαι σε δυστυχία. Είναι προτιμότερος ένας φίλος κοντά, παρά ένας αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Όταν σε ονειδίσει ο φίλος σου, υποχώρησε προς τα πίσω· μην τον καταφρονείς, ώστε να μη σε ονειδίσει μεν ο φίλος, η δε μάχη σου και η έχθρα σου δεν θα απομακρυνθεί, αλλά θα είναι για σένα ίση με θάνατο.» «Καλύτεροι είναι οι δύο από τον έναν, διότι γι' αυτούς υπάρχει καλή ανταμοιβή στον κόπο τους. Διότι, εάν πέσουν, ο ένας θα σηκώσει τον σύντροφό του. Και αλίμονο στον έναν όταν πέσει, και δεν υπάρχει δεύτερος για να τον σηκώσει· και το τριπλά πλεγμένο σκοινί δεν θα κοπεί γρήγορα.» «

Πρέπει λοιπόν, ο νους που γνωρίζει μέσω της πνευματικής γνώσεως να αποφεύγει τις αόρατες συμπλοκές, ούτε να ασχολείται με τη φυσική θεωρία, ούτε να κάνει οτιδήποτε άλλο κατά τον καιρό της προσβολής των πονηρών δαιμόνων, παρά μόνο να προσεύχεται και να καταδαμάζει το σώμα με κόπους και να φροντίζει με κάθε σπουδή για την καθαίρεση του χοϊκού φρονήματος, καθώς και να φυλάει τα τείχη της πόλεως —εννοώ τις αρετές που φρουρούν την ψυχή ή τις μεθόδους που προστατεύουν τις αρετές, δηλαδή την εγκράτεια και την υπομονή— μέσω των έμφυτων αγαθών λογισμών. Και δεν πρέπει κανένας απολύτως λογισμός να αποκρίνεται αντιρρητικά σε κανέναν από τους εξωτερικούς νοητούς εχθρούς, μήπως, αφού τον εξαπατήσει μέσω των δεξιών, τον απομακρύνει από τον Θεό, κλέβοντας την επιθυμία, εκείνος που ποτίζει την ψυχή με θολερή ανατροπή, και, μέσω των φαινομενικά καλών, παρασύρει προς τα χειρότερα τη διάνοια που αναζητά τα καλά, μιλώντας ιουδαϊκά, όπως ο Ραψάκης, ο αρχιστράτηγος του Σενναχειρείμ, βασιλιά των Ασσυρίων. Το όνομα Ραψάκης ερμηνεύεται: «πολύς στο να ποτίζει με φιλήματα ή αυτός που έχει μεγάλα φιλήματα». Διότι ο πονηρός δαίμονας, ο οποίος συνηθίζει να πολεμά τον νου μέσω των δεξιών, μιλάει ιουδαϊκά μέσω της νομιζόμενης – αλλά μη πραγματικής – αρετής, ποτίζοντας την ψυχή με τη θολερή ανατροπή, δείχνοντάς της την απατηλή και ολέθρια φιλία, απέναντι στην οποία προτιμότερα καθίστανται τα τραύματα του φίλου που επικρίνει· διότι, όπως λέει η Γραφή, είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα του φίλου παρά τα φιλήματα του εχθρού.

Προς την πατρικία και μοναχή Άννα. Γεμάτη λύπη ήταν η επιστολή της αγιοσύνης σου και σαν σπαρμένη με αγκάθια από τις επικρίσεις εναντίον εμού του ταπεινού. Και δεν είναι παράξενο, διότι κάθε υπενθύμιση επιφέρει τέτοια αποτελέσματα. Αλλά, αν η τίμια ψυχή σου κατανυχθεί ώστε να ανεχθεί τον λόγο εκείνου που είπε ότι είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα του φίλου παρά τα δόλια φιλιά του εχθρού, θα επαινούσε μάλλον εμένα, που δεν είμαι μόνο φίλος εν Κυρίω, αλλά και ικέτης που τη φροντίζει σαν τη δική του ψυχή. Επομένως, δεν πρόκειται να αποστραφώ την κατά Θεόν αγάπη σου, ακόμη και αν δεχτώ περισσότερες εκδηλώσεις αγανάκτησης. Διότι δεν είμαι τόσο αδαής, ώστε στις ευεργεσίες να προσεγγίζω, ενώ στις αποδοκιμασίες να απομακρύνομαι (γιατί αυτά είναι ανθρώπινα πάθη), αλλά αντίθετα τότε αυξάνω περισσότερο την αγαθή μου διάθεση, όταν με αποστρέφονται.

Έλεγξε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Και πάλι: Πιο αξιόπιστες είναι οι πληγές από τον φίλο, παρά τα πρόθυμα φιλιά του εχθρού. Εάν λοιπόν επιμείνετε να δέχεστε τον λόγο της ταπεινότητάς μου, ω τέκνα, αν και είναι άκαρπος εφόσον δεν προέρχεται από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς, ωστόσο πιστεύω ότι, με το έλεος του Θεού, θα γίνει σε εσάς σωτήριος και εφόδιο αιώνιας ζωής. Έχω δε την πεποίθηση ότι μέσω του δικού σας σώματος θα σωθώ και εγώ, και με τη δική σας ευπραγία θα ευπραγήσω και εγώ, και με τη δική σας ευδοξία θα δοξαστώ και εγώ.