Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:16

Όταν λοιπόν, έχοντας τεθεί ως άνθρωπος στην εξουσία επάνω μας, λέει ότι του έχει δοθεί από τον Πατέρα η εξουσία σε κάθε σάρκα, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να σκανδαλιζόμαστε· διότι πρέπει να κατανοήσουμε την οικονομία. Εάν όμως νομίζεις ότι πρέπει να κατανοήσεις τα λεγόμενα με τρόπο πιο θεοπρεπή, κατανόησε πάλι αυτό που είπε κάπου προς τους Ιουδαίους ο Κύριος: «Αμήν, αμήν σας λέω, κανείς δεν μπορεί να έρθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας που με έστειλε». Διότι όσους θέλει να ζωοποιήσει ο Πατέρας, αυτούς, μέσω της δικής Του ζωοποιού δυνάμεως, τους προσάγει στο δικό Του γέννημα, και πάλι τους ενδυναμώνει και τους καθιστά σοφούς μέσω αυτού· αλλά και εάν κάποιους θέλει να τους υπαγάγει πάλι υπό τον ζυγό της δικής Του εξουσίας, δεν τους καλεί σε αυτό με άλλον τρόπο, παρά μέσω της ζωντανής και παντουργού ισχύος Του, μέσω της οποίας εξουσιάζει τα σύμπαντα, εννοώ δηλαδή το δικό Του γέννημα. Διότι οι άνθρωποι, μην έχοντας καμία δύναμη από μόνοι τους να κατορθώσουν αυτά που τους υπερβαίνουν, δανείζονται από τον Θεό τη δυνατότητα να κυβερνούν τους άλλους· διότι μέσω αυτού οι βασιλείς βασιλεύουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και οι άρχοντες μέσω αυτού κρατούν τη γη. Ο Θεός όμως των όλων, το γένος που αποσκίρτησε από την αγάπη προς Αυτόν και απέτιναξε τον ζυγό της βασιλείας Του, μην έχοντας λάβει από άλλον τη δύναμη, υποτάσσει στον εαυτό Του τα πάντα, δωρίζοντας τρόπον τινά στη δική Του δύναμη την εξουσία επάνω τους, και μέσω αυτής υποτάσσοντας ό,τι θελήσει να λάβει.

Επομένως, το αξίωμα της βασιλείας δίνεται στον άνθρωπο και εισέρχεται σε αυτόν έξωθεν από τον Θεό· διότι «μέσω εμού», λέει, «οι βασιλιάδες βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη». Εκείνος, λοιπόν, που βασιλεύει στα πάντα μαζί με τον Πατέρα, όπως ακριβώς ήταν, είναι και θα είναι κατά φύσιν Θεός, λαμβάνει την εξουσία πάνω στα εγκόσμια, σύμφωνα βέβαια με το σχήμα και το μέτρο που αρμόζει στον άνθρωπο.

Και πρόσεξε την πολυμήχανη και γεμάτη παράλογη οργή κίνηση εκείνων που επέλεξαν να συκοφαντούν. Διότι, πρώτα μεν, οι άθλιοι ισχυρίζονταν, φωνάζοντας όλοι μαζί, ότι το τόλμημα είχε διαπραχθεί κατά της εξουσίας του Καίσαρα. Αλλά επειδή δεν επικρατούσαν ιδιαίτερα, καθώς ο Χριστός δήλωνε ότι η δική του βασιλεία δεν είναι επίγεια, εισήγαγαν την κατηγορία για αμαρτία ενάντια στο ίδιο το θείο προς τον Πιλάτο, ο οποίος υπερασπιζόταν τις τιμές των Ρωμαίων, λέγοντας: «Έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Διότι οι ταλαίπωροι νόμιζαν ότι με αυτόν τον τρόπο θα εξέγειραν, ακόμη και παρά τη θέλησή του, τον Πιλάτο σε τυφλή οργή, και θα τον καθιστούσαν αποφασιστικό στο να ορίσει τον θάνατο του Σωτήρα, χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα την ευσέβεια προς τον Θεό για να προβεί σε αυτή την κίνηση. Όμως, καθώς αποδείχθηκε ότι η κακουργία τους ήταν ανώφελη, επιστρέφουν πάλι στο αρχικό τους θράσος, υποστηρίζοντας ότι οι πράξεις είχαν τολμηθεί κατά της εξουσίας του Καίσαρα, και φωνάζοντας ξεδιάντροπα στον δικαστή ότι οπλίζεται ενάντια στη δόξα εκείνου, αν δεν ήθελε να υπερασπιστεί και να υποβάλει στην πρέπουσα τιμωρία αυτόν που, σύμφωνα με αυτούς, εναντιώθηκε στον Καίσαρα, με το να ανεχθεί καν να λάβει τον τίτλο του βασιλιά, παρόλο που ο Καίσαρας δεν διεκδικούσε την επουράνια εξουσία, της οποίας βεβαίως ο Χριστός ήταν δεσπότης, αλλά την κάτω και επίγεια, η οποία βέβαια εξαρτιόταν από την εξουσία του Χριστού. Διότι μέσω αυτού βασιλεύουν οι βασιλείς, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και μέσω αυτού οι άρχοντες εξουσιάζουν τη γη.

Για παράδειγμα: διότι θα προχωρήσουμε τώρα στον ίδιο τον Σολομώντα· του έδωσε βέβαια να οικοδομήσει τον λίθινο ναό στα Ιεροσόλυμα, τον έκανε σοφό και διαπρεπή για την ασύγκριτη σύνεσή του· αυτό ήταν έργο της δικής Του θελήσεως. Όμως, επέτρεψε να διασπαστεί η βασιλεία του, όχι οδηγώντας ο Ίδιος τα πράγματα σε αυτό σύμφωνα με τη δική Του θέληση, αλλά μένοντας σαν σιωπηλός, ακόμη και μπροστά σε όσα δεν επιθυμούσε, εξαιτίας της αγανάκτησής Του προς αυτόν. Επομένως, έστω κι αν βασίλευσε ο Ιεροβοάμ και οι μετέπειτα, αυτό όμως δεν έγινε σε καμία περίπτωση με την επιδοκιμασία του Θεού. Διότι όσα συμβαίνουν από οργή προς κάποιους ως τιμωρία, έχουν διαφορετικό χαρακτήρα και δεν θα μπορούσαν ενδεχομένως να νοηθούν ως τέτοια, όπως ακριβώς θα ήταν εκείνα που γίνονται πραγματικά σύμφωνα με το θέλημά Του. Άρα λοιπόν, βασίλευσαν για τον εαυτό τους, και όχι δι' Εμού. Και επειδή κυβέρνησαν σχεδόν χωρίς ο Θεός να το αναγνωρίζει —διότι αυτό που γίνεται παρά τη θέλησή Του φαίνεται να μην το γνωρίζει καν— η εξουσία τους έγινε αδύναμη και ευάλωτη, ανίκανη να προβάλει αντίσταση και να διασώσει τους υποταγμένους σε αυτήν. Διότι «μέσω Αυτού βασιλεύουν οι βασιλείς, και μέσω Αυτού οι τύραννοι κυβερνούν τη γη». Και ότι για το θέμα αυτό πάσχουν από μεγάλη αναισθησία, και χρησιμοποίησαν όσα τους δόθηκαν από τον Θεό για να Τον λυπήσουν, ή μάλλον για την καταστροφή των δικών τους ψυχών, το δίδαξε λέγοντας: Το ασήμι τους και το χρυσάφι τους τα έκαναν είδωλα για τους εαυτούς τους, ώστε να εξολοθρευτούν.

Διότι η φύση του Θεού βρίσκεται επέκεινα των πάντων, και όχι σε τοπικά ύψη, αλλά στις υπεροχές της δόξας, και με ασύγκριτη δύναμη υπέρκειται του μέτρου κάθε δημιουργήματος. Επικαλέσου, λοιπόν, τον Θεό σου, λέει, Ισραήλ, αναγνωρίζοντας την εξουσία Του, την παντοδυναμία της υπεροχής Του. Διότι εγώ είμαι, και κανένας άλλος, αυτός που στερεώνει τη βροντή, δηλαδή που καλύπτει τον ουρανό με σύννεφα, και ρίχνει τις βροχές, και δημιουργεί το πνεύμα, δηλαδή πάλι, ο ποιητής των ανέμων· και αναγγέλλει στους ανθρώπους τον χριστό Του. Είναι σαν να έλεγε: «Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι ηγεμόνες δι' εμού κυβερνούν τη γη». Διότι ως χριστό σε αυτά τα λόγια, δεν εννοεί τον Εμμανουήλ, αλλά μάλλον αυτόν που έχει χριστεί ως βασιλιάς. Ομοίως και ως πνεύμα, δεν εννοεί το θείο και άγιο, έστω κι αν μαίνονται μερικοί από εκείνους που έχουν σκοπό να διαστρέφουν τα ορθά, αλλά εννοεί αυτό που βρίσκεται στον αέρα και είναι εγκόσμιο, για το οποίο λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα». Εγώ λοιπόν, λέει, που συγκεντρώνω τα σύννεφα και στερεώνω τη βροντή, και «εξάγω τους ανέμους από τους θησαυρούς τους», εγώ καθιστώ φανερό όποιον θα ήθελα να εγκαυχάται στους θρόνους της βασιλείας.

Και πολλά μπορούν να ειπωθούν περί της σοφίας, και «ποιος είναι ο τόπος της φρονήσεως, και η σοφία από πού βρέθηκε;» Εάν, λοιπόν, αυτή η υμνούμενη σοφία λέει: «Εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή και τη γνώση, και εγώ επικαλέστηκα την έννοια. Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και δι' εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται, και οι ισχυροί νομοθετούν δικαιοσύνη, και οι ηγεμόνες κυβερνούν τη γη. Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα με βρουν· σε εμένα ανήκει ο πλούτος και η δόξα και η κτήση πολλών αγαθών και η δικαιοσύνη. Περπατώ στην οδό της δικαιοσύνης και αναστρέφομαι ανάμεσα στους δρόμους του δικαίου, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη και περιουσία, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα από αιώνος. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε εν αρχή, προτού δημιουργήσει τη γη και προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων, και προτού εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών με γεννά», και τα εξής. Προφανώς, επειδή κάποιοι επιθυμούν να αντιλέξουν στο ρητό, οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν ως ανθυποφορά το όνομα της σοφίας και την αλληλουχία του λόγου που λέει «ο Κύριος με έκτισε», σε συνδυασμό με το «εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή»· λέγοντας ότι «ιδού, η σοφία από την αρχή ονόμασε τον εαυτό της και προχωρώντας στη συνέχεια υποδηλώνει τον εαυτό της λέγοντας: ο Κύριος με έκτισε».

Και ότι βέβαια υπάρχει κάποια προκοσμική ουσία, ζωντανή και υποστατική, η οποία υπηρέτησε τον Πατέρα και Θεό των όλων στη δημιουργία όλων των κτιστών πραγμάτων, ονομαζόμενη Λόγος του Θεού και Σοφία, εκτός από τις αποδείξεις που έχουν ήδη παρατεθεί, είναι δυνατόν να ακούσουμε και την ίδια τη Σοφία να μιλά από το δικό της πρόσωπο, αποκαλύπτοντας τα περί του εαυτού της μέσω του Σολομώντα με απόλυτη σαφήνεια κάπως έτσι: «Εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη σύνεση, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και την επίγνωση. Μέσω εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και οι άρχοντες νομοθετούν δικαιοσύνη· μέσω εμού οι μεγιστάνες δοξάζονται, και οι κυρίαρχοι μέσω εμού κρατούν τη γη». Στα οποία προσθέτει: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με εθεμελίωσε· στην αρχή, προτού να δημιουργήσει τη γη, προτού να αναβλύσουν οι πηγές των υδάτων, προτού να εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών, με γεννά. Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του, και όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές κάτω από τον ουρανό, ήμουν μαζί του ρυθμίζοντας τα πάντα. Εγώ ήμουν εκείνη στην οποία έβρισκε χαρά καθημερινά, και ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη». Ότι λοιπόν ο θείος Λόγος προϋπήρχε και εμφανιζόταν σε κάποιους, αν και όχι σε όλους, αυτά ας έχουν λεχθεί από εμάς εν συντομία.

Ψ. Από τις Παροιμίες. Α'. Ολόκληρο το βιβλίο των Παροιμιών φαίνεται να εκφέρεται από το πρόσωπο της Σοφίας, η οποία από τη μία υποδεικνύει τον ηθικό βίο και από την άλλη προσωποποιεί τα λόγια άλλων· άλλοτε προβάλλει αινίγματα, και άλλοτε πάλι διδάσκει κάποια πράγματα για τον εαυτό της, εκπαιδεύοντας σχετικά με το δικό της ένθεο αξίωμα. Από αυτά θα σταχυολογήσουμε εκείνα μέσα από τα οποία μαθαίνουμε ότι η Σοφία είναι ένα θείο ον και απολύτως ενάρετη ως προς τη φύση της, όντας η ίδια με το δεύτερο αίτιο των όλων, μετά τον πρώτο Θεό, και με τον Θεό Λόγο που βρισκόταν εν αρχή προς τον Θεό, αλλά και με την πρόνοια του Θεού που διοικεί και οικονομεί τα σύμπαντα και φθάνει μέχρι τα επίγεια πράγματα, η οποία έχει κτισθεί πριν από κάθε ουσία και υπόσταση, αποτελώντας την αρχή των οδών της όλης δημιουργίας. Τα σχετικά ρητά, λοιπόν, λέγονται ως εκ μέρους της ίδιας της Σοφίας με αυτόν τον τρόπο: «Εγώ η σοφία έκανα κατοικία μου τη βουλή και τη γνώση, και εγώ επικαλέστηκα την ορθή σκέψη. Ο φόβος του Κυρίου μισεί την κακία, την ύβρη και την υπερηφάνεια και τις οδούς των πονηρών, και εγώ μίσησα τις διεστραμμένες οδούς των κακών. Δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια· εγώ είμαι η σύνεση, και δική μου είναι η ισχύς. Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και οι άρχοντες νομοθετούν δικαιοσύνη. Δι' εμού οι μεγιστάνες δοξάζονται. Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και όσοι με αναζητούν θα βρουν χάρη. Πλούτος και δόξα υπάρχουν σε εμένα, καθώς και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη».

Πρέπει δε να μην αγνοούμε ότι οι θείοι χρησμοί, επειδή περιέχουν στην εβραϊκή γλώσσα πολύ το υπερβατικό και ως προς τη λέξη και ως προς το νόημα, έτυχαν διαφορετικής μετάφρασης στην ελληνική γλώσσα εξαιτίας της δυσκολίας κατανόησής τους. Εβδομήντα, λοιπόν, Εβραίοι άνδρες όλοι μαζί τις μετέφρασαν ομόφωνα, στους οποίους μάλιστα θα στρέψουμε την προσοχή μας, διότι και στην Εκκλησία του Χριστού είναι αρεστό να χρησιμοποιούνται αυτές. Εάν όμως προκύψει κάπου ανάγκη, δεν θα παραλείψουμε ούτε τις εκδόσεις των μεταγενέστερων νεότερων μεταφραστών, τις οποίες αρέσκονται ακόμη και σήμερα να χρησιμοποιούν οι Ιουδαίοι, ώστε τα επιχειρήματα της απόδειξης να τύχουν για εμάς ασφαλέστερης τεκμηρίωσης από παντού. Έχοντας προτάξει αυτά ως προοίμιο, ας καταπιαστούμε πλέον λοιπόν με τις θεόπνευστες φωνές. 〈〈Από τις Παροιμίες〉〉. «Εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή, και τη γνώση και την κατανόηση εγώ τις επικαλέστηκα. Ο φόβος του Κυρίου μισεί την αδικία, την ύβρη και την υπερηφάνεια και τις οδούς των πονηρών· εγώ δε εμίσησα τις διεστραμμένες οδούς των κακών. Δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια, δική μου η φρόνηση, και δική μου η ισχύς· δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και οι άρχοντες νομοθετούν δικαιοσύνη· δι' εμού οι μεγιστάνες δοξάζονται, και οι ηγεμόνες δι' εμού κυβερνούν τη γη. Εγώ αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν χάρη. Πλούτος και δόξα υπάρχουν σε εμένα, και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη. Είναι προτιμότερο να καρπώνεται κανείς εμένα παρά χρυσάφι και πολλούς πολύτιμους λίθους, και τα δικά μου γεννήματα είναι ανώτερα από εκλεκτό ασήμι».

Κγ΄. Και σοφία επίσης τον ονομάζει ο Σολομών στις Παροιμίες, λέγοντας: «Η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και στήριξε επτά στύλους» και τα εξής. Και ότι η σοφία υπήρχε προ του κόσμου, ζωντανή και ενυπόστατη, ο ίδιος δίδασκε διατυπώνοντας αυτά τα λόγια εκ μέρους της: «Εγώ, η σοφία, κατεσκήνωσα μαζί με τη βουλή, και τη γνώση και την έννοια εγώ επικαλέστηκα», προσθέτοντας στη συνέχεια: «Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι δυνάστες θεσπίζουν δικαιοσύνη, δι' εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται, και οι άρχοντες δι' εμού κρατούν την εξουσία».

ΚΑʹ. Πώς πρέπει να νοείται το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Ο μεν μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης, λοιπόν, κήρυττε με ποικίλους τρόπους τη θεολογία του Σωτήρα μας, με τον τρόπο που έχει εκτεθεί. Το πώς όμως ο Μάρκελλος, έχοντας αρνηθεί αυτήν, κατέληξε στην ιουδαϊκή απιστία, έχει φανερωθεί μέσα από όσα έχουν ειπωθεί. Το πώς, επίσης, παρερμήνευε με διεστραμμένο τρόπο τις κοινώς αποδεκτές και σαφείς διδασκαλίες περί του Σωτήρα μας, θα μπορούσε κανείς να το μάθει και από πάρα πολλές άλλες αφηγήσεις του, αλλά βεβαίως και από την εξής. Στις Παροιμίες του Σολομώντα εισάγεται η Σοφία να αναφέρει τα εξής αυτοπροσώπως για τον εαυτό της: «Εγώ, η Σοφία, κατοίκησα μαζί με τη βουλή, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και τη σύνεση. Ο φόβος του Κυρίου μισεί την κακία, την ύβρη και την υπερηφάνεια και τις οδούς των πονηρών· εγώ δε μίσησα τις διεστραμμένες οδούς των κακών. Δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια, εγώ είμαι η σύνεση, δική μου και η ισχύς. Δι' εμού βασιλεύουν οι βασιλείς, και οι εξουσιαστές νομοθετούν δικαιοσύνη· δι' εμού μεγαλύνονται οι άρχοντες, και οι ηγεμόνες δι' εμού κυβερνούν τη γη. Εγώ αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα με βρουν. Σε εμένα υπάρχει πλούτος και δόξα, και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη. Είναι καλύτερο να καρπώνεται κανείς εμένα παρά το χρυσάφι και τους πολύτιμους λίθους, και τα δικά μου γεννήματα είναι ανώτερα από το εκλεκτό ασήμι».

Διότι το κεφάλαιο της σύστασης και της σωτηρίας όλων των δημιουργημάτων, ορατών και αοράτων, ήταν αυτός, τον οποίο ο Πατέρας γεννούσε ως μονογενή Υιό, και, αφού τον γέννησε, τον κατέστησε σωτήρα των πάντων, ανακεφαλαιώνοντας σε αυτόν και δι' αυτού τη διάταξη του σύμπαντος, όπως δίδαξε ο θείος απόστολος λέγοντας: «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, τα επουράνια και τα επίγεια», ώστε όχι μόνο τα σύμπαντα να συσταθούν δι' αυτού, προερχόμενα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, αλλά και να αναλάβει ο ίδιος την πρόνοια της διοίκησης των πάντων, εφόσον είναι Λόγος και σοφία και ζωή, και πλήρωμα κάθε καλού και αγαθού, ώστε δι' αυτού να κυβερνώνται και να διασώζονται τα σύμπαντα. Αυτό, άλλωστε, το παρουσίασε ο ίδιος και μέσα από τα προαναφερθέντα λόγια, με τα οποία έλεγε: «Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι δυνάστες νομοθετούν δικαιοσύνη· δι' εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται, και οι άρχοντες δι' εμού κρατούν την εξουσία της γης». Με άρρητους λόγους, λοιπόν, της καθολικής σοφίας και πρόνοιας του Υιού του Θεού διοικούνται τα σύμπαντα. Αυτά, επομένως, δίδασκε μέσα από όσα προεκτέθηκαν, και προέτρεπε τους ανθρώπους να προσκολλώνται σε αυτόν λέγοντας: «Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα με βρουν», ενώ απέτρεπε από την αντίθετη οδό με όσα πρόσθεσε: «Εμίσησα δε εγώ τις διεστραμμένες οδούς των κακών».

Το μεν λοιπόν «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του» το αναφέρει στο πρόσωπο του Σωτήρα, ομολογώντας ότι αυτός είναι εκείνος που τα λέει αυτά στις Παροιμίες. Λέει, λοιπόν, με τα εξής ακριβώς λόγια: «Επομένως, εύλογα, εφόσον τα παλαιά παρήλθαν και όλα επρόκειτο να γίνουν καινά μέσω της καινότητας του Σωτήρα μας, ο Δεσπότης μας ο Χριστός φώναζε μέσω του προφήτη λέγοντας "ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του"». Και αφού το είπε αυτό, υποβιβάζει το νόημα στη σάρκα του Σωτήρα μας, προσθέτοντας στη συνέχεια: «Διότι την έκτισε αληθινά, αφού δημιούργησε αυτό που δεν υπήρχε, ο Δεσπότης μας ο Θεός· διότι τη σάρκα, την οποία ανέλαβε ο Λόγος, εφόσον δεν υπήρχε αλλά ήταν ανύπαρκτη, "την έκτισε αρχή των οδών του"». Και δεν κατανοεί ο γενναίος ότι πρόκειται για μία έκφραση και ότι ένα είναι το πρόσωπο που είπε το «εγώ, η σοφία, κατοίκησα με τη βουλή» και το «ο Κύριος με έκτισε»· ώστε, εάν το ένα ανάγεται στη σάρκα, είναι ανάγκη να αναχθεί και το άλλο· και η σοφία θα είναι αυτή που λέει και τα δύο. Εάν όμως η σάρκα λέει, κατά τον Μάρκελλο, το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του», αυτή θα ήταν η σοφία· και θα είναι η σάρκα αυτή που λέει «μέσω εμού οι βασιλείς βασιλεύουν» και «μέσω εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται». Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να πει η σάρκα το «θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα προαιώνια», στα οποία προσθέτει το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του»;

Εφόσον, λοιπόν, η παροιμιακή αυτή διδασκαλία περιλαμβάνει αυτά τα στοιχεία, κανείς από τους συνετούς ανθρώπους δεν θα αποδεχθεί ανεξέταστα και αθεώρητα τίποτε από όσα προβάλλονται σε αυτό το βιβλίο, ακόμη και αν κάτι φαίνεται εκ πρώτης όψεως να είναι εξαιρετικά σαφές και γνώριμο. Διότι, οπωσδήποτε, ακόμη και σε όσα φαίνονται ολοφάνερα, υποκρύπτεται κάποια αναγωγική θεωρία. Εάν δε τα εκ πρώτης όψεως κατανοητά σημεία αυτής της Γραφής απαιτούν αναγκαστικά λεπτομερέστερη εξέταση, πόσο μάλλον εκείνα τα οποία παρουσιάζουν πολλή ασάφεια και δυσκολία στη θεωρητική προσέγγιση κατά την άμεση κατανόησή τους; Ας εξετάσουμε, λοιπόν, από τα συμφραζόμενα των λέξεων γύρω από εκείνο το χωρίο, εάν η ανάγνωση των παρακείμενων εδαφίων προσφέρει κάποια σαφήνεια. Ο λόγος περιγράφει προηγουμένως τη Σοφία να εκφέρει κάποιες ρήσεις σε πρώτο πρόσωπο. Ο φιλομαθής, βεβαίως, γνωρίζει τα όσα αναφέρονται στο εν λόγω χωρίο, όπου η Σοφία κατασκηνώνει μαζί με τη βουλή, επικαλείται τη γνώση και την έννοια, και λέει ότι έχει ως κτήμα της την ισχύ και τη φρόνηση, ότι η ίδια ονομάζεται σύνεση, ότι περπατά σε οδούς δικαιοσύνης και κινείται στο μέσον οδών δικαιώματος, και αναφέρει ότι μέσω αυτής βασιλεύουν οι βασιλείς, θεσπίζουν δικαιοσύνη οι άρχοντες και κυριαρχούν στη γη τους οι ηγεμόνες. Διότι είναι σε όλους φανερό ότι ο συνετός άνθρωπος δεν αποδέχεται ανεξέταστα κανένα από τα λεγόμενα βάσει της επιφανειακής τους κατανόησης.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Α' ΕΥΧΗ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΝΕΠΕΜΨΕ ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΘΟΣ ΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΣ ΣΤΟΥΣ ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ ΤΟΥ. Ο Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, του οποίου το κράτος είναι άναρχο και η δόξα ατελεύτητη, του οποίου η βασιλεία είναι βασιλεία αιώνια και δεν θα περάσει σε άλλον βασιλιά, μέσω του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη, Εσύ που δεσπόζεις αιώνια και επί των επουράνιων νοερών Εξουσιών και Κυριοτήτων και Δυνάμεων, των Αρχών και των Αρχαγγέλων και των Αγγέλων και των ανώτερων από αυτούς υψηλών και επηρμένων Θρόνων, των Χερουβείμ και των Σεραφείμ, στους οποίους πρώτους δωρίζοντας, κατά μέθεξη, την υπερκόσμια ιεραρχία και το βασιλικό ύψος, τους κατέστησες ακαταπόνητους υπηρέτες και ακοίμητους υμνητές της δικής σου ανυπέρβλητης μεγαλειότητας· Εσύ που, λόγω του ανείκαστου πελάγους της φιλανθρωπίας σου, εμφανίστηκες ύστερα και πάνω στη γη και συναναστράφηκες με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, για να διασώσεις το επί γης πλάσμα σου και να το ανελκύσεις προς τον ουρανό και να γεμίσεις από τη γη το άνω βασίλειο· Εσύ που προσέφερες τον εαυτό σου ως άμωμη θυσία υπέρ ημών, και μέσω αυτής της αυτουργού και απόρρητης ιεροτελεστίας απέκτησες για τον εαυτό σου, με τα δικά σου λόγια, έργα και πάθη, λαό περιούσιο, έθνος άγιο, βασίλειο ιεράτευμα, υπέρ του οποίου, αφού κατίσχυσες του άδη και κυριάρχησες επί του θανάτου, ανήλθες ως ο μόνος αρμόζων σε εμάς αρχιερέας και βασιλιάς, καθώς είσαι ο μόνος αληθινά ποιμένας και επίσκοπος των σωμάτων και των ψυχών μας, και ο μόνος όντως όσιος, άκακος, αμίαντος, ακόμη και ως προς την ανθρώπινη φύση, γι' αυτό και, αφού έγινες υψηλότερος των ουρανών, καθήμενος εκεί στα ύψη, διοικείς τα πάντα με πάνσοφη πρόνοια, θέτοντας και μεταθέτοντας τα όρια των αρχών, των εξουσιών και των αξιωμάτων, με άρρητους λόγους τους οποίους μόνο εσύ γνωρίζεις· Εσύ που και εμένα, ο οποίος βρίσκομαι στην έσχατη θέση ως στερούμενος κάθε ικανότητας, με κρίματα που εσύ γνωρίζεις, με κάλεσες στο περιωπές αξίωμα της αρχιερωσύνης και με αξίωσες να αναπέμπω δεήσεις σε εσένα από αυτήν τη θέση·

Και ο βασιλιάς: Πού είναι λοιπόν το ποίμνιο του Χριστού, του οποίου εσείς τυγχάνετε ποιμένες; Και ο Ευγένιος: Όλη η οικουμένη όση επιβλέπει ο ήλιος, και όλοι οι άνθρωποι που βρίσκονται πάνω σε αυτήν. Και ο Ιουλιανός: Εμείς λοιπόν ποιους εξουσιάζουμε και σε ποιους βασιλεύουμε σήμερα, ω ταλαίπωρε και δυστυχέστατε ανθρωπάκο, αν όση γη φωτίζει ο ήλιος την έχει αποκτήσει ως ποίμνιο ο Χριστός; Και ο μάρτυρας: Στο ίδιο ποίμνιο και κοπάδι, ω βασιλιά, προΐστασαι, του οποίου και εμείς τυγχάνουμε ποιμένες. Διότι μέσω Αυτού οι βασιλιάδες βασιλεύουν και οι τύραννοι εξουσιάζουν τη γη, και Αυτός σου έδωσε το βασίλειο σήμερα· και παρόλο που εσύ φάνηκες αχάριστος απέναντι στον ευεργέτη, αύριο πάλι θα το δώσει σε κάποιον άλλον. Διότι είσαι εφήμερος, και σε εφήμερους τώρα βασιλεύεις. Εκείνος όμως κατέχει την αιώνια βασιλεία, η οποία δεν λαμβάνει ποτέ τέλος.

Κατήχηση Ζ΄ του ιδίου περί της δοξολογίας και της θείας δυνάμεως και περί της νηστείας κατά δύναμιν. Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, εφόσον παρήλθαν ήδη δύο εβδομάδες της πάνσεπτης νηστείας και έχει ήδη φθάσει η τρίτη, ας υμνήσουμε τον εν Τριάδι υμνούμενο Θεό μας, διά του οποίου δημιουργήθηκαν «ο ουρανός και η γη και τα καταχθόνια» και η φύση των υδάτων· διά του οποίου διακοσμήθηκε το σύμπαν και συγκρατείται σταθερά στο σύνολό του και συνέχεται· διά του οποίου η σφαίρα της γης και όλοι μαζί οι κάτοικοί της συγκρατούνται σαν ακρίδες, και μετριέται ο ουρανός με μια σπιθαμή και ολόκληρη η γη με μια χούφτα, και σταθμίζονται τα όρη σε ζυγαριά και οι κοιλάδες σε ζυγό, και εδραιώνεται η γη πάνω στα ύδατα και θεμελιώνεται με ασφάλεια σε αυτά· διά του οποίου κι εμείς ήρθαμε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία και καθημερινά απολαμβάνουμε τις ευεργεσίες του· διά του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν και οι εξουσιαστές κυριαρχούν στη γη· διά του οποίου οι άρχοντες εξουσιάζουν, ενώ άλλοι πάλι καταδικάζονται να μην έχουν καμία εξουσία· διά του οποίου δίκαιη κρίση αναμένει τους πάντες έπειτα από λίγο· διά του οποίου στεφανώνονται οι δίκαιοι και κατακρίνονται οι αμαρτωλοί· διά του οποίου αποδίδεται στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, είτε φαύλα είναι αυτά είτε αγαθά.

Διότι, όταν τότε θαύμαζαν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει;», δεν απαντά: «Εγώ είμαι η άπειρη σοφία του Θεού, στην οποία είναι αποθησαυρισμένοι όλοι οι απόκρυφοι θησαυροί της γνώσης και μέσω εμού πηγάζουν τα νάματα της σοφίας, όπου αυτά πηγάζουν, και κάθε φρόνηση και «επιστήμη έργων» δίδαξε η δική μου φρόνηση και σοφία, και «μέσω εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη» και εγώ είμαι η σοφία που υμνείται στις εξόδους και που εκφράζεται με παρρησία στις πλατείες, εγώ που μιλώ τώρα με παρρησία ανάμεσά σας», αλλά αντί για όλα αυτά και τα παρόμοια, λέει: «Η δική μου διδαχή δεν είναι δική μου, αλλά Εκείνου που με έστειλε», και προσθέτει: «Εκείνος που μιλά από τον εαυτό του, ζητά τη δική του δόξα· ενώ εκείνος που ζητά τη δόξα Αυτού που τον έστειλε, αυτός είναι αληθινός και δεν υπάρχει αδικία μέσα του».

Και το μεγαλύτερο από όλα: διότι όχι μόνο στο παρόν, όταν εμφανίστηκε με την ανθρώπινη αδυναμία και ήλθε όχι «για να κρίνει τον κόσμο» και επεδείκνυε τα γνωρίσματα των δούλων ενώ απέκρυπτε όλα εκείνα του Δεσπότη, αλλά ακόμη και στο μέλλον, όταν θα έλθει με δύναμη και θα εμφανιστεί μέσα στην πατρική δόξα, κατά την ανάδειξή του, στην ίδια του τη βασιλεία: «Θα ζωστεί», λέει, «και θα τους βάλει να καθίσουν, και περνώντας θα τους διακονήσει», ευλόγως, δι' αυτού μέσω του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη.

Είθε τα σημερινά ορατά σχήματα συμπάθειας και κατάνυξης να επιβεβαιωθούν και με τα ίδια τα έργα και οι ψυχές να διαφυλαχθούν σε τέτοια διάθεση και κατάσταση, ώστε να αξιωθούμε κι εγώ μέσω υμών, μαζί με εσάς, την επουράνια βασιλεία εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μέσω του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν και οι ηγεμόνες εξουσιάζουν τη γη. Είθε Αυτός τον φιλόχριστο και ευσεβή βασιλέα μας, τον οποίο έφερε στο φως για την προστασία του γένους των Ρωμαίων και έχρισε με το χρίσμα της βασιλείας, να τον στολίσει ακόμη περισσότερο με αρετές, ώστε να βαδίζει την οδό της αλήθειας χωρίς παρέκκλιση και οπισθοχώρηση, αναδεικνύοντάς τον απρόσβλητο σε όλους τους εχθρούς, φιλάνθρωπο στους υπηκόους, άξιο της δικής του βασιλείας, με τις πρεσβείες της υπεραγίας δεσποίνης ημών Θεοτόκου και πάντων των αγίων, οι οποίοι απ' αιώνος ευαρέστησαν τον Θεό, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.