Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 6:28

Πρέπει, λοιπόν, να αποφεύγει κανείς όσο το δυνατόν περισσότερο τις συνομιλίες και τις συναντήσεις με γυναίκες, εκτός εάν κάποια επιτακτική ανάγκη επιβάλλει τη συνάντηση. Και όταν προκύψει ανάγκη, οφείλει να φυλάγεται όπως ακριβώς από τη φωτιά, φροντίζοντας να απομακρύνεται ταχύτατα και άμεσα. Αναλογίσου δε τι λέει σχετικά με αυτό η Σοφία: «Μπορεί κάποιος να βάλει φωτιά στον κόρφο του, χωρίς να κατακαούν τα ενδύματά του; Ή μπορεί να περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, χωρίς να κατακαούν τα πόδια του;»

Ενθυμούμενοι λοιπόν εκείνον που είπε ότι ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς, και ότι θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, ας πράττουμε τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού· διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται. Εάν δεις τον εαυτό σου να ελκύεται από κάποιον λογισμό προς συνάντηση με πρόσωπο ωραίας όψεως, είτε νέου είτε γυναίκας, να γνωρίζεις ότι πλησιάζεις στις παγίδες του Εχθρού· εάν όμως, αν και νουθετείσαι, δεν απομακρυνθείς, να ξέρεις ότι έχεις βρεθεί ήδη μέσα στις παγίδες· γι' αυτό και δεν θα μπορέσεις εύκολα να κυριαρχήσεις επί της ηδονής. Διότι, εάν δεν μπόρεσαι, ή μάλλον δεν θέλησες, να αποτραβήξεις τον εαυτό σου από την επιβλαβή συνάντηση, πώς δεν θα σε μεταχειριστεί ο Εχθρός και με αυτή την ενέργεια για τη σφαγή σου; Εάν πάλι λες: «συναναστρέφομαι μεν, αλλά δεν βλάπτομαι», και αυτό είναι σημάδι εμπαθούς ψυχής. Διότι πώς είναι δυνατόν να περπατά κάποιος πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακαίγονται τα πόδια του;

Ας μη σε νικήσει η επιθυμία για την ομορφιά, ούτε να παγιδευτείς με τα μάτια σου, ούτε να συναρπαστείς από τα βλέφαρά της. Διότι η τιμή της πόρνης ισοδυναμεί με ένα κομμάτι ψωμί, ενώ η γυναίκα κυνηγά πολύτιμες ψυχές ανδρών. Μπορεί να δέσει κάποιος φωτιά στον κόρφο του και τα ρούχα του να μην καούν; Ή μπορεί να περπατήσει κάποιος πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και τα πόδια του να μην καούν; Έτσι και αυτός που σχετίζεται με παντρεμένη γυναίκα δεν θα μείνει ατιμώρητος, όπως και καθένας που την αγγίζει. Δεν είναι παράξενο εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει· διότι κλέβει για να χορτάσει την πεινασμένη ψυχή του. Αν όμως συλληφθεί, θα αποζημιώσει στο επταπλάσιο, και δίνοντας όλα του τα υπάρχοντα θα γλιτώσει τον εαυτό του. Ο μοιχός, όμως, λόγω έλλειψης σύνεσης, προκαλεί την απώλεια της δικής του ψυχής· διότι θα υποστεί οδύνες και ατιμώσεις, και το όνειδός του δεν θα εξαλειφθεί ποτέ στον αιώνα. Διότι γεμάτος ζήλια ο θυμός του συζύγου της δεν θα δείξει έλεος την ημέρα της κρίσεως. Δεν θα ανταλλάξει την έχθρα με κανένα λύτρο, ούτε θα συμβιβαστεί με πολλά δώρα. Γιε μου, φύλαγε τα λόγια μου και κρύψε τις εντολές μου μέσα σου. Γιε μου, τίμα τον Κύριο, και θα αποκτήσεις δύναμη· εκτός δε από αυτόν μη φοβάσαι κανέναν άλλον. Φύλαξε τις εντολές μου, και θα ζήσεις· και τα λόγια μου φύλαγέ τα σαν τις κόρες των ματιών σου. Πέρασέ τα στα δάχτυλά σου, και γράψε τα πάνω στο πλάτος της καρδιάς σου.

Του Ιππολύτου. Για να μη λες, «ποια βλάβη προκύπτει στα μάτια, αφού δεν είναι απολύτως αναγκαίο αυτός που κοιτάζει να παρασυρθεί», σου δείχνει ότι η μεν επιθυμία είναι φωτιά, η δε σάρκα ένδυμα. Το ένα είναι ευάλωτο, η άλλη τυραννική. Όταν δε δεν βρίσκεται απλώς επάνω, αλλά είναι και δεμένη μαζί, δεν πρόκειται να φύγει, προτού δημιουργήσει διέξοδο για τον εαυτό της. Διότι αυτός που κοίταξε γυναίκα, ακόμη και αν απέφυγε την πράξη, δεν αποχώρησε καθαρός από επιθυμία. Και προς τι η ανάγκη για περιπλοκές, όταν μπορεί κανείς να ζει με σωφροσύνη απρόσκοπτα; Δες τι λέει ο Ιώβ: «Έκανα συμφωνία με τα μάτια μου, να μην περιεργαστώ ξένη γυναίκα»· τόσο καλά γνώριζε τη δύναμη της επιρροής. Και για τον λόγο αυτόν ο Παύλος «καταπονούσε το σώμα του και το υποδούλωνε». [Σύμφωνα δε με την πνευματική θεωρία: «δένει φωτιά στον κόρφο του» εκείνος που επιτρέπει σε ακάθαρτο λογισμό να χρονίζει στην καρδιά του· «περπατά δε πάνω σε αναμμένα κάρβουνα» εκείνος που μέσω της έμπρακτης αμαρτίας καταστρέφει τη δική του ψυχή.]

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος μάς εξοπλίζει συνεχώς, επειδή πάντοτε είναι καιρός πολέμου, επειδή πάντοτε αγρυπνεί ο εχθρός. Θέλεις να μάθεις ότι η επιθυμία δεν καίει λιγότερο από τη φωτιά; Άκουσε τον Σολομώντα που λέει: «Μπορεί να περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι και εκείνος που πηγαίνει στη γυναίκα του πλησίον του, και καθένας που την αγγίζει, δεν θα μείνει ατιμώρητος». Βλέπεις ότι η φύση της επιθυμίας ανταγωνίζεται τη φύση της φωτιάς; Διότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να αγγίξει κανείς τη φωτιά και να μην καεί, έτσι, πιο ορμητικά και από τη φωτιά, η θέαση των όμορφων προσώπων κυριεύει την ψυχή που βλέπει με ακολασία· και όπως ακριβώς μια εύφλεκτη ύλη, έτσι και τα λαμπερά σώματα εκτίθενται στα μάτια των ασελγών. Γι' αυτό πρέπει να μην παρέχουμε στη φωτιά της επιθυμίας ως τροφή την εξωτερική θέαση, αλλά να την περιορίζουμε από παντού και να την κατασβήνουμε με ευσεβείς λογισμούς, χαλιναγωγώντας την πυρκαγιά που επεκτείνεται, και μην επιτρέποντάς της να ανατρέψει τη σταθερότητα της δικής μας διανοίας.

Διότι δεν θα διστάσω να επαναλάβω τα ίδια. Μήπως είσαι εσύ πιο συνετός από εκείνους τους μεγάλους και γενναίους άνδρες, οι οποίοι κατέπεσαν από μία μόνο απλή ματιά; Δεν άκουσες τι λέει ο Σολομών: «Θα περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα κατακάψει τα πόδια του;»

Να συγκεντρώνει τη φλόγα στα ταμεία της ψυχής, και να διατηρεί ανέπαφη τη διάνοια; Διότι κανείς δεν της επιτρέπει να αδειάσει αυτούς τους άνθρακες προς τα έξω, αλλά αυτό που ο παροιμιαστής λέει πως είναι αδύνατο για τη φύση των σωμάτων, αυτό εκείνη εξαναγκάζεται να το υπομείνει στην ψυχή. Και τι λέει εκείνος; «Μπορεί κάποιος να περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του;». Αλλά ιδού, αυτή περπατά και υπομένει τη βάσανο. «Μπορεί κάποιος να δέσει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακάψει τα ρούχα του;». Αυτή όμως, έχοντας τη φωτιά όχι στα ρούχα αλλά μέσα της να αγριεύει και να βοά, ανέχεται και συγκρατεί τη φλόγα. Θα τολμήσει, λοιπόν, ακόμη κάποιος, πες μου, να παραβάλει τον γάμο με την παρθενία; Ή έστω και να τον αντιπαραθέσει καθόλου απέναντί της;

Διότι γνωρίζεις ότι οι περισσότεροι, όταν τυχαίνει να είναι ταλαιπωρημένοι και να βρίσκονται σε δεινά, και έπειτα καλούνται στην τρυφή, στην άνεση και στον χαλαρό και έκλυτο βίο, προστρέχουν σε αυτά με μεγαλύτερη προθυμία. Αλλά όχι εκείνος. Αντιθέτως, παρέμενε σταθερός σε όλα, επιδεικνύοντας τη δική του καρτερία. Εγώ με θάρρος θα ονόμαζα εκείνον τον θάλαμο ίσο με τη βαβυλωνιακή κάμινο, με τον λάκκο των λεόντων του Δανιήλ και με την κοιλιά του θαλάσσιου κήτους, στην οποία έπεσε ο προφήτης. Διότι εκεί η νίκη της επιβουλής θα επέφερε την απώλεια του σώματος, ενώ εδώ την πανωλεθρία της ψυχής, αθάνατο θάνατο και συμφορά χωρίς καμία παρηγοριά. Και δεν ήταν φοβερός αυτός ο λάκκος μόνο ως προς τούτο, αλλά επειδή μαζί με τη βία και τον δόλο, ήταν γεμάτος από πολλή κολακεία, από πολύ, ποικίλο και κάθε λογής πυρ, το οποίο δεν καίει το σώμα, αλλά την ίδια την ψυχή. Και φανερώνοντας αυτό ακριβώς ο Σολομών, ο οποίος γνώριζε αυτά τα πράγματα με μεγάλη ακρίβεια, το πόσο μεγάλο ζήτημα είναι δηλαδή να συναναστρέφεται κανείς με γυναίκα που έχει άνδρα, αναφέρει: «Θα κρύψει κανείς», λέει, «φωτιά στον κόρφο του, και δεν θα κατακαούν τα ενδύματά του; Ή θα περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα καταφλέξει τα πόδια του; Έτσι και εκείνος που πηγαίνει σε ύπανδρη γυναίκα, και όποιος την αγγίζει, δεν θα μείνει ατιμώρητος». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: όπως, λέει, δεν είναι δυνατόν να έρχεται κανείς σε επαφή με τη φωτιά και να μην κατακαίγεται, έτσι δεν είναι δυνατόν και εκείνος που συναναστρέφεται με γυναίκες να διαφύγει τον εμπρησμό που προκύπτει από αυτές. Αυτός όμως υπέμεινε κάτι το οποίο ήταν πολύ πιο δυσχερές.

Σχετικά με το: «Πίνε νερό από τα δικά σου αγγεία» και «Η πηγή του νερού σου ας είναι για σένα ευχάριστη». Διότι, ζώντας σύμφωνα με τη σοφία αυτής, θα μακροημερεύσεις. Πήγαινε στο μυρμήγκι, ω οκνηρέ νέε, και γίνε σοφότερος, διότι συγκεντρώνει πολλή τροφή κατά τον θερισμό. Σχετικά με εκείνον που πηγαίνει στη μέλισσα: «Και μάθε πόσο εργατική είναι». Σχετικά με το: «Έως πότε, οκνηρέ, θα ξαπλώνεις; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι. Γι’ αυτό έρχεται ξαφνικά η καταστροφή σου». Σχετικά με την τήρηση των νόμων του πατέρα: «Διότι οι εντολές είναι λύχνος και φως και οδός ζωής». Σχετικά με το: «Μπορεί να βάλει κάποιος φωτιά στον κόρφο του, και τα ενδύματά του να μην κατακαούν; Ή θα περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα κατακάψει αυτός τα πόδια του;»

«Διότι γεμάτος ζήλια είναι ο θυμός του συζύγου της· δεν θα δείξει κανένα έλεος την ημέρα της κρίσεως· δεν θα ανταλλάξει την έχθρα του με κανένα λύτρο, ούτε πρόκειται να κατευναστεί με πολλά δώρα». «Μην προσκολλάσαι πολύ σε ξένη γυναίκα, ούτε να σφίγγεσαι σε αγκαλιές που δεν είναι δικές σου». «Όποιος συναναστρέφεται πόρνες, θα χάσει τον πλούτο του». «Μπορεί κάποιος να δέσει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακάψει τα ρούχα του; Ή μπορεί κάποιος να περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι και αυτός που έρχεται σε επαφή με παντρεμένη γυναίκα δεν θα μείνει ατιμώρητος». «Από ξένο νερό απέχε, και από ξένη πηγή μην πιεις, για να ζήσεις πολύ καιρό και να σου προστεθούν έτη ζωής». «Τα παιδιά των μοιχών δεν θα προκόψουν, και το σπέρμα από παράνομη κλίνη θα αφανιστεί». «Το πολυάριθμο πλήθος των ασεβών δεν θα χρησιμεύσει σε τίποτα, και από νόθα μοσχεύματα δεν θα απλώσει ρίζα σε βάθος, ούτε θα στερεώσει ασφαλή βάση. Τα παιδιά που γεννιούνται από παράνομες συνευρέσεις, είναι μάρτυρες της πονηρίας εναντίον των γονέων τους κατά την εξέτασή τους στην κρίση». «Η θερμή ψυχή είναι σαν τη φλεγόμενη φωτιά, δεν θα σβήσει μέχρι να καταναλωθεί· το ίδιο συμβαίνει και με τον πόρνο άνθρωπο στο σώμα της σάρκας του». «Όπου δεν υπάρχει γυναίκα, ο άνθρωπος θα στενάζει περιπλανώμενος». «Στον πόρνο άνθρωπο κάθε ψωμί είναι γλυκό· δεν πρόκειται να σταματήσει, έως ότου πεθάνει. Ο άνθρωπος που παραβαίνει το χρέος του απομακρυνόμενος από την κλίνη του, λέει μέσα στην ψυχή του: Ποιος με βλέπει; Το σκοτάδι είναι γύρω μου, οι τοίχοι με κρύβουν και κανείς δεν με βλέπει· τι να φοβηθώ;»

Στο τέκνο Εύχαριστο. Ήταν απολύτως αναγκαίο να σου στείλω επιστολή, ω τέκνο, έστω και αν εσύ ο ίδιος δεν το ζήτησες· διότι, άραγε δεν είσαι αξιέπαινος και ευπρόσδεκτος, επειδή σχεδόν μόνος σου υπομένεις κόπους και οδοιπορίες, κινδύνους και δύσκολες περιστάσεις, διακονώντας τον άγιο αρχιεπίσκοπο; Πόσο μακάριο είναι το έργο σου, πόσο αγωνιστικό το κατόρθωμά σου· επέλεξες να διαβαίνεις ανάμεσα σε παγίδες, να περπατάς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα· διότι τέτοια είναι τα έργα των ασεβών.

Αλλά μέχρι πότε λοιπόν θα είμαστε προσκολλημένοι στα πάθη; Μέχρι πότε θα μηχανευόμαστε σχέδια και τρόπους όχι υπέρ της σωτηρίας μας, αλλά κατά της σωτηρίας μας; Ακούω ότι συμπεριφέρεστε με απρεπή οικειότητα· όχι όλοι, αλλά εκείνοι που επιδεικνύουν αυτή την οικειότητα, και δεν φοβάστε τον άγγελο που πατάσσει με τύφλωση. Διότι κοιτάζεστε αναίσχυντα μεταξύ σας, φλυαρείτε και αστειεύεστε. Μερικοί μάλιστα συμπλέκεστε, όπως μου έχει αναφερθεί, ενώνοντας χέρια με χέρια, στόμα με στόμα και μάγουλο με μάγουλο, πράγμα άξιο θρήνου. Διότι μπορεί κανείς να κρύψει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακαούν τα ενδύματά του; Ή μπορεί να περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι και αυτός που πράττει τέτοια, δεν παραμένει ατιμώρητος ούτε προστατευμένος από την πτώση. Είναι δυνατόν να ακούγεται κάτι τέτοιο ανάμεσά σας; Είναι δυνατόν να τολμώνται αυτά μεταξύ εκείνων που έχουν σταυρώσει τον εαυτό τους ως προς τον κόσμο; Μεταξύ εκείνων που έχουν νεκρωθεί ως προς την αμαρτία; Είναι δυνατόν να σηκώνετε το βλέμμα ο ένας στο πρόσωπο του άλλου; Είναι δυνατόν να ανταλλάσσετε λόγια με τέτοια διάθεση; Και ποιος θα ελεήσει αυτόν που ρίχνει ο ίδιος τον εαυτό του στο βάραθρο; Και ποιος δεν θα θρηνήσει αυτόν που γίνεται αυτόχειρας; Και ποιος θα ανεχθεί αυτόν που προκαλεί τη φθορά;

Πολλούς, ενώ είχαν φθάσει στο ίδιο το λιμάνι της σωτηρίας, τους καταπόντισε. Πολλούς, που ανέβαιναν στις ίδιες τις αψίδες του ουρανού, εξαιτίας μιας μικρής αμέλειας τους κατέβασε στη γη της ανομίας. Πάρα πολλούς θησαυρούς αρετών άδειασε. Πολλούς πνευματικούς αγώνες λεηλάτησε και τους κατέστησε φτωχούς. Τι να πούμε λοιπόν εμείς, οι αληθινά φτωχοί και πένητες, οι ασθενείς και δειλοί, οι νέοι και ανώριμοι, οι ολιγοχρόνιοι και ολιγόκοποι στην άσκηση; Θα τολμήσουμε άραγε να μιλήσουμε ή να βγάλουμε άχνα, εάν δεν βοηθηθούμε άνωθεν; Δεν θα μας κατέστρεφε ολοσχερώς και δεν θα μας γκρέμιζε στη γη ο πολυμήχανος εχθρός, εάν ακολουθούσαμε το δικό μας θέλημα; Αλλά έως πότε λοιπόν θα προσκολλώμαστε στα πάθη; Έως πότε θα καταστρώνουμε σχέδια και τρόπους όχι υπέρ της σωτηρίας μας, αλλά κατά της σωτηρίας μας; Συμπεριφέρεστε με ανάρμοστη οικειότητα, ακούω, όχι όλοι, αλλά εκείνοι που επιδεικνύουν αυτή τη θρασύτητα, και δεν φοβάστε τον άγγελο που πατάσσει αόρατα; Διότι κοιτάζεστε αναιδώς μεταξύ σας, φλυαρείτε και χασκογελάτε, και μερικοί μάλιστα συμπλέκεστε, όπως μου έχει φανερωθεί, χέρι με χέρι, στόμα με στόμα, και μάγουλο με μάγουλο, πράγμα άξιο θρήνου. «Μπορεί άραγε κάποιος να δέσει φωτιά στον κόρφο του», λέει, «και να μην κατακαούν τα ρούχα του; Ή θα περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα κατακαούν τα πόδια του;». Έτσι και αυτός που πράττει τέτοια πράγματα δεν παραμένει ατιμώρητος ούτε αλώβητος. Είναι δυνατόν να ακούγεται καθόλου κάτι τέτοιο ανάμεσά σας;

Ο οκνηρός ας αφυπνιστεί· ο απειθής ας γίνει ευπειθής· ο υπερόπτης ας ταπεινωθεί· ο σκληρόκαρδος ας μαλακώσει· ο αδάκρυτος ας κατανυχθεί· ο ανεξομολόγητος ας εξομολογηθεί· ο αργός ας εργαστεί· όλοι σας να κατορθώνετε τα πάντα. Θα πρόσθετα όμως και τούτο: ο φιλογύναιος ας συγκρατηθεί. Τι σημαίνει αυτό; Το να μη συγκατοικεί για πολύ και να μη συναναστρέφεται με γυναίκες, διότι από αυτό ανάβει η φωτιά της αμαρτίας. Και ας ακούσουμε τη Γραφή που λέει: «Μπορεί κάποιος να κρύψει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακάψει τα ενδύματά του; Ή μπορεί να περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι συμβαίνει και σε εκείνον που πλησιάζει ύπανδρη γυναίκα.» Ύπανδρη δε γυναίκα θεωρείται και η παρθένος, δηλαδή η μοναχή, αλλά και εκείνη που αφιέρωσε τον εαυτό της ως χήρα, των οποίων νυμφίος είναι ο Κύριος της δόξης. Αλλά αυτά απευθύνονται σε εκείνους που είναι διασκορπισμένοι εδώ κι εκεί, επειδή ζουν αυθαίρετα και προφασίζονται δικαιολογίες για τις αμαρτίες τους, μη κατανοώντας ότι ο Κύριος πρόσταξε να βγάλουμε ακόμη και το μάτι που μας σκανδαλίζει, πόσο μάλλον εκείνους που συμπεριφέρονται με άλλο τρόπο. Προς εσάς όμως έχω να πω τούτο: οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων, και να αποτελούμε πρότυπο αγαθοεργίας στους διεστραμμένους. Αυτό ακριβώς είστε με τη χάρη του Θεού, αλλά μακάρι με το έλεος του Θεού να συνεχίσετε να είστε, και να σώζεστε εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.