Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 6:9

«Διότι ο άφρων εκδηλώνει όλον τον θυμό του· ο δε σοφός τον συγκρατεί κατά μέρος». Ρυθμίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του ο άνθρωπος, και διαφυλάσσοντας υγιή και αβλαβή την ιδιαίτερη ενέργεια του κάθε μέρους της ψυχής του, θα γνωρίσει την αληθινή δικαιοσύνη. Το να κατευθύνει δε κανείς σωστά τις κρίσεις σημαίνει πρωτίστως το να κρίνει δίκαια σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, όπως λέει η Γραφή: «Να ανοίγεις το στόμα σου με τον λόγο του Θεού, και να κρίνεις τους πάντες ορθά. Υπερασπίσου τον φτωχό και τον αδύναμο. Διότι εκείνος που λέει για τον ασεβή ότι "είναι δίκαιος", θα είναι επικατάρατος στους λαούς και μισητός στα έθνη. Διότι η προσωποληψία στην κρίση δεν είναι καλό πράγμα». Αυτό βέβαια πρέπει να ειπωθεί φανερά· έπειτα δε, για όσα κάποιος κρίνει τους άλλους, αυτά τα ίδια κριτήρια πρέπει να τα εφαρμόζει και στον εαυτό του, και να δοκιμάζει τον εαυτό του: ελέγχοντάς τον εάν επικρατεί ο θυμός, συγκρατώντας τον εάν περισσεύει η επιθυμία, και διεγείροντάς τον εάν αδρανεί το λογιστικό μέρος, λέγοντας: «Έως πότε, οκνηρέ, θα κατακλίvεσαι;». Διότι, κυβερνώντας έτσι δίκαια τον εαυτό του, και γινόμενος κατήγορος του εαυτού του, θα μάθει να κατευθύνει σωστά την κρίση και δεν θα ακούσει από άλλον το εξής: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που λες "μη μοιχεύσεις", μοιχεύεις;». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που οδοιπορεί και ακολουθεί σωστά την οδό, φτάνει στο τέρμα, έτσι και εκείνος που κατευθύνει σωστά τις κρίσεις θα αναγνωριστεί ως δίκαιος και σοφός. Παραβολές δε ονομάζονται οι λόγοι που αποτελούν εικόνες αυτών που λέγονται. Διότι μέσω αυτών, εξαιτίας της ομοιότητας, γίνεται κατανοητό αυτό που εκφράζεται.

Ο δε δειλός και άνανδρος, κυριευμένος από την οκνηρή αρρώστια της αδράνειας, ανατριχιάζει και μόνο στο άκουσμα ότι πρέπει να πλουτίσει κοπιάζοντας. Γι' αυτό και ο Σοφός κάπου απευθύνεται σε αυτούς με τα εξής λόγια: «Έως πότε», λέει, «οκνηρέ, θα μένεις ξαπλωμένος; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι, λίγο νυστάζεις, λίγο σταυρώνεις τα χέρια στο στήθος. Έπειτα έρχεται σε σένα σαν κακός οδοιπόρος η φτώχεια, και η στέρηση σαν γρήγορος δρομέας.» Ας αποφύγουμε, λοιπόν, τις βλάβες που προέρχονται από την οκνηρία, ας αποποιηθούμε τη φτώχεια των αρετών· και ας αποκρούσουμε τη φτώχεια στα καλά έργα ως την πιο αισχρή από όλες τις αρρώστιες. «Ας φανούμε γενναίοι, και ας κραταιωθεί η καρδιά μας», όπως είναι γεγραμμένο. Διότι για μια τέτοια αρετή μας έδινε και ο ίδιος τα παραγγέλματα, όταν έλεγε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου.» Νομίζω δε ότι πρέπει, ή μάλλον υποστηρίζω ότι αναμφισβήτητα ισχύει, πως αυτός που θέλει να ακολουθήσει τον Χριστό πρέπει να είναι ανώτερος από κάθε δειλία· και το να περιφρονεί κανείς κάθε φόβο ισοδυναμεί σχεδόν με το να σηκώνει στους ώμους του τον δικό του σταυρό.

Άκουσε δε τι λέει ο Παροιμιαστής: «Έως πότε, οκνηρέ, θα κοιμάσαι; Και πότε θα εγερθείς από τον ύπνο; Λίγο μεν κοιμάσαι, λίγο δε νυστάζεις, λίγο δε σταυρώνεις τα χέρια στο στήθος· έπειτα έρχεται σε σένα η φτώχεια σαν κακός οδηγός.» Τον παρακινεί δε και με άλλον τρόπο στην επιθυμία της αρετής, λαμβάνοντας ως παράδειγμα τα μικρά και ευτελή ζωύφια. «Πήγαινε, λέει, στο μυρμήγκι, οκνηρέ. Δες τους δρόμους του, ζήλεψέ το και γίνε σοφότερος από αυτό. Διότι εκείνο, αν και δεν έχει δικό του χωράφι, ούτε βρίσκεται υπό την εξουσία κάποιου κυρίου, ούτε έχει κάποιον να το εξαναγκάζει, ετοιμάζει την τροφή του το καλοκαίρι και συγκεντρώνει άφθονη προμήθεια κατά τον θερισμό.» Ή πήγαινε στη μέλισσα και μάθε πόσο εργατική είναι, και πόσο σεμνή κάνει την εργασία της.

ΚΔʹ. Επομένως, επειδή ακούσατε αυτές τις φωνές: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν», χάνοντας τη χάρη. Και δεχθείτε τον φωτισμό όσο είναι καιρός, για να μην σας καταδιώξει το σκοτάδι και σας καταφθάσει χωρίζοντάς σας από τον φωτισμό. «Έρχεται νύχτα, όταν κανείς δεν μπορεί να εργαστεί», μετά την αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο. Εκείνη ήταν η φωνή του Δαβίδ· τούτη εδώ είναι η φωνή του αληθινού φωτός, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ο οποίος έρχεται στον κόσμο. Σκεφτείτε δε ότι και ο Σολομών ονειδίζει πικρά εσάς που είστε πιο αργοπορημένοι και νωθροί, λέγοντας: «Έως πότε, οκνηρέ, θα παραμένεις ξαπλωμένος; Πότε θα σηκωθείς από τον ύπνο;». Επικαλείσαι το ένα και το άλλο, και προφασίζεσαι προφάσεις παραμένοντας στις αμαρτίες.

Ενώ ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων και βασιλιάς της δόξης, τον οποίο φρίττει όλη η κτίση και υμνεί κάθε πνοή, μας μιλάει μέσα από τα άχραντα Ευαγγέλια, μας νουθετεί, μας απειλεί, μας παρακαλεί, μας προσκαλεί και μας δωρίζει την ατελεύτητη και άφθαρτη βασιλεία του, εμείς τον προσέχουμε τόσο, όσο όταν μας φλυαρεί μιλώντας ένας ανίσχυρος ή φτωχός άνθρωπος, και δεν του δίνουμε σημασία ούτε καν όπως σε κάποιον φίλο. Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων· όντως είναι επίκαιρο να πούμε σε τέτοιους ανθρώπους: «Μωροί, πότε θα αποκτήσετε φρόνηση;». Ταιριάζει όμως σε αυτούς και ένας άλλος στίχος του προφήτη που λέει: «Χάθηκαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους»· διότι, αφού απέρριψαν τον αγγελικό ύμνο και τα θεία λόγια και τα θεώρησαν ανοησίες, αγάπησαν την αργολογία και παραδόθηκαν στον ύπνο. Ο ύπνος όμως τέτοιων ανθρώπων δεν είναι αυτός ο φυσικός ύπνος, αλλά η ραθυμία, ο βαρύς ύπνος της ψυχής, αυτός που ζημιώνει τους πιο νωθρούς, η τύφλωση της καρδιάς, η ληστεύτρια των θησαυρών του Πνεύματος. Για τον ύπνο αυτόν ο Προφήτης παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως ποτέ κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· και γι' αυτόν επίσης ο Σολομών έγραψε πιο ελεγκτικά λέγοντας: «Πότε θα εγερθείς από τον ύπνο;». Αυτοί είναι που θα ακούσουν και το εξής: «Γιατί στέκεστε όλη την ημέρα», δηλαδή όλη σας τη ζωή, «αργόσχολοι;».

Αυτό αφενός πρέπει να λεχθεί ξεκάθαρα· έπειτα δε, την ίδια κρίση με την οποία κρίνει κανείς τους άλλους, αυτήν να την κατευθύνει και προς τον εαυτό του, και να δοκιμάζει τον εαυτό του, επιπλήττοντάς τον αφενός, εάν υπερισχύει ο θυμός· συγκρατώντας τον δε, εάν πλεονάζει η επιθυμία· και διεγείροντάς τον, εάν αποκοιμιέται το λογιστικό, λέγοντας: «Έως πότε, οκνηρέ, θα κείτεσαι;»

Σχετικά με το: «Πίνε νερό από τα δικά σου αγγεία» και «Η πηγή του νερού σου ας είναι για σένα ευχάριστη». Διότι, ζώντας σύμφωνα με τη σοφία αυτής, θα μακροημερεύσεις. Πήγαινε στο μυρμήγκι, ω οκνηρέ νέε, και γίνε σοφότερος, διότι συγκεντρώνει πολλή τροφή κατά τον θερισμό. Σχετικά με εκείνον που πηγαίνει στη μέλισσα: «Και μάθε πόσο εργατική είναι». Σχετικά με το: «Έως πότε, οκνηρέ, θα ξαπλώνεις; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι. Γι’ αυτό έρχεται ξαφνικά η καταστροφή σου». Σχετικά με την τήρηση των νόμων του πατέρα: «Διότι οι εντολές είναι λύχνος και φως και οδός ζωής». Σχετικά με το: «Μπορεί να βάλει κάποιος φωτιά στον κόρφο του, και τα ενδύματά του να μην κατακαούν; Ή θα περπατήσει πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και δεν θα κατακάψει αυτός τα πόδια του;»

Εκείνος που επιχειρεί να νουθετήσει τον μεθυσμένο, τι άραγε θα ωφελήσει; Αν υπακούς στον θείο Απόστολο που ρητώς διακηρύσσει ότι οι μέθυσοι σε καμία περίπτωση δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών, απόφευγε την καταραμένη μέθη. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί εκείνων που μισούν την εργασία, των οκνηρών, των ράθυμων και των καταφρονητών. «Πήγαινε στο μυρμήγκι, ω οκνηρέ, και ζήλεψέ το, βλέποντας τους τρόπους του, και γίνε σοφότερος από αυτό· διότι αυτό, χωρίς να έχει χωράφι, ούτε κάποιον να το εξαναγκάζει, ούτε ευρισκόμενο υπό την εξουσία αφέντη, ετοιμάζει την τροφή του κατά το θέρος, και συγκεντρώνει πολλή προμήθεια κατά τον θερισμό. Πήγαινε προς τη μέλισσα, και μάθε πόσο εργατική είναι· και πόσο σεμνά εκτελεί την εργασία της, τους κόπους της οποίας βασιλείς και ιδιώτες προσφέρουν για την υγεία τους. Είναι δε επιθυμητή σε όλους και αξιοσέβαστη, αν και είναι αδύναμη στη σωματική της δύναμη. Έως πότε, οκνηρέ, θα είσαι ξαπλωμένος; Και πότε θα εγερθείς από τον ύπνο; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι· λίγο νυστάζεις, και λίγο σταυρώνεις τα χέρια στο στήθος. Έπειτα, φτάνει σε εσένα η πενία σαν γρήγορος δρομέας, και η φτώχεια σαν κακός οδοιπόρος.» «Η ψυχή του αργόσχολου θα πεινάσει.» «Οι οκνηροί στερούνται τον πλούτο.» «Ο οκνηρός όταν περιπαίζεται δεν ντρέπεται, όπως ακριβώς και εκείνος που δανείζεται σιτάρι τον καιρό του θερισμού.» «Προφασίζεται ο οκνηρός και λέει: Υπάρχει λιοντάρι στους δρόμους, και δολοφόνοι στις πλατείες.» «Κάθε υπναράς ντύνεται με σκισμένα ρούχα και κουρέλια.» «