Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 6:34

Ας μη σε νικήσει η επιθυμία για την ομορφιά, ούτε να παγιδευτείς με τα μάτια σου, ούτε να συναρπαστείς από τα βλέφαρά της. Διότι η τιμή της πόρνης ισοδυναμεί με ένα κομμάτι ψωμί, ενώ η γυναίκα κυνηγά πολύτιμες ψυχές ανδρών. Μπορεί να δέσει κάποιος φωτιά στον κόρφο του και τα ρούχα του να μην καούν; Ή μπορεί να περπατήσει κάποιος πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και τα πόδια του να μην καούν; Έτσι και αυτός που σχετίζεται με παντρεμένη γυναίκα δεν θα μείνει ατιμώρητος, όπως και καθένας που την αγγίζει. Δεν είναι παράξενο εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει· διότι κλέβει για να χορτάσει την πεινασμένη ψυχή του. Αν όμως συλληφθεί, θα αποζημιώσει στο επταπλάσιο, και δίνοντας όλα του τα υπάρχοντα θα γλιτώσει τον εαυτό του. Ο μοιχός, όμως, λόγω έλλειψης σύνεσης, προκαλεί την απώλεια της δικής του ψυχής· διότι θα υποστεί οδύνες και ατιμώσεις, και το όνειδός του δεν θα εξαλειφθεί ποτέ στον αιώνα. Διότι γεμάτος ζήλια ο θυμός του συζύγου της δεν θα δείξει έλεος την ημέρα της κρίσεως. Δεν θα ανταλλάξει την έχθρα με κανένα λύτρο, ούτε θα συμβιβαστεί με πολλά δώρα. Γιε μου, φύλαγε τα λόγια μου και κρύψε τις εντολές μου μέσα σου. Γιε μου, τίμα τον Κύριο, και θα αποκτήσεις δύναμη· εκτός δε από αυτόν μη φοβάσαι κανέναν άλλον. Φύλαξε τις εντολές μου, και θα ζήσεις· και τα λόγια μου φύλαγέ τα σαν τις κόρες των ματιών σου. Πέρασέ τα στα δάχτυλά σου, και γράψε τα πάνω στο πλάτος της καρδιάς σου.

Αλλά φοβάμαι μήπως, στην προσπάθειά μας να αποδυναμώσουμε τη δύναμη του θανάτου, φανεί ότι κατηγορούμε τον δίκαιο. Γι' αυτό θα προσπαθήσω να πράξω και τα δύο: και να καταδείξω την αδυναμία του θανάτου, και να τον απαλλάξω από αυτήν την κατηγορία. Προηγουμένως όμως είναι αναγκαίο να αποδείξω ότι αυτός φοβήθηκε τον θάνατο, και τότε να τον απαλλάξω από τις κατηγορίες. Ας δούμε, λοιπόν, πόσο αφόρητο και φοβερό πράγμα υπέμεινε· διότι το να δει κάποιος τη γυναίκα του να ατιμάζεται και να τη βλέπει να μοιχεύεται είναι πιο αφόρητο από μύριους θανάτους. Και τι λέω να μοιχεύεται; Ακόμη και μία έστω απλή υποψία για εκείνην αν αποκτήσει μέσα στην ψυχή του, ολόκληρη η ζωή του γίνεται αβίωτη. Διότι το πάθος της ζηλοτυπίας είναι γι' αυτόν πυρ και φλόγα ακατανίκητη· και θέλοντας κάποιος να δηλώσει τον τυραννικό και αμείλικτο χαρακτήρα της, έλεγε: «Διότι γεμάτος από ζήλια είναι ο θυμός του συζύγου της· δεν πρόκειται να ανταλλάξει την έχθρα του με κανένα λύτρο, ούτε θα δείξει έλεος κατά την ημέρα της κρίσεως, ούτε πρόκειται να κατευναστεί με την προσφορά πολλών δώρων». Και πάλι αλλού: «Σκληρή σαν τον άδη είναι η ζηλοτυπία»· διότι, όπως ακριβώς, λέει, δεν είναι δυνατόν να πείσεις τον άδη με χρήματα, έτσι δεν είναι δυνατόν ούτε τον ζηλότυπο να καθησυχάσεις και να συμφιλιώσεις.

«Πες, λοιπόν, "είμαι αδελφή του"». Αναλογίσου, σε παρακαλώ, σε ποια κατάσταση ήταν επόμενο να βρίσκεται η διάνοια του δικαίου, όταν έδινε αυτές τις συμβουλές στη γυναίκα του. Διότι γνωρίζετε, γνωρίζετε καλά, ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο βαρύ για τους άνδρες από το να περιέλθει η σύζυγός τους έστω και σε μια τέτοια υποψία. Ο δίκαιος, ωστόσο, και καταβάλλει προσπάθεια και κάνει τα πάντα, ώστε να καταλήξει η μοιχεία σε πράξη. Αλλά μην καταδικάσεις επιπόλαια, αγαπητέ, τον δίκαιο, αλλά αντίθετα, κυρίως από αυτό το γεγονός να κατανοήσεις τη μεγάλη του σύνεση και την ανδρεία· την ανδρεία του αφενός, επειδή με τόση γενναιότητα άντεξε και κυριάρχησε πάνω στην ταραχή των λογισμών, ώστε να δώσει τέτοιες συμβουλές. Διότι, για το γεγονός ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο ανυπόφορο από αυτό, άκου τον Σολομώντα που λέει: «Διότι ο θυμός του συζύγου της είναι γεμάτος ζήλια· δεν θα δείξει οίκτο την ημέρα της κρίσεως, ούτε πρόκειται να ανταλλάξει την έχθρα με πολλά δώρα»· και πάλι: «Σκληρή σαν τον άδη είναι η ζήλια».

Διότι φοβήθηκε να πει ότι «είναι γυναίκα μου», μήπως τυχόν τον σκοτώσουν οι άνδρες της πόλεως εξαιτίας της. Πρόσεξε πώς πολιορκούνταν η ψυχή του δικαίου από τυραννικότατα πάθη και πώς τον εξωθούσε ο φόβος. Αλλά, μολονότι ο πρώτος φόβος, δηλαδή ο φόβος της παράδοσης της γυναίκας του, ήταν εξαιρετικά βαρύς, ο φόβος του θανάτου τον παραμέριζε. Διότι, για να αποφύγει τον θάνατο, υπέμεινε να βλέπει με τα ίδια του τα μάτια τη σύντροφο της ζωής του να παραδίδεται στα χέρια του βασιλιά. Το πόσο αφόρητο είναι αυτό, το γνωρίζουν καλά όσοι έχουν γυναίκες. Γι' αυτό και κάποιος σοφός έλεγε: «Γεμάτος ζήλια είναι ο θυμός του συζύγου της· δεν θα δείξει κανένα έλεος την ημέρα της κρίσεως, και με κανένα λύτρο δεν πρόκειται να ανταλλάξει την έχθρα του». Όμως, αυτό το τόσο βαρύ και σε όλους αφόρητο, δες πώς, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, το υπέμεινε γενναία ο δίκαιος. Αυτό άλλωστε συνηθίζει να συμβαίνει και με τα σωματικά πάθη· διότι, όταν δύο πάθη πολιορκούν ταυτόχρονα το σώμα μας, η ένταση του ενός επισκιάζει το άλλο, και παραδινόμαστε ολόκληροι στην πρώτη οδύνη, και πολλές φορές δεν έχουμε καν αίσθηση του άλλου πόνου, επειδή η μεγάλη οδύνη μάς αποσπά την προσοχή και δεν μας αφήνει να νιώσουμε το μικρότερο πάθος. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και αυτός ο δίκαιος τώρα, βλέποντας τον φόβο του θανάτου να επικρέμαται, θεωρούσε όλα τα υπόλοιπα υποφερτά.

Και μου φαίνεται ότι και αργότερα, αν και πίστεψε τη γυναίκα που διατύπωσε εκείνη την παράνομη συκοφαντία εναντίον του, τιμώντας τον δίκαιο εξαιτίας του προηγούμενου σεβασμού και της εκτίμησης, περιόρισε την οργή του μέχρι τη φυλάκιση. Διότι, εάν δεν σεβόταν βαθύτατα τον άνδρα και δεν τον θαύμαζε για όσα του είχε προσφέρει στο παρελθόν, θα τον είχε θανατώσει πάραυτα και θα είχε διαπεράσει το σώμα του με το ξίφος. Επειδή, όπως αναφέρεται, ο θυμός του άνδρα είναι γεμάτος ζηλοτυπία· δεν θα ανταλλάξει την έχθρα του με κανένα λύτρο, ούτε πρόκειται να κατευναστεί με πολλά δώρα.

Διότι γνωρίζετε πόσο μεγάλο κακό είναι η ζηλοτυπία. Γι’ αυτό και εκείνος που τα γνώριζε αυτά με σαφήνεια έλεγε: «Διότι ο θυμός του ανδρός είναι γεμάτος από ζηλοτυπία· δεν θα δείξει κανένα έλεος την ημέρα της κρίσεως»· και, «Σκληρή σαν τον άδη είναι η ζηλοτυπία». Και εμείς άλλωστε γνωρίζουμε πολλούς που προτίμησαν μάλλον να παραδώσουν τη ζωή τους, παρά να περιπέσουν σε υποψίες ζηλοτυπίας. Εδώ όμως δεν υπήρχε απλώς υποψία, αφού ο όγκος της κοιλίας αποτελούσε την απόδειξη. Αλλ' όμως ήταν τόσο καθαρός από το πάθος, ώστε να μη θελήσει ούτε στο ελάχιστο να λυπήσει την Παρθένο.

Διότι, είτε χρειαστεί να κατακλιθεί, είτε να λάβει τροφή και ποτό, θα νομίζει ότι το τραπέζι είναι γεμάτο από δηλητηριώδη φάρμακα παρά από εδέσματα. Και στο κρεβάτι δεν θα ανεχθεί να μείνει ήρεμος ούτε για ελάχιστο χρόνο, αλλά θα ταράζεται και θα στριφογυρίζει σαν να έχουν τοποθετηθεί από κάτω του αναμμένα κάρβουνα. Και ούτε η συναναστροφή με φίλους, ούτε η φροντίδα των υποθέσεων, ούτε ο φόβος των κινδύνων, ούτε η υπερβολική ηδονή, ούτε κανένα άλλο πράγμα δεν θα μπορέσει να τον απομακρύνει από μια τέτοια ταραχή· αντίθετα, με τρόπο πιο τυραννικό από κάθε ευχάριστο και από κάθε λυπηρό πράγμα, αυτή η θύελλα κυριεύει την ψυχή του. Αυτά σκεπτόμενος ο Σολομών έλεγε: «Σκληρός σαν τον Άδη είναι ο ζήλος». Και πάλι: «Διότι ο θυμός του άνδρα της είναι γεμάτος ζηλοτυπία, δεν θα δείξει οίκτο την ημέρα της κρίσεως και δεν πρόκειται να ανταλλάξει την έχθρα του με κανένα λύτρο, ούτε θα κατευναστεί με πλήθος δώρων». Διότι τόσο μεγάλη είναι η μανία αυτής της αρρώστιας, ώστε ούτε μετά την τιμωρία εκείνου που τον πλήγωσε δεν απαλλάσσεται από την οδύνη. Πολλοί, τουλάχιστον, ενώ σκότωσαν πολλές φορές τον μοιχό, δεν μπόρεσαν να εξαλείψουν τον θυμό και την απόγνωσή τους. Υπάρχουν μάλιστα και εκείνοι που, ακόμη και μετά τη σφαγή των ίδιων τους των γυναικών, παρέμειναν το ίδιο ή και περισσότερο να κατακαίγονται σε αυτή τη φωτιά. Και ο μεν άνδρας συζεί με τόσο μεγάλα δεινά ακόμη και όταν δεν συμβαίνει τίποτα το αληθινό· η δε άθλια και ταλαίπωρη εκείνη γυναίκα υπομένει πολύ χειρότερα βάσανα από τον άνδρα.

Μαρτυρεί δε για το πάθος αυτό και ο Σολομών, λέγοντας τα εξής: Διότι ο θυμός του συζύγου της είναι γεμάτος από ζήλια, δεν θα δείξει κανένα έλεος την ημέρα της κρίσεως, ούτε θα ανταλλάξει την έχθρα του με κανένα λύτρο, ούτε πρόκειται να κατευναστεί με τα πολλά δώρα. Και πάλι: Κραταιά σαν τον θάνατο είναι η αγάπη, σκληρή σαν τον άδη η ζήλια. Εάν λοιπόν αυτός που ζηλοτυπεί φλέγεται με αυτόν τον τρόπο, εκείνος που κυριεύεται από τόσα πολλά δεινά, ώστε να αναγκάζεται ακόμη και να κολακεύει τον υβριστή του, και αντί να εκδικηθεί εκείνον που θα έπρεπε, να κάνει τα πάντα προκειμένου να απολαύσει εύκολα ο μοιχός τη γυναίκα του, από ποιον δεν ήταν πιο αξιοθρήνητος; Όταν δε έλαβαν τέλος και αυτά τα κακά, γεννιούνταν πάλι άλλα δεινά, και τον λιμό εκείνο τον διαδεχόταν ο πόλεμος.

«Διότι γεμάτος ζήλια είναι ο θυμός του συζύγου της· δεν θα δείξει κανένα έλεος την ημέρα της κρίσεως· δεν θα ανταλλάξει την έχθρα του με κανένα λύτρο, ούτε πρόκειται να κατευναστεί με πολλά δώρα». «Μην προσκολλάσαι πολύ σε ξένη γυναίκα, ούτε να σφίγγεσαι σε αγκαλιές που δεν είναι δικές σου». «Όποιος συναναστρέφεται πόρνες, θα χάσει τον πλούτο του». «Μπορεί κάποιος να δέσει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακάψει τα ρούχα του; Ή μπορεί κάποιος να περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι και αυτός που έρχεται σε επαφή με παντρεμένη γυναίκα δεν θα μείνει ατιμώρητος». «Από ξένο νερό απέχε, και από ξένη πηγή μην πιεις, για να ζήσεις πολύ καιρό και να σου προστεθούν έτη ζωής». «Τα παιδιά των μοιχών δεν θα προκόψουν, και το σπέρμα από παράνομη κλίνη θα αφανιστεί». «Το πολυάριθμο πλήθος των ασεβών δεν θα χρησιμεύσει σε τίποτα, και από νόθα μοσχεύματα δεν θα απλώσει ρίζα σε βάθος, ούτε θα στερεώσει ασφαλή βάση. Τα παιδιά που γεννιούνται από παράνομες συνευρέσεις, είναι μάρτυρες της πονηρίας εναντίον των γονέων τους κατά την εξέτασή τους στην κρίση». «Η θερμή ψυχή είναι σαν τη φλεγόμενη φωτιά, δεν θα σβήσει μέχρι να καταναλωθεί· το ίδιο συμβαίνει και με τον πόρνο άνθρωπο στο σώμα της σάρκας του». «Όπου δεν υπάρχει γυναίκα, ο άνθρωπος θα στενάζει περιπλανώμενος». «Στον πόρνο άνθρωπο κάθε ψωμί είναι γλυκό· δεν πρόκειται να σταματήσει, έως ότου πεθάνει. Ο άνθρωπος που παραβαίνει το χρέος του απομακρυνόμενος από την κλίνη του, λέει μέσα στην ψυχή του: Ποιος με βλέπει; Το σκοτάδι είναι γύρω μου, οι τοίχοι με κρύβουν και κανείς δεν με βλέπει· τι να φοβηθώ;»

Ερμηνεία. Εάν κάποια έγγαμη γυναίκα μοιχευθεί με άλλον και από ευσέβεια, δηλαδή επειδή φοβάται τη μέλλουσα κρίση, εξομολογηθεί το αμάρτημα, ή εάν αυτό φανερωθεί εν μέρει, ίσως επειδή έμεινε έγκυος ή επειδή γέννησε ενώ ο σύζυγός της έλειπε μακριά, οι Πατέρες όρισαν να μην εκτίθεται δημόσια, δηλαδή να μην τοποθετείται στους χώρους των μετανοούντων, αυτών δηλαδή που προσκλαίουν, που ακροώνται και που υποπίπτουν, ώστε να μην καταλάβουν όσοι τη βλέπουν να βγαίνει από την Εκκλησία μαζί με τους κατηχουμένους ή να στέκεται στον νάρθηκα, ότι αμάρτησε βεβαιότατα, και της προσάψουν, πριν από τα άλλα αμαρτήματα, το έγκλημα της μοιχείας, και έτσι αυτό το επιτίμιο γίνει για εκείνη αιτία θανάτου. Διότι, εάν το μάθει αυτό ο σύζυγός της, ίσως τη φονεύσει, σύμφωνα με εκείνο το ρητό του Σολομώντα: «Γεμάτος ζήλια είναι ο θυμός του ανδρός της». Γι' αυτό λοιπόν οι Πατέρες όρισαν οι γυναίκες αυτές να στέκονται στην Εκκλησία μαζί με τους άλλους πιστούς, χωρίς όμως να κοινωνούν, έως ότου να τελειώσει ο καθορισμένος χρόνος της μετάνοιάς τους.

Διότι ποια δικαιοδοσία έχει στους Βουλγάρους ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, εφόσον δεν έχει δικαιώματα χειροτονίας σε αυτήν, η οποία έχει αυτοκέφαλο αρχιεπίσκοπο, ούτε έχει λάβει κάποιο άλλο προνόμιο επ' αυτής; Μέσω ποιου, επίσης, θα επιτηρούνται και θα διορθώνονται τα σφάλματα των μοναχών της μονής που συστάθηκε σύμφωνα με τη θέλησή του; Μήπως μέσω εκείνου που εξουσιάζει και διευθύνει τους άλλους υποτακτικούς του μοναχούς, τον οποίο ονομάζουμε έξαρχο; Και ποιος είναι τόσο οπισθοδρομικός και ανόητος, για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του κωμικού ποιητή μέσα σε τραγικά πάθη, ο οποίος θα ανεχθεί ήπια την παρουσία εξάρχου του Κωνσταντινουπόλεως στη Βουλγαρία και δεν θα του συμπεριφερθεί ως μοιχού, επιδεικνύοντας θυμό γεμάτο ζήλο, όπως λέει ο Σολομών; Εγώ, λοιπόν, δεν το νομίζω. Και ποιος άλλος δεν θα δυσανασχετούσε έστω και με την αναγγελία αυτού του ανομήματος, εφόσον βέβαια η ευσέβεια κυκλοφορεί ανάμεσά μας και οι κανόνες φαίνεται να εμπνέουν ακόμη τον δικό μας τρόπο ζωής; Αν, λοιπόν, και το δικό μας γράμμα και ο δικός σου λόγος επιτύχουν τον επιδιωκόμενο σκοπό, ας είναι η χάρις στον Θεό της ευταξίας και της ειρήνης, αλλά και στη δική σας αγάπη, η οποία λέγεται και πιστεύεται ότι ταυτίζεται με τον ίδιο τον Θεό.