Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 5:17

Είναι άδηλο ποιο από τα δύο κινδυνεύει, αυτό που κόβει ή αυτό που κόβεται. «Η πηγή του νερού», λέει, «ας είναι αποκλειστικά δική σου, και κανένας ξένος ας μην τη μοιραστεί μαζί σου· και, ένα πουλάρι των χαρίτων σου και ένα ελάφι της αγάπης σου ας σε συντροφεύει». Εσύ, λοιπόν, μη γίνεσαι ξένος ποταμός, ούτε να επιδιώκεις να αρέσεις σε άλλες περισσότερο, παρά στη δική σου γυναίκα.

Αλλά αυτός ο κήπος έχει ανάγκη και από πηγή, ώστε το άλσος να παραμένει θαλερό, ποτιζόμενο αδιαλείπτως από το νερό. Γι' αυτόν τον λόγο, στους επαίνους του συνέδεσε την πηγή με τον κήπο λέγοντας: «Κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη». Τη διδασκαλία όμως περί της πηγής μάς τη διδάσκει η Παροιμία μέσω αινίγματος, όταν λέει: «Η πηγή του νερού σου ας είναι αποκλειστικά δική σου» και «Ας είναι μόνο για σένα και κανένας ξένος ας μην τη μοιράζεται μαζί σου». Διότι, όπως ακριβώς εκεί απαγορεύει το να καταναλώνεται το νερό της πηγής από τους ξένους, έτσι και εδώ επιβεβαιώνει ότι η πηγή δεν διαχέεται πουθενά προς τους ξένους, λέγοντας ότι είναι «Σφραγισμένη», το οποίο ισοδυναμεί με το να πει ότι είναι καλά φυλαγμένη. Το νόημα λοιπόν των λεγομένων είναι το εξής: πηγή, κατά την άποψή μου, ονομάζεται κυρίως η διανοητική δύναμη της ψυχής μας, η οποία αναβλύζει και πηγάζει μέσα μας κάθε είδους λογισμούς. Αλλά το κίνημα της διάνοιας γίνεται πραγματικά δικό μας τότε, όταν κατευθύνεται προς όσα μας ωφελούν, παρέχοντάς μας κάθε συνδρομή για την απόκτηση των αγαθών. Όταν όμως κάποιος στρέψει την ενέργεια των λογισμών του προς την επινόηση της κακίας, τότε το ρεύμα καταναλώνεται στους ξένους, με αποτέλεσμα να ευδοκιμεί ο ακανθώδης βίος, ποτιζόμενος από τη συμμαχία των λογισμών, ενώ να ξηραίνεται και να μαραίνεται η ανώτερη φύση μας, αφού καμία ικμάδα προερχόμενη από τους λογισμούς δεν τρέφει τη ρίζα της.

Ανέφερε τώρα η Γραφή αμπελώνα, φραγμό, υπολήνιο· δεν άφησε τον ακροατή ελεύθερο να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποια πράγματα ή πρόσωπα επιθυμούσε, αλλά, προχωρώντας, η ίδια ερμήνευσε τον εαυτό της, λέγοντας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ». Επίσης, και ο Ιεζεκιήλ πάλι, όταν κάνει λόγο για έναν μεγάλο αετό με μεγάλες φτερούγες που μπαίνει στον Λίβανο και κόβει την κορυφή του κέδρου, ούτε εκείνος αφήνει την ερμηνεία της αλληγορίας να επαφίεται στην κρίση των ακροατών, αλλά λέγει και ο ίδιος ποιον εννοεί ως αετό και ποιον ως κέδρο. Και αυτός (ο προφήτης), προχωρώντας πάλι, φέρνει έναν ορμητικό ποταμό εναντίον της Ιουδαίας, και, για να μην επιτρέπεται στον ακροατή, κατά τη δική του κρίση, να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποιο πρόσωπο θέλει, κατονόμασε και τον βασιλιά αυτόν, τον οποίο αποκάλεσε ποταμό. Και παντού στη Γραφή αυτός είναι ο κανόνας: όταν χρησιμοποιεί αλληγορίες, να παραθέτει και την ερμηνεία της αλληγορίας, έτσι ώστε η αχαλίνωτη επιθυμία εκείνων που θέλουν να αλληγορούν να μην πλανάται και να μην παρασύρεται παντού επιπόλαια και στην τύχη. Και γιατί απορείς, αν αυτό το κάνουν οι προφήτες; Και ο συγγραφέας των Παροιμιών το ίδιο πράττει. Διότι, αφού είπε: «Έλαφος φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου· και η πηγή του ύδατος ας είναι μόνο για σένα», ερμήνευσε για ποιον λόγο τα έλεγε αυτά, ότι δηλαδή μιλούσε για τη νόμιμη και ελεύθερη σύζυγο, αποτρέποντας τον καθένα από το να σχετιστεί με πόρνη και ξένη γυναίκα.

δ΄. «Και ο Κύριος εις τον αιώνα μένει». Άλλος μεταφραστής αναφέρει: «Θα καθίσει». Διότι το ρήμα «κάθομαι» σε πολλά χωρία χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη μονιμότητα της ουσίας· όπως ακριβώς το φανερώνει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Εσύ που κάθεσαι εις τον αιώνα». Και το εβραϊκό κείμενο εδώ αναφέρει «Ιησήβ». Διαρκώς το αναφέρει αυτό ο προφήτης σε αντιδιαστολή προς την καταστροφή των ανθρώπων, αποδεικνύοντας το ατελεύτητο της ουσίας Του, και ότι το μεν ανθρώπινο γένος είναι εφήμερο. Η δε δική Του ουσία και μεγαλοσύνη είναι ατελεύτητη. Και το κάνει αυτό για να επισείσει τον φόβο, ώστε και από τις δύο πλευρές να Τον τρέμουν, και εξαιτίας του μεγέθους της δόξας Του, και εξαιτίας της ατέλειας της δικής τους ουσίας, και ως Εκείνον που παραμένει αιώνια, και ως Εκείνον που τιμωρεί πάντοτε με εξαιρετική αυστηρότητα. Εάν πάλι πρέπει να αναφέρουμε κάτι και σύμφωνα με την αναγωγική ερμηνεία, δεν πρέπει να το παραλείψουμε. Διότι κάποια χωρία επιδέχονται πνευματική θεωρία· άλλα πάλι πρέπει να τα κατανοούμε ακριβώς έτσι όπως διατυπώνονται· όπως το «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην»· άλλα όμως πρέπει να τα εννοούμε πέρα από την κατά γράμμα σημασία των λέξεων· όπως το: «Ελαφίνα φιλίας και πώλος των χαρίτων σου ας συναναστρέφεται μαζί σου». Και πάλι: «Ας ανήκουν σε σένα μόνο, και κανένας ξένος ας μην τα συμμεριστεί μαζί σου. Η πηγή του νερού σου ας είναι μόνο για σένα». Διότι αυτό, εάν περιοριστείς στο κατά γράμμα κείμενο, και δεν ξεφύγεις από τη λέξη για να αναζητήσεις το βαθύτερο νόημα, αποτελεί δείγμα μεγάλης απανθρωπίας, το να μη μεταδίδεις σε κάποιον ούτε νερό· αλλά εδώ ο λόγος αφορά τη σύζυγο, ώστε να την απολαμβάνει ο άνδρας με σωφροσύνη, ονομάζοντάς την πηγή και ελαφίνα, εξαιτίας της καθαρότητας της γαμήλιας συνεύρεσης.