Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 29:2

Ομιλία ΙΗ΄. Εις τον μάρτυρα Γόρδιον. Αποτελεί φυσικό νόμο για τις μέλισσες να μην απομακρύνονται από τις κυψέλες, προτού ο βασιλιάς τους τεθεί επικεφαλής της πτήσεως. Επειδή λοιπόν είδα και τον λαό του Κυρίου τώρα για πρώτη φορά να εξέρχεται προς τα ουράνια άνθη, τους μάρτυρες, αναζητώ τον ηγέτη. Ποιος είναι εκείνος που έθεσε σε κίνηση αυτό το μεγάλο σμήνος; Ποιος μετέβαλε τη χειμερινή κατήφεια σε ανοιξιάτικη φαιδρότητα; Διότι τώρα για πρώτη φορά ο λαός, σαν να ξεχύθηκε από κάποιες κυψέλες έξω από την πόλη, κατέλαβε πάνδημα το κόσμημα των προαστείων, αυτό το σεμνό και περικαλλέστατο στάδιο των μαρτύρων. Επειδή λοιπόν και εμάς μας σήκωσε και μας οδήγησε εδώ το θαύμα του μάρτυρα, κάνοντάς μας να λησμονήσουμε την ασθένειά μας, ελάτε να περιβομβήσουμε και εμείς, με όση δύναμη έχει η φωνή μας, τα έργα του ανδρός σαν να είναι κάποιο άνθος, πράττοντας έτσι τα όσια και προσφέροντας ταυτόχρονα ευχαρίστηση στους παρευρισκομένους. Διότι, «όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί», όπως μας έλεγε προ ολίγου ο σοφός Σολομών. Αν και μέσα μου απορούσα, τι άραγε να εννοεί ο παροιμιαστής με αυτό το αίνιγμα.

Εάν προσφερθεί η ευκαιρία για ένα ποτήρι κρασί, μετά την προσευχή πήγαινε γρήγορα στο κελί σου, και αφού κλείσεις τη θύρα, να ευχαριστείς τον Κύριο που έχει προνοήσει και προνοεί. Διότι το να πολλαπλασιάζεις τα λόγια μετά το γεύμα, γεννά πτώσεις και συντριβές. Ο μέθυσος άνθρωπος πράττει και λέει το βράδυ όσα δεν πρέπει, και το πρωί μετανοεί· και αν ξαναβρεί κρασί, πάλι κάνει τα ίδια. Εάν πειραστείς μία φορά, φυλάξου στο εξής. Διότι είναι γραμμένο: εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό φυλάει τον εαυτό του, και ο πονηρός δεν τον αγγίζει. Μην πίνεις κρασί μέχρι να μεθύσεις, αγαπητέ, ακόμη και αν σε πιέζουν οι παρόντες φίλοι σου· διότι εάν σε νικήσει το κρασί, πρώτοι από όλους εκείνοι που σε προέτρεψαν θα σκανδαλιστούν μαζί σου. Πρόσεχε δε πάρα πολύ μήπως κατακυριευθείς από τη λήθη. Κοπιάζει ο γαστρίμαργος και ταλαιπωρείται για να γεμίσει την κοιλιά του με φαγητά· και αφού φάει, υποφέρει κατά την πέψη· ενώ την εγκράτεια ακολουθεί η υγεία και η νηφαλιότητα. Ο περιφερόμενος μοναχός δεν θα μείνει αλώβητος, εάν δεν βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση· ενώ εκείνος που υπομένει στον τόπο όπου κλήθηκε, θα βρει περισσότερη ανάπαυση. Εκείνος που περιφρονεί τα λίγα, σιγά-σιγά θα πέσει, και η οκνηρία σιγά-σιγά γεννά ακούσια φτώχεια. Μην απορρίπτεις τη νουθεσία των αγίων ανδρών, ακόμη και αν είσαι γνώστης των πνευματικών· διότι και αυτό είναι καρπός της γνώσης. Είναι πνευματική ήττα για τον μοναχό να συμμετέχει σε φατρία, και ο μισθός του είναι η λύπη και η μεταμέλεια. Είναι γραμμένο: όταν οι δίκαιοι εγκωμιάζονται, οι λαοί θα ευφρανθούν, ενώ το όνομα των ασεβών σβήνει.

Εκφωνήθηκε κατά την εορτή των αγίων και κορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Η μνήμη του καθενός από τους αγίους, όταν έρχεται η εόρτια ημέρα της, αποτελεί κοινή αφορμή χαράς και για τους λαούς και για τις πόλεις, και για τους πολίτες και για τους άρχοντες, και γίνεται πρόξενος μεγίστης ωφέλειας σε όλους όσοι εορτάζουν. Διότι «η μνήμη του δικαίου τελείται με εγκώμια», λέει ο σοφός Σολομών, «και όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί». Όπως ακριβώς τη νύχτα, όταν ανάψει μια λαμπάδα, το φως της λάμπει για την εξυπηρέτηση και την απόλαυση όλων των παρευρισκομένων, έτσι και ο θεάρεστος βίος του καθενός από τους αγίους, και το μακάριο τέλος του, και η χάρη που του έχει δοθεί από τον Θεό λόγω της καθαρότητας του βίου του, σαν ένας ολόλαμπρος πυρσός που προβάλλεται στο μέσον μέσω της μνήμης του, παρέχει σε όσους έχουν συγκεντρωθεί κοινή την πνευματική ευφροσύνη και την ωφέλεια.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΘ΄. — Περί των δικαίων· ότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατός τους. «Είθε να πεθάνει η ψυχή μου στις σκηνές των δικαίων.» «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του.» «Η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται από εγκώμια.» «Όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν πολλοί λαοί.» «Από το πρόσωπο αυτού που αδικεί απομακρύνεται ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει με ειρήνη.» Τιμούμε τις λάρνακες των αγίων, και για την τόσο λαμπρή γενναιότητά τους, καταθέτοντας σε αυτούς ως βραβείο και ανταμοιβή την αμάραντη μνήμη. Τιμούμε τους άγιους άνδρες που τιμούν την πίστη, και είναι επάξια στεφανωμένοι με τα καυχήματα της γενναιότητας, οι οποίοι αγωνίστηκαν δίνοντας την ψυχή και το αίμα τους, μαρτύρησαν για τη δόξα του Χριστού, και έλαμψαν με τα ανδραγαθήματα της ευσέβειας.

Άκουσε αυτά η θεόφωτη και συνάμα θεοσόφιστη κόρη, άκουσε τους θεόφρονες γονείς της να τα διηγούνται και θαύμασε, άκουσε και ενωτίστηκε τη δύναμη των λεγομένων. Διότι η θεόνυμφη κόρη ήταν τότε τριών ετών κατά τη φαινόμενη ηλικία, αλλά ως θεοχαρίτωτη είχε φρόνημα τέλειο και υπερτέλειο· και δεν είχε φρόνημα όμοιο απλώς με ομήλικα κορίτσια ή νεανίδες ή ηλικιωμένους, αλλά, επειδή όλα τα δικά της ήταν θεοχαρίτωτα και ανώτερα από κάθε ανθρώπινη φυσιολογική πορεία, είχε οπωσδήποτε ανώτερο φρόνημα ήδη από την πρώτη ηλικία της, και τίποτα από τις διηγήσεις των γονέων της δεν της διέφευγε, ας παραλείψω μάλιστα να πω ότι η κόρη κατανοούσε και πράγματα υψηλότερα και πιο απόρρητα από εκείνες τις διηγήσεις. Και μακάρι, Χριστέ Βασιλιά, να προσέφερες και σε μένα τη σύνεση εκείνης της κόρης, και να μου στελνόταν έστω μία σταγόνα από τη σύνεσή της και το αγνότατο φρόνημά της. Τότε θα μπορούσα να μιλήσω και να γράψω ξεκάθαρα τα μεγαλεία της πανάγνου θεόπαιδος· τότε θα εκπλήσσονταν όλοι ακούγοντας τα άρρητα θεία ρήματα της θεόνυμφης Κόρης και Θεομήτορος· τότε θα ευφραίνονταν οι λαοί με ασύγκριτη ευφροσύνη· διότι «όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί».

Αλλά επειδή «η μνήμη του δικαίου τελείται με εγκώμια», ελάτε να παρουσιάσουμε αυτόν τον δίκαιο και πανόσιο, που φέρει το όνομα της θεοσέβειας, τον Θεοσέβιο, και όσο μας είναι δυνατόν να του προσφέρουμε το εγκώμιο, διότι, όπως λέει, «η μνήμη του δικαίου γίνεται με εγκώμια» και «η ευλογία του Κυρίου αναπαύεται στο κεφάλι του» και «όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί», όχι επειδή ο λόγος αυτού που πλέκει το εγκώμιο κάνει τον δίκαιο πιο λαμπρό και ευφραίνει τους λαούς, αλλά επειδή, όταν τα κατορθώματα του δικαίου και ο αξιοθαύμαστος βίος του εξιστορούνται φανερά, ευφραίνονται πνευματικά οι λαοί που τα ακούν και προσφέρουν δόξα στον δωρητή των αγαθών και αγωνοθέτη Θεό.

ΕΓΚΩΜΙΟ ΤΟΥ ΝΕΟΦΥΤΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΑΙ ΕΝΔΟΞΟ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ Πάτερ, ευλόγησον. Ο ένδοξος Δημήτριος, που συγκατοικεί με την άνω λαμπρότητα, αφού μας χάρισε σήμερα την πανήγυρή του ως υπέρτατο δώρο, ελάτε και εμείς, όλο το πλήθος εκείνων που αγαπούν τους μάρτυρες, όσο μας είναι δυνατόν, ας τον υποδεχτούμε με θεόπνευστα άσματα και εγκώμια, για να τον αποκτήσουμε ως πρεσβευτή υπέρ ημών, ως φίλο και μάρτυρα του Βασιλέως Χριστού. Ελάτε λοιπόν, αφού φέρουμε στο μέσον τον ένθεο ζήλο του και το φιλόχριστο φρόνημα και τα χρηστά προτερήματα του ανδρός, ας «ευφρανθούμε ενθέως», όπως είναι γραμμένο, διότι «όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος», λέει, «θα ευφρανθούν οι λαοί». Είθε δε και εμείς όχι απλώς να ευφρανθούμε, αλλά και να αποκομίσουμε καρπό από τις ομιλίες και τις θεοπρεπείς αναμνήσεις γι' αυτόν.

Αυτός δε, ως μακάριος ανήρ που φοβήθηκε τον Κύριο και ανέδειξε το σπέρμα του δυνατό στη γη, μεταβαίνει προς τον δικό του Παγγεωργό και Δεσπότη, ώστε ως μύστης και μυσταγωγός και ποιμένας και γεωργός να μεσιτεύσει στον Ποιμενάρχη και Παγγεωργό για το σπέρμα και το ποίμνιό του. Εμείς δε, τιμώντας σήμερα την αείμνηστη μετάβασή του προς τον Δεσπότη, ας φέρουμε στο μέσον, κατά το δυνατόν, τον θεόληπτο βίο του και τα έπαθλα, καθώς και τα θαύματα και τα σεπτά κατορθώματά του, αφενός μεν για να «ευφρανθούν οι λαοί όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος», αφετέρου δε για να παρακινήσουμε και εμείς τους εαυτούς μας προς ζήλο των θείων του κατορθωμάτων, ώστε και ο ίδιος να πρεσβεύσει ενεργότερα υπέρ ημών στον Δεσπότη και βασιλιά, ενόσω διανύουμε τον παρόντα βίο της μετανοίας, επειδή στον μέλλοντα βίο οι προσευχές των δικαίων σε τίποτα δεν θα ωφελήσουν τους αμαρτωλούς. Διότι τώρα ο Θεός εκτελεί το θέλημα και εισακούει τη δέηση των δούλων Του, τότε όμως ο Ενώχ και ο Μωυσής και ο Ηλίας και οι όμοιοί τους δεν θα εισακουστούν, όπως λέει η Γραφή, εάν δεηθούν «για τους γιους και τις θυγατέρες τους». Γι' αυτό και ενόσω βρισκόμαστε στον παρόντα βίο της μετανοίας, έχουμε ανάγκη από μεγάλη προθυμία για μετάνοια, έχοντας ως συμμάχους και τις προσευχές των αγίων ανδρών.

Βλέπετε πώς δοξάζεται ο Θεός μέσω της τιμής προς τον πατέρα μου, ω δέσποτες, την οποία εμείς του αποδίδουμε ετησίως. Μάθετε με ακρίβεια ότι αυτό που γίνεται δεν είναι μόνο προς δόξαν Θεού, αλλά είναι και σφόδρα ωφέλιμο στους λαούς· και αυτό είναι φανερό από όσα λέει ο σοφός: «όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί», πράγμα το οποίο ερμηνεύοντας ο μέγας Βασίλειος, εγκωμιάζοντας τον μάρτυρα Γόρδιο, λέει τα εξής: «Ευφραίνονται οι λαοί με πνευματική ευφροσύνη μόνο και μόνο με την υπενθύμιση των κατορθωμάτων των δικαίων, παρακινούμενοι σε ζήλο και μίμηση των αγαθών από όσα ακούν. Διότι η ιστορία εκείνων που πολιτεύθηκαν ενάρετα παρέχει σαν ένα φως για τον δρόμο της ζωής σε όσους βρίσκονται στην οδό της σωτηρίας. Διότι για μεν τους άλλους ανθρώπους τα εγκώμια συνίστανται στην υπερβολή των λόγων, για τους δικαίους όμως αρκεί η αλήθεια των πεπραγμένων τους για να δείξει το μεγαλείο της αρετής τους, ώστε όταν διηγούμαστε τους βίους εκείνων που διέπρεψαν στην ευσέβεια, δοξάζουμε πρώτα τον Δεσπότη μέσω των δούλων Του, εγκωμιάζουμε τους δικαίους μέσω της μαρτυρίας όσων γνωρίζουμε, και ευφραίνουμε τους λαούς μέσω της ακρόασης των καλών. Διότι, όπως ακριβώς στη φωτιά έπεται αυθόρμητα το να φωτίζει και στο μύρο το να ευωδιάζει, έτσι και στις αγαθές πράξεις έπεται αναγκαστικά το ωφέλιμο».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΓʹ ΠΕΡΙ ΜΝΗΜΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΥΞΕΩΣ, Η ΟΠΟΙΑ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΠΛΑΤΩΝΟΣ. Αδελφοί και πατέρες, χθες τελέσαμε τη μνήμη του μακαρίου πατέρα μας, και την τελέσαμε όπως οφείλαμε. Διότι πρέπει τα πνευματικά τέκνα να αποδίδουν τα πρέποντα στον πατέρα. Όμως δεν πρέπει να νομίζουμε ότι αρκεί για τη μνήμη μόνο το να ψάλλουμε και να αναπαυθούμε σωματικά, αλλά και το να ευφρανθούμε πνευματικά, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί», εννοώντας προφανώς την πνευματική και παντοτινή ευφροσύνη. Διότι η σωματική ευφροσύνη, αφού τέρψει για λίγο τις αισθήσεις, εξαφανίζεται. Ενώ η πνευματική είναι ανεξάντλητη και αναφαίρετη. Αν κάποιος από εσάς δάκρυσε, αν κάποιος κατανύχθηκε, αν κάποιου συνετρίβη η καρδιά, αν κάποιος από εσάς είλκυσε το Πνεύμα και απαλλάχθηκε από τα πάθη, αυτός γνωρίζει τη δύναμη του λόγου, και αυτός γνωρίζει πώς να επιτελεί τη μνήμη πατέρα ή αδελφού. Διότι θυμηθείτε, αδελφοί, τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες είχαμε τον πατέρα να είναι μαζί μας, να συνομιλεί και να συναναστρέφεται με εμάς. Έπειτα, ας αναλογιστούμε τώρα πού βρίσκεται άραγε, με ποιους είναι μαζί, και με ποιους συμβιώνει αυτός καθώς και ο κάθε ένας από τους αδελφούς μας. Άραγε, αυτό, τόσο όταν το σκεφτόμαστε όσο και όταν το λέμε, δεν προκαλεί έκσταση στην ψυχή;