Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 4:6

Εσείς όμως μου φαίνεται ότι, έχοντας εγκαταλείψει τη φροντίδα της αρετής και έχοντας λησμονήσει τη μέριμνα για την ψυχή, έχετε μεταθέσει όλη σας την προσοχή στον συρφετό του μαμμωνά και στην ασχολία των εμπορικών καταστημάτων· άλλοι μεν κάνοντας οι ίδιοι συναλλαγές, άλλοι δε χάσκοντας μπροστά στα ξένα αγαθά και παρατηρώντας εκείνους που φιλονικούν για τα εμπορεύματα, πώς μειώνουν τις τιμές ο ένας του άλλου. Αλλά μεταθέστε, σας παρακαλώ, τον πόθο σας προς την Εκκλησία· εγκαταλείψτε τη φιλαργυρία, την αγοραία, τη μαινάδα. Αποστραφείτε την ως άκοσμη εταίρα που προσγελά στο πλήθος, στολιζόμενη με ξένα υλικά και με τα χρώματα του φαρμακοπώλη. Αγαπήστε τούτη τη θεία και σώφρονα, που είναι ντυμένη κοσμίως, η οποία βλέπει σεμνά και χωρίς περισπασμούς. Διότι έτσι λέει ο Σολομών στο βιβλίο των Παροιμιών: «Μην την εγκαταλείψεις, και θα σε υποστηρίξει. Αγάπησέ την, και θα σε προστατεύσει». Μην προσπεράσεις με περιφρόνηση, ούτε να θεωρήσεις ευτελή όσα προσφέρονται από εμάς πάνω σε τούτη την τράπεζα, για τον λόγο ότι μπορείς να τα αποκτήσεις δωρεάν· αλλά αντίθετα, να τα επιθυμήσεις ακόμη περισσότερο, διότι δεν καθόμαστε ως έμποροι μετακινώντας ζυγό ή ζυγαριά· ένα μόνο κέρδος αναζητούμε, τη σωτηρία του μαθητή.

Και θέλοντας να μας οικειώσει με αυτήν: «Πες», λέει, «ότι η σοφία είναι αδελφή σου»· και πάλι: «Αγάπησέ την, και θα σε διαφυλάξει». Έπειτα, φανερώνοντας τον κοινωφελή της χαρακτήρα, και ότι η ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν προσφέρεται εξίσου σε όλους: «Έσφαξε», λέει, «τα σφάγιά της»· δηλαδή, ετοίμασε στερεά τροφή για εκείνους που έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής τους λόγω της έξης. Ανέμειξε στον κρατήρα το κρασί της, αυτό που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου. Ονομάζει δε κρατήρα την κοινή και πάνδημη συμμετοχή στα αγαθά, από όπου επιτρέπεται σε όλους ισότιμα να αντλούν ό,τι είναι εφικτό και σύμμετρο για τον καθένα. Και ετοίμασε την τράπεζά της. Όλα τα διατυπώνει με παραστατικότητα, φανερώνοντάς μας τα πνευματικά νοήματα μέσα από τα σωματικά.

Διότι, λέει, αγάπησέ την, για να σε αγκαλιάσει· και πάλι ο Εκκλησιαστής αναφέρει: «Καιρός για εναγκαλισμό, και καιρός απομακρύνσεως από τον εναγκαλισμό». Διότι τα μεν σώματα μολύνονται με τις ακάθαρτες περιπτύξεις· η ψυχή όμως, μέσα από την περίπτυξη της σοφίας, ενωνόμενη καθ' ολοκληρίαν μαζί της, γεμίζει από αγιασμό και καθαρότητα. Έτσι, λοιπόν, χαρίζει πνευματική αίσθηση στον νέο. Και πώς δημιουργεί την ορθή σκέψη; Όταν λέει: «Δεν θα ωφελήσουν τα υπάρχοντα κατά την κακή ημέρα». Διότι θέτει στην καρδιά σου την ενθύμηση για εκείνη την ημέρα, κατά την οποία το πλήθος των χρημάτων δεν θα σε βοηθήσει, ούτε θα σε λυτρώσει από την αιώνια κόλαση. Ή όταν λέει: «Οι άκακοι θα κληρονομήσουν τη γη»· εκείνη τη γη, της οποίας κληρονόμοι είναι και οι πράοι, σύμφωνα και με τον Ψαλμωδό που λέει: «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη»· αλλά και σύμφωνα με τον μακαρισμό του Κυρίου: «Μακάριοι, λέει, οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· και πάλι: «Οι σοφοί θα κληρονομήσουν δόξα».

Και εάν δεν κατανοείς τα Άσματα, έλα στις Παροιμίες, και μεθοδικά και βαθμιαία ανέβα προς εκείνα. Η σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της (ο λόγος αναφέρεται σε αυτήν σαν να είναι γυναίκα) και απέστειλε τους δούλους της. Και πάλι αλλού λέει: ερωτεύσου την και θα σε διαφυλάξει. Δεν πρόκειται για έρωτα γυναίκας, αλλά για έρωτα της σοφίας, η οποία εξορίζει τον σαρκικό έρωτα. Διότι όπου αποκτάται η σοφία, εκεί εξορίζεται και ο έρωτας. Επειδή τα πάθη δεν συνάδουν με τη σοφία, αλλά τα νοήματα είναι σοφά. Έγιναν ίπποι θηλυμανείς, άλογη είναι η ορμή. Εάν λοιπόν στα Άσματα ακούσεις τα όσα λέγονται περί νυμφίου και νύμφης, μην πέσεις χαμηλά στη γη, ούτε να τα ακούς εμπαθώς, αλλά μέσα από τα απαθή να μεταβάλλεις τα πάθη σου.

Και ελέγχοντας σε αυτόν τον λόγο την προσκόλληση των ανθρώπων στα φαινόμενα και αποκαλώντας μάταιο καθετί το ασταθές και παροδικό, εκεί όπου αναφέρει ότι «Καθετί που έρχεται είναι ματαιότητα», ανυψώνει την επιθυμητική ορμή της ψυχής μας πάνω από καθετί που γίνεται αντιληπτό μέσω των αισθήσεων, κατευθύνοντάς την προς το αόρατο κάλλος. Και έτσι, αφού καθάρισε την καρδιά από την προσκόλληση στα ορατά, τότε μέσω του Άσματος των Ασμάτων μυσταγωγεί τη διάνοια εντός των θείων αδύτων. Σε αυτά, το μεν εξωτερικό περίβλημα είναι μια επιθαλάμια σύνθεση, ενώ το βαθύτερο νόημα είναι η ανάκραση της ανθρώπινης ψυχής με το θείο. Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός που στις Παροιμίες ονομάζεται «υιός», εδώ αποκαλείται «νύμφη», και η σοφία μετατίθεται στη θέση του νυμφίου, ώστε να μνηστευθεί ο άνθρωπος με τον Θεό, γινόμενος αγνή παρθένος από νυμφίος, και, αφού προσκολληθεί στον Κύριο, να γίνει ένα πνεύμα μαζί Του μέσω της ανάκρασης με το άφθαρτο και απαθές, μεταβαλλόμενος σε καθαρό νου αντί για βαριά σάρκα. Επειδή, λοιπόν, αυτή που ομιλεί είναι η σοφία, αγάπησέ την όσο μπορείς, με όλη σου την καρδιά και τη δύναμη, επιθύμησέ την όσο μπορείς να τη χωρέσεις. Προσθέτω δε με θάρρος στα λόγια αυτά και το «ερωτεύσου»· διότι αυτό το πάθος είναι ακατηγόρητο και απαθές όταν αφορά τα ασώματα, όπως ακριβώς αναφέρει η σοφία στις Παροιμίες, νομοθετώντας τον έρωτα για το θείο κάλλος.

Άκουσε τον Παύλο, τον καλό νυμφοστόλο, με ποια αγαθά πλουτίζουν όσοι σε καθετί συνιστούν τους εαυτούς τους, για τα οποία, αφού είπε πολλά και μεγάλα, αναφέρει: «και με αγνότητα». Και πάλι, όσα απαριθμεί αλλού μεταξύ των καρπών του Πνεύματος, όλα αυτά είναι δώρα αυτού του γάμου. Και αν κάποιος αποφασίσει να υπακούσει στον Σολομώντα και να λάβει την αληθινή σοφία ως σύνοικο και κοινωνό του βίου του, για την οποία λέει: «Αγάπησέ την, και θα σε προστατεύσει, τίμησέ την, για να σε αγκαλιάσει», θα προετοιμαστεί επάξια για αυτήν την επιθυμία, συνεορτάζοντας με καθαρή στολή μαζί με εκείνους που ευφραίνονται σε αυτόν τον γάμο, ώστε να μην αποβληθεί, αξιώνοντας μεν να συμμετάσχει στη γιορτή, χωρίς όμως να φορά το ένδυμα του γάμου. Είναι δε προφανές ότι ο λόγος αυτός ισχύει από κοινού και για τους άνδρες και για τις γυναίκες, όσον αφορά τον ζήλο για έναν τέτοιο γάμο· διότι, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος, «δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ», «αλλά τα πάντα και εν πάσι είναι ο Χριστός». Εύλογα, συνεπώς, εκείνος που αγάπησε τη σοφία έχει ένθεο τον σκοπό της επιθυμίας του, ο οποίος είναι η αληθινή σοφία, και η ψυχή που έχει προσκολληθεί στον άφθαρτο Νυμφίο κατέχεται από τον έρωτα της αληθινής σοφίας, η οποία είναι ο Θεός.

Ιππολύτου (;) «Ορθά» βλέπει εκείνος που έχει απαθείς λογισμούς και αληθινά δόγματα, εκείνος που δεν παρασύρεται από τις εξωτερικές φαντασίες. Όταν λέει «τα μάτια σου ας βλέπουν ορθά», υποδηλώνει την όραση της ψυχής, και όταν προτρέπει «φάε μέλι, γιε μου, για να γλυκαθεί ο λάρυγγάς σου», με το μέλι εννοεί μεταφορικά τη θεία διδασκαλία, η οποία καταρτίζει την πνευματική γνώση της ψυχής. Αλλά και η σοφία αγγίζει την ψυχή· διότι λέει, «αγάπησέ την, για να σε περιβάλει». Η δε ψυχή, όταν ενωθεί με τη σοφία μέσω αυτού του εναγκαλισμού, γεμίζει με αγιασμό και καθαρότητα. Ακόμη δε, η όσφρηση της ψυχής αντιλαμβάνεται τα μύρα του Χριστού.

Ο στρατός τους αποβλέπει στον φόνο της ψυχής. Ιππολύτου: Ορθά βλέπει εκείνος που έχει απαθείς λογισμούς και αληθινά δόγματα. Εκείνος που δεν έχει ταραχθεί από τις εξωτερικές φαντασίες. Όταν λέει «οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ορθά», φανερώνει την όραση της ψυχής, και όταν προτρέπει: «φάε μέλι, γιε μου, για να γλυκαθεί ο φάρυγγάς σου», με τη λέξη μέλι εννοεί μεταφορικά τη θεία διδασκαλία, η οποία καταρτίζει την πνευματική γνώση της ψυχής, αλλά και η σοφία αγγίζει την ψυχή. Διότι λέει: «αγάπησέ την, για να σε αγκαλιάσει». Και η ψυχή, όταν ενωθεί με τη σοφία μέσω αυτού του εναγκαλισμού, γεμίζει από αγιασμό και καθαρότητα.

«Ερωτεύσου την.» [cod. f. 21 a.] Επειδή και οι έρωτες παρέρχονται, ερωτεύσου την, λέει, με έρωτα αθάνατο, ώστε να σε διαφυλάξει αλώβητο· διότι δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί κάτι το σπουδαίο χωρίς θερμή επιθυμία. «Αποδέξου τους λόγους μου.» — Για να πληθύνουν οι οδοί της ζωής σου. [cod. f. 21 b.] Διότι είναι ανώφελο το να ακούει κανείς εάν δεν έχει αποδεχθεί τον λόγο· και «πολλές οδοί» είναι οι αρετές, οι οποίες οδηγούν σε μία οδό, σε Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός»· ή όπως θα έλεγε κανείς: Όλα θα σου είναι εύκολα, ευχερή και βατά· ώστε από όπου κι αν θελήσεις να πορευτείς, είτε μέσα από τον πλούτο είτε μέσα από την πενία, είτε μέσα από τη δόξα και την ατιμία. Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος είναι ατρόμητος ή εάν λάμβανε φτερά από τη φύση, δεν θα δίσταζε μπροστά σε καμία οδό, έστω κι αν είναι τραχιά, έστω κι αν είναι έρημη, έστω κι αν παραμονεύει κάποιος ληστής ή διαρρήκτης, έτσι και εκείνος που έχει ελαφρυνθεί και ανυψωθεί με το φτερό της σοφίας, θα μπορέσει με ευκολία να περιέλθει τα πάντα.

Ο ενάρετος έχει λίγες ανάγκες, αποτελώντας το μεθόριο μεταξύ αθάνατης και θνητής φύσης, έχοντας από τη μία ανάγκες εξαιτίας του θνητού σώματος, και από την άλλη έχοντας ελάχιστες ανάγκες εξαιτίας της ψυχής που επιθυμεί την αθανασία. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. — Περί των μαθητευομένων· και ότι πρέπει αυτοί να προσέρχονται στη μάθηση επιμελώς και προθύμως, και να μην αποφεύγουν τον κόπο της διδασκαλίας, αλλά να ρωτούν και να μαθαίνουν από εκείνους που γνωρίζουν. «Ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν.» «Υιέ μου, ας μη σε κυριεύσει κακή βουλή, η οποία εγκαταλείπει τη διδασκαλία των νεανικών χρόνων.» «Στον ανόητο που θα ρωτήσει για τη σοφία, αυτό θα του καταλογιστεί ως σοφία.» «Λάβετε παιδεία, και όχι ασήμι, και γνώση παρά δοκιμασμένο χρυσάφι.» «Απόκτησε σοφία, απόκτησε σύνεση· μην ξεχνάς, για να δώσει στο κεφάλι σου στεφάνι χαρίτων.» «Ποθήστε, και θα παιδαγωγηθείτε.» «Υιέ μου, δώσε την καρδιά σου στην παιδεία.» «Τέκνο μου, στα νιάτα σου επίλεξε την παιδεία, και όπως αυτός που οργώνει και σπέρνει πλησίασέ την, και περίμενε τον καλό καρπό της. Διότι κατά την καλλιέργειά της λίγο θα κοπιάσεις, και γρήγορα θα γευτείς τα γεννήματά της. Πόσο τραχιά είναι η σοφία για τον απαίδευτο, και ο άμυαλος δεν θα παραμείνει σε αυτήν. Ιχνηλάτησέ την, και θα σου γίνει γνωστή, και αφού την κατακτήσεις, μην την αφήσεις. Διότι στο τέλος θα βρεις την ανάπαυση που προσφέρει, και θα μετατραπεί για σένα σε χαρά.»

«Διότι είναι προτιμότερο να εμπορεύεται κανείς αυτήν, παρά θησαυρούς από χρυσό και ασήμι. Είναι δε πολυτιμότερη από τους πολυτελείς λίθους· κανένα πονηρό δεν μπορεί να της αντισταθεί· και κανένα πολύτιμο πράγμα δεν είναι αντάξιό της.» «Τα γεννήματα της φρονήσεως είναι προτιμότερα από το ασήμι.» «Οι οδοί της είναι οδοί καλές, και όλα τα μονοπάτια της βρίσκονται μέσα στην ειρήνη. Είναι δέντρο ζωής για όλους όσοι την κρατούν γερά.» «Απόκτησε σοφία, απόκτησε σύνεση· μην την ξεχάσεις, για να δώσει στο κεφάλι σου στεφάνι χαρίτων.» «Λάβετε την παιδεία και όχι το ασήμι, και τη γνώση περισσότερο από το δοκιμασμένο χρυσάφι. Διότι η σοφία είναι ανώτερη από τους πολυτελείς λίθους· και κανένα πολύτιμο πράγμα δεν είναι αντάξιό της.» «Γιε μου, εάν γίνεις σοφός για τον εαυτό σου, θα είσαι και για τον πλησίον σου.» «Περπατώ σε οδούς δικαιοσύνης και κινούμαι ανάμεσα σε δρόμους δικαιοσύνης, λέει η Σοφία.» «Ο συνετός άνδρας είναι θρόνος της επίγνωσης.» «Με τη σοφία οικοδομείται ο οίκος, και με τη σύνεση ανορθώνεται.» «Όταν ο άνθρωπος αγαπά τη σοφία, ευφραίνεται ο πατέρας.» «Είναι προτιμότερος ένας νέος φτωχός και σοφός, παρά ένας βασιλιάς ηλικιωμένος και άφρονας.» «Πορεύσου προς τη λάμψη της σοφίας, απέναντι από το φως της.» «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό και την πήρε, και την κατέβασε από τα σύννεφα; Ποιος πέρασε πέρα από τη θάλασσα και τη βρήκε; Δεν υπάρχει κανείς που να γνωρίζει την οδό της, ούτε κανείς που να αναλογίζεται το μονοπάτι της· αλλά Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα, τη γνωρίζει· την ανακάλυψε με τη σύνεσή Του.» «