Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 4:27

Πράγματι, μεγάλη μεταξύ των γυναικών είναι η Ελισάβετ, η οποία και τον Βαπτιστή Ιωάννη κυοφόρησε, και τον άπιστο Ζαχαρία ονείδισε. Και το ότι ο Ζαχαρίας υπήρξε άπιστος, επειδή θεώρησε την αδυναμία του σώματος πιο βέβαιη από την επαγγελία του Θεού, το άκουσες προηγουμένως από τον ευαγγελιστή Λουκά που λέει: «Εμφανίσθηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου, ιστάμενος στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος». Η οπτασία αποτελεί σύμβουλο της θεωρίας. Ο άγγελος στεκόταν στα δεξιά, επειδή επρόκειτο να γεννηθεί ένας δεξιός γόνος, ο οποίος θα κήρυττε τη δεξιά οδό της βασιλείας των ουρανών, σύμφωνα με το ρητό που λέει: «Ο Θεός γνωρίζει τις οδούς που βρίσκονται στα δεξιά· ενώ διεστραμμένες είναι αυτές που βρίσκονται στα αριστερά»· χωρίς να αναφέρεται σε κάποιον υλικό δρόμο, αλλά υποδηλώνοντας τον τρόπο της ζωής. «Εμφανίσθηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου, ιστάμενος στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος». Ας ακούσουν οι παρευρισκόμενοι και ας κατανοήσουν ότι οι άγγελοι παρίστανται στο θυσιαστήριο· και όπου υπάρχει παράσταση αγγέλων, εκεί κατασκηνώνει ο Θεός. Ο ιερέας Ζαχαρίας εκτελούσε την εφημερία του, παριστάμενος στη λειτουργία από ημέρα σε ημέρα· μη παραμένοντας διαρκώς, αλλά λειτουργώντας κατά την εφημερία του. Αντιθέτως, οι άγγελοι του Θεού που έχουν οριστεί στο θυσιαστήριο δεν εκτελούν εφημερία, αλλά νύχτα και ημέρα παρίστανται αδιάκοπα στο θυσιαστήριο.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΜΑ Πώς είναι στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή· και πώς εισέρχεται κανείς διά μέσου αυτής. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Και πάλι εδώ, το «στενό» και το «τεθλιμμένο» δεν δηλώνουν κάτι διαφορετικό, αλλά το «τεθλιμμένο» παριστάνει την επίταση της στενότητας· σε τέτοιο βαθμό έχει στενέψει η οδός, ώστε να θλίβεται, δηλαδή να πιέζεται ασφυκτικά από κάθε πλευρά ο οδοιπόρος, καθώς κάθε παρέκβαση είναι επικίνδυνη, είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά· όπως ακριβώς πάνω σε μια γέφυρα, όπου από παντού ο ποταμός που ρέει από κάτω υποδέχεται αυτόν που παρεκκλίνει. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ: «Κοντά στο μονοπάτι έθεσαν σκάνδαλα για μένα». Πρέπει λοιπόν, αυτός που προτίθεται να εισέλθει στη ζωή διά της στενής και τεθλιμμένης οδού, να προφυλάσσει τον εαυτό του από κάθε παρέκβαση και παρεκτροπή από τις εντολές του Κυρίου, εκπληρώνοντας το γεγραμμένο: «Μην παρεκκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά».

Περί ευλαβείας. Παραίνεση μ'. Αγαπητέ, πρόσεχε πάρα πολύ μην χάσεις την ευθεία οδό, για να πορευτείς σε οδούς σκότους· μήπως στα τελευταία σου βρεθείς διεστραμμένος και απέναντι στον Θεό και απέναντι στους ανθρώπους. Διότι αλίμονο, λέει, σε αυτούς που εγκαταλείπουν τις ευθείες οδούς, για να πορευτούν σε οδούς σκότους. Αλίμονο σε όσους ευφραίνονται με τα κακά και χαίρονται με την κακή διαστροφή· των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και καμπύλες οι τροχιές τους, ώστε να σε απομακρύνουν από την ευθεία οδό και να σε κάνουν ξένο προς τη δίκαιη σκέψη. Γι' αυτό λέει: διότι δεν πρόκειται να φτάσουν σε πολλά έτη ζωής· διότι, αν είχαν πορευτεί σε αγαθά μονοπάτια, θα έβρισκαν ομαλά τα μονοπάτια της δικαιοσύνης. Οι χρηστοί θα κατοικήσουν τη γη, ενώ οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν. Οι οδοί των ασεβών θα αφανιστούν από τη γη, και οι παράνομοι θα εκδιωχθούν από αυτήν. Είναι λοιπόν ανάγκη να βαδίζουμε στην ευθεία οδό, σύμφωνα με αυτόν που λέει: μην παρεκκλίνεις ούτε στα δεξιά, ούτε στα αριστερά. Απόστρεψε το πόδι σου από την κακή οδό· διότι τις οδούς που βρίσκονται στα δεξιά τις γνωρίζει ο Κύριος· γι' αυτό και είναι διεστραμμένες αυτές που βρίσκονται στα αριστερά.

Τίμα τον λοιπόν με όλη σου την ψυχή, για να σε αξιώσει της τιμής των Αγίων. Με τι όμως πρέπει να τον αποκτήσεις; Πρόσφερέ του χρυσάφι, ασήμι· εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον. Εάν όμως δεν έχεις τίποτα από αυτά, πρόσφερέ του άλλα, τα οποία είναι πολυτιμότερα από το χρυσάφι και το ασήμι: πίστη, αγάπη, εγκράτεια, υπομονή, μακροθυμία, ταπεινοφροσύνη. Απέχε από την καταλαλιά. Φύλαγε τα μάτια σου ώστε να μη βλέπουν ματαιότητες, και τα χέρια σου ώστε να μην πράττουν την αδικία. Απομάκρυνε τα πόδια σου από τον κακό δρόμο.

Αλλά να νήφεις, καθώς είναι γεγραμμένο, μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα, επειδή ο Εχθρός δεν παύει να πολεμά ημέρα και νύχτα, μήπως βρει τον νου σου να αργεί από τη μελέτη των εντολών του Θεού, και επισπείρει τα δικά του ζιζάνια, και κάνει τα έσχατα χειρότερα των πρώτων, οπότε, ενώ στερήθηκες τα επίγεια, ζημιωθείς και τα επουράνια. Διότι κανείς που έχει βάλει το χέρι του στο άροτρο και κοιτάζει προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία του Θεού. Κανείς στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Έχοντας εξέλθει λοιπόν από τον κόσμο και ακολουθώντας τον Χριστό, έτσι να τρέχεις για να κατακτήσεις τον σκοπό. Μην παρεκκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά, δηλαδή σε κανένα από τα προαναφερθέντα πάθη, για να μην πέσεις σε γκρεμό αμαρτίας και πεθάνεις κατά την ψυχή. Αλλά, τρέχοντας στη βασιλική οδό των εντολών του Θεού, βάδιζε ορθά προς την επουράνια βασιλεία, προσευχόμενος παράλληλα και για εμένα τον αμαρτωλό, ώστε και εγώ ο ανάξιος, γινόμενος συμμέτοχος των αγίων, να αξιωθώ μαζί με εσάς να απολαύσω τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Έτσι και στη θεία Γραφή αναφέρεται: «Γνωρίζει ο Κύριος αυτούς που είναι δικοί του», όχι επειδή αγνοεί αυτούς που δεν είναι, αλλά αυτό δηλώνει την ενεργό μέριμνα του Κυρίου. Και «απομακρυνθείτε από εμένα οι εργάτες της ανομίας, ποτέ δεν σας γνώρισα». Άραγε δεν τους γνώριζε θεωρητικά; Αλλά, επειδή δεν ήταν άξιοί του, αφαιρεί από αυτούς την έμπρακτη σχέση. Και σε άλλο σημείο: «Εσάς γνώρισα από όλα τα έθνη». Άραγε όλα τα υπόλοιπα έθνη και το σύνολο όλης της ανθρωπότητας έχουν παραλειφθεί από τη γνώση του, και δεν είναι μάλλον γνωστό από αυτόν ακόμη και το πλήθος των τριχών της κεφαλής κάθε ανθρώπου, τόσο εκείνων που τον υπηρετούν όσο και εκείνων που απειθούν σε αυτόν; Και «διότι ο Θεός γνωρίζει τους δρόμους που βρίσκονται στα δεξιά». Άραγε αγνοεί τους δρόμους στα αριστερά; Και πόσα τέτοια μπορούν να ειπωθούν για τη μία και την άλλη έννοια της γνώσης; 47. Το ίδιο ισχύει και για τον μονογενή Υιό του Θεού. Διότι, εφόσον λέει ότι «ο Πατέρας έχει δώσει την κρίση στον Υιό», απέδωσε ήδη στον Πατέρα τη γνώση και της θεωρίας και της πράξης. Διότι το ότι «κανείς δεν γνωρίζει την ημέρα παρά μόνο ο Πατέρας», ισχύει με δύο τρόπους: αφενός ότι γνωρίζει πότε έρχεται (διότι η ημέρα και η ώρα έρχεται σύμφωνα με τη δική του εξουσία), και αφετέρου ότι τη γνωρίζει εμπράκτως· διότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί από αυτόν, αφού η κρίση έχει παραδοθεί στον Μονογενή. Έτσι και στον μονογενή Υιό του Θεού, ο οποίος είναι Θεός και σε τίποτα δεν διαφέρει από τον Πατέρα, υπάρχει η ίδια ακριβώς γνώση. Διότι ο ίδιος τη γνωρίζει, και ο ίδιος την κατευθύνει και τη φέρει και την εκπληρώνει και κρίνει, και χωρίς αυτόν η ημέρα δεν έρχεται.

Αλλά, επειδή είναι εύκολο και απλό να στρέφεται η διάνοια περισσότερο προς τα φαύλα παρά προς τα αναγκαία, δεδομένου ότι ο ανθρώπινος λογισμός μας είναι ολισθηρός, και δεν κατευθύνει γρήγορα την ορμή του προς την ευθεία οδό του Κυρίου, αλλά κλίνει πότε προς τα δεξιά και πότε προς τα αριστερά, εκπληρώνοντας με δυσκολία αυτό που έχει ειπωθεί από τον Σολομώντα: «μην κλίνεις προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά», και καθώς πάλι η κακία περιστρέφεται με άλλον τρόπο γύρω από τους ίδιους λογισμούς και ωθεί τη σωφροσύνη μας να βαδίσει πάλι σε άλλους δρόμους, ας διασφαλίσουμε λοιπόν μήπως το να εγκωμιάσουμε υπερβολικά την Παρθένο γίνει για κάποιον ένα άλλο πρόσκομμα φαντασίας και πλάνης. 23. Διότι εκείνοι που βλασφημούν εις βάρος του Υιού, όπως έχω ήδη προαναφέρει, επιδίωξαν να τον αποξενώσουν ως προς τη φύση από τη θεότητα του Πατρός· ενώ άλλοι πάλι, έχοντας διαφορετικό φρόνημα, παρακινούμενοι δήθεν να τον τιμήσουν περισσότερο, είπαν ότι ο ίδιος είναι Πατέρας, και ο ίδιος Υιός, και το ίδιο Άγιο Πνεύμα· και για τις δύο αυτές πλευρές η πληγή είναι ανίατη. Έτσι και σχετικά με αυτήν την αγία και μακαρία Αειπάρθενο, ορισμένοι τόλμησαν να την εξυβρίσουν, ισχυριζόμενοι ότι δήθεν συνευρέθηκε σαρκικά μετά από εκείνη τη μέγιστη και άχραντη οικονομία της ένσαρκης παρουσίας του Κυρίου. Και αυτό είναι το πιο ασεβές από κάθε άλλη μοχθηρία.

ΛΔʹ. Γενικότερα μας είναι γνωστό το εξής: ότι, όπως ακριβώς δεν είναι ασφαλές για όσους βαδίζουν πάνω σε μετέωρο και ψηλό σχοινί να αποκλίνουν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ούτε είναι ακίνδυνη η παραμικρή κλίση, έστω κι αν φαίνεται μικρή, αλλά η ασφάλειά τους εξασφαλίζεται μόνο με την ισορροπία· έτσι και στα ζητήματα αυτά, προς οποιαδήποτε κατεύθυνση κι αν γείρει κανείς, είτε από κακία είτε από αμάθεια, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να υποστεί την πτώση της αμαρτίας τόσο ο ίδιος όσο και εκείνοι που καθοδηγούνται από αυτόν. Αντίθετα, πρέπει να πορευόμαστε πραγματικά τη βασιλική οδό και να είμαστε προσεκτικοί, χωρίς να αποκλίνουμε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, όπως λένε οι Παροιμίες. Αυτή είναι λοιπόν η κατάσταση σχετικά με τα δικά μας πάθη, και τόσο μεγάλο είναι εδώ το έργο για τον καλό ποιμένα, ο οποίος πρόκειται να γνωρίσει με ουσιαστική επίγνωση τις ψυχές του ποιμνίου του και να τις καθοδηγήσει σύμφωνα με τους κανόνες της ποιμαντικής, της ορθής δηλαδή και δίκαιης, η οποία είναι αντάξια του αληθινού μας Ποιμένα.

Ο ζήλος χωρίς λογική και γνώση είναι ασυγκράτητος, και ο πλους της πίστεως ακυβέρνητος. ΣΤʹ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, αδελφοί, ας μην είμαστε νωθροί προς το αγαθό, αλλά ας φλεγόμαστε από το Πνεύμα, μήπως σιγά-σιγά αποκοιμηθούμε τον ύπνο του θανάτου, ή, ενώ εμείς κοιμόμαστε, σπείρει ο εχθρός τα πονηρά σπέρματα· διότι η νωθρότητα είναι σύζυγος του ύπνου· ούτε πάλι να είμαστε υπερβολικά φλογεροί με αλογιστία και φιλαυτία, για να μην εκτραπούμε και βγούμε έξω από τη βασιλική οδό. Διότι σφάλλουμε οπωσδήποτε σε ένα από τα δύο: είτε χρειαζόμαστε κεντρίσματα εξαιτίας της νωθρότητας, είτε κατακρημνιζόμαστε εξαιτίας της υπερβολικής θερμότητας. Λαμβάνοντας όμως από αμφότερα ό,τι είναι χρήσιμο, από τη μεν πρώτη την πραότητα, από τη δε δεύτερη τον ζήλο, ας αποφύγουμε ό,τι είναι βλαβερό και στα δύο: από τη μεν πρώτη τον όκνο, από τη δε δεύτερη το θράσος· ώστε ούτε εξαιτίας της ελλείψεως να μείνουμε άκαρποι, ούτε εξαιτίας της υπερβολής να κινδυνεύσουμε. Διότι είναι εξίσου άχρηστα και η άπρακτη νωθρότητα και η απαίδευτη θερμότητα (ο άμετρος ζήλος)· η μεν πρώτη επειδή δεν πλησιάζει το αγαθό, η δε δεύτερη επειδή το ξεπερνά και προσπαθεί να κάνει κάτι πιο δεξιό από το ίδιο το δεξιό. Αυτό ακριβώς γνωρίζοντας καλά και ο θείος Σολομών λέει: «Μην παρεκκλίνεις προς τα δεξιά, ούτε προς τα αριστερά»· ώστε να μην πέσεις μέσα από τα αντίθετα άκρα στο ίδιο κακό, την αμαρτία. Καίτοι βέβαια επαινεί αυτό που από τη φύση του είναι δεξιό, διότι λέει: «Τις οδούς που βρίσκονται στα δεξιά τις γνωρίζει ο Θεός· ενώ διεστραμμένες είναι αυτές από τα αριστερά». Πώς, λοιπόν, επαινεί το δεξιό, και πάλι αποτρέπει από το δεξιό;

[ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ] ΚΑΤΑ ΑΡΕΙΟΥ ΚΑΙ ΣΑΒΕΛΛΙΟΥ «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό», έλεγε πριν από λίγο ο ψαλμωδός. Αυτόν τον αγαθό Λόγο του Θεού, οι μεν οπαδοί του Αρείου και του Αχιλλίου, εκφέροντας την πλέον ασεβή φωνή, τόλμησαν να τον ανακηρύξουν κτίσμα και δημιούργημα, και πολλούς παρέσυραν στη δική τους πλάνη· οι δε οπαδοί του Σαβελλίου, έχοντας τα αντίθετα φρονήματα από αυτούς, προσπαθούν μεν να αναιρέσουν την υπόσταση του Υιού, και νομίζοντας ότι τιμούν τον ίδιο τον Πατέρα, ο οποίος είναι ένας, με δύο ονόματα, τον προσαγορεύουν «Υιοπάτορα». Και οι δύο αυτές δοξασίες έχουν στηθεί σαν δύο παγίδες από τους προαναφερθέντες. Διέρχεται όμως ανάμεσά τους μια μέση οδός, στενή και τεθλιμμένη, η οποία οδηγεί στη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Πολλοί από τους ανθρώπους, παρεκκλίνοντας από αυτήν, γίνονται θήραμα της άλλης πλάνης· εσύ όμως μου φαίνεται ότι, επειδή φοβάσαι τις πτώσεις και στις δύο αυτές περιπτώσεις, αποφεύγεις την ίδια την οδό της αλήθειας, νομίζοντας ότι δεν πρέπει να αρθρώνεις λόγο περί του Θεού. Πρόσεξε λοιπόν μήπως, από φόβο για την πλάνη των δύο αυτών άκρων, επωμιστείς την τιμωρία της ασέβειας. Ο ίδιος ο Σωτήρας, στεκούμενος μπροστά από την αληθινή οδό, φωνάζει λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια»· μην παρεκκλίνεις στα δεξιά ή στα αριστερά, ώστε να μην περιπέσεις σε καμία από αυτές. Και πάλι: «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων· εκείνος που δεν εισέρχεται δι' εμού, αλλά ανεβαίνει από αλλού, είναι κλέφτης και ληστής, ο οποίος, αφού πιαστεί στην παγίδα, θα καταστραφεί».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΜΕΣΙΟ 1358. Επειδή η γενναιοδωρία είναι το μέσον μεταξύ της σπατάλης και της φιλαργυρίας, η μεγαλοψυχία μεταξύ της υπερηφάνειας και της μικροψυχίας, και η ευσέβεια μεταξύ της δεισιδαιμονίας και της ασέβειας, γι’ αυτό και σοφοί άνδρες, ορίζοντας ότι οι κακίες βρίσκονται πολύ κοντά στις αρετές, απέδωσαν στις αρετές τη μέση θέση. Και σε εμένα άριστη φαίνεται η κατεξοχήν μέση οδός προς όλες τις αρετές. Αυτό, λοιπόν, είναι εκείνο που θέλησες να μάθεις: «Μην παρεκκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά». Να πορεύεσαι τη βασιλική οδό. Διότι, καθώς οι παρεκκλίσεις από τις αρετές καταλήγουν σε κακίες —κάποιος, λόγου χάρη, θέλοντας πολλές φορές να είναι οικονόμος, περιέπεσε στη φιλαργυρία, ή, θέλοντας να είναι φιλότιμος, περιέπεσε στη σπατάλη—, εύλογα όρισαν ότι η μέση οδός δεν είναι μόνο η καλύτερη, αλλά και η πλέον βασιλική.

Διότι, εάν τυχόν νομίσει ότι μπορεί να στρέψει την προσοχή του αλλού, ακόμη και αν το πόδι πατάει σταθερά, το μάτι, ζαλισμένο από το βάθος, τα κατακρημνίζει όλα. Απεναντίας, πρέπει να προσέχει τον εαυτό του και το βάδισμά του· γι' αυτό λέγει, ούτε δεξιά, ούτε αριστερά. Μεγάλος είναι ο βυθός της κακίας, μεγάλοι οι κρημνοί, πολύ σκοτάδι υπάρχει προς τα κάτω. Στη στενή οδό ας έχουμε στραμμένη την προσοχή μας με φόβο, με τρόμο ας περιπατούμε.

Ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά αστειευόμενος· δεν ψεύδομαι. Διότι, όπως ακριβώς στον ιππόδρομο τα μάτια όλων είναι προσηλωμένα στον μαππάριο, αφού έχει στηθεί το σήμαντρο, περιμένοντας να δοθεί το άνοιγμα σύμφωνα με τη βούλησή του· κατά παρόμοιο τρόπο και όσοι συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος για την εκκλησιαστική σύναξη, όταν ο διάκονος πρόκειται να ανοίξει το τετράθυρο του Ευαγγελίου, όλοι προσηλώνουμε το βλέμμα μας σε αυτόν τηρώντας ησυχία, και όταν εκείνος αρχίσει τον δρόμο της ανάγνωσης, αμέσως εμείς σηκωνόμαστε όρθιοι αναφωνώντας: «Δόξα σοι, Κύριε». Ανέβα στο άρμα, κυνήγησε, τρέξε στον αγώνα, καθύποταξε, εκδίωξε, απότρεψε, πιάσε, και κάνε με το στόμα σου την καλή ομολογία, τρέξε εναντίον του αντιπάλου· διότι αυτός που πορεύεται με ακεραιότητα, πορεύεται με ασφάλεια. Καθύποταξέ τον όπως ο Δαβίδ τον Γολιάθ, εκδίωξέ τον όπως ο Ελισσαίος τον Γιεζή, πιάσε τον όπως ο Ηλίας τον Αχαάβ στον αμπελώνα του Ναβουθαί, ρίξε τον στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· πρόσεχε τον εαυτό σου. Διότι λέγει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη». Βάσταξε τα πάντα· διότι λέγει: «Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε». Έχοντας ανηφορικό δρόμο να διανύσεις, φυλάξου, «μήπως σκοντάψεις το πόδι σου πάνω σε πέτρα»· μην επιστρέφεις προς τα πίσω, φέρνοντας στο νου σου τη γυναίκα του Λωτ. Κράτα τη μέση οδό της δικαιοσύνης, μην παρεκκλίνεις ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.

Περί του να μην περιφρονεί κανείς την παιδαγωγία του Κυρίου· διότι, όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Και, μακάριος ο άνθρωπος που θα βρει τη σοφία. Περί του να μην παρασύρεσαι, αλλά να τηρείς την ορθή βουλή και τη σύνεση, ώστε να υπάρξει ίαση στη σάρκα σου. Περί του να μην αποφεύγεις να ευεργετείς τον ενδεή, όταν το χέρι σου έχει τη δύναμη να βοηθήσει. Και, μην απεργάζεσαι κακά εναντίον του φίλου σου, διότι κάθε παράνομος είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου. Διότι, ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Και περί του να ακούει κανείς την παιδαγωγία του πατέρα. Περί του, Υιέ, πρόσεχε τα λόγια μου και με κάθε επαγρύπνηση φύλαγε την καρδιά σου, και ο Κύριος θα κάνει ευθείες τις πορείες σου. Περί του να μη δίνεις προσοχή σε φαύλη γυναίκα· διότι, δεν βαδίζει στους δρόμους της ζωής, κράτησε μακριά από αυτήν την συναναστροφή σου.

Σε τρεις γενικότατες καταστάσεις διαβίωσης περιλαμβάνεται ολόκληρη η μοναχική πολιτεία: είτε στην ασκητική αναχώρηση και μόνωση· είτε στο να ησυχάζει κανείς μαζί με έναν ή το πολύ δύο άλλους· είτε στο να εγκαταβιώνει με υπομονή σε κοινόβιο. «Μην παρεκκλίνεις», λέει ο Εκκλησιαστής, «στα δεξιά ή στα αριστερά», αλλά να πορεύεσαι τη βασιλική οδό· διότι η μεσαία από τις προαναφερθείσες καταστάσεις έχει αποδειχθεί κατάλληλη για πολλούς. Διότι, για αυτόν που είναι μόνος, αλίμονο, λέει (η Γραφή), επειδή εάν πέσει σε ακηδία, ή ύπνο (πνευματικό), ή ραθυμία, ή απόγνωση, δεν υπάρχει άνθρωπος να τον σηκώσει. Ενώ «όπου είναι συναγμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους», έχει πει ο Κύριος. Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος μοναχός, που διαφύλαξε άσβεστη τη θέρμη του και, μέχρι την έξοδό του (από τη ζωή), δεν σταμάτησε καθημερινά να προσθέτει πυρ στο πυρ, θέρμη στη θέρμη, σπουδή στη σπουδή και πόθο στον πόθο;

Έτσι, λοιπόν, κάθε γένος, σαν σε κάποιες πόλεις ή χωριά ή αρχαίες πατρίδες, κατοικεί στα μέρη της θάλασσας που του έχουν οριστεί. ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. —Περί αγαθής και πονηρής οδού· και ότι πρέπει να αποφεύγουμε τα διεφθαρμένα πράγματα και τις διεφθαρμένες οδούς, και να πορευόμαστε την ευθεία οδό. «Εάν υπάρχει κάτι άνομο στο χέρι σου, απομάκρυνέ το από κοντά σου. Έτσι θα λάμψει το πρόσωπό σου, σαν καθαρό νερό.» «Όσοι από τους θνητούς λησμονούν τη δίκαιη οδό, εξασθένησαν.» «Αρχή της αγαθής οδού είναι να πράττει κανείς τα δίκαια. Και αυτά είναι πιο δεκτά από τον Θεό παρά το αίμα των θυσιών.» «Τις οδούς που βρίσκονται στα δεξιά τις γνωρίζει ο Κύριος· ενώ διεστραμμένες είναι εκείνες που βρίσκονται στα αριστερά.» «Εκείνος που διαστρέφει τις οδούς του θα ατιμαστεί.» «Προς τους διεστραμμένους ο Θεός θα στείλει διεστραμμένες οδούς.» «Αγκάθια και παγίδες υπάρχουν στις διεστραμμένες οδούς· ενώ εκείνος που προφυλάσσει την ψυχή του, θα μείνει μακριά από αυτές.» «Εκείνος που πορεύεται δίκαια, θα βοηθηθεί.» «Οι οδοί των δικαίων λάμπουν σαν το φως, προπορεύονται και φωτίζουν μέχρι να σταθεροποιηθεί η ημέρα.» «Υπάρχει οδός που φαίνεται ορθή στους ανθρώπους, αλλά το τέλος της φτάνει στον πυθμένα του άδη.» «Αν πορεύονταν σε αγαθά μονοπάτια, θα έβρισκαν ομαλά τα μονοπάτια των δικαίων.» «Τα μονοπάτια της ζωής απομακρύνονται από τα κακά.» «Κάνε ορθά τα βήματα για τα πόδια σου· μην παρεκκλίνεις ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.» «

Ο Λόγος του Θεού είναι οδός για εκείνους που τρέχουν καλά και δυναμικά το στάδιο της αρετής μέσω της πρακτικής και δεν αποκλίνουν ούτε δεξιά εξαιτίας της κενοδοξίας ούτε αριστερά εξαιτίας της ροπής προς τα πάθη, κατευθύνοντας τα βήματά τους σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Επειδή ακριβώς δεν το φύλαξε αυτό μέχρι τέλους ο Ασά, ο βασιλιάς του Ιούδα, αναφέρεται ότι στα γηρατειά του αρρώστησε στα πόδια, καθώς ασθένησε ως προς τον δρόμο του κατά Θεόν βίου. ΞΘ΄. Ο Λόγος του Θεού λέγεται θύρα, επειδή εισάγει στη γνώση εκείνους που έχουν διανύσει καλώς ολόκληρη την οδό των αρετών μέσα από τον άμεμπτο δρόμο της πράξης, και ως φως τούς αποκαλύπτει τους ολόφωτους θησαυρούς της σοφίας. Διότι ο ίδιος είναι και οδός και θύρα και κλείδα και βασιλεία: οδός μεν ως οδηγός, κλείδα δε επειδή ανοίγει τα θεία στους άξιους και ανοίγεται, θύρα δε ως εισαγωγέας, και βασιλεία επειδή κληρονομείται και διεισδύει κατά μέθεξη μέσα σε όλους. Ο΄. Ο Κύριος λέγεται φως, ζωή, ανάσταση και αλήθεια: φως μεν, και ως λαμπρότητα των ψυχών και ως διώκτης του σκότους της άγνοιας, και επειδή φωτίζει τον νου προς την κατανόηση των απόρρητων και αποκαλύπτει τα μυστήρια που είναι ορατά μόνο στους καθαρούς· ζωή δε, επειδή παρέχει στα θεία την κίνηση που αρμόζει στις ψυχές οι οποίες αγαπούν τον Κύριο· ανάσταση δε, επειδή ανασταίνει τον νου από τη νεκρή προσκόλληση στα υλικά, διατηρώντας τον καθαρό από κάθε είδους φθορά και νεκρότητα· και αλήθεια, επειδή δωρίζει στους άξιους την αμετάβλητη έξη των αγαθών. ΟΑ΄.

Αλλά βέβαια, εσύ που γνωρίζεις να κινείς τον ένθεο έρωτα των νέων φίλων και να προβάλλεις την κατάλληλη στιγμή το άνθος της φιλίας, προθυμοποιήσου να με συνοδεύσεις ακόμη, καθώς ακολουθώ την οδό της αληθείας. Ο Άρειος, το αιγυπτιακό κακό, κατέτεμνε τη μία φύση της Τριάδος σε τρεις φύσεις, χωρίς να αρνείται τις τρεις υποστάσεις. Ο Σαβέλλιος, αντιθέτως, το πολύμορφο και πολυμήχανο θηρίο από τη Λιβύη, συνέθλιβε τις τρεις υποστάσεις σε μία υπόσταση, αλλά δεν χώριζε τη φύση σε διαφορετικές φύσεις. Έτσι, λαμβάνοντας διαμετρικά αντίθετες θέσεις γύρω από τη θεολογία, οι τρισάθλιοι έγιναν αρχηγοί και αρχιτέκτονες ανεκδιήγητων κακών για το ποίμνιο του Χριστού. Η δε αληθινά βασίλισσα και νύμφη του Χριστού Εκκλησία, αποφεύγοντας τη διαμετρικά αντίθετη κακόνοια των ασεβών και έχοντας ως διαρκές μέλημα το παράγγελμα του Νυμφίου να μην παρεκκλίνει ούτε δεξιά ούτε αριστερά, εξόρισε από το δικό της φρόνημα τόσο τη μία υπόσταση του Σαβελλίου όσο και τις τρεις φύσεις του Αρείου, και ανακήρυξε θεοπρεπώς μία φύση της Θεότητος, άτμητη και αδιαίρετη, και τρεις υποστάσεις, ασύγχυτες και αμετάβλητες.

Σας υπενθυμίζω να μην εξαντλείστε ως προς την εστίαση, επεκτεινόμενοι περισσότερο από το ορισμένο μέτρο που σας έδωσα· διότι, όπως λέει, «Μην παρεκκλίνεις προς τα δεξιά, ούτε προς τα αριστερά· αλλά πορεύσου τη βασιλική οδό». Διότι τα έργα είναι βαρύτατα· σε όσους όμως δεν υπάρχει και η εγκράτεια, είναι μάλλον ωφέλιμο. Να προσέχετε τα καθήκοντά σας σε όλα με μεγαλύτερη σπουδή· και να προσεύχεστε να καταπεμφθεί σε εμάς το έλεος του Θεού, τόσο απέναντι στους αόρατους όσο και στους ορατούς εχθρούς, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.