Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 5:19

Επειδή, λοιπόν, και κάθε δίκαιος διατρίβει στα υψηλά, επιδιώκοντας τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως, ανατρέχει προς τις πόσιμες πηγές, αναζητώντας τις πρώτες αρχές της θεολογίας. Η δε έλαφος, με την αναπνοή του στόματός της, ελκύει τα ιοβόλα που φωλιάζουν, και από τις κρυψώνες τα εξάγει με τη δύναμη της πνοής της. Όπως, λοιπόν, ο άγιος ονομάζεται αετός επειδή πετά στα ύψη, και επειδή είναι εξυψωμένος κατά πολύ από τη γη· και πρόβατο για το ήμερο και μεταδοτικό αυτών που έχει· και κριός για το ηγεμονικό· και περιστέρι για το άκακο· έτσι και έλαφος για την εναντίωση προς τα πονηρά. Γι' αυτό και ο Σολομών λέει: «Έλαφος φιλίας, και πώλος των χαρίτων σου ας συνομιλεί μαζί σου»· διδάσκοντάς μας ότι οι προειρημένοι έλαφοι είναι κατάλληλοι για τη διδασκαλία της θεολογίας.

Εξαιτίας λοιπόν όλων αυτών, αναφέρει ότι οι φάραγγές τους, δηλαδή οι ψυχές τους, επειδή βρίσκονται κάπου κάτω σε κοιλώματα και σε φάραγγες, θα μεταβληθούν σε πίσσα και σε θειάφι και η γη τους σε πίσσα που θα καίγεται ημέρα και νύχτα, και δεν θα σβήσει στον αιώνα. Διότι η αιώνια κόλασή τους θα είναι άσβεστη και ο καπνός της φωτιάς τους θα ανεβαίνει προς τα άνω, ενώ το θειάφι της εν τω βάθει τιμωρίας τους θα δίνει τη δυνατότητα σε όσους βρίσκονται άνω να βλέπουν, εξαιτίας της κακίας που τους υποτάσσει, η οποία παρομοιάζεται με την πίσσα λόγω του σκοτεινού και μαύρου της χρώματος. Ενώ δε πρόκειται να συμβούν τόσα πολλά δεινά στην έρημο της Σιών κατά τον ενιαυτό της ανταποδόσεώς της, ας δούμε ποια λέει στη συνέχεια ότι θα προσέλθουν, λέγοντας: «Εκεί συναντήθηκαν ελάφια και είδαν το ένα το πρόσωπο του άλλου». Τα δε ελάφια η Θεία Γραφή τα γνωρίζει ως καθαρό ζώο και διδάσκει πολλά καλά πράγματα περί των ελαφιών, όπως όταν λέει: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου εσένα, Θεέ μου», και πάλι: «Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια», και ξανά: «Ελάφι φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου», και στον Ιώβ: «Φύλαξες και τους μήνες των ελαφιών, τις ωδίνες τους θα εξαποστείλεις».

Είναι άδηλο ποιο από τα δύο κινδυνεύει, αυτό που κόβει ή αυτό που κόβεται. «Η πηγή του νερού», λέει, «ας είναι αποκλειστικά δική σου, και κανένας ξένος ας μην τη μοιραστεί μαζί σου· και, ένα πουλάρι των χαρίτων σου και ένα ελάφι της αγάπης σου ας σε συντροφεύει». Εσύ, λοιπόν, μη γίνεσαι ξένος ποταμός, ούτε να επιδιώκεις να αρέσεις σε άλλες περισσότερο, παρά στη δική σου γυναίκα.

Εξάλλου, η σοφία, δηλαδή η έλαφος, από τη φύση της διώχνει και αναιρεί τους οφιώδεις λόγους των ετεροδόξων. Αυτή, λοιπόν, λέει, ας είναι σύντροφός σου, όντας πώλος, επειδή ανανεώνει κάθε αρετή. Και επειδή δεν είναι το ίδιο η γυναίκα και η σοφία, αυτή αντίθετα ας σε καθοδηγεί· διότι έτσι θα γεννήσεις αγαθούς λογισμούς.

Γιατί, λοιπόν, επιδιώκεις ηδονή που επισύρει καταδίκη, γεννά όλεθρο και προκαλεί αγιάτρευτη πληγή, ενώ σου είναι δυνατόν να ευφραίνεσαι και να μην παθαίνεις τίποτα το δεινό; Διότι, στην περίπτωση της νόμιμης συζύγου υπάρχει ταυτόχρονα και ηδονή και ασφάλεια και άνεση και τιμή και κοσμιότητα και αγαθή συνείδηση· εκεί όμως (στην πορνεία) υπάρχει πολλή πίκρα, πολλή βλάβη και αδιάκοπη κατηγορία. Διότι, ακόμη και αν κανένας από τους ανθρώπους δεν σε δει, η συνείδηση ποτέ δεν θα πάψει να σε κατηγορεί· αλλά όπου και αν πας, θα σε ακολουθεί αυτός ο κατήγορος, κατηγορώντας σε και κραυγάζοντας δυνατά. Ώστε, αν κάποιος επιδιώκει την ηδονή, αυτός προπάντων ας αποφεύγει τη συναναστροφή με τις πόρνες. Διότι τίποτα δεν είναι πιο πικρό από εκείνη τη συνήθεια, τίποτα πιο αηδιαστικό από εκείνη τη συνεύρεση, τίποτα πιο μιαρό από εκείνους τους τρόπους. Η έλαφος της φιλίας και ο πώλος των χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου· η πηγή του ύδατός σου ας είναι δική σου πηγή. Έχοντας καθαρή πηγή ύδατος, γιατί τρέχεις σε λάκκο γεμάτο βούρκο, που μυρίζει γέεννα και άφατη κόλαση; Ποια απολογία θα έχεις; Ποια συγγνώμη; Διότι, εάν όσοι πριν από τον γάμο επιδίδονται στην πορνεία τιμωρούνται και δίνουν λόγο, όπως εκείνος που ήταν ντυμένος με τα ρυπαρά ενδύματα, πολύ περισσότερο όσοι το πράττουν μετά τον γάμο. Διότι στην περίπτωση αυτή το έγκλημα γίνεται διπλό και τριπλό: αφενός διότι, ενώ απολαμβάνουν την παραμυθία του γάμου, ξεστράτισαν σε εκείνη την ασέλγεια, και αφετέρου διότι η πράξη δεν λογίζεται μόνο ως πορνεία, αλλά και ως μοιχεία, η οποία είναι βαρύτερη από κάθε αμαρτία.

«Έλαφος», λέγει, «φιλίας και πώλος των χαρίτων σου ας σε συντροφεύει». Αποτελεί και αυτό σύνδεσμο του γάμου, ώστε οι άνθρωποι να ελκύονται προς τα σώματα. Επειδή, δηλαδή, ο Θεός κατέστησε τον βίο μας κάπως κοπιαστικό και γεμάτο μόχθο, μας χάρισε και κάποια παρηγοριά. Από εκεί προέρχεται για εμάς το έναυσμα της αγάπης που συνέχει τα πάντα. Διότι ο Θεός κατέβαλε μεγάλη φροντίδα και μερίμνησε, ώστε ο σύνδεσμος του γάμου να παραμένει ακατάλυτος. Και όμως, θα πει κάποιος, αυτό αποτέλεσε πρόσκομμα στην αρχή. Διότι, όταν είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των Εβραίων [των ανθρώπων] ότι είναι ωραίες, τις πήραν για γυναίκες τους. Δεν αποτέλεσε αυτό το πρόσκομμα, αλλά η δική τους ακρασία. Τις έπλασε ωραίες, όχι για να γίνουν οι θυγατέρες αναίσχυντες, αλλά για να αγαπά ο καθένας τη δική του. Και να έχουν, λέει, «σύνεση σε κάθε σοφία»· δηλαδή, να είναι επιμελείς, δεκτικοί προς κάθε σοφία· ώστε «να τους διδάξουν τα γράμματα και τη γλώσσα των Χαλδαίων». Ο μεν Μωυσής λοιπόν, αν και ήταν απλός ιδιώτης, ανατράφηκε ως βασιλιάς· αυτοί δε, αν και κατάγονταν από βασιλικό γένος, ανατρέφονταν σε θέση δούλων του ηγεμόνα.

Ανέφερε τώρα η Γραφή αμπελώνα, φραγμό, υπολήνιο· δεν άφησε τον ακροατή ελεύθερο να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποια πράγματα ή πρόσωπα επιθυμούσε, αλλά, προχωρώντας, η ίδια ερμήνευσε τον εαυτό της, λέγοντας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ». Επίσης, και ο Ιεζεκιήλ πάλι, όταν κάνει λόγο για έναν μεγάλο αετό με μεγάλες φτερούγες που μπαίνει στον Λίβανο και κόβει την κορυφή του κέδρου, ούτε εκείνος αφήνει την ερμηνεία της αλληγορίας να επαφίεται στην κρίση των ακροατών, αλλά λέγει και ο ίδιος ποιον εννοεί ως αετό και ποιον ως κέδρο. Και αυτός (ο προφήτης), προχωρώντας πάλι, φέρνει έναν ορμητικό ποταμό εναντίον της Ιουδαίας, και, για να μην επιτρέπεται στον ακροατή, κατά τη δική του κρίση, να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποιο πρόσωπο θέλει, κατονόμασε και τον βασιλιά αυτόν, τον οποίο αποκάλεσε ποταμό. Και παντού στη Γραφή αυτός είναι ο κανόνας: όταν χρησιμοποιεί αλληγορίες, να παραθέτει και την ερμηνεία της αλληγορίας, έτσι ώστε η αχαλίνωτη επιθυμία εκείνων που θέλουν να αλληγορούν να μην πλανάται και να μην παρασύρεται παντού επιπόλαια και στην τύχη. Και γιατί απορείς, αν αυτό το κάνουν οι προφήτες; Και ο συγγραφέας των Παροιμιών το ίδιο πράττει. Διότι, αφού είπε: «Έλαφος φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου· και η πηγή του ύδατος ας είναι μόνο για σένα», ερμήνευσε για ποιον λόγο τα έλεγε αυτά, ότι δηλαδή μιλούσε για τη νόμιμη και ελεύθερη σύζυγο, αποτρέποντας τον καθένα από το να σχετιστεί με πόρνη και ξένη γυναίκα.

Γι' αυτό πάλι προτρέπει εκείνος ο σοφός λέγοντας: «Πίνε νερά από τα δικά σου αγγεία και από τα πηγάδια της δικής σου πηγής»· και πάλι: «Έλαφος φιλίας και πώλος των χαρίτων σου ας είναι η συντροφιά σου»· μιλώντας με αυτά τα λόγια για τη γυναίκα που συζεί σύμφωνα με τον νόμο του γάμου: Γιατί εγκαταλείπεις τη βοηθό και τρέχεις προς την επίβουλη; Γιατί αποστρέφεσαι τη σύντροφο του βίου σου και περιποιείσαι εκείνην που ανατρέπει τη ζωή σου; Αυτή είναι μέλος σου και σώμα σου, ενώ εκείνη είναι ξίφος ακονισμένο. Γι' αυτό, αγαπητοί, να αποφεύγετε την πορνεία, και εξαιτίας των παρόντων κακών και εξαιτίας της μελλοντικής κολάσεως. Ίσως φαινόμαστε ότι έχουμε ξεφύγει από το θέμα μας, αλλά αυτό δεν αποτελεί παρέκκλιση· διότι δεν θέλουμε απλώς να σας διαβάσουμε ιστορίες, αλλά να διορθώσουμε το καθένα από τα πάθη που σας ενοχλούν. Γι' αυτό και κάνουμε συνεχείς νουθεσίες, διαμορφώνοντας τον λόγο μας με κάθε τρόπο, επειδή είναι φυσικό να υπάρχουν κάθε λογής νοσήματα σε έναν τόσο μεγάλο λαό, και δεν πρόκειται να θεραπεύσουμε μόνο μία πληγή, αλλά πολλές και διάφορες· γι' αυτό πρέπει να είναι και ποικίλο το φάρμακο της διδασκαλίας. Ας επανέλθουμε λοιπόν στο σημείο από το οποίο παρεκκλίναμε για να πούμε αυτά. Και είπε ο ιερέας: «Ας προσέλθουμε προς τον Θεό». Και ρώτησε ο Σαούλ τον Θεό: «Να καταβώ καταδιώκοντας τους αλλοφύλους, και θα τους παραδώσεις στα χέρια μου;» Και ο Κύριος δεν του αποκρίθηκε εκείνη την ημέρα.

δ΄. «Και ο Κύριος εις τον αιώνα μένει». Άλλος μεταφραστής αναφέρει: «Θα καθίσει». Διότι το ρήμα «κάθομαι» σε πολλά χωρία χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη μονιμότητα της ουσίας· όπως ακριβώς το φανερώνει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Εσύ που κάθεσαι εις τον αιώνα». Και το εβραϊκό κείμενο εδώ αναφέρει «Ιησήβ». Διαρκώς το αναφέρει αυτό ο προφήτης σε αντιδιαστολή προς την καταστροφή των ανθρώπων, αποδεικνύοντας το ατελεύτητο της ουσίας Του, και ότι το μεν ανθρώπινο γένος είναι εφήμερο. Η δε δική Του ουσία και μεγαλοσύνη είναι ατελεύτητη. Και το κάνει αυτό για να επισείσει τον φόβο, ώστε και από τις δύο πλευρές να Τον τρέμουν, και εξαιτίας του μεγέθους της δόξας Του, και εξαιτίας της ατέλειας της δικής τους ουσίας, και ως Εκείνον που παραμένει αιώνια, και ως Εκείνον που τιμωρεί πάντοτε με εξαιρετική αυστηρότητα. Εάν πάλι πρέπει να αναφέρουμε κάτι και σύμφωνα με την αναγωγική ερμηνεία, δεν πρέπει να το παραλείψουμε. Διότι κάποια χωρία επιδέχονται πνευματική θεωρία· άλλα πάλι πρέπει να τα κατανοούμε ακριβώς έτσι όπως διατυπώνονται· όπως το «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην»· άλλα όμως πρέπει να τα εννοούμε πέρα από την κατά γράμμα σημασία των λέξεων· όπως το: «Ελαφίνα φιλίας και πώλος των χαρίτων σου ας συναναστρέφεται μαζί σου». Και πάλι: «Ας ανήκουν σε σένα μόνο, και κανένας ξένος ας μην τα συμμεριστεί μαζί σου. Η πηγή του νερού σου ας είναι μόνο για σένα». Διότι αυτό, εάν περιοριστείς στο κατά γράμμα κείμενο, και δεν ξεφύγεις από τη λέξη για να αναζητήσεις το βαθύτερο νόημα, αποτελεί δείγμα μεγάλης απανθρωπίας, το να μη μεταδίδεις σε κάποιον ούτε νερό· αλλά εδώ ο λόγος αφορά τη σύζυγο, ώστε να την απολαμβάνει ο άνδρας με σωφροσύνη, ονομάζοντάς την πηγή και ελαφίνα, εξαιτίας της καθαρότητας της γαμήλιας συνεύρεσης.

Σχετικά με το: «Πίνε νερό από τα δικά σου αγγεία» και «Η πηγή του νερού σου ας είναι για σένα ευχάριστη». Διότι, ζώντας σύμφωνα με τη σοφία αυτής, θα μακροημερεύσεις. Πήγαινε στο μυρμήγκι, ω οκνηρέ νέε, και γίνε σοφότερος, διότι συγκεντρώνει πολλή τροφή κατά τον θερισμό. Σχετικά με εκείνον που πηγαίνει στη μέλισσα: «Και μάθε πόσο εργατική είναι». Σχετικά με το: «Έως πότε, οκνηρέ, θα ξαπλώνεις; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι. Γι’ αυτό έρχεται ξαφνικά η καταστροφή σου». Σχετικά με την τήρηση των νόμων του πατέρα: «Διότι οι εντολές είναι λύχνος και φως και οδός ζωής». Σχετικά με το: «Μπορεί να βάλει κάποιος φωτιά στον κόρφο του, και τα ενδύματά του να μην κατακαούν; Ή θα περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα κατακάψει αυτός τα πόδια του;»

«Ελαφίνα αγάπης και πουλάρι χαρίτων ας είναι η συντροφιά σου· η δική σου σύζυγος ας σε καθοδηγεί σε κάθε καιρό. Διότι, συμπορευόμενος με τη δική της αγάπη, θα πληθυνθείς.» «Τη γυναίκα της νεότητάς σου μην την εγκαταλείπεις.» «Μακάρια είναι η αμίαντη στείρα, η οποία δεν γνώρισε κλίνη με παράπτωμα· θα αποκτήσει καρπό κατά την επισκοπή των ψυχών.» Και πάλι: «Καλύτερη είναι η παρθενία που συνοδεύεται από αρετή. Διότι η μνήμη της είναι αθανασία, επειδή αναγνωρίζεται και από τον Θεό και από τους ανθρώπους, και στην αιωνιότητα πορεύεται θριαμβευτικά στεφανωμένη, έχοντας νικήσει τον αγώνα των αμόλυντων άθλων.» «Εκείνος που αντιστέκεται στις ηδονές, στεφανώνει τη ζωή του.» «Τον πλησίασαν οι Φαρισαίοι για να τον πειράξουν και του έλεγαν: Επιτρέπεται άραγε σε έναν άνθρωπο να χωρίσει τη γυναίκα του για οποιαδήποτε αιτία; Και εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Δεν διαβάσατε ότι ο Δημιουργός από την αρχή άνδρα και γυναίκα τους έπλασε; Και είπε, Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα; Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Εκείνο λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει.»