Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 4:10

Του Ιππολύτου. Είπε και την αιτία για το πώς θα γίνει αυτό. «Διότι οδούς σοφίας», δηλαδή της επινοητικής, της πλούσιας σε μέσα· από όπου κι αν θελήσεις να βαδίσεις, τα πάντα παραμερίζουν, τίποτα δεν αντιστέκεται, τα πάντα υποχωρούν όπως σε μια βασίλισσα. Θεόπνευστα δε είπε το «καθοδηγώ», ώστε, λέει, να γίνει ασφαλής η παραμονή. Διότι δεν υπάρχουν τόσες πολλές παρεκκλίσεις στους μεγάλους δρόμους, όσες στην αρετή· και είναι δύσκολο έργο να βρει κανείς άνθρωπο που να παραμένει πάντοτε ορθός. Εάν λοιπόν με υπακούσεις, «θα πληθυνθούν τα έτη της ζωής σου», για να αποκτήσεις άφθαρτη ζωή· δηλαδή, οι «πολλές οδοί του βίου» είναι οι αγαθές πράξεις, οι οποίες οδηγούν στη γνώση του Θεού· και «τροχιές ορθές» είναι οι πορείες από τις αγαθές πράξεις προς τα αγαθά.

Διότι δεν είναι τόσες οι παρεκκλίσεις αυτών των λεωφόρων όσες εκείνες που απομακρύνουν από την αρετή, και είναι έργο του ανθρώπου να παραμένει πάντοτε ορθός. Εάν λοιπόν με ακούσεις, θα πληθυνθούν τα έτη της ζωής σου. Για να αποκτήσεις δηλαδή άφθαρτη ζωή. Πολλές οδοί του βίου είναι οι αγαθές πράξεις που οδηγούν στη γνώση του Θεού. Ορθές τροχιές δε, είναι οι πορείες από τις αγαθές πράξεις προς τα αγαθά.

«Ερωτεύσου την.» [cod. f. 21 a.] Επειδή και οι έρωτες παρέρχονται, ερωτεύσου την, λέει, με έρωτα αθάνατο, ώστε να σε διαφυλάξει αλώβητο· διότι δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί κάτι το σπουδαίο χωρίς θερμή επιθυμία. «Αποδέξου τους λόγους μου.» — Για να πληθύνουν οι οδοί της ζωής σου. [cod. f. 21 b.] Διότι είναι ανώφελο το να ακούει κανείς εάν δεν έχει αποδεχθεί τον λόγο· και «πολλές οδοί» είναι οι αρετές, οι οποίες οδηγούν σε μία οδό, σε Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός»· ή όπως θα έλεγε κανείς: Όλα θα σου είναι εύκολα, ευχερή και βατά· ώστε από όπου κι αν θελήσεις να πορευτείς, είτε μέσα από τον πλούτο είτε μέσα από την πενία, είτε μέσα από τη δόξα και την ατιμία. Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος είναι ατρόμητος ή εάν λάμβανε φτερά από τη φύση, δεν θα δίσταζε μπροστά σε καμία οδό, έστω κι αν είναι τραχιά, έστω κι αν είναι έρημη, έστω κι αν παραμονεύει κάποιος ληστής ή διαρρήκτης, έτσι και εκείνος που έχει ελαφρυνθεί και ανυψωθεί με το φτερό της σοφίας, θα μπορέσει με ευκολία να περιέλθει τα πάντα.

Αν και αυτά συμβαίνουν με αυτόν τον τρόπο, εκπληρώνεται ο προαναφερθείς όρος, σύμφωνα με αυτό που πολλές φορές αναφέρεται στην Αγία Γραφή: «Και εκπληρώθηκε το ρηθέν υπό του Προφήτου». Αν και ο όρος που αναφέρθηκε είναι ένας και κοινός, έχοντας επιβληθεί σε όλη τη φύση, ο πατέρας όμως φαίνεται να κάνει λόγο για πολλούς (όρους) και να αποφαίνεται ότι για τον καθένα έχει καθοριστεί ένας δικός του, ιδιαίτερος (όρος). Διότι, σύμφωνα με εκείνη την έννοια, θα αρκούσε να πει απλώς αυτό: «Επέρχονται θάνατοι, ώστε να εκπληρωθεί ο κοινός και πρώτος όρος». Τώρα όμως, λέγοντας ότι επέρχονται οι θάνατοι αφού εκπληρωθούν τα όρια της ζωής, τα οποία καθόρισε η θεία πρόνοια για τον καθένα σύμφωνα με την πρόγνωση του τι συμφέρει στον καθένα, φαίνεται να οδηγεί τον λόγο μακριά από μια τέτοια έννοια και να μην αφήνει το μέτρο της ζωής μας ούτε στην τύχη ούτε στη φύση ούτε στην προαίρεση, αλλά στο όριο που έχει καθοριστεί εξαρχής από τη θεία πρόνοια σύμφωνα με άρρητους λόγους, όπως σαφώς αποδεικνύει το χωρίο που ελήφθη από τον λόγο περί ευχαριστίας. Αλλά πώς θα κατανοήσουμε, λέει, εκείνο το δαβιδικό: «Μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου»· και το: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους»· και πάλι: «Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω»· και το σολομώντειο ρητό στις Παροιμίες: «Υιέ μου, άκουγε τους λόγους μου, και θα σου προστεθούν έτη ζωής»· και ξανά: «Μη γίνεσαι σκληρός και μην ασεβείς πολύ, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου»· και πάλι: «Αφαιρούνται δε πρόωρα οι ψυχές των παρανόμων»;

Α. Και πού έχεις παρατηρήσει τέτοια πράγματα μέσα στις Γραφές; Β. Είναι ολοφάνερο ότι ο Εζεκίας, λόγω της ευσέβειάς του, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. «Άνδρες δε αιμάτων και δολιότητας δεν θα φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους», αναφωνεί ο Δαβίδ. Και ο Σολομών λέει: «άκου, γιε μου, τα λόγια μου και θα σου προστεθούν χρόνια ζωής»· και πάλι, αποτρέποντας από τους δρόμους της κακίας, λέει: «μη γίνεσαι σκληρός και μην ασεβείς πολύ, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου»· και πάλι: «αφαιρούνται δε πρόωρα οι ψυχές των παρανόμων»· και υπάρχουν περισσότερα τέτοια που βρίσκονται στις Γραφές. Αν λοιπόν η διάρκεια της ζωής δέχεται μείωση και αύξηση ανάλογα με τη διαφορά του τρόπου ζωής, με κανέναν τρόπο δεν έχουν καθοριστεί αμετάκλητα τα όριά της για τους ανθρώπους· διότι αυτό που είναι παγιωμένο πρέπει αναγκαστικά να παραμένει αμετακίνητο, επειδή πώς αλλιώς θα ήταν παγιωμένο;