Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 3:18

Όποιος έχει αυτί, ας ακούσει τι λέει το Πνεύμα στις εκκλησίες. Σε αυτόν που νικά θα δώσω να φάει από το δέντρο της ζωής, το οποίο βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου του Θεού. Σαρκικό αυτί βέβαια κατέχει κάθε άνθρωπος, αλλά πνευματικό διαθέτει μόνο ο πνευματικός, πράγμα που έχει αποδοθεί και στον Ησαΐα. Σε έναν τέτοιο άνθρωπο λοιπόν, που βγαίνει νικητής στον πόλεμο εναντίον των δαιμόνων, έχει υποσχεθεί ότι θα του δώσει να φάει από το δέντρο της ζωής, δηλαδή να συμμετάσχει στα αγαθά του μέλλοντος αιώνος. Διότι, περιφραστικά, μέσω του δέντρου δηλώνεται η αιώνια ζωή. Καθένα από αυτά τα δύο είναι ο Χριστός, όπως αναφέρει ο Σολομών και ο παρών απόστολος σε άλλο σημείο, ο μεν πρώτος λέγοντας για τη σοφία: «Είναι δέντρο ζωής», ο δε δεύτερος ομοίως για τον Χριστό: «Αυτός είναι ο Θεός και η αιώνια ζωή». Εάν λοιπόν επιθυμούμε να επιτύχουμε αυτά, ας κατορθώσουμε τη νίκη κατά των παθών. Διότι στους κόπους οπωσδήποτε θα ακολουθήσουν οι αμοιβές, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Διότι δεν θα πράξει τίποτα αντίθετο προς τους θείους νόμους, εναρμονίζοντας το θέλημά του με το βούλημα του νόμου· αφού προηγουμένως απαγόρευσε όλα τα είδη της κακίας και υπέδειξε την τελειότητα των θείων νόμων, έτσι πρόσθεσε: Όλα όσα και αν πράξει.] Και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων. Ως δέντρο εξομολογήσεως, δηλαδή παραβολής, αναγράφεται ο Χριστός στη θεόπνευστη Γραφή, σύμφωνα με το ρητό: Είναι δέντρο ζωής για όλους όσοι κρατιούνται από αυτήν. Λέει, λοιπόν, ότι όσοι πίστεψαν στον Χριστό θα αποτελέσουν σώμα Του· διότι θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του. Ως διεξόδους δε των υδάτων ονομάζει τις θείες Γραφές, στις οποίες παντού μπορεί κανείς να βρει να κηρύσσεται ο Χριστός. [Δέντρο ζωής είναι ο Χριστός, κλάδοι οι απόστολοι, καρπός το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά Του· εκ των οποίων το μεν ένα αποτελεί προτύπωση του μαρτυρίου, το δε άλλο του βαπτίσματος.]

Στις Παροιμίες: Είναι δέντρο ζωής για όλους όσους την κρατούν σταθερά, και ασφαλής για εκείνους που στηρίζονται πάνω της όπως στον Κύριο. Διότι σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής, στο φως σου θα δούμε φως. Στο βιβλίο του Βαρούχ: Άκουσε, Ισραήλ, τις εντολές της ζωής, δώστε προσοχή για να γνωρίσετε τη σύνεση.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «διότι οι ημέρες του λαού μου θα είναι όπως οι ημέρες του ξύλου της ζωής», και έχει ειπωθεί ότι το ξύλο «έχει φυτευθεί στον παράδεισο του Θεού»· αποδεικνύεται, επομένως, ότι οι επαγγελίες δεν βρίσκονται έξω από τον παράδεισο του Θεού. Και παρουσίασε σαφώς την αιώνια και αθάνατη ζωή λέγοντας: «διότι οι ημέρες του λαού μου θα είναι όπως οι ημέρες του ξύλου της ζωής», και άλλωστε ο Σολομών δίδαξε ότι η σοφία του Θεού είναι ξύλο ζωής, λέγοντας: «είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν σταθερά, και για όσους στηρίζονται σε αυτήν όπως στον Κύριο είναι ασφαλής». Εάν, λοιπόν, η σοφία του Θεού είναι αΐδια και «πηγή αιώνιας ζωής», και ο λόγος επαγγέλλεται ότι τέτοιες θα είναι οι ημέρες του λαού, τι άλλο θεσπίζει για αυτούς παρά την ανώτατη μακαριότητα;

Έπειτα, επειδή ο Υιός του Θεού είναι ξύλο ζωής, σύμφωνα με τον Σολομώντα που είπε περί της Σοφίας: «Είναι ξύλο ζωής για όλους όσους την κρατούν γερά και για όσους στηρίζονται σε αυτήν ως σε ασφαλή Κύριο»· εύλογα ο μακαριζόμενος έχει παρομοιαστεί με τον Υιό του Θεού, ο οποίος βρίσκεται κοντά στις διεξόδους των υδάτων, μαρτυρούμενος και κηρυττόμενος από τους δασκάλους και τους προφήτες της θείας Γραφής, οι οποίοι στη θεόπνευστη Γραφή ονομάζονται και αφέσεις υδάτων. Με αυτόν λοιπόν έχει παρομοιαστεί ο μακαριζόμενος, ο οποίος ποτίζεται από τις διεξόδους των πνευματικών ναμάτων που προέρχονται από τη θεία Γραφή, προσφέροντας αγαθό καρπό.

κδ'. Αλλά και ξύλο ζωής και Κύριο τον αποκαλούσε ο Σολομών, λέγοντας: «είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν σταθερά, και για όσους στηρίζονται σε αυτήν όπως σε Κύριο, είναι ασφαλής». κε'. Και ο πατέρας του Σολομώντα, ο Δαβίδ, στους Ψαλμούς τον ονόμαζε ταυτόχρονα και Κύριο και ιερέα· άλλοτε μεν λέγοντας «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· κάθισε στα δεξιά μου», άλλοτε δε αναφέροντας «ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ».

Και προκειμένου να διαπιστωθεί ότι το κάλλος συγκεντρώνεται σε μια τέτοια νύμφη από κάθε άποψη, επαινείται επίσης και το βάδισμά της· διότι λέει: «Σε οδούς δικαιοσύνης περπατά». Από τους επαίνους της ομορφιάς της δεν λείπει ούτε το ανάστημά της, καθώς η ανάπτυξή της έχει υψωθεί όμοια με κάποιο από τα ευθαλή φυτά. Και το φυτό αυτό, με το οποίο παρομοιάζεται το ύψος της, λέει, «Είναι το ίδιο το ξύλο της ζωής», το οποίο γίνεται τροφή για όσους το κρατούν γερά, και στύλος ασφαλής και ακλόνητος για όσους στηρίζονται σε αυτό. Εννοώ δε και με τα δύο τον Κύριο· διότι αυτός είναι και η ζωή και το στήριγμα. Το δε χωρίο έχει ως εξής: «Είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν γερά, και είναι ασφαλής για όσους στηρίζονται σε αυτήν όπως στον Κύριο». Μαζί δε με τα υπόλοιπα εγκώμιά της συμπεριλαμβάνεται και η δύναμή της, ώστε ο έπαινος της ομορφιάς της σοφίας να ολοκληρωθεί μέσω όλων των αγαθών. Διότι, λέει, «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη, και ετοίμασε τους ουρανούς με φρόνηση», και ανάγει καθετί από αυτά που παρατηρούνται μέσα στην κτίση στη δύναμη της σοφίας, προσδίδοντάς της ποικιλία με διάφορα ονόματα· διότι την ίδια την αποκαλεί και σοφία και φρόνηση, αίσθηση και γνώση και σύνεση και τα παρόμοια.

Επομένως, για τη φυτεία του Θεού στην Εδέμ (η Εδέμ ερμηνεύεται ως τρυφή), πρέπει να εννοήσουμε κάποιον καρπό αντάξιό της, και να μην αμφιβάλλουμε ότι ο άνθρωπος τρεφόταν μέσω αυτού· και ασφαλώς να μην εννοούμε, όσον αφορά τη διαβίωση στον παράδεισο, τούτη την παροδική και φθαρτή τροφή. «Από κάθε δέντρο», λέει, «που υπάρχει στον παράδεισο, μπορείς να τρως». Ποιος θα δώσει σε αυτόν που πεινά υγιώς εκείνο το δέντρο, που βρίσκεται στον παράδεισο, το οποίο εμπεριέχει κάθε αγαθό, που το όνομά του είναι «το παν», και του οποίου τη μέθεξη χαρίζει στον άνθρωπο ο λόγος; Διότι, ως προς τον γενικό και υπέρτατο Λόγο, κάθε ιδέα των αγαθών έχει φυσική συνάφεια προς αυτόν, και το όλον αποτελεί κάτι το ενιαίο. Ποιος όμως θα με απομακρύνει από τη μεικτή και διφορούμενη γεύση του δέντρου; Διότι, βεβαίως, δεν είναι άγνωστο στους πιο διορατικούς, τι είναι εκείνο «το παν» του οποίου ο καρπός είναι η ζωή, και πάλι, τι είναι τούτο το ανάμικτο του οποίου το τέλος είναι ο θάνατος. Διότι Εκείνος που προσέφερε άφθονα την απόλαυση «του παντός», αποκλείει τον άνθρωπο από τη μέθεξη των ανάμικτων με κάποιον λόγο, ασφαλώς, και με πρόνοια. Και μου φαίνεται ορθό να παραλάβουμε τον μέγα Δαβίδ και τον σοφό Σολομώντα ως διδασκάλους για την ερμηνεία αυτού του λόγου. Διότι και οι δύο θεωρούν ότι η χάρη της επιτρεπόμενης τρυφής είναι μία: αυτό το ίδιο το όντως αγαθό, το οποίο μάλιστα αποτελεί «κάθε» αγαθό. Ο μεν Δαβίδ λέγοντας, «Κατατρύφησον τοῦ Κυρίου»· ο δε Σολομών ονομάζοντας την ίδια τη σοφία, η οποία είναι ο Κύριος, ξύλο ζωής.

Μεταξύ αυτών, πολλοί που ήταν νέοι στην ηλικία, πολιώθηκαν μέσα στην καθαρότητα της σωφροσύνης, φτάνοντας με τη σκέψη τους στα γηρατειά και ξεπερνώντας με τον τρόπο της ζωής τους τον χρόνο. Αυτοί απέδειξαν ότι ο έρωτας για τη σοφία είναι σφοδρότερος και ισχυρότερος από τις σωματικές ηδονές, όχι επειδή διέθεταν διαφορετική φύση —διότι σε όλους «η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος»—, αλλά επειδή άκουσαν με προσοχή εκείνον που είπε ότι η σωφροσύνη «είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν γερά». Πάνω σε αυτό το ξύλο, διαπλέοντας τον κλύδωνα της νεότητας σαν πάνω σε κάποια σχεδία, αγκυροβόλησαν στο λιμάνι του θελήματος του Θεού, και τώρα, μέσα σε ευδία και γαλήνη, διατηρούν την ψυχή τους ακύμαντη, μακάριοι για το καλό τους ταξίδι. Αυτοί στερέωσαν τη ζωή τους πάνω στην αγαθή ελπίδα σαν σε μια ασφαλή άγκυρα, και παραμένουν ατάραχοι μακριά από την ταραχή των κυμάτων, προβάλλοντας σε όσους τους ακολουθούν τη λαμπρότητα του δικού τους βίου, σαν φωτεινούς πυρσούς από κάποιο ψηλό φρυκτώριο. Επομένως, έχουμε πρότυπο προς το οποίο μπορούμε να αποβλέψουμε, ώστε να διαπλεύσουμε με ασφάλεια τον κλύδωνα των πειρασμών.

Και αφού ξέρανε τη συκιά, φύτεψε την πίστη του σταυρού, η οποία ανθίζει και ακτινοβολεί ζωή σε όλους· αυτού του σταυρού οι ρίζες τοποθετήθηκαν στη γη, ενώ τα κλαδιά του υψώθηκαν στους ουρανούς· του οποίου τα φύλλα είναι αγέραστα, το άνθος αμάραντο και ο καρπός αθάνατος. Αυτό το ξύλο μνημονεύει και ο Δαβίδ, λέγοντας: «Και θα είναι σαν το ξύλο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του, και το φύλλο του δεν θα πέσει». Αυτό το ξύλο μνημονεύει και η Σοφία, λέγοντας: «Είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν σταθερά». Αυτό το ξύλο, βλέποντάς το με προφητικό μάτι ο Ιερεμίας ότι επρόκειτο να πελεκηθεί από τους Ιουδαίους εναντίον του Χριστού, απευθύνθηκε κατά πρόσωπο στους Ιουδαίους, λέγοντάς τους: «Ελάτε, και ας βάλουμε ξύλο στον άρτο του, και ας τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Το ξύλο είναι ο σταυρός, και ο άρτος το σώμα του Χριστού.

Διότι για τον νεοσύστατο άνθρωπο δεν είναι ασφαλής η διάκριση των λογισμών και η αντιρρητική ικανότητα, επειδή έχει ακόμη τον λογισμό εμπαθή και ηδυπαθή. Ονομάζω, λοιπόν, ξύλο της ζωής την εντολή που δόθηκε από τον Θεό —διότι ξύλο ζωής είναι η δικαιοσύνη για όλους όσους προσηλώνονται σε αυτήν. Και είναι ευλογημένο το ξύλο, μέσω του οποίου έχει φυτευτεί η δικαιοσύνη, λέει ο Σολομών —ξύλο δε της γνώσης ονομάζω τη διάκριση του καλού και του κακού. Έπρεπε, λοιπόν, ο Αδάμ μέσω της αδιάκριτης υπακοής να ενωθεί με τον Θεό και να πλουτίσει μέσω αυτής της ένωσης με τη θέωση, στον καιρό που ο κατά φύσιν Θεός θα ευδοκούσε, καθώς και με την αληθινή γνώση και διάκριση των πάντων και την απέραντη ζωή.

Αφού τα έκρινα όλα αυτά και όσα τα ακολουθούν στο κριτήριο της ψυχής, μίσησα ολόκληρο τον βίο μου που αναλώθηκε στα μάταια, τον οποίο διήγαγα προσκολλημένος στους κόπους της γης. Και καθώς απέβαλα και απέρριψα από την ψυχή μου την προσκόλληση σε αυτά, μου φανερώθηκαν τα όντως αγαθά: το να φοβάμαι τον Θεό και να πράττω το θέλημά Του. Διότι κατάλαβα ότι αυτό αποτελεί το κεφάλαιο όλων των αγαθών· αυτό ονομάζεται και αρχή της σοφίας και τέλεια σοφία. Διότι είναι ζωή χωρίς λύπη και ανεπηρέαστη για όσους την ακολουθούν πιστά, και ασφαλής για όσους στηρίζονται σε αυτήν όπως στον Κύριο. Στρέφοντας, λοιπόν, τον λογισμό μου στην απόλυτα απλανή οδό των εντολών του Κυρίου, και αναγνωρίζοντας με ακρίβεια ότι δεν υπάρχει μέσα σε αυτήν τίποτε το σκολιό ή το στρεβλό, ούτε είναι γεμάτη από φάραγγες και σκοπέλους, αγκάθια και τριβόλους, αλλά ότι είναι ολόκληρη λεία και ομαλή, τέρποντας τα μάτια εκείνων που την πορεύονται με τις λαμπρότατες θεωρίες και εξωραΐζοντας τα πόδια, υποδένοντάς τα με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης για να βαδίζουν με ασφάλεια και ταχύτητα· αυτήν ακριβώς προέκρινα δίκαια πάνω από όλα τα άλλα, και άρχισα να ανοικοδομώ την πεσμένη και φθαρμένη οικία της ψυχής μου.

Σημαίνει δε πάλι η Ιόππη την αρετή, τη γνώση και τη σοφία που εδράζεται πάνω σε αυτές· την αρετή μεν, όταν ερμηνεύεται ως «θαυμαστή καλλονή», τη γνώση δε, όταν εκλαμβάνεται ως «κατασκοπή χαράς», και τη σοφία, όταν σημαίνει τη «δυνατή χαρά», σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος, καθώς τελειούται, λαμβάνει την ανεκλάλητη χαρά, τη δυνατή και όντως συνεκτική της κατά Θεόν και θείας συστάσεως του ανθρώπου, εφόσον βέβαια η σοφία είναι δέντρο ζωής για όλους όσους κρατιούνται από αυτήν, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και για όσους στηρίζονται σε αυτήν, ως επί τον Κύριο, είναι ασφαλής.