Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 3:9

Όταν σταματήσεις το δάκρυ αυτών που αδικήθηκαν από εσένα, τότε να συμπονέσεις άλλους πένητες που κλαίνε. Διότι λέει: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου. Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται». Δεν δέχεται προσφορά ενώ κάποιος άλλος στενάζει. Εκεί δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί το δίκαιο, αλλά, εάν γνωρίζεις μέσα σου ότι έχεις πράξει άτοπα, μετανόησε. Έχεις γίνει υπόχρεος πολλών αμαρτημάτων, όμως μη φοβηθείς τον Κριτή και μην απελπιστείς για τη σωτηρία σου· διότι «δώστε ελεημοσύνη», και τα πάντα έχουν εκπληρωθεί.

Προσφέρετε στον Κύριο, υιοί Θεού. Υιούς Θεού ονομάζει τους αγίους αποστόλους· διότι τους δίδαξε να λένε: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς. Προσφέρετε στον Κύριο υιούς κριών. Ως υιούς κριών εννοεί εκείνους που κλήθηκαν μέσω αυτών από το έθνος των Ιουδαίων στην πίστη του Κυρίου· ή και εκείνους από τα έθνη που πίστεψαν, επειδή ακριβώς γεννήθηκαν από άλογους πατέρες. Προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή. Δόξα μεν προσφέρει κανείς στον Κύριο όταν αγαθοεργεί, σύμφωνα με το ρητό: «Για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας». Τιμή δε, πάλι, προσφέρει όταν επιτελεί αγαθές πράξεις, σύμφωνα με το ρητό: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου».

«Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, και όταν όριζε τον θρόνο του πάνω στους ανέμους, όταν στερέωνε τα σύννεφα ψηλά, ήμουν πλάι του συνταιριάζοντας τα πάντα. Εγώ ήμουν εκείνη με την οποία έχαιρε, και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιον του προσώπου του.» Αναφέρονται ως «στροφές λόγων», επειδή, όταν τις περιστρέφει κανείς στη διάνοιά του, τις διανοίγει και ανακαλύπτει το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτές· όπως είναι οι εξής: «Διασώθηκε από τον καύσωνα ο συνετός υιός, ενώ ο παράνομος υιός καταστρέφεται από τον άνεμο κατά τον θερισμό·» και πάλι: «Να φροντίζεις τα χλωρά φυτά της πεδιάδας, και να κουρεύεις το χορτάρι, και να συλλέγεις χόρτο ορεινό, για να έχεις πρόβατα προς ενδυμασία·» και πάλι: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι ισχυρών αρχόντων, να εξετάζεις νοερά όσα παρατίθενται ενώπιόν σου.» Και τα παρόμοια με αυτά έχουν ονομαστεί ως κατανόηση της αληθινής δικαιοσύνης· διότι κάποιοι έχουν εκλάβει με διάφορους τρόπους το δίκαιο, όπου άλλοι μεν λέγουν ότι δίκαιο είναι το να επιστρέφει κανείς εκείνα τα οποία έλαβε προς φύλαξη· άλλοι δε, το να ανταποδίδει κακό αντί κακού, και αγαθό αντί αγαθού. Συμβαίνει όμως τέτοιου είδους ορισμοί να μην είναι ακριβείς. Διότι, μην πεις: «Με όποιον τρόπο μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, και θα τον εκδικηθώ για όσα με αδίκησε». Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός διδάσκει την αληθινή δικαιοσύνη, ότι αυτό είναι το αληθώς δίκαιο, το να αποδίδει κανείς στον καθένα ό,τι του ανήκει. «Πρωτίστως δε, να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και να του προσφέρεις τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου.»

Αυτήν τη δόξα απαιτεί ο Κύριος από όσους πιστεύουν σε Αυτόν και έχουν τιμηθεί με το χάρισμα της υιοθεσίας. Διότι λέγει, ο υιός δοξάζει τον πατέρα· και, Εάν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Τιμή δε προσφέρει στον Θεό εκείνος που, σύμφωνα με την Παροιμία, τιμά τον Θεό από τους δίκαιους κόπους του, και του προσφέρει τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης του. Επίσης, και καθένας που θεολογεί με την πρέπουσα ακρίβεια, ώστε να μην εκπίπτει από την ορθή έννοια περί του Πατρός, περί της θεότητος του Μονογενούς και περί της δόξης του Αγίου Πνεύματος, αυτός προσφέρει στον Κύριο δόξα και τιμή. Επαυξάνει δε τη δόξα εκείνος που έχει τη δύναμη να αναπτύξει τους λόγους σύμφωνα με τους οποίους δημιουργήθηκαν τα σύμπαντα και σύμφωνα με τους οποίους συγκρατούνται, καθώς η πρόνοιά Του διεισδύει μέχρι και στα ελάχιστα, και σύμφωνα με τους οποίους, μετά την παρούσα οικονομία, θα αχθούν στην κρίση. Εκείνος που με διαυγείς και ασύγχυτους λογισμούς κατόρθωσε ο ίδιος να θεωρήσει το κάθε τι, και αφού έφθασε ο ίδιος σε αυτή τη θεωρία, δύναται να καταστήσει σαφή και στους άλλους όσα αφορούν την αγαθότητα του Θεού και τη δίκαιη κρίση Του, αυτός είναι που προσφέρει στον Κύριο δόξα και τιμή, όπως και εκείνος που διάγει βίο εναρμονισμένο με μια τέτοια θεωρία. Διότι το φως ενός τέτοιου ανθρώπου λάμπει έμπροσθεν των ανθρώπων, και με τον λόγο και με το έργο και με παντοειδή πνευματικά κατορθώματα δοξάζεται ο εν ουρανοίς Πατέρας.

Διότι, σχετικά με εκείνους που αδικούν και επιχειρούν να προσφέρουν δώρα στον Θεό, είναι γεγραμμένο: «Η θυσία των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο»· σχετικά δε με εκείνους που δεν ελεούν: «Εκείνος που κλείνει τα αυτιά του για να μην εισακούσει τον φτωχό, θα επικαλεστεί και ο ίδιος τον Θεό, και δεν θα υπάρξει ποιος να τον εισακούσει». Γι' αυτόν τον λόγο η Παροιμία συμβουλεύει: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου και πρόσφερέ Του απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου». Διότι, εάν πρόκειται να προσφέρεις στον Θεό προερχόμενα από αδικία και αρπαγή, είναι προτιμότερο ούτε να αποκτήσεις τέτοιου είδους περιουσία, ούτε να προσφέρεις από αυτήν. Επειδή το καθαρό δώρο θα αναπέμψει την προσευχή, όπως είναι γεγραμμένο: «Οι προσευχές των ευθέων είναι δεκτές σε Αυτόν». Και πάλι, εάν, ενώ αποκτάς αγαθά από δίκαιους κόπους, δεν προσφέρεις στον Θεό προσφορές από τις οποίες τρέφονται οι φτωχοί, αυτό θα σου καταλογιστεί ως αρπαγή, καθώς λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Μαλαχία: «Οι απαρχές και τα δέκατά σας βρίσκονται σε εσάς, και θα υπάρξει διαρπαγή στους οίκους σας». Γιατί λοιπόν, άνθρωπε, μολύνεις τον πλούτο σου, εισάγοντας σε αυτόν άδικα κέρδη; Γιατί καθιστάς βδελυρή την προσφορά σου, επιχειρώντας να προσφέρεις αγαθά από αδικία, προκειμένου να ελεήσεις κάποιον άλλον φτωχό; Εκείνον να ελεήσεις, τον οποίο αδικείς· προς αυτόν να δείξεις τη φιλανθρωπία σου· σε αυτόν να χαρίσεις, και έτσι θα εκπληρώσεις το έλεος με δικαιοσύνη.

Διότι, σχετικά με εκείνους που αδικούν και επιχειρούν να προσφέρουν δώρα στον Θεό, έχει γραφτεί: «Η θυσία των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο»· σχετικά δε με εκείνους που δεν ελεούν: «Εκείνος που κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει τον φτωχό, θα επικαλεστεί και ο ίδιος τον Θεό, και δεν θα υπάρξει αυτός που θα τον εισακούσει». Γι' αυτόν τον λόγο η Παροιμία συμβουλεύει: «Να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και να του προσφέρεις τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου».

Ποιος, λοιπόν, ω άριστοι, θα ανεχόταν αυτούς που λέγουν ότι πρέπει ο Υιός να προσκυνά τον ίδιο Του τον γεννήτορα; Επειδή όμως στους λόγους σας έχει προστεθεί ότι το γεγονός αυτό δεν είναι χωρίς τη θέληση του Μονογενούς, και μας προβάλλετε ως τείχος αυτή την αναπόδεικτη δικαιολογία, αντλώντας την αποκλειστικά από την έννοια του πρέποντος, ελάτε πάλι να εξετάσουμε και αυτό μέσα από τις ιερές Γραφές, από όπου θεωρώ ότι αρμόζει κυρίως να προσπαθούμε να ανιχνεύουμε την απόδειξη για κάθε ένα από τα ερευνώμενα ζητήματα. Λοιπόν, ο νόμος πρόσταζε να καταβάλλεται από κάθε Ιουδαίο προς τον Θεό των πάντων «το μισό του διδράχμου», όχι έχοντας επινοήσει κάποια μέθοδο συλλογής χρημάτων, ούτε κάποιον τυχαίο έρανο, αλλά υποδηλώνοντας κάποια διαπαιδαγώγηση μέσω πολύ ξεκάθαρων τύπων: πρώτον μεν, ότι κανείς δεν είναι κύριος του εαυτού του, αλλά όλοι έχουμε έναν Κύριο, καταγραφόμενοι σε δουλεία με την καταβολή της εισφοράς· έπειτα, εκτός από αυτά, ζωγραφίζοντας πάλι ως μέσα από ένα πιο υλικό γράμμα και πράγμα τις νοητές και πνευματικές καρποφορίες. «Διότι τίμα», λέγει, «τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου και πρόσφερέ Του απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου»· κάτι που βεβαίως συνέβη μέσω της Ευαγγελικής διδασκαλίας, όταν η κατά τον νόμο λατρεία είχε πλέον περισταλεί.

Διότι εμείς, που έχουμε κληθεί εν Χριστώ, προσερχόμαστε στην ιερουργία όχι πλέον με αίματα και καπνούς, ούτε βέβαια προσφέρουμε στον Θεό αμνούς ή ερίφια, αλλά μάλλον επιτελούμε στις εκκλησίες την άγια και πνευματική θυσία που νοείται εν Χριστώ, και προθέτοντας Αυτόν για αγιασμό, αλλά και για μετάληψη της αιώνιας ζωής, προσφέρουμε σαν κάποιο εξαίρετο θυμίαμα τις ευωδίες που προέρχονται από τα αγαθά έργα, και προσφέροντας ως θυσία σε Αυτόν τη δικαιοσύνη, έχουμε το θάρρος ότι θα γίνουμε δεκτοί. Διότι έχει γραφτεί: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και πρόσφερέ του απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου». Επειδή φρονώ ότι ο Θεός των συμπάντων δεν ευαρεστείται με άλλες θυσίες παρά μόνο με τέτοιου είδους.

Άραγε λοιπόν δεν θα τιμήσουμε τον Θεό με τις αναίμακτες προσφορές, εμείς που έχουμε αποδεχθεί τη δικαίωση μέσω της πίστης και έχουμε αποβάλει τη λατρεία που γινόταν με σκιές και τύπους; ΚΥΡ. Σωστά μιλάς. Διότι είναι γραμμένο: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και πρόσφερέ του απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου»· «διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός», σύμφωνα με τα λόγια των αγίων. ΠΑΛΛ. Είναι μάταιο λοιπόν να βιαζόμαστε να θυσιάζουμε βόδια και να εκπληρώνουμε αυτά που μας έχουν εισαχθεί μέσω της παλαιάς εντολής. Διότι οι σφαγές προβάτων και τα λιβανωτά, καθώς και τα άζυμα, και το σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι, τα τρυγόνια και τα περιστέρια, ήταν, εκείνο τον καιρό, τα αφιερώματα εκείνων που προσκυνούσαν. Αλλά πες μου, γιατί από την αρχή δεν τα απέρριψε αυτά, ενώ τώρα ο Θεός φαίνεται να νομοθετεί αυτά με τα οποία ευφραίνεται, και μας αποκαλύπτει τους τρόπους της πνευματικής θυσίας; ΚΥΡ. Άραγε νομίζεις, και τολμάς να πεις, ότι το θείο δεν αποφάσισε σωστά στην αρχή, αλλά, σαν να είχε αποτύχει από το τέλεια αγαθό, μόλις και μετά βίας μπόρεσε να βρει το ανώτερο; Ή τουλάχιστον ότι επέλεξε τότε αυτά που ήταν σαν σκιές, θεωρώντας ότι αυτά του αρέσουν διαρκώς, και ύστερα υπέστη κάποιο πάθος νεωτερισμού όπως εμείς, στρέφοντας την προτίμησή του σε άλλα, και εισάγοντας για εμάς μια καινούργια λατρεία που δεν ήταν γνωστή παλαιότερα; ΠΑΛΛ. Όχι βέβαια. Διότι νομίζω πως αυτά είναι ανοησίες.

Επομένως, ο αληθινά δίκαιος και εύσπλαχνος Θεός, ανάλογα με τις προθυμίες του καθενός και την πνευματική του ικανότητα, δέχεται τους καρπούς, και ούτε θεωρεί εκτός λόγου και αποδιώχνει ως άχρηστο το αδύναμο και γερασμένο, ούτε πάλι αφήνει χωρίς ανταμοιβή το ρωμαλέο, αλλά ανοίγει τον δρόμο για την ευδοκίμηση σε όσους το επιθυμούν, με όποιον τρόπο μπορεί ο καθένας. Εκείνους δε που είναι πιο αδύναμοι στην πνευματική τους κατάσταση, ίσως και με λιγότερη σύνεση, θα τους αναλάβει ο ίδιος, σταθμίζοντας την καρποφορία στον καθένα ανάλογα με τη δύναμή του. Διότι αυτό νομίζω σημαίνει το: «Θα σταθεί μπροστά στον ιερέα, και ο ιερέας θα τον εκτιμήσει ανάλογα με τη δύναμη του χεριού εκείνου που έκανε το τάμα.» ΠΑΛΛ. Πόσο διεισδυτικός είναι ο λόγος! ΚΥΡ. Πρέπει λοιπόν, ω Παλλάδιε, να προσφέρουμε στον Θεό, σαν οσμή ευωδίας και στη θέση οφειλών, άγιο τρόπο ζωής και τα καυχήματα ενός εξαίρετου βίου. Έχεις βεβαίως πληροφορηθεί από τα γραφόμενα κάποιου από τους αγίους: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και πρόσφερέ του απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου.» Διότι οι παλαιοί θεωρούσαν ότι τον τιμούσαν με θυσίες βοδιών και με λιβάνια· γιατί αυτός ήταν ο δρόμος της πολιτείας σύμφωνα με τον Νόμο. Εμείς όμως πλέον, που είμαστε εν Χριστώ μέσω της πίστεως, βαδίζοντας σε καλύτερο και ανώτερο δρόμο, θα προσφέρουμε στον Θεό την εν πνεύματι και αληθεία προσκύνηση, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να μπορέσουμε να φέρουμε γενναία εις πέρας όσα πρέπει, και να τιμήσουμε τον Θεό με πνευματικά και ιερά αναθήματα.

Και τρίτον, εκτός από αυτά, ο ανά χείρας ψαλμός, σε συμφωνία με τον ενενηκοστό πέμπτο, προστάζει να προσφέρουμε στον Κύριο δόξα στο όνομά Του. Διότι σε Αυτόν μεν προσφέρουμε δόξα μέσω των υγιών δογμάτων· αλλά και τιμή Του προσφέρουμε, υπακούοντας στο πρόσταγμα που λέει: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και πρόσφερέ Του ως απαρχή από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου». Στο δε όνομά Του αποδίδουμε δόξα, όταν τα έργα μας λάμπουν μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα εκείνοι, να δοξάζουν τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς.

Βλέποντας, λοιπόν, τη δική σου συνείδηση, έτσι να απευθύνεις το αίτημα για τον άρτο προς τον Θεό, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Χριστού με τον Βελίαρ. Κι αν προσφέρεις δώρα που προέρχονται από αδικία, το δώρο σου είναι αντίτιμο σκύλου και μίσθωμα πόρνης· κι αν ακόμη κάνεις λαμπρές τις προσφορές σου από επιδειξιομανία, θα ακούσεις τον προφήτη να βδελύσσεται την εισφορά που προέρχεται από τέτοια έργα: «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος· έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ· το θυμίαμα», λέει, «μού είναι βδέλυγμα». Αλλού, αυτόν που θυσιάζει μοσχάρι τον θεωρεί ίσο με αυτόν που σκοτώνει σκύλο. Εάν, επομένως, λαμβάνεις τον άρτο από τον Κύριο, δηλαδή από δίκαιους κόπους, τότε σου επιτρέπεται να προσφέρεις σε Αυτόν την απαρχή από τους καρπούς της δικαιοσύνης. Είναι καλή επίσης και η προσθήκη του «σήμερα»· διότι λέει, «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Αυτός ο λόγος αποτελεί μιαν άλλη φιλοσοφία, ώστε να διδαχθείς μέσα από τα λόγια σου ότι η ανθρώπινη ζωή είναι εφήμερη. Μόνο το παρόν ανήκει αποκλειστικά στον καθένα, ενώ η ελπίδα για το μέλλον παραμένει στο άδηλο· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Γιατί ταλαιπωρούμαστε για τα άδηλα, γιατί κακοπαθούμε με τις φροντίδες για τα μελλοντικά; «Αρκετή είναι», λέει, «στην ημέρα η κακία της», εννοώντας με τη λέξη «κακία» την κακοπάθεια και τον κόπο. Γιατί να μεριμνούμε για το αύριο;

Μην εμφανίζεσαι φιλόδωρος από εκείνα για τα οποία δεν υπήρξες φιλάδελφος. Όταν ελεήσεις εκείνους που εσύ έκανες φτωχούς, τότε να προσφέρεις σε άλλους φτωχούς από εκείνα που δεν άρπαξες· όταν σταματήσεις τα δάκρυα εκείνων που αδικήθηκαν από εσένα, τότε να συμπονέσεις άλλους φτωχούς που κλαίνε. Τίμα τον Κύριο, είπε η Γραφή, από τους δικούς σου δίκαιους κόπους. Διότι μην απατάσθε, ο Θεός δεν εμπαίζεται. Δεν δέχεται δωρεά όταν κάποιος άλλος στενάζει· δεν ανέχεται ο Πλάστης να μοιραστεί μαζί σου την αρπαγή.

Και πάλι: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι αρχόντων, να κατανοείς νοερά αυτά που παρατίθενται ενώπιόν σου»· και τα παρόμοια με αυτά. Έγινε λόγος για την κατανόηση της αληθινής δικαιοσύνης, επειδή κάποιοι ερμήνευσαν το δίκαιο ποικιλοτρόπως· άλλοι μεν λέγοντας ότι: «Δίκαιο είναι το να επιστρέφει κανείς εκείνα που έλαβε για να τα φυλάξει», άλλοι δε ότι είναι «το να ανταποδίδει κακό αντί για κακό, και καλό αντί για καλό». Συμβαίνει όμως να μην είναι ακριβείς τέτοιου είδους ορισμοί. Διότι, μην πεις: «Με όποιον τρόπο μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, και θα του ανταποδώσω όσα με αδίκησε». Γι' αυτόν τον λόγο, διδάσκει μέσα από αυτά την αληθινή δικαιοσύνη: ότι το αληθινό δίκαιο είναι το να αποδίδει κανείς στον καθένα αυτό που του ανήκει. Πρωτίστως, λοιπόν, να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και να του προσφέρεις ως απαρχή τους καρπούς της δικαιοσύνης σου.

Η δε ανακεφαλαίωση συνίσταται στα εξής: Στα προοίμια, γίνεται λόγος για αυτές τούτες τις παροιμίες του Σολομώντα, υιού του Δαβίδ, ο οποίος βασίλευσε στην Ιερουσαλήμ, για την απόκτηση της γνώσης της σοφίας και της παιδείας. Και ότι αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Περί του να υπακούει κανείς στους νόμους του πατέρα και να μην απορρίπτει τους θεσμούς της μητέρας. Περί του να μην πλανηθεί, ούτε να συμπορευθεί στους ίδιους δρόμους με εκείνους που διαπράττουν την ανομία· διότι αυτοί έχουν κοινό ταμείο. Ότι η σοφία υμνείται στους δημόσιους χώρους, ενώ οι ασεβείς εμίσησαν τη γνώση. Επειδή καλούσα και δεν με άκουσαν, γι' αυτό, όταν με καλέσουν, δεν θα τους εισακούσω. Περί του: Να δέχεσαι τα λόγια των εντολών, και θα εισακούσει τη σοφία το αυτί σου, για να κατανοήσεις τη δικαιοσύνη και την κρίση. Ω, εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς, και χαίρεστε με την κακή διαστροφή. Περί του: Να μην σε κυριεύσει κακή βουλή, για να βρεις ομαλά τα μονοπάτια της δικαιοσύνης. Περί του να μην λησμονείς την τήρηση του νόμου, ώστε να μακροημερεύσεις εν ειρήνη. Περί του να έχεις εμπιστοσύνη στον Θεό με όλη σου την καρδιά, και να μη θεωρείς τον εαυτό σου συνετό, αλλά να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου.

Διότι ευσεβής είναι εκείνος, όχι όποιος ελεεί πολλούς, αλλά όποιος δεν αδικεί κανέναν. Αν όμως θέλεις πάλι να δείχνεις έλεος, ελέησε από τους δικούς σου καρπούς της δικαιοσύνης. Εάν σπέρνεις για τους φτωχούς, σπείρε τα δικά σου αγαθά. Διότι τα ξένα είναι πικρότερα και από τα ζιζάνια· επειδή καλλιεργείς έναν αγρό, τον οποίο δεν μπορείς να θερίσεις.

Ας σκεφθούν όσοι πράττουν τέτοια αν υπάρχει δρόμος για να εισέλθουν στη βασιλεία. Διότι ο Χριστός λέει, «δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία, εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας», εσύ όμως μάλλον περισσεύεις στην αδικία, κλέβοντας, αρπάζοντας και πλεονεκτώντας. Και ίσως από αυτά διανέμεις μικρούς οβολούς, ή στολίζεις κάποια εικόνα, ή ανεγείρεις ναό κάποιου αγίου και φαντάζεσαι ότι κατόρθωσες κάτι μεγάλο· αλλά την αγία εικόνα, την οποία στόλισες από πλεονεξία, μάλλον τη ρύπανες και δεν τη στόλισες, περιβάλλοντάς την με τα αρπάγματα της πλεονεξίας. Και σου λέει ο άγιος τον οποίο δήθεν στόλισες: Γιατί «υπέθεσες παράνομα ότι θα γίνω όμοιός σου;»· διότι οι προσφορές των κλεπτών και των πλεονεκτών είναι «βδέλυγμα στον Κύριο· επειδή τις προσφέρουν παράνομα»· αντίθετα, «τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου και πρόσφερέ του απαρχές από τους δικούς σου καρπούς δικαιοσύνης»· διότι εγώ κατοικώ στη βασιλεία των ουρανών, δεν έχω ανάγκη τα δικά σου, ενώ εκείνοι τους οποίους εσύ αδίκησες πλεονεκτώντας, καταπιέζονται από πολλή φτώχεια και έχουν ανάγκη από εφόδια, δηλαδή από τρόφιμα, ποτά, ενδύματα και σκεπάσματα· και πρέπει λοιπόν να ευεργετείς εκείνους, καθώς αδικήθηκαν από εσένα. Άκουσες ότι «εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»;

Στο ίδιο ακριβώς αναφέρεται και εκείνο που ειπώθηκε από τον Βαπτιστή: «Εκείνου που το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του» και τα εξής, καθώς και μύρια άλλα. Ότι το χωρίο «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας» έχει την εξής έννοια: κάντε φίλους σας, λέει, εκείνους που σε τούτο τον κόσμο είναι φτωχοί αλλά πλούσιοι κατά Θεόν. Αλλά βέβαια είναι προτιμότερο να τους αποκτούμε ως φίλους από τους δικούς μας κόπους. «Διότι τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου». Αν όμως δεν υπάρχουν αγαθά από δίκαιους κόπους, έστω και με αυτά που συγκεντρώσαμε εξαιτίας της αδικίας, ας τους κάνουμε μέσω αυτών φίλους μας.