Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 3:28

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, παρόλο που εγώ δεν είμαι ικανός να σου αποκριθώ όπως πρέπει, έχεις όμως τη νουθεσία της Γραφής που λέει: «Μην πεις: Πήγαινε και έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω, ενώ έχεις τη δυνατότητα να κάνεις το καλό, διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα.» Υπάρχουν όμως μέτρα, και ο καθένας πράττει σύμφωνα με το δικό του μέτρο. Διότι υπάρχει άνθρωπος που μπορεί να δώσει λίγα από τα εισοδήματά του, και υπάρχει άλλος που δίνει το ένα δέκατο από τα γεννήματά του, άλλος το ένα τέταρτο, άλλος το ένα τρίτο, και άλλος το μισό, ο καθένας ανάλογα με το δικό του μέτρο. Εκείνος όμως που θέλει να φθάσει στο τέλειο μέτρο, ας μην ερωτήσει εμένα τον ελάχιστο, αλλά τον Διδάσκαλο και Ιατρό των ψυχών, τον Κύριο Ιησού, ο οποίος λέει σε εκείνον τον πλούσιο: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα να με ακολουθήσεις.» Ας στηρίζει δε τον λογισμό σου η έλευση του θανάτου, διότι αυτή είναι κρυμμένη από κάθε άνθρωπο.

Δεν είναι η εντολή ολοκάθαρη; Ο πεινασμένος λιώνει· ο γυμνός παγώνει· αυτός που πιέζεται για τα χρέη του πνίγεται· και εσύ αναβάλλεις την ελεημοσύνη για την αύριο; Άκουσε τον Σολομώντα: «Μην πεις, φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα δώσω· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα». Τέτοια παραγγέλματα περιφρονείς, έχοντας εκ των προτέρων φράξει τα αυτιά σου με τη φιλαργυρία!

Άκουσε τον Σολομώντα: Μην πεις: «Φύγε και έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω», ενώ έχεις τη δυνατότητα να ευεργετήσεις· διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Έπειτα, όταν δίνεις χρυσό και αποκτάς άλογο, δεν στενοχωριέσαι· όταν όμως προσφέρεις φθαρτά πράγματα και λαμβάνεις τη βασιλεία των ουρανών, δακρύζεις, αρνείσαι σε αυτόν που ζητά και αποφεύγεις να δώσεις, επινοώντας αναρίθμητες προφάσεις για άλλα έξοδα. Τι θα αποκριθείς στον Κριτή; Εσύ που ντύνεις τους τοίχους, άνθρωπο δεν ντύνεις; Εσύ που στολίζεις τα άλογα, παραβλέπεις τον αδελφό σου που βρίσκεται σε αθλιότητα; Εσύ που αφήνεις το σιτάρι να σαπίζει, δεν τρέφεις αυτούς που πεινούν; Εσύ που θάβεις στο χώμα τον χρυσό, καταφρονείς αυτόν που πνίγεται από την ανάγκη;

Ναι, λέει: το γνωρίζω αυτό, επειδή είμαι Θεός εκ φύσεως, και επιβλέπω τους δρόμους του καθενός πάνω στη γη, και εκτός αυτών έχω τη γνώση των μελλοντικών: τον κάλεσα σε μετάνοια, επειδή ήταν πρόθυμος για αυτό. <Τα μισά από τα υπάρχοντά μου, Κύριε, τα δίνω στους φτωχούς.> (A f. 252 b) Βλέπεις πώς ο αρχιτελώνης, ο φιλάργυρος, αμέσως έγινε ελεήμων και εραστής της φιλοπτωχίας, υποσχόμενος να διανείμει τον πλούτο του στους απόρους και να επανορθώσει σε όσους είχε αδικήσει, σύμφωνα με τον νόμο που προστάζει να αποζημιώσει με τέσσερα πρόβατα αντί για ένα, σύμφωνα με την κρίση του Δαβίδ για εκείνον που ειπώθηκε ότι είχε στερήσει την αμνάδα του φτωχού; «Και την αμνάδα, λέει, θα την επιστρέψει στο τετραπλάσιο.» <Σήμερα έγινε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο.> (A f. 254) Διότι όπου εισέλθει ο Χριστός, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και σωτηρία: χωρίς αναβολές και υποσχέσεις, αλλά «σήμερα» ο Χριστός ευαγγελίζεται τη σωτηρία στον Ζακχαίο: επειδή και αυτός έκανε αμέσως όσα υποσχέθηκε. Διότι δεν είπε: Θα δώσω τα μισά και σε όσους αδίκησα θα τα επιστρέψω στο τετραπλάσιο: διότι άκουσε τον Σολομώντα που λέει: «Μην πεις: Φύγε και έλα αύριο και θα σου δώσω» αλλά, «Ιδού, λέει, δίνω και επιστρέφω». Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: Σήμερα, λέει, δίνεις, σήμερα είναι για σένα και η σωτηρία.

Αν πάλι σου λέει ο μέγας Δαβίδ: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο»· και αν άλλος προφήτης λέει: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου»· και αν ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» ή «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ, λαμπροί, έχοντας λάμψει λαμπρά περισσότερο από το χιόνι, έχοντας γίνει λευκότεροι από το γάλα, έχοντας ακτινοβολήσει πιο πολύ και από την πέτρα του ζαφειριού»· ας μην αντισταθούμε, ας μην καθυστερήσουμε. Ας γίνουμε Πέτρος και Ιωάννης· όπως εκείνοι έτρεξαν προς τον τάφο και την ανάσταση, έτσι κι εμείς ας σπεύσουμε προς το ιερό λουτρό, τρέχοντας μαζί και συναγωνιζόμενοι ο ένας τον άλλον, ώστε με τον αγώνα μας να προλάβουμε να αποκτήσουμε το αγαθό. Και μην πεις: «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα βαπτιστώ», ενώ έχεις τη δυνατότητα να λάβεις την ευεργεσία σήμερα· «ας παρευρίσκεται η μητέρα μου, ας παρευρίσκεται ο πατέρας μου, τα αδέλφια, η γυναίκα, τα παιδιά, οι φίλοι, και καθετί που μου είναι πολύτιμο, και τότε θα σωθώ· τώρα όμως δεν είναι ακόμη ο κατάλληλος καιρός για να λαμπρυνθώ».

ΛΗ΄. «Μακάριοι», λέει, «οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Το έλεος δεν κατέχει την τελευταία θέση στους μακαρισμούς. Και αλλού λέει: «Μακάριος αυτός που κατανοεί τον φτωχό και τον πένητα»· και: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει»· και: «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει ο δίκαιος». Ας αρπάξουμε τον μακαρισμό, ας ονομαστούμε συνετοί, ας γίνουμε χρηστοί. Ας μην διακόψει το έλεός σου ούτε η νύχτα. Μην πεις: «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα σου δώσω»· για να μην μεσολαβήσει τίποτα ανάμεσα στην προθυμία και στην ευεργεσία· διότι μόνο η φιλανθρωπία δεν επιδέχεται αναβολή. Μοίραζε τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά, και βάλε στο σπίτι σου φτωχούς άστεγους, και μάλιστα να τα κάνεις αυτά με προθυμία. Διότι «εκείνος που ελεεί», λέει, «ας το κάνει με ιλαρότητα»· και η αγαθή σου πράξη διπλασιάζεται χάρη στην ετοιμότητά σου.

Μην αποφύγεις να ευεργετήσεις τον ενδεή, όταν το χέρι σου μπορεί να βοηθήσει. Μην πεις: «Πήγαινε, έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω», ενώ έχεις τη δυνατότητα να ευεργετήσεις. Διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή ημέρα.» «Ευλογία έρχεται στο κεφάλι εκείνου που μοιράζει. Ο ελεήμων άνθρωπος ευεργετεί την ίδια του την ψυχή.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Οι δίκαιοι σπλαχνίζονται και ελεούν.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό είναι μακάριος.» «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εκείνος που σπλαχνίζεται θα ελεηθεί.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δανείζει στον Θεό· και ανάλογα με τη δωρεά του θα του το ανταποδώσει.» «Όσοι δίνουν στους φτωχούς δεν θα στερηθούν.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Άνδρα χαρωπό και δότη αγαπά ο Θεός.» «Καθετί που θα βρει το χέρι σου να κάνει, κάνε το με όση δύναμη έχεις.» Γνώρισα ότι δεν υπάρχει άλλο καλό σε αυτούς, παρά να ευφραίνονται και να κάνουν το καλό στη ζωή τους.» «Η κρίση μου θα εξέλθει σαν φλόγα, διότι έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Μοίραζε τον άρτο σου σε εκείνον που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον. Εάν δώσεις από την ψυχή σου τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι, και ο Θεός θα είναι μαζί σου πάντοτε.» «

«Ο χρυσός και ο άργυρός σας έχουν σκουριάσει, και η σκουριά τους θα αποτελέσει μαρτυρία εναντίον σας και θα καταφάγει τις σάρκες σας. Σαν φωτιά μαζέψατε θησαυρούς για την έσχατη ημέρα.» «Η κρίση θα είναι ανηλεής για εκείνον που δεν έδειξε έλεος. Εάν ένας αδελφός ή μία αδελφή είναι γυμνοί και στερούνται την καθημερινή τροφή, και κάποιος από εσάς τους πει: "Πηγαίνετε εν ειρήνη, να ζεσταίνεστε και να χορταίνετε", αλλά δεν τους δώσετε τα αναγκαία για το σώμα, ποιο είναι το όφελος;» «Ο Κύριος γνωρίζει να λυτρώνει τους ευσεβείς από τους πειρασμούς, και να διατηρεί τους αδίκους για να τιμωρούνται την ημέρα της κρίσεως.» «Όποιος έχει τα αγαθά αυτού του κόσμου, και βλέπει τον αδελφό του να έχει ανάγκη, και κλείσει τα σπλάχνα του απέναντί του, πώς μένει μέσα του η αγάπη του Θεού;» Άκουσε, άνθρωπε, τον Σολομώντα: Μην πεις, «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα σου δώσω». Διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Πόσο σπουδαία παραγγέλματα περιφρονείς! Και είσαι σκυθρωπός και απρόσιτος, αποφεύγοντας τις συναναστροφές, μήπως και αναγκαστείς να δώσεις από τα χέρια σου έστω και το ελάχιστο. Μία φράση μόνο γνωρίζεις: «Δεν έχω, ούτε θα δώσω· διότι είμαι φτωχός». Είσαι όντως φτωχός και στερημένος από κάθε αγαθό· φτωχός από αγάπη, φτωχός από φιλανθρωπία, φτωχός από πίστη στον Θεό, φτωχός από την αιώνια ελπίδα. Κάνε τους αδελφούς σου συμμέτοχους σε όσα προορίζονται για τον σκόρο. Αυτό που αύριο πρόκειται να σαπίσει, μοίρασέ το σήμερα σε εκείνους που το έχουν ανάγκη. Αποτελεί το χειρότερο είδος πλεονεξίας να μη μοιράζεις στους απόρους τίποτα από τα φθαρτά αγαθά.

Διότι άκουσε την προτροπή του Σολομώντα: «Μην πεις, φύγε και έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω». Ο Χριστός τού ευαγγελίζεται τη σωτηρία: Σήμερα, λέει, δίνεις, σήμερα ήρθε σε σένα η σωτηρία. Διότι, λέγοντας «σε αυτόν τον οίκο», υποδηλώνει οπωσδήποτε τον Ζακχαίο που δέχεται τη σωτηρία. Διότι μέσω του οίκου εννοείται ο Ζακχαίος, επειδή βέβαια δεν θα ονόμαζε ένα άψυχο οικοδόμημα υιό του Αβραάμ, αλλά είναι προφανές ότι εννοούσε τον έμψυχο οικοδεσπότη. Και τον ονόμασε υιό του Αβραάμ, ίσως αφενός επειδή πίστεψε και δικαιώθηκε εκ πίστεως, ίσως δε αφετέρου και επειδή υπήρξε μεγαλόψυχος και φιλόπτωχος με τα χρήματα, όπως ακριβώς ήταν εκείνος ο πατριάρχης. Παρατήρησε δε ότι τώρα αποκάλεσε τον Ζακχαίο υιό του Αβραάμ, επειδή είδε σε αυτόν την ομοιότητα του τρόπου ζωής. Διότι δεν είπε «καθότι και αυτός ήταν υιός του Αβραάμ», αλλά ότι είναι τώρα. Αφού πρωτύτερα, όταν ήταν αρχιτελώνης και φοροεισπράκτορας, μην έχοντας καμία ομοιότητα με τον δίκαιο, δεν ήταν υιός του.