Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 3:16

Με τη λέξη «οφθαλμούς» εννοεί αυτούς του νου και της καρδιάς· και με το «της περιστεράς» υποδηλώνει τους διορατικούς, επειδή εκλαμβάνεται και ως το Άγιο Πνεύμα. Λέγει λοιπόν ότι η νύμφη δέχθηκε νου που βλέπει μόνο τον Θεό. Οφθαλμοί είναι επίσης οι άκακοι και οξυδερκείς διδάσκαλοι της Εκκλησίας. <Εγώ άνθος του πεδίου, κρίνο των κοιλάδων.> Καθώς η νύμφη δέχθηκε την άνωθεν βροχή και γέννησε την αρετή, παρομοιάζει τον εαυτό της με άνθος του πεδίου· δείχνει δε πόσο ωφέλησε η έλευση του Χριστού, εφόσον ακόμη και τις κοιλάδες που ήταν ακατάλληλες για κάθε σπορά, τις ανέδειξε γεμάτες από τέτοια άνθη. Διότι ονομάζει κοιλάδα εκείνη που έχει εκσκαφθεί από τους δαίμονες που κατοικούσαν παλαιότερα σε αυτήν. <Στοιβάξτε με με μήλα.> Ασφαλίστε με με τους ευαγγελικούς λόγους· διότι αυτοί μας αναδίδουν την ευωδία του Χριστού. Είθε να συνταχθώ, λέγει, κι εγώ με τους αγίους του· διότι, όπως ο ίδιος είναι μήλο, έτσι και οι σύσσωμοι και συμμέτοχοί του είναι μήλα. <Το αριστερό του, κ.τ.λ.> Αριστερό είναι ο νόμος, δεξί το Ευαγγέλιο. Ή επίσης αριστερό είναι ο παρών βίος και δεξί ο μέλλων, η οποία δεξιά θα με περιβάλλει, όταν πει σε όσους είναι εκ δεξιών του: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου.» Λέγει δε και αλλού: «Μήκος βίου και έτη ζωής, στο δεξί της σοφίας· ενώ στο αριστερό, πλούτος και δόξα.» Δεξιά της λοιπόν είναι η γνώση των θείων, από την οποία προέρχεται η αιώνια ζωή· αριστερά δε η γνώση των ανθρωπίνων, από τα οποία προέρχονται ο πλούτος και η δόξα.

Λέει, λοιπόν, ότι: «Ο νους μου ξεπερνά τα ανθρώπινα, και η θεία γνώση θα με σκεπάσει». Διότι έχει ειπωθεί πάλι: «Τίμησέ την, για να σε αγκαλιάσει». Δείχνει, λοιπόν, ότι ο ίδιος είναι και νυμφίος και τοξότης μας, ενώ η καθαρμένη ψυχή είναι νύμφη και βέλος. Ως βέλος, λοιπόν, την κατευθύνει προς τον αγαθό σκοπό. Ως νύμφη, την προσλαμβάνει σε κοινωνία της άφθαρτης αιωνιότητας, χαρίζοντας μακρότητα βίου και έτη ζωής μέσω της δεξιάς του χειρός· ενώ μέσω της αριστερής, τον πλούτο των αιώνιων αγαθών και τη δόξα του Θεού, της οποίας όσοι ζητούν τη δόξα του κόσμου γίνονται αμέτοχοι. Γι' αυτό λέει ότι: «Το αριστερό του χέρι είναι πάνω στο κεφάλι μου», μέσω του οποίου το βέλος κατευθύνεται προς τον σκοπό. Ενώ το δεξί του χέρι, αφού με έπιασε και με τράβηξε προς τον εαυτό του, με κάνει ανάλαφρη για την ανοδική πορεία, ώστε αποστελλόμενη εκεί και μη αποχωριζόμενη τον τοξότη, να αναπαύομαι περισσότερο.

Πρέπει δε να κατανοούμε αυτά οπωσδήποτε με τον τρόπο που η έννοια του αινίγματος θα μας οδηγήσει προς το καλύτερο. Και έτσι αρχίζει να του περιγράφει τη σοφία ποικιλοτρόπως και πολυειδώς, ερμηνεύοντας την ωραιότητα του ανέκφραστου κάλλους της, ώστε να εγερθεί προς τη μετοχή των αγαθών όχι από κάποιον φόβο και ανάγκη, αλλά από επιθυμία και πόθο. Διότι η περιγραφή του κάλλους ελκύει κατά κάποιον τρόπο την επιθυμία των νέων προς το υποδεικνυόμενο, αναζωπυρώνοντας τον πόθο για την κοινωνία της ωραιότητάς της. Ώστε, λοιπόν, να αυξηθεί περισσότερο το επιθυμητικό του μέρος, μεταφερόμενο από την υλική προσκόλληση προς την άυλη σχέση, στολίζει μέσω των εγκωμίων το κάλλος της σοφίας. Και όχι μόνο προβάλλει το κάλλος της ωραιότητάς της μέσα από τα λόγια του, αλλά απαριθμεί και τον πλούτο της, του οποίου απολύτως θα καταστεί κύριος εκείνος που θα συνοικήσει μαζί της. Ο δε πλούτος διακρίνεται προς το παρόν στα κοσμήματά της· διότι κόσμημά της στο δεξί χέρι είναι ολόκληροι αιώνες, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο λόγος της Γραφής, ότι «Μήκος βίου και έτη ζωής βρίσκονται στο δεξί της χέρι», ενώ στο άλλο χέρι περιβάλλεται τον πολύτιμο πλούτο των αρετών, ο οποίος συνεκλάμπει με τη λαμπρότητα της δόξας· διότι λέει ότι «Στο αριστερό της χέρι υπάρχουν πλούτος και δόξα». Έπειτα κάνει λόγο και για την ευωδία του στόματός της, που αναδίδει το ωραίο άρωμα της δικαιοσύνης, λέγοντας: «Από το στόμα της εκπορεύεται δικαιοσύνη». Στα δε χείλη της, λέει, αντί για το φυσικό ερύθημα, ανθίζουν ο νόμος και το έλεος.

Αλλά επειδή, μέσω της επιθαλάμιας μεταφοράς, οι εκφάνσεις των θεωρημάτων προάγονται με λογική ακολουθία, δεν παρουσίασε την αιχμή του βέλους να στηρίζεται από το αριστερό χέρι, ούτε το δεξί χέρι να συγκρατεί το άλλο μέρος, έτσι ώστε η ψυχή να καταστεί βέλος στο χέρι του Δυνατού, που κατευθύνεται προς τον άνω σκοπό. Αντιθέτως, παρουσίασε το μεν αριστερό χέρι, αντί να στηρίζει την αιχμή του βέλους, να τοποθετείται κάτω από το κεφάλι, και το υπόλοιπο να περιβάλλεται από το δεξί, ώστε, όπως νομίζω, να μπορέσει ο λόγος να φιλοσοφήσει ταυτόχρονα μέσω αυτών των διπλών αινιγμάτων τα περί της θείας αναβάσεως, δείχνοντας ότι ο Ίδιος είναι για εμάς και Νυμφίος και Τοξότης, χρησιμοποιώντας την κεκαθαρμένη ψυχή και ως νύμφη και ως βέλος. Ως βέλος την κατευθύνει προς τον αγαθό σκοπό, και ως νύμφη την αναλαμβάνει σε κοινωνία με την άφθαρτη αϊδιότητα, χαρίζοντας της μακρότητα βίου και έτη ζωής μέσω της δεξιάς χειρός, και μέσω της αριστερής τον πλούτο των αιώνιων αγαθών και τη δόξα του Θεού, της οποίας καθίστανται αμέτοχοι όσοι επιζητούν τη δόξα του κόσμου. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Το αριστερό του χέρι κάτω από το κεφάλι μου», μέσω του οποίου το βέλος κατευθύνεται προς τον σκοπό, ενώ η δεξιά του, αφού με περιέβαλε και με είλκυσε προς τον εαυτό της, με καθιστά ανάλαφρη για την προς τα άνω πορεία, έτσι ώστε, ενώ εκτοξεύομαι εκεί, να μην αποχωρίζομαι από τον Τοξότη, αλλά ταυτόχρονα και να φέρομαι μέσω της βολής και να αναπαύομαι στα χέρια του Τοξότη.

Ως προς τα ιδιώματα αυτών των χεριών, η Παροιμία αναφέρει ότι μήκος βίου και έτη ζωής βρίσκονται στο δεξί χέρι της σοφίας, ενώ στο αριστερό της πλούτος και δόξα.

Ας κατανοήσουμε, αν συμφωνείτε, τι σημαίνει η φράση «ολόγυρά του». Διότι αυτός που περικυκλώνεται έχει αυτούς που τον περικυκλώνουν και εμπρός και πίσω και από τα δεξιά και από τα αριστερά. Επειδή, λοιπόν, και ο Κύριος έχει αυτούς που τον περικυκλώνουν, ας εννοήσουμε ως εκείνους που βρίσκονται πίσω, αυτούς που μέσω των εντολών πορεύθηκαν άμεμπτα οπίσω από τον Κύριο και Θεό σύμφωνα με την πρακτική αρετή· ως εκείνους από τα αριστερά, αυτούς που κατόρθωσαν τη φυσική εν Πνεύματι θεωρία μαζί με την ευσεβή κατανόηση των κριμάτων του Θεού —διότι το βιβλίο των Παροιμιών λέει για τη σοφία: «στο αριστερό της χέρι υπάρχει πλούτος και δόξα»—· ως εκείνους από τα δεξιά, αυτούς που δέχθηκαν την άυλη γνώση των νοητών, η οποία είναι καθαρή από κάθε αισθητή φαντασία —διότι «στο δεξί της χέρι», λέει, «υπάρχουν έτη ζωής»—· και ως εκείνους που βρίσκονται εμπρός, αυτούς που, εξαιτίας της υπερβολικής ερωτικής ζέσης της έφεσης του νου για το θείο κάλλος, αξιώθηκαν την πρόσωπο με πρόσωπο απόλαυση.