Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 3:12

Εκείνοι, λέγει, που άπαξ έχουν καταληφθεί από τα ψευδή θαύματα του αντιχρίστου και έχουν εγγράψει ανεξίτηλα στις καρδιές τους το θεομίσητο όνομά του, προερχόμενοι τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, αφενός θα εμποδίσουν να ταφούν τα άγια σώματα, και αφετέρου θα ευφρανθούν για την απαλλαγή τους από τις μάστιγες, τις οποίες τους επέβαλλαν με σκοπό την επιστροφή τους. Δεν αναλογίζονται ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», και ότι θα συγκρατήσει με στόμιο και χαλινό εκείνους που δεν Τον πλησιάζουν, ώστε, έστω και από ανάγκη, να επιστρέψουν στην ευθεία οδό από την οποία παρέκκλιναν εξαπατημένοι. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε στον Κύριο λέγοντας: «Καλό είναι σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου». «Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας», «για να μην εισέλθεις σε κρίση με τους δούλους Σου»· διότι «όταν κρινόμαστε από Εσένα τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», αλλά μέσω ολίγων μαστίγων να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση, επειδή είσαι πλούσιος σε οικτιρμούς, Χριστέ ο Θεός μας. Και σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

Γνωρίζω ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί». Αφαίρεσε από τον έλεγχο τον θυμό και από την παιδαγωγία την οργή, και έλεγχέ με ως φίλο και παιδαγώγει με ως υιό. «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, μήτε να με παιδαγωγήσεις με την οργή σου». Εάν ο θυμός με ελέγξει ως δικαστής, αμέσως η οργή, ως δεξί χέρι και γείτονας του θυμού, με παιδαγωγεί. Διότι, όπως ακριβώς στο δικαστήριο εκείνος που ελέγχεται από τον δικαστή μαστιγώνεται από τα όργανα της τάξεως, έτσι και στη θεία δίκη, εκείνος που ελέγχεται από τον θυμό, παιδαγωγείται από την οργή. Και όπως ο καπνός, αφού αποκαλύψει την αδυναμία του οφθαλμού, τον κάνει να τσούζει από το δάκρυ, και το τσούξιμο γίνεται βάσανο για τον οφθαλμό, έτσι, όταν αναφλεγεί ο θυμός του Θεού, καπνίζει με τον έλεγχο και μαστιγώνει με την οργή. Θυμός όμως και οργή του Θεού δεν είναι πάθη του Θεού, αλλά δίκαιη κρίση και ανταπόδοση του Θεού. «Διότι θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής». Δεν θησαυρίζει ο Θεός για εσένα, αλλά εσύ ο ίδιος θησαυρίζεις για τον εαυτό σου.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντος προς κάποιον από τους Πατέρες που ρώτησε αν πρέπει να παιδεύσει με αυστηρό επιτίμιο τον υποτακτικό του που αντιλέγει. Αδελφέ αγαπητέ, γνώριζε πως ο καιρός είναι πονηρός. Επειδή καλή και θαυμαστή είναι η παιδεία και έχει πολλές μαρτυρίες. Διότι λέει: «Όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει», και πάλι: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδεύσεις, Κύριε», και τα εξής. Ο αδελφός πολεμείται από τη σκληροκαρδία, αλλά βάσταξέ τον και κοπίασε μαζί του και «έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε» κατά τον λόγο του Αποστόλου. Και εάν δεχθεί αυτήν την παιδεία, θα ανορθωθεί και πάλι. Ξύπνησέ τον από τον βαθύτατο ύπνο της σκληροκαρδίας. Διότι, εάν πυκνώσει το αγκάθινο περίβλημά του, θα βρει μέσα του πένθος μεγάλο και αφόρητο.

Πάλι, μετά από καιρό, μας παρακινεί η αγάπη να σε νουθετήσουμε με τη ράβδο του Χριστού, της παιδαγωγίας και της επιτιμήσεως, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το ρητό της Γραφής που λέει: «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα του φίλου» και τα εξής. Και πάλι, εάν σε παιδαγωγήσουμε, μην αποθαρρυνθείς, ενθυμούμενος την παροιμία που λέει: «Υιέ μου, μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν, διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται». Και αν σε επιτιμήσω, δεν αγνοείς πώς λέει ο Απόστολος: «Έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε». Πού είναι ο νους σου, νωθρέ; Ή πού βρίσκεται ο λογισμός σου, οκνηρέ; Γιατί οι κύριοι του νου σου φέρνουν αντιρρήσεις μέσα σου στους μαθητές του Δεσπότη, στο να τον παραλάβουν προκειμένου να επιβιβαστεί σε αυτόν ο Δεσπότης, ώστε να εισέλθει στα Ιεροσόλυμα και να εκδιώξει από τον ναό του Θεού αυτούς που πωλούν και αγοράζουν και να καταισχύνει τους γραμματείς και τους Φαρισαίους;

«Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες, και ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Διότι εγώ θα αναγγείλω την ανομία μου και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου». Ενώ στην αρχή είπε: «Μην με ελέγξεις με τον θυμό σου», στο παρόν σημείο λέει: «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες». Επομένως, παρακαλεί μεν να αποφύγει την οργή και τον θυμό, δηλώνει δε ότι είναι έτοιμος να μαστιγωθεί· διότι γνωρίζει ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται».

Αν και καρτερικός δεν είναι αυτός που στερείται τα αναγκαία, αλλά εκείνος που, ενώ έχει άφθονες απολαύσεις, υπομένει καρτερικά τα δεινά. Ασθενείς; Να έχεις θάρρος, διότι εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα σε διαδεχθούν τα αγαθά του Λαζάρου. Ατιμάζεσαι για το όνομα του Χριστού; Είσαι μακάριος, διότι η αισχύνη σου θα μεταβληθεί σε δόξα αγγέλου. Είσαι υπηρέτης; Να ευχαριστείς και σε αυτήν την κατάσταση, διότι υπάρχει κάποιος πιο ταπεινός από τον εαυτό σου· να ευχαριστείς επειδή υπερέχεις κάποιου, επειδή δεν έχεις καταδικαστεί να εργάζεσαι στον μύλο, επειδή δεν δέχεσαι χτυπήματα.

Διότι δεν οφείλονται όλες οι ασθένειες στη φύση μας, ούτε προέρχονται σε εμάς από κακή διατροφή ή από κάποιες άλλες σωματικές αιτίες, για τις οποίες βλέπουμε ότι ορισμένες φορές χρησιμεύει η ιατρική. Διότι πολλές φορές οι ασθένειες αποτελούν και μάστιγες των αμαρτημάτων, οι οποίες επιβάλλονται για να μας οδηγήσουν σε επιστροφή στον Θεό. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί»· και, «εξαιτίας αυτού υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Διότι, εάν ανακρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Αυτοί λοιπόν οφείλουν να παραμένουν ήσυχοι και, αφήνοντας τις ιατρικές μεθόδους, πρέπει να υπομένουν όσα τους επιβάλλονται, όταν αναγνωρίζουμε τα σφάλματά μας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα απέναντί Του»· και να αποδεικνύουν τη διόρθωσή τους με το να παράγουν καρπούς άξιους της μετανοίας, και να θυμούνται τον Κύριο που είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Άλλοτε πάλι αυτό συμβαίνει και κατόπιν αιτήματος του πονηρού, όταν ο φιλάνθρωπος Δεσπότης συγκαταβαίνει να τον βάλει στον αγώνα απέναντι σε έναν μεγάλο αγωνιστή, καταρρίπτοντας έτσι την αλαζονεία του μέσω της άκρας υπομονής των δούλων Του· πράγμα το οποίο έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη στην περίπτωση του Ιώβ.

Ας αποδεχθούμε την παιδαγωγία, για την οποία κανείς δεν οφείλει να αγανακτεί, αγαπητοί. Η νουθεσία, την οποία κάνουμε ο ένας στον άλλον, είναι καλή και εξαιρετικά ωφέλιμη· διότι μας ενώνει με το θέλημα του Θεού. Διότι έτσι λέει ο άγιος λόγος: «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο». «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό, τον οποίο αποδέχεται». «Διότι θα με παιδαγωγήσει, λέει, ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει· λάδι όμως αμαρτωλών ας μη λιπάνει το κεφάλι μου». Και πάλι λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος· και μη νιώθεις αποστροφή για τη νουθεσία του Παντοκράτορα· διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του γιάτρεψαν».

Εξαιτίας αυτού του λόγου ο Θεός σήκωσε εναντίον του τη ράβδο από αγάπη· «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί», λέει, «και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» Διότι χτυπά ως φιλόστοργος πατέρας, οδηγώντας προς το καλύτερο και απομακρύνοντας από τα πιο αισχρά όσους έχουν παγιδευτεί σε αυτά. Όπως ακριβώς οι πιο αυστηροί και ικανότατοι από τους ιατρούς τα σαπισμένα μέρη των σωμάτων είτε τα καίνε με φωτιά είτε τα κόβουν με σίδηρο, συνηθίζοντας να το πράττουν αυτό όχι από απέχθεια προς τον ασθενή, αλλά κυριευμένοι περισσότερο από μέριμνα γι' αυτόν· με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο ο Θεός των όλων αποκόπτει τις βλάβες των ασθενειών που υπάρχουν μέσα μας με σύμμετρες τιμωρίες, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Σε αρρώστια λοιπόν περιέπεσε ο βασιλιάς Εζεκίας, και μάλιστα έχοντας φτάσει στο έσχατο σημείο του κακού· διότι διέτρεξε έσχατο κίνδυνο, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· ότι θα πεθάνει, λέει, και ότι πρέπει να τακτοποιήσει τα του οίκου του. Και αυτό συνέβη, όχι επειδή ο Θεός αγνοούσε ότι θα ζήσει, και ότι θα διαφύγει τη δεινή αρρώστια με το δικό Του έλεος, αλλά για να τον καλέσει και να τον παρακινήσει σε προσευχή· ώστε, αφού παρακαλέσει, να λάβει από Αυτόν το έλεος. Διότι σπλαγχνίζεται αυτούς που αγαπά, και στους γνήσιους υιούς χαρίζει την εκπλήρωση των πόθων τους και αποδέχεται τους λόγους των ικεσιών τους. Πράγμα που βέβαια και έγινε.

Επειδή δε είναι αγαθός και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, καθαρίζει πολλές φορές από τις αμαρτίες αυτούς που έχουν εμπλακεί σε αυτές, επιβάλλοντας ασθένεια στο σώμα· διότι έτσι λέει κάπου μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Με πόνο και με μάστιγα θα παιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ.» Είπε δε κάπου και ο Παροιμιαστής: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται.» Πολύ σωστά λοιπόν ο Χριστός υπόσχεται να αποκόψει πρώτα τις αφορμές της ασθένειας και τρόπον τινά τη ρίζα του πάθους, δηλαδή την αμαρτία· διότι, αν αφαιρεθεί αυτή, εξαιτίας της οποίας υπάρχει και το πάθος, έπρεπε οπωσδήποτε να αναιρεθεί μαζί και η νόσος. <Και άρχισαν να διαλογίζονται οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι λέγοντας κ.τ.λ.> (A f. 87 b, C f. 116 b, H f. 271) Αυτός λοιπόν, όπως ειπώθηκε, έχοντας εξουσία που ταιριάζει απόλυτα στον Θεό, υποσχόταν την άφεση των αμαρτιών· όμως ο λόγος αυτός θορυβεί πάλι το δυσμαθές και φθονερό εργαστήριο των Φαρισαίων· διότι έλεγαν μεταξύ τους: «Ποιος είναι αυτός που λέει βλασφημίες;» Αλλά δεν θα τα έλεγες αυτά για αυτόν, ω Φαρισαίε, εάν γνώριζες τις θείες Γραφές, εάν θυμόσουν τους προφητικούς λόγους, εάν κατανοούσες το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεως.

Αν όμως κάποιος το προτιμά, μπορεί να το νοήσει και με άλλον τρόπο. Διότι ο Θεός των όλων επισκέπτεται αυτούς που θέλει να τιμά και να αγαπά· και αν δει ότι έχουν παρασυρθεί στη ραθυμία, και θέλουν να πράττουν όσα δεν είναι θεμιτά, τους επιτιμά με μέτρο, πείθοντάς τους να επιστρέψουν στα καλύτερα και σε όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά τους. Γι' αυτό λέει και ο θεσπέσιος Παύλος προς εκείνους που έχουν κληθεί σε ενάρετη ζωή: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Ο δε σοφότατος συγγραφέας των Παροιμιών διαβεβαιώνει και λέει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επομένως αυτούς που παιδαγωγεί, τους αξιώνει και της επίβλεψής του, ως οπωσδήποτε αγαθούς και αγαπημένους. Καθόλου όμως δεν επιβλέπει αυτούς που έχουν αμαρτήσει βαρύτατα εναντίον του, σαν να τους λέει: «Δεν σας γνωρίζω». Διότι, «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους», όπως έχει γραφτεί. Επομένως, λέει, ακόμη και αν σφάλλουν, δεν θα τους επισκεφθώ, δηλαδή, δεν θα φροντίσω, δεν θα τους επιστρέψω σε εμένα, δεν θα τους θεωρήσω άξιους για τίποτα. Για ποια αιτία; Διότι και εσείς οι ίδιοι, λέει, που έχετε τη θέση πατέρων, τόσο πολύ απέχετε από το να θέλετε να επιτιμάτε τους εαυτούς σας και τα παιδιά σας, ακόμη κι αν αυτά επιδίδονται στη χείριστη φαυλότητα, ώστε να συμφύρεστε με πόρνες. Διότι έχετε προσφέρει θυσίες μαζί με τους μυημένους στα είδωλα.

Πρέπει λοιπόν, σε αυτούς που θέλουν να ευφραίνουν τον Θεό, να υπάρχει σώφρων λογισμός και αγαθός νους, και να θεωρούν την οργή που ξεσπά σε άλλους ως αφορμή για τη δική τους ασφάλεια. Είναι πολύ εύκολο να δούμε από τα παραπάνω ότι η αχαριστία είναι κάτι το φοβερό, και ότι αυτός που έχει περιπέσει σε αυτή την ασθένεια δικαίως θα τιμωρούνταν ως ένοχος για κάθε άτοπη πράξη. Διότι «ο αχάριστος», λέει, «είναι σαν τον βλάσφημο». <Και θα γίνω για αυτούς σαν τον άνθρωπο που ραπίζει τα σαγόνια του· και θα τον επιβλέψω, θα του δώσω δύναμη>. Επειδή δηλαδή έλεγε ότι αγάπησε τον Εφραίμ και τον πήρε στην αγκαλιά του σαν βρέφος, και τον συνέδεσε σαν με δεσμά αγάπης, μολονότι ήταν ακόμη βέβηλος και αλιτήριος, για τον λόγο αυτό λέει ότι θα τον επαναφέρει, παρότι αμαρτάνει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Δες όμως πώς υπόσχεται ότι και ο τρόπος της επίπληξης δεν θα στερείται της θεοπρεπούς ημερότητας. Διότι λέει ότι οι ενέργειές Του εναντίον τους θα είναι ίσες με τα ραπίσματα στο σαγόνι από ανθρώπινο χέρι. Και αυτό θα μπορούσε να νοηθεί ως ενέργεια πατέρα, ο οποίος αναμειγνύει με φειδώ και αγάπη τις εκφράσεις της οργής, και χτυπά σχεδόν ήρεμα, μόλις και μετά βίας με το χέρι, ώστε να μην μείνει το παιδί εντελώς ατιμώρητο.

Διότι έτσι κάπου λέει και ο Χριστός: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». <Και άκουσε ο Ζοροβάβελ, ο γιος του Σαλαθιήλ, από τη φυλή Ιούδα, και ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσεδέκ, ο μέγας ιερέας, και όλοι οι υπόλοιποι από τον λαό τη φωνή Κυρίου του Θεού τους και τα λόγια του Αγγαίου του προφήτη, καθώς τον απέστειλε Κύριος ο Θεός τους σε αυτούς, και φοβήθηκε ο λαός από το πρόσωπο του Κυρίου.> Ότι δεν εκτοξεύει μάταια τις απειλές και ότι ο φόβος δεν είναι κάτι ανώφελο για εκείνους που έχουν συνηθίσει να ραθυμούν, θα μπορούσε κανείς να το αντιληφθεί εύκολα και από αυτό. Διότι ιδού, επειδή άκουσαν τους θείους λόγους, στρέφονται αμέσως προς την εργατικότητα, και υπακούν πλέον σε εκείνους που έχουν οριστεί να ηγούνται, δηλαδή στον Ζοροβάβελ και τον Ιησού, και αντιμετωπίζουν με πολύ μεγάλο σεβασμό τα λόγια του προφήτη, και έχουν νιώσει δέος για την αποστολή του, παρόλο που παλαιότερα θεωρούσαν το ζήτημα εντελώς ανάξιο λόγου. Επομένως, γίνεται φανερό ότι είναι αληθές και από τα ίδια τα πράγματα ότι «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει· και μαστιγώνει κάθε γιο που παραδέχεται».

ΨΑΛΜΟΣ ΛΖ'. <Ψαλμός του Δαβίδ εις ανάμνησιν, περί του Σαββάτου.> (A f. 203 b, B f. 133 b) Ανατίθεται βεβαίως και ο προκείμενος ψαλμός ωσάν να αναφέρεται στο πρόσωπο του θεσπεσίου Δαβίδ, ο οποίος αδημονεί και είναι τεταραγμένος επειδή περιέπεσε σε αμαρτήματα, και αφενός αντίκρισε με ανόσια μάτια τη σύζυγο του Ουρία, αφετέρου δε τον επιβουλεύθηκε και εξέδωσε άδικα εναντίον του θανατική καταδίκη. Έπειτα, για την αιτία αυτή παιδαγωγείται από τον Θεό, ο Οποίος κατατήκει την καρδιά του με έγνοιες και λύπες, και την καθαρίζει με τους πόνους που προέρχονται από αυτές. Διότι έχει γραφεί ότι: «Ο Κύριος θα εκπλύνει τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως». Και πάλι: «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Χάθηκε λοιπόν ο υιός του Δαβίδ, ο Αμνών. Ο Αβεσσαλώμ επαναστάτησε, αποφασίζοντας να εκδιώξει αυτόν που τον γέννησε όχι μόνο από τη βασιλεία, αλλά και από την ίδια τη ζωή.

Συνετιστείτε λοιπόν οι άφρονες του λαού.> (B f. 383, H f. 416 b) Ο έλεγχος σε αυτά φανερώνει την επιτίμηση και την αγανάκτηση. Διότι είπε ο Σολομών: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται». Επομένως, η δύναμη των ελέγχων σημαίνει τη μαστίγωση.—(K f. 168.) Αποτελεί φυσικό λογισμό το ότι ο δημιουργός δεν είναι σε καμία περίπτωση κατώτερος από το δημιούργημα.

Αγαπητέ, εάν περιπέσεις σε ασθένεια, να θυμάσαι εκείνον που λέει: τέκνο μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αυτός που είναι κλεισμένος στη φυλακή και νομίζει ότι μπορεί να αντισταθεί στον βασιλιά, τι άραγε θα ωφεληθεί; Εκείνος όμως που προσπίπτει και παρακαλεί, αυτός μάλλον θα ελεηθεί. Κάποιος αδελφός αρρώστησε κάποτε και είπε μέσα του: αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό, διότι μέσα σε αυτή την ασθένεια πρόκειται να φθαρώ. Και αφού έγινε καλά, του ήρθε πάλι άλλη πάθηση χειρότερη από την προηγούμενη, και πάλι είπε τα ίδια λόγια. Όμως σε κανέναν άνθρωπο δεν φανέρωσε εύκολα τον πόνο του, αλλά από τον Κύριο ζητούσε έλεος, ο οποίος παρέχει την υγεία από την αρρώστια και τη δύναμη από την αδυναμία.

Νομίζω δε ότι μέσω αυτών αφήνεται προφητικά να εννοηθεί για τον Χριστό του Θεού, ότι, μολονότι είναι ο ίδιος ο Κύριος που επιδήμησε μόνο σε αυτούς από όλα τα έθνη κατά την ενανθρώπηση, δεν πρόκειται να τον αποδεχθούν, ούτε «θα τον επιγνώσουν», ούτε θα τον νοήσουν, αλλά ούτε και «θα τον κατανοήσουν». Τα μεν πρώτα λοιπόν, το προφητικό πνεύμα μαρτύρησε ότι τα είπε αυτοπροσώπως ο Υιός, μέσω όμως όσων ακολουθούν στη συνέχεια δεν είναι πλέον ο Κύριος, αλλά το ίδιο το Πνεύμα που τους μέμφεται, καθώς αυτοί εδώ κατηγορήθηκαν από τον Κύριο, λέγοντας: «ουαί έθνος αμαρτωλό». Για τον λόγο αυτόν ελέγχει το έθνος των Ιουδαίων και τους ταλανίζει το Άγιο Πνεύμα, ως χειρότερους από όλα τα έθνη και ως να μην ωφελήθηκαν καθόλου ούτε από την υιοθεσία ούτε από την τιμή με την οποία αξιώθηκαν από τον Θεό· αν και υψώθηκαν και έτυχαν πάρα πολλών εξαιρετικών δωρεών από αυτόν, δεν ωφελήθηκαν ούτε καν από όσα πολλές φορές υπέστησαν, χτυπημένοι και τιμωρημένοι εξαιτίας των ασεβειών τους λόγω της υπερβολικής αγάπης του Θεού· «διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Πρέπει να παρατηρηθεί πώς τον λαό, που φέρει το όνομα Ισραήλ και υπερηφανεύεται επειδή έλκει «την καταγωγή του από τον Αβραάμ» και επειδή προέρχεται «κατά σάρκα από το σπέρμα» θεοφιλών ανδρών, το Άγιο Πνεύμα τον αποκαλεί «αμαρτωλό έθνος» και «λαό γεμάτο αμαρτίες» και «πονηρό σπέρμα» και «άνομους υιούς», διδάσκοντας ότι μάταια υπερηφανεύονται όσοι καυχώνται για την καταγωγή και τους «προπάτορές» τους. Εδώ, ονομάζει «Κύριο» τον Υιό, και θα ταίριαζε απόλυτα στον Υιό του Θεού, εφόσον είναι ο Λόγος, να λέγει σχετικά με την ανθρώπινη φύση και τις λογικές ψυχές των ανθρώπων το εξής: «υιούς γέννησα και ύψωσα». Και προσθέτει: «Εγκαταλείψατε τον Κύριο και παροργίσατε τον Άγιο του Ισραήλ». Και ποιος ήταν αυτός που «εγκατέλειψαν» παρά ο Χριστός, τον οποίο επειδή «παρόργισαν» και «εγκατέλειψαν» υπέστησαν όσα αναφέρονται στη συνέχεια; Πρέπει να παρατηρηθεί ότι τα προκείμενα χωρία κατηγορούν ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, άρχοντες και αρχομένους, για κανέναν άλλο λόγο παρά επειδή «εγκατέλειψαν τον Κύριο»· διότι δεν τους μέμφεται για ειδωλολατρία, αλλά επειδή «εγκατέλειψαν τον Κύριο», τον οποίο «το βόδι και το ονάριο επιγνώρισαν, ο δε Ισραήλ δεν κατενόησε».

Έπειτα προστίθεται: «και θα πατάξει ο Κύριος τους Αιγυπτίους με πληγή και θα τους γιατρέψει με ίαση, και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο»· «επειδή, λοιπόν, όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο παραδέχεται», εύλογα και «τους Αιγυπτίους πατάσσει» από αγάπη, όταν βρεθούν σε ανάγκη παιδαγωγίας και επιστροφής, αλλά όχι για πολύ· και χωρίς καμία αναβολή «θα τους γιατρέψει με ίαση». Και κατά την ίδια «ημέρα», δηλαδή κατά τον υποδεικνυόμενο χρόνο, «θα υπάρξει», λέει, «οδός για τους Αιγυπτίους προς τους Ασσυρίους, και θα εισέλθουν οι Ασσύριοι στην Αίγυπτο, και οι Αιγύπτιοι θα πορευθούν προς τους Ασσυρίους, και θα δουλεύσουν οι Αιγύπτιοι στους Ασσυρίους». Ως «Ασσυρίους» δε εδώ, φρονώ πως η Γραφή ονομάζει αυτούς που τώρα καλούνται Σύροι· άλλωστε και παλαιότερα όσοι κατοικούσαν στη Συρία και στη Μεσοποταμία ονομάζονταν «Ασσύριοι». Οι Αιγύπτιοι και οι Ασσύριοι ήταν εχθροί και βρίσκονταν πάντοτε σε πόλεμο μεταξύ τους, τώρα όμως ο παρών λόγος προαναγγέλλει κοινωνία και επιμιξία μεταξύ τους, πράγμα το οποίο ποτέ άλλοτε δεν είχε συμβεί. Διότι πριν από τη ρωμαϊκή κυριαρχία, οι Αιγύπτιοι και οι Ασσύριοι είχαν ξεχωριστούς βασιλείς. Και οι μεν Αιγύπτιοι είχαν τους Πτολεμαίους, οι δε Σύροι τους απογόνους του Αντιόχου και του Δημητρίου· στο μέσον αυτών βρισκόταν η Ιουδαία, η οποία κυβερνιόταν και αυτή ξεχωριστά από δικούς της άρχοντες. Και επειδή το ιουδαϊκό έθνος βρισκόταν στη μέση, άλλοτε πολεμούνταν από τους Σύρους, και άλλοτε από τους Πτολεμαίους.

Αυτό διδάσκει και ο Ιώβ λέγοντας: «το πνεύμα του Κυρίου είναι που με έπλασε, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι που με διδάσκει». Δικαίως, λοιπόν, σε εκείνους που διαφύλαξαν αυτό «το πνεύμα που προέρχεται από εμένα και την πνοή που εγώ δημιούργησα», μέσω της οποίας «ο άνθρωπος έγινε ζωντανή ψυχή», «δεν θα οργίζομαι στον αιώνα». Διότι, ακόμη κι αν για «κάποιο μικρό» χρονικό διάστημα, εξαιτίας κάποιων «αμαρτιών» που προέκυψαν από ανθρώπινη αδυναμία, «λύπησα» αυτούς που αμάρτησαν «και τους πάταξα», σαν «πατέρας που παιδαγωγεί τους γιους του» («διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται»). Αλλά επειδή, αφού αποκτήσατε επίγνωση της παιδαγωγίας μου, «λυπηθήκατε» με «την κατά Θεόν λύπη» «και πορευτήκατε σκυθρωποί» έχοντας μετανοήσει· γι' αυτόν τον λόγο, βλέποντας την επιστροφή και τη μετάνοιά σας, καθώς και τις μετέπειτα πράξεις και «τις οδούς» του βίου σας, «σας θεράπευσα» «και σας παρηγόρησα» δίνοντάς σας «αληθινή παρηγοριά»· διότι όλα όσα χορηγούνται από εμένα στους δικούς μου ανθρώπους τυγχάνουν να είναι «αληθινά». Γι' αυτό, σε αυτούς που συνετίστηκαν από την παιδαγωγία μου, «έδωσα αληθινή παρηγοριά» και «ειρήνη» όχι κάποια απλή και πρόσκαιρη, αλλά πολλαπλασιαζόμενη, ώστε να την έχουν και από αυτούς που βρίσκονται «κοντά» και από αυτούς που κατοικούν «μακριά». Έχοντας υποσχεθεί αυτά ο θεολογηθείς «Κύριος», προσθέτει: «Θα τους θεραπεύσω», υποσχόμενος τη δική του ίαση σε αυτούς που έχουν κακωμένες την ψυχή και την καρδιά.

Αυτή η έρημος, η άνυδρη, η χήρα και απροστάτευτη, 〈της οποίας τις πύλες έκοψαν με τσεκούρια σαν σε δάσος με δέντρα, την οποία ταυτόχρονα συνέτριψαν με πέλεκυ και λαξευτήρι, της οποίας〉 αφού κατέστρεψαν και τα βιβλία 〈παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριο του Θεού, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός〉 Του, την οποία τρύγησαν 〈όλοι όσοι περνούσαν από τον δρόμο〉 αφού πρώτα κατέρριψαν τους φραγμούς της, την οποία 〈λυμάνθηκε το αγριογούρουνο του δάσους και κατέβοσκε το άγριο θηρίο〉, με την παράδοξη δύναμη του Χριστού τώρα, όταν ο Ίδιος το θέλησε, έγινε 〈σαν τον κρίνο〉· επειδή και 〈τότε με δικό Του〉 νεύμα, σαν από προνοητικό πατέρα, παιδαγωγούνταν· διότι 〈όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται〉.

Γι' αυτό και στην περίπτωση της θείας Γραφής, όπου λέγεται ότι ο Θεός επιφέρει κακά στους ανθρώπους, πρέπει να επαναλάβουμε τα λόγια του Πλάτωνα, «ότι ο μεν Θεός έπραττε δίκαια και αγαθά», και όταν επέφερε τα θλιβερά και όσα θεωρούνται από τους ανθρώπους κακά σε όσους τα άξιζαν, «αυτοί ωφελούνταν με το να τιμωρούνται», όχι μόνο σύμφωνα με τον φιλόσοφο, αλλά και σύμφωνα με την Εβραϊκή Γραφή που λέει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που παραδέχεται». «Το να λέει όμως ο ποιητής ότι άθλιοι είναι αυτοί που τιμωρούνται, και ότι αυτός που τα έκανε αυτά ήταν ο Θεός, δεν πρέπει να το επιτρέπουμε, αλλά αν μεν λένε ότι είχαν ανάγκη τιμωρίας επειδή ήταν άθλιοι και κακοί, και ότι τιμωρούμενοι ωφελούνταν από τον Θεό, ας το επιτρέπουμε· το να λέγεται όμως ότι ο Θεός γίνεται αίτιος κακών για κάποιον, ενώ είναι αγαθός, πρέπει να το καταπολεμούμε με κάθε τρόπο». Αλλά και για το ότι ο Θεός δεν αλλοιώνεται, η εβραϊκή προφητεία διδάσκει κάπως έτσι, μιλώντας εκ μέρους του Θεού: «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί». Και στις θεολογίες ο Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και η επιτίμηση έχει χαρακτήρα πατρικό· κάθε ψυχή δε που παραμένει ανουθέτητη, είναι αθεράπευτη. Επομένως, δεν είναι βαρύ το να δεχθεί κανείς πλήγμα, αλλά βαρύτερο είναι το να μη συνετιστεί από το πλήγμα. Αναφέρει κάποιος από τους προφήτες, μιλώντας για τον Ισραήλ, που είχε σκληρή και απερίτμητη καρδιά: «Κύριε, τους μαστίγωσες και δεν πόνεσαν· τους παιδαγώγησες και δεν θέλησαν να δεχθούν την παιδαγωγία»· και πάλι: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, έως ότου επλήγη»· και: «Γιατί αποστράφηκε ο λαός μου με πονηρή αποστροφή, από την οποία θα συντριβεί ολοκληρωτικά και θα καταστραφεί;»

Είναι βεβαίως σπουδαίο το να μη δοκιμαστεί κανείς από καμία δυσχέρεια· ίσως όμως και να μην είναι σπουδαίο, εφόσον είναι αληθινός ο λόγος, ότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται και για τον οποίο μεριμνά. Αλλά σπουδαίο μεν είναι το να μη συμβεί να αμαρτήσει κανείς καθόλου εξαρχής, ή τουλάχιστον να μην υποπέσει στα μέγιστα σφάλματα· επειδή την παντελή αναμαρτησία ο Θεός την έταξε υπεράνω της ανθρώπινης φύσεως. Δεύτερο δε σε αξία, όπως νομίζω εγώ, εφόσον σφάλουμε σε κάτι και παιδαγωγηθούμε, και έπειτα απαλλαγούμε από τη δοκιμασία, είναι το να διατηρήσουμε τουλάχιστον τη συναίσθηση της παιδαγωγίας, και να αποφύγουμε μια δεύτερη μάστιγα εξαιτίας μιας δεύτερης κακίας.

Επομένως, όταν μαστιγωνόμαστε, ας μην παραπονιόμαστε, ούτε να μεμφόμαστε, ούτε εάν τυχόν ασκούμε νηστεία ή επιδιώκουμε κάποια άλλη τέτοια αρετή. Διότι, βεβαίως, καθώς κατορθώνουμε τα καλά, γι' αυτό και είχαμε ανάγκη από μαστιγώσεις. Όμως, μετά την παιδαγωγία υποσχέθηκε φιλανθρωπία. «Το δε έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από αυτούς, ούτε θα αδικήσω στην αλήθειά μου». Υπόσχεται να δείξει πολλή φιλανθρωπία προς εμάς: πρώτον μεν διότι μας μαστιγώνει όταν αμαρτάνουμε· διότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που παραδέχεται». Έπειτα, όσους έχουν αμαρτήσει, δεν τους κρίνει καθόλου άξιους να τους αποστραφεί· γι' αυτό δεν απομακρύνει το έλεος από εμάς. Πώς; Επειδή τους ελεεί όλους μετά τις μαστιγώσεις. Αλλά ούτε θα αδικήσει στην αλήθεια του, λέει. Τι σημαίνει λοιπόν η αλήθειά του; Ότι εκείνος που πιστεύει σε αυτόν, κι αν πεθάνει, θα ζήσει, δηλαδή, κι αν αμαρτήσει, θα σωθεί μέσω της επιστροφής. Γι' αυτό οι υπόλοιποι ερμηνευτές, αντί της λέξης «αλήθεια», απέδωσαν τη λέξη «πίστη».

Σε αυτούς τους κόπους δεν συμμετέχουν οι αμαρτωλοί, ούτε μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους· δηλαδή, δεν κοπιάζουν και δεν εργάζονται μαζί με τους δικαίους, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό και τον δικό του κόπο». Ούτε παιδαγωγούνται μαζί με εκείνους που έχουν ολισθήσει και έχουν ελπίδα σωτηρίας, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». «Περιεβλήθησαν την αδικία.» Για εκείνα που θα έπρεπε να ντρέπονται, γι' αυτά ακριβώς υπερηφανεύονται, ώστε να χρησιμοποιούν τα παραπτώματα σαν ενδύματα και σκέπη. Και πολύ ορθά συνέδεσε μεταξύ τους αυτά τα παραπτώματα· διότι από την υπερηφάνεια οι άνθρωποι, ως επί το πλείστον, πέφτουν στην αδικία και στην πλεονεξία.

Μην καταδικάζεις, λοιπόν, ούτε κι εσύ όλους όσους βρίσκονται σε συμφορές· αλλά να θεωρείς ότι κάποιοι υπομένουν για να λάβουν στεφάνους. Και αν απορείς και βρίσκεσαι σε αμηχανία, θα σου φέρουμε αυτή την απόδειξη από τον ουρανό. Τι είπε, λοιπόν, στους δικούς του μαθητές Εκείνος που κατέχει την εξουσία των πάντων; «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη.» Και στον Ιώβ επίσης ελέχθη: «Νομίζεις ότι ενήργησα διαφορετικά, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;» Διότι, πράγματι, όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· «και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» Και δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι οι φίλοι των βασιλέων είναι αυτοί που διακινδυνεύουν περισσότερο στους πολέμους, και δέχονται τραύματα, και αποστέλλονται σε εκστρατείες.

Ομιλία ΚΘ΄. Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση, η οποία σας απευθύνεται όπως σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται. Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως σε υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;

Διότι και τώρα πράττει πολλά παρόμοια και προβάλλει προσωπείο συμπόνιας. Και ενώ δίνει την εντύπωση πως είναι καλοπροαίρετος, ενσταλάζει λόγια ολέθρια και χειρότερα από δηλητήρια. Επειδή το να κολακεύει με σκοπό τη βλάβη είναι δικό του γνώρισμα, ενώ το να διαπαιδαγωγεί προς το συμφέρον είναι του Θεού. Ας μην τρέφουμε λοιπόν ψευδαισθήσεις, ούτε να επιζητούμε με κάθε τρόπο τον άνετο βίο. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει». Επομένως, όταν απολαμβάνουμε ευημερία ενώ ζούμε μέσα στην πονηρία, τότε κυρίως πρέπει να θλιβόμαστε.

ΙΒ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, ας φιλοσοφούμε και ας μη λέμε ότι, εάν ο Θεός αγαπούσε τον τάδε, δεν θα τον άφηνε να γίνει φτωχός. Αυτό ακριβώς, απεναντίας, αποτελεί το μέγιστο τεκμήριο της αγάπης· διότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται».

Διότι εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται, σύμφωνα με τον παροιμιακό λόγο. Επομένως, σφάλλουμε, και δικαίως μας συνετίζει, ώστε να επιστρέψουμε από την πονηρή οδό. Διότι είναι γραμμένο: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, μέχρι που χτυπήθηκε». Και μέσω της αγαθότητάς Του διδασκόμαστε και την παιδεία και τη γνώση, και το να πιστεύουμε ότι στις εντολές Του πρόκειται να μας δοθεί η σωτηρία.

Διότι οι μεν άνθρωποι άλλα πράγματα τα κάνουν με σκοπό να ευεργετήσουν, και άλλα επειδή μισούν και αποστρέφονται. Ο Θεός όμως τα κάνει όλα από αγάπη, όπως για παράδειγμα ευεργετώντας έθεσε τον άνθρωπο στον παράδεισο, και ευεργετώντας πάλι τον έβγαλε από τον παράδεισο· ευεργετώντας προκάλεσε τον κατακλυσμό, και ευεργετώντας κατέβασε εκείνο το πυρ των Σοδόμων. Και οποιοδήποτε γεγονός κι αν αναφέρει κανείς, το καθετί το κάνει προς ευεργεσία. Ευεργετώντας απείλησε ακόμη και με τη γέεννα· και όπως ακριβώς οι πατέρες δεν είναι πατέρες μόνο όταν φροντίζουν τα παιδιά, αλλά και όταν τα τιμωρούν, και δεν είναι λιγότερο πατέρες όταν τα τιμωρούν παρά όταν τα φροντίζουν, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;». Και ο Σολομών: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται».

Περί του να μην περιφρονεί κανείς την παιδαγωγία του Κυρίου· διότι, όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Και, μακάριος ο άνθρωπος που θα βρει τη σοφία. Περί του να μην παρασύρεσαι, αλλά να τηρείς την ορθή βουλή και τη σύνεση, ώστε να υπάρξει ίαση στη σάρκα σου. Περί του να μην αποφεύγεις να ευεργετείς τον ενδεή, όταν το χέρι σου έχει τη δύναμη να βοηθήσει. Και, μην απεργάζεσαι κακά εναντίον του φίλου σου, διότι κάθε παράνομος είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου. Διότι, ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Και περί του να ακούει κανείς την παιδαγωγία του πατέρα. Περί του, Υιέ, πρόσεχε τα λόγια μου και με κάθε επαγρύπνηση φύλαγε την καρδιά σου, και ο Κύριος θα κάνει ευθείες τις πορείες σου. Περί του να μη δίνεις προσοχή σε φαύλη γυναίκα· διότι, δεν βαδίζει στους δρόμους της ζωής, κράτησε μακριά από αυτήν την συναναστροφή σου.

«Από τη λύπη προέρχεται ο θάνατος, και η λύπη της καρδιάς λυγίζει τη δύναμη. Μην παραδίδεις την καρδιά σου στη λύπη, απομάκρυνέ την ενθυμούμενος τα έσχατα.» «Διαμέσου πολλών θλίψεων πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών.» «Όταν ήρθαμε στη Μακεδονία, καμία άνεση δεν βρήκε η σάρκα μας, αλλά σε όλα θλιβόμασταν· απ' έξω μάχες, από μέσα φόβοι. Αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου.» «Έκρινα μέσα μου τούτο, να μην έρθω πάλι σε εσάς με λύπη. Διότι, εάν εγώ σας λυπώ, τότε ποιος είναι εκείνος που με ευφραίνει, παρά μόνον εκείνος που λυπείται από εμένα; Και έγραψα αυτό ακριβώς, ώστε ερχόμενος να μην έχω λύπη από εκείνους για τους οποίους έπρεπε να χαίρομαι.» Είναι ευάρεστο στον Θεό να χαρίζει τη βοήθειά Του, μέσα από την υπερβολική θλίψη, σε εκείνους που τον εκζητούν. Ασθενείς; Να έχεις θάρρος. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα ακολουθήσουν για εσένα τα αγαθά του Λαζάρου.

«Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος. Και τη νουθεσία του Παντοκράτορα μην την απορρίπτεις. Διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του θα θεραπεύσουν.» «Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος, και καταστραφείτε.» «Η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους, και η παιδεία σου.» «Οργή υπάρχει στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.» «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε.» «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο.» «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδεία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» «Αυτός που αποδέχεται την παιδεία, θα βρίσκεται σε αγαθά.» «Να με φοβάστε, και να δεχθείτε την παιδεία, και δεν πρόκειται να εξολοθρευτείτε από το πρόσωπο της γης.» «Όταν ξεσπάσει η οργή του θυμού μου, και πάλι θα θεραπεύσω.» «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» «Εξαιτίας της αμαρτίας για λίγο τον λύπησα, και τον πάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν· και εκείνος λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους της καρδιάς του. Τους δρόμους του είδα, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά.» «

Και γράφοντας προς τους Εβραίους αυτός, και ελέγχοντάς τους για τη μικροψυχία τους απέναντι στις δυσχέρειες, παρακινώντας τους ταυτόχρονα σε ανδρεία και μεγαλοψυχία, αναφέρει: «Δεν έχετε ακόμη, λέει, αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: "Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται". Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

Διότι τι είναι γραμμένο; «Γιε μου, μην καταφρονείς τη διαπαιδαγώγηση του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Μη βιάζεσαι σε καιρό δοκιμασίας». Ο Κύριος δοκιμάζει τον πόθο μας, εάν παραμένουμε σταθεροί σε αυτόν, και εάν δεν προτιμούμε, αντί για την αγάπη του, τη μυσαρή πράξη, την ολέθρια και θανάσιμη, αυτήν που έχει γλυκιά γεύση αλλά πικρό τέλος, η οποία είναι πιο γεμάτη χολή και πιο τιμωρητική και από δίκοπο μαχαίρι. Και τα πράγματα δεν είναι όπως τα παρουσιάζει ο πονηρός· δείχνει φως, ενώ εκείνο είναι σκοτάδι, σπέρνει κρυφά μια δήθεν πνευματική αγάπη, ενώ εκείνο είναι το πιο απεχθές μίσος.

Κατήχηση ΞΕ΄. Περί αγάπης και εξόδου της ψυχής· προς τους αδελφούς στο Σακκουδίων. Αδελφοί και πατέρες. Έχοντας αποδεχθεί με πολλή ευαρέσκεια τα τίμια γράμματά σας, τιμιότατοι αδελφοί μου, τα οποία περιέχουν την πρέπουσα απολογία με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως, πραγματικά χάρηκα που λυπηθήκατε, διότι κάτι τέτοιο αποτελεί σημείο πίστεως και αγάπης όχι μόνο για εσάς, αλλά και για εμένα τον άθλιο πατέρα. «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος», λέει, «τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό, τον οποίο αποδέχεται». Είθε να σας συγχωρήσει ο Θεός, το λέω και πάλι, και από εδώ και στο εξής να είστε χωρίς λύπη, εμμένοντας στη φροντίδα και την επιμέλειά σας. Αλλά εμπρός, ας προχωρήσουμε και στη γενική κατήχηση.

«Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που παραδέχεται». Και πάλι σε άλλο σημείο: «μη βιαστείς σε καιρό δοκιμασίας». Ο Κύριος δοκιμάζει τον πόθο μας, για να δει εάν θα παραμείνουμε σταθεροί σε αυτόν, και εάν δεν θα προτιμήσουμε έναντι της αγάπης του τη βδελυρή πράξη, την ολέθρια και θανάσιμη, που έχει γλυκιά γεύση αλλά πικρό τέλος, η οποία είναι πιο φαρμακερή και πιο τιμωρητική και από δίκοπο σπαθί. Και τα πράγματα δεν είναι όπως τα παρουσιάζει ο πονηρός· δείχνει φως, και εκείνο είναι σκοτάδι· σπέρνει κρυφά κάτι που φαίνεται ως πνευματική αγάπη, και εκείνο είναι απόλυτο μίσος. Εσύ λοιπόν, στρατιώτη του Χριστού, μην αγνοείς τα τεχνάσματά του, ούτε τις μηχανορραφίες του. Εάν επιθυμείς τη ζωή, αναζήτησε το φως, διότι ο Θεός και η εντολή του είναι φως. Βγάλε λοιπόν συμπέρασμα από την κατάσταση της ψυχής σου ποιος είναι αυτός που έχει έρθει, δικός μας ή από τους εχθρούς; Εάν διαφυλάττει την ψυχή σου ατάραχη, όχι μαλθακή, ανδρεία, χωρίς να αδιαφορεί για τις ουράνιες θεωρίες, για τον φόβο των μελλόντων, για την επιθυμία των ετοιμασμένων αγαθών, τότε είναι για καλό· άνοιξέ του τις πύλες της καρδιάς, υποδέξου τον, φάγε μαζί του, συγκατοίκησε, συνδείπνησε μαζί του, ώστε να σε θρέψει περισσότερο προς μεγαλύτερο πόθο για τον Θεό και τα θεία.