Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 5:22

Και ο μεν ένας κείτεται μέσα στο φέρετρο, όντας εντελώς ακίνητος· αυτός όμως έχει θαφτεί μέσα στον τάφο αμέτρητων νοσημάτων. Αλλά δεν βλέπεις το σώμα του να σαπίζει; Και τι με αυτό; Διότι πριν από το σώμα του έχει διαφθαρεί και χαθεί η ψυχή του, και υπομένει μεγαλύτερη σήψη. Διότι ο μεν ένας αναδίδει δυσωδία για δέκα ημέρες· ενώ αυτός σε όλη του τη ζωή αποπνέει δυσωδία, έχοντας στόμα πιο ακάθαρτο και από τους οχετούς. Ώστε τόσο πολύ διαφέρει εκείνος από τούτον, καθόσον ο μεν υπομένει μόνο τη φθορά της φύσης, ενώ αυτός, μαζί με αυτήν, εισάγει επιπλέον και τη σήψη της ασωτίας, επινοώντας καθημερινά αμέτρητες αφορμές διαφθοράς. Αλλά μήπως μεταφέρεται πάνω σε άλογο; Και τι με αυτό; Διότι και εκείνος μεταφέρεται πάνω στο νεκροκρέβατο· και το χειρότερο είναι ότι εκείνον, καθώς αποσυντίθεται και σαπίζει, δεν τον βλέπει κανείς, αλλά έχει για παραπέτασμα το φέρετρο· αυτός όμως περιφέρεται παντού αναδίδοντας δυσωδία, περιφέροντας τη νεκρωμένη του ψυχή μέσα στο σώμα του σαν μέσα σε τάφο. Και αν ήταν δυνατόν να δει κανείς την ψυχή ενός ανθρώπου που συζεί με την τρυφή και την κακία, θα διαπίστωνε ότι είναι πολύ καλύτερο να κείτεται κανείς δεμένος μέσα στον τάφο, παρά να σφίγγεται από τα δεσμά των αμαρτιών· και να έχει πάνω του τοποθετημένο έναν λίθο, παρά το βαρύ σκέπασμα της αναισθησίας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, εκείνοι που είναι οικείοι με τέτοιου είδους νεκρούς, επειδή οι ίδιοι βρίσκονται σε κατάσταση αναισθησίας, πρέπει να προσέρχονται για χάρη τους στον Ιησού, όπως ακριβώς έκανε τότε η Μαρία για τον Λάζαρο.

Τις επιβουλές είτε των δαιμόνων είτε των ανθρώπων τις ονόμασε σχοινιά, λαμβάνοντας την αφορμή για τη μεταφορά αυτή από την πλέξη τους. Έτσι και ο Ησαΐας λέει: «Αλίμονο σε αυτούς που επισύρουν τις αμαρτίες τους σαν με ένα μακρύ σχοινί». Και αναφέρει ότι, παρόλο που αυτά τα σχοινιά τεντώθηκαν και με περικύκλωσαν, δεν αποτίναξα από πάνω μου τη μνήμη του θείου νόμου. Ως σχοινιά των αμαρτωλών, εξάλλου, πρέπει να εκληφθούν οι προσβολές των δαιμόνων, οι πονηροί λογισμοί και οι σαρκικές κινήσεις. Διότι ο καθένας σφίγγεται με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών· και όταν κάποιος αμαρτήσει, εάν δεν επαναφέρει γρήγορα τον εαυτό του και δεν έλθει σε συναίσθηση, καταπίπτει και πάλι σε άλλη αμαρτία. Έτσι, λοιπόν, όταν αμάρτησε ο Κάιν, σκοτώνοντας τον ίδιο του τον αδελφό, ακολούθησε το ψέμα, σαν ένα συμπλεγμένο σχοινί. Διότι του είπε ο Θεός: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;». Και εκείνος αποκρίθηκε: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;»· και είπε ψέματα στον Θεό, ο οποίος ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη των καρδιών μας.

Διέρρηξας τους δεσμούς μου. Δεν είπε «κλόνισες», αλλά «διέρρηξας», φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο ότι έγιναν πλέον άχρηστοι. Εδώ, ως δεσμούς εννοεί τις θλίψεις, τους πειρασμούς, τους κινδύνους. Διότι υπάρχει και καλός δεσμός, τον οποίο είναι προτιμότερο να σφίγγει κανείς, όπως όταν λέει: «Στον σύνδεσμο της αγάπης» και «η οποία είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας». Υπάρχει όμως και ο εντελώς αντίθετος προς αυτόν δεσμός, όπως όταν λέει: «Με τα σκοινιά των αμαρτιών του ο καθένας σφίγγεται». Αυτό υπονοώντας και ο Χριστός έλεγε: «Αυτήν, που είναι θυγατέρα του Αβραάμ, και ήταν έτσι δεμένη από τον Σατανά, δεν έπρεπε να λυθεί;» Και ο Ησαΐας αναφερόμενος στον Χριστό λέει: «Σε έδωκα ως διαθήκη των εθνών, για να λες σε αυτούς που βρίσκονται σε δεσμά: Βγείτε έξω». Αυτούς, λοιπόν, τους δεσμούς διέρρηξε, δεν τους έλυσε απλώς· διότι το πρώτο είναι ισχυρότερο από το δεύτερο. Αν δε κάποιος ήθελε να το εκλάβει και με αναγωγική έννοια, λέγοντας ότι αυτοί είναι οι δεσμοί των αμαρτιών και ολόκληρος ο παλαιός άνθρωπος, δεν θα αποκλίνει από το ορθό.

Διότι εδώ «γλωσσώδη» ονομάζει τον υβριστή, τον φλύαρο, τον λοίδορο, εκείνον που γαυγίζει συνεχώς, εκείνον που δεν διαφέρει σε τίποτα από τον σκύλο. Πες μου, και ποιος είναι ο καρπός του; «Δεν θα ευοδωθεί», λέει, «επί της γης». Άλλος πάλι λέει, «Δεν θα στερεωθεί», δηλαδή θα ανατραπεί, θα κατακρημνιστεί, θα καταστραφεί. Αυτός είναι ο καρπός του λοίδορου: σε όλους εχθρικός, σε όλους δυσάρεστος, σε όλους επαχθής και φορτικός είναι ένας τέτοιος άνθρωπος. Όπως λοιπόν ο μακρόθυμος, ο επιεικής και εκείνος που γνωρίζει να σιωπά, είναι ασφαλής, σταθερός και σε όλους ευχάριστος, έτσι και ένας τέτοιος άνθρωπος διάγει βίο επισφαλή, προσελκύοντας από παντού αμέτρητους εχθρούς, και πριν από τους άλλους ταράσσοντας τη δική του ψυχή, μην αφήνοντάς την να βρει ησυχία, αλλά, ακόμη κι όταν κανείς δεν τον ενοχλεί, εγείροντας μέσα του αμέτρητους πολέμους και θορύβους. «Τον άδικο άνδρα θα τον καταδιώξουν τα κακά μέχρι την καταστροφή». Έτσι και ένας άλλος σοφός λέει: «Οι παρανομίες παγιδεύουν τον άνδρα». Δες πάλι ότι η κακία αρκεί για να καταστρέψει εκείνον που την κατέχει. Αλλά για ποιον λόγο χρησιμοποίησε τη λέξη της θήρας (του κυνηγιού); Για να δεις το αναπόφευκτο, ώστε, ακόμη κι αν αδικώντας δεν υποστείς αμέσως τις συνέπειες, να μην πάρεις θάρρος και εφησυχάσεις. Διότι τέτοια είναι η θήρα· δεν επιτυγχάνει πάντα, ούτε αμέσως. Όμως, ακόμη κι αν τα άγρια και τα θηρευόμενα ζώα δεν πιαστούν, ούτε και τότε βρίσκονται σε ασφάλεια, έστω κι αν δεν έχουν πέσει ακόμη μέσα στα δίχτυα. Έτσι, λοιπόν, ας μην εφησυχάζει καμία ψυχή που πράττει άδικα και δεν έχει πιαστεί ακόμη· διότι κάποια στιγμή οπωσδήποτε θα πιαστεί.

Έτσι ο λαός, διδασκόμενος και τα παλαιά και τα νέα, αναπέμπει τον πρέποντα ύμνο στον Σωτήρα Θεό. Ότι έσκυψε από το άγιο ύψος του, ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη. Λέγεται ότι ο Σωτήρας έσκυψε από το ύψος κατά τον καιρό της σαρκώσεως, επειδή παρέμεινε άνω και φανερώθηκε κάτω. Διότι αυτό είναι το γνώρισμα εκείνων που προβάλλουν από το ύψος. Έσκυψε δε για να επιβλέψει τη γη, δηλαδή για να την επισκεφθεί. Όντας δε ο Κύριος ασώματη και νοερή ουσία, μάλλον δε ανώτερος από αυτά, χωρίς να τερματίζεται πουθενά, δεν περιγράφεται σε κάποιον τόπο· αλλά διαπερνά με τη δύναμή του ολόκληρη την κτίση. Διότι ήταν στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού. Και λέγεται ότι διατρίβει στα ανώτερα μέρη του κόσμου, σύμφωνα με το: «Ο κατοικών στους ουρανούς»· και, «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς», όχι με την έννοια του χωρικού περιορισμού, αλλά επειδή είναι παρών στα δικά του έργα με άρρητη δύναμη. Ενώ λοιπόν λέγεται κατ' αυτόν τον τρόπο ότι βρίσκεται στον ουρανό, προνοώντας και για τη γη, επέβλεψε σε αυτήν. Για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους υιούς των θανατωμένων· για να αναγγείλει στη Σιών το όνομα του Κυρίου, και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ. Μας παραθέτει την αιτία της κλήσεως των εθνών. Και αυτή είναι η επιφάνεια του Σωτήρος, την οποία πραγματοποίησε κλίνοντας τους ουρανούς. Και ποιοι είναι οι δεσμώτες, παρά εκείνοι τους οποίους έσφιξε με τις αλυσίδες των αμαρτιών ο μισόκαλος δαίμονας;

Υιοί δε των θανατωμένων θα μπορούσαν να είναι οι προερχόμενοι από τα έθνη, καθόσον οι πατέρες τους πέθαναν μέσα στις δικές τους αμαρτίες, όντας ακόμη ειδωλολάτρες, περισφιγγόμενοι ο καθένας από τα δεσμά των δικών του αμαρτημάτων. Προαναγγέλλοντας την επιστροφή αυτών, ο Ησαΐας έλεγε προς τον Θεό: Και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, και σε εσένα θα προσευχηθούν και εσένα θα προσκυνήσουν. Διότι το Ευαγγέλιο, έχοντας αρχίσει από τη Σιών, διαδόθηκε σε όλη τη γη. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλά έθνη.

Διότι εχόρτασε ψυχή άδεια, και ψυχή πεινασμένη τη γέμισε με αγαθά· εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλυσοδεμένους στην πενία και τα δεσμά. Και τους Ιουδαίους, που ήταν συζευγμένοι με τη δουλεία και την κακουχία και έλιωναν από την πείνα, τους ελευθέρωσε από τα δεινά που τους κατείχαν. Ολόκληρη δε την ανθρώπινη φύση την έθρεψε με τις θείες διδασκαλίες, και αφού την ελευθέρωσε από το ζόφο της άγνοιας, την καταύγασε με το φως της θεογνωσίας. Διέλυσε τη σκιά του θανάτου που απλωνόταν επάνω της, χαρίζοντάς της την ελπίδα της αναστάσεως, και συνέτριψε τα ισχυρά δεσμά της αμαρτίας. Διότι λέει η Γραφή: «ο καθένας σφίγγεται με τα σχοινιά των δικών του αμαρτημάτων»· και «αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν πάνω τους τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες τους σαν με δερμάτινο λουρί ζυγού δαμαλίδας». Εκείνη δε η ψυχή θα μπορούσε να ονομαστεί κυριολεκτικά κενή, η Ελληνική και η Ιουδαϊκή, η οποία είναι στερημένη από την πνευματική τροφή. «Διότι η δική μου τροφή είναι να πράξω το θέλημα του Πατέρα μου». Άρα και αυτό αποτελεί τροφή, και μάλιστα τροφή άριστη· γι' αυτό και έλεγε: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν την δικαιοσύνη». Και αυτό ακριβώς έπραξε ο Χριστός, χορταίνοντας την οικουμένη με αυτού του είδους την τροφή. Και δεν θα έσφαλλες εάν ονόμαζες ως «σκιά θανάτου» την ειδωλολατρία και τις πράξεις που γίνονται μέσα σε αθεΐα· διότι αυτές είναι που μας χωρίζουν από την αληθινή ζωή. Μέσα σε αυτές βρισκόμασταν πολύ παλαιότερα, επειδή παραπικραίναμε τον Θεό και παροξύναμε τη βουλή του Υψίστου.

Και τα τεκταινόμενα ήταν αντίθετα προς τα φαινόμενα. Εκείνος μεν που ήταν δεμένος ελευθερωνόταν ταυτόχρονα από όλα τα δεσμά, και από τα σιδερένια και από τα ακόμη πιο ισχυρά —εννοώ τις μέριμνες, τους πόνους και όλα τα υπόλοιπα που μας περικυκλώνουν εξαιτίας της πρόσκαιρης ζωής. Εκείνος δε που φαινόταν να είναι ελεύθερος και από τον σίδηρο και από τον αδάμαντα, περιβαλλόταν από άλλα, πιο σκληρά δεσμά, περισφιγγόμενος από τις αλυσίδες των αμαρτιών.

«Και εκείνοι που τον είδαν θα πουν: Πού είναι;» «Οργή θα επιπέσει στους αμαρτωλούς, και τότε θα γνωρίσουν πού βρίσκεται η ύλη τους.» «Εκείνοι που σπέρνουν άτοπες πράξεις, θα θερίσουν οδύνες. Από το πρόσταγμα του Κυρίου θα εξολοθρευθούν, και από την πνοή της οργής του θα αφανιστούν.» «Ποιος στάθηκε σταθερός μπροστά στο πρόσωπο του ασεβούς; Το φως των ασεβών θα σβήσει.» «Τα πρόσωπα των ασεβών θα γεμίσουν με ατιμία.» «Όλη η ζωή του ασεβούς περνά μέσα σε αγωνία· όταν νομίζει ότι ειρηνεύει, θα έρθει η καταστροφή του.» «Η ελπίδα του ασεβούς θα χαθεί· διότι το σπίτι του θα μείνει ακατοίκητο. Και η σκηνή του θα μεταβληθεί σε ιστό αράχνης.» «Ημέρα οργής θα επέλθει σε αυτόν.» «Το λυχνάρι των ασεβών θα σβήσει. Θα έρθει σε αυτούς η καταστροφή, και θα γίνουν σαν το άχυρο μπροστά στον άνεμο.» «Τα μάτια των ασεβών θα λιώσουν. Διότι η ελπίδα τους είναι η απώλεια.» «Εκείνος που αγαπά την αδικία, μισεί τη δική του ψυχή.» «Οι αμαρτίες ελαττώνουν τις φυλές.» «Οι παρανομίες αιχμαλωτίζουν τον άνθρωπο, και ο καθένας σφίγγεται με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών.» «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πονηρεύεται, ούτε θα παραμείνουν.» «Θα λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών, και εσύ θα κατευθύνεις.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και του πονηρού.» «Η ανάμνησή του χάθηκε με πάταγο.» «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες, φωτιά και θειάφι.» «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού» «Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει.» «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός, και εκείνοι που μισούν τον δίκαιο.» «

Ο δε Ασβακαφάθ, ο οποίος τους μετοίκησε στη γη του Ισραήλ, ερμηνεύεται ως «αυτός που αιχμαλωτίζει από τα νώτα», δηλαδή αφανώς ή λανθανόντως, ή πάλι ως «αυτός που αιχμαλωτίζει με δεσμά». Αυτός δε είναι σαφώς ο διάβολος, ο οποίος τα πάντα πράττει λανθανόντως προς καθαίρεση της ανθρώπινης φύσης και περισφίγγει τον καθένα με τις αλυσίδες των δικών του αμαρτιών.

Ουρανοί ονομάζονται επίσης και οι αρετές, και κλειδιά αυτών είναι τα έργα· διότι μέσω των έργων εισερχόμαστε, σαν από κάποια κλειδιά που ανοίγουν, στην κάθε μία από τις αρετές. Εάν όμως δεν πράττω, αλλά γνωρίζω μόνο το αγαθό, έχω μεν μόνο το κλειδί της γνώσης, αλλά παραμένω έξω· και παραμένει δεδεμένος στους ουρανούς, δηλαδή, στις αρετές, εκείνος που δεν βαδίζει σύμφωνα με αυτές· διότι ο ενάρετος, μέσα σε αυτές έχει λυθεί. Ας μην έχουμε λοιπόν αμαρτίες, για να μην δενόμαστε με τα δεσμά των δικών μας αμαρτιών. «Τότε παρήγγειλε στους μαθητές του να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός.» Ήθελε ο Χριστός, πριν από τον σταυρό, να παραμένει συγκαλυμμένη η δόξα του. Διότι, αν οι άνθρωποι άκουγαν πριν από το πάθος ότι είναι Θεός, και έπειτα τον έβλεπαν να πάσχει, πώς δεν θα σκανδαλίζονταν; Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, αποκρύπτει τον εαυτό του από τους πολλούς, ώστε μετά την ανάσταση να γίνει γνωστός χωρίς να προκαλέσει σκάνδαλο, καθώς το Πνεύμα θα εξομάλυνε τα πάντα μέσω των θαυμάτων. «Από τότε άρχισε ο Ιησούς να φανερώνει στους μαθητές του ότι πρέπει να μεταβεί στα Ιεροσόλυμα, και να πάθει πολλά από τους πρεσβυτέρους, τους αρχιερείς και τους γραμματείς, και να θανατωθεί, και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί.»

Ο Ιωάννης λοιπόν, ως προς τους άλλους που έβγαιναν προς αυτόν και εξομολογούνταν, είχε τη δύναμη να λύσει τον ιμάντα των αμαρτιών· διότι έβγαιναν προς αυτόν σφιγμένοι με τα σχοινιά των δικών τους αμαρτιών. Και με το να τους προτρέπει σε μετάνοια, τους προετοίμαζε τον δρόμο ώστε να αποβάλουν τελείως αυτόν τον ιμάντα και το αμαρτωλό υπόδημα. Στην περίπτωση του Χριστού όμως, μη βρίσκοντας ιμάντα, δηλαδή δεσμό αμαρτίας, φυσικό ήταν να μην μπορεί ούτε να τον λύσει. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, αφού δεν τον έβρισκε; «Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Υπόδημα νοείται η παρουσία του Κυρίου σε εμάς· ιμάντας δε αυτής, ο τρόπος της σαρκώσεως και το πώς ο Λόγος του Θεού συνδέθηκε με το σώμα.

Πλην όμως, ακόμη και αν ήταν ακίνητος, και έχοντας δεμένα τα χέρια και τα πόδια, και σφιγμένος με τις αλυσίδες των δικών του αμαρτιών, και φαινόμενος εντελώς άπρακτος, ναι βέβαια, αλλά και έχοντας το πρόσωπο καλυμμένο με σουδάριο, ώστε να μην μπορεί να βλέπει τίποτε το θείο επειδή το σαρκικό κάλυμμα παρενέβαινε· για να μιλήσουμε συνολικά, βρισκόμενος σε άθλια κατάσταση και κατά το πρακτικό μέρος, το οποίο δηλώνεται μέσα από τα χέρια και τα πόδια, και κατά το θεωρητικό, το οποίο υποδηλώνεται από το καλυμμένο πρόσωπο· έστω και αν βρίσκεται σε τόσο άθλια κατάσταση, εντούτοις θα ακούσει: «Λύστε τον,» οι αγαθοί άγγελοι που συνεργάζονται για τη σωτηρία, ή οι ιερείς, και δώστε του άφεση των αμαρτιών, ώστε να φύγει, και να κινηθεί προς την εργασία του αγαθού. Μερικοί δε θεώρησαν τη Μάρθα ως τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και τη Μαρία ως αυτή των εθνών. Διότι η μεν των Ιουδαίων μεριμνά και τυρβάζεται περί πολλά (αφού πολλές είναι οι εντολές του νόμου και δυσκατόρθωτες), η δε των εθνών δεν έχει ανάγκη από τις πολλές εντολές, αλλά από τις λίγες, από τις οποίες εξαρτώνται όλος ο νόμος και οι προφήτες, δηλαδή εκείνες που έχουν νομοθετηθεί περί αγάπης. Και ως αδελφό αυτών που ανασταίνεται από τους νεκρούς, [θεώρησαν] τις ψυχές εκείνων που εξαιτίας της αμαρτίας κατεβαίνουν στον άδη, σύμφωνα με το: «Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη.» Αυτές λοιπόν τις ψυχές ανασταίνει ο Κύριος. «