Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:20

Και πολλά μπορούν να ειπωθούν περί της σοφίας, και «ποιος είναι ο τόπος της φρονήσεως, και η σοφία από πού βρέθηκε;» Εάν, λοιπόν, αυτή η υμνούμενη σοφία λέει: «Εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή και τη γνώση, και εγώ επικαλέστηκα την έννοια. Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και δι' εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται, και οι ισχυροί νομοθετούν δικαιοσύνη, και οι ηγεμόνες κυβερνούν τη γη. Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα με βρουν· σε εμένα ανήκει ο πλούτος και η δόξα και η κτήση πολλών αγαθών και η δικαιοσύνη. Περπατώ στην οδό της δικαιοσύνης και αναστρέφομαι ανάμεσα στους δρόμους του δικαίου, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη και περιουσία, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα από αιώνος. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε εν αρχή, προτού δημιουργήσει τη γη και προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων, και προτού εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών με γεννά», και τα εξής. Προφανώς, επειδή κάποιοι επιθυμούν να αντιλέξουν στο ρητό, οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν ως ανθυποφορά το όνομα της σοφίας και την αλληλουχία του λόγου που λέει «ο Κύριος με έκτισε», σε συνδυασμό με το «εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή»· λέγοντας ότι «ιδού, η σοφία από την αρχή ονόμασε τον εαυτό της και προχωρώντας στη συνέχεια υποδηλώνει τον εαυτό της λέγοντας: ο Κύριος με έκτισε».

Και επιβεβαιώνει τον λόγο του προσθέτοντας στη συνέχεια: ονομάστηκε, λοιπόν, «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» εξαιτίας της κατά σάρκα γέννησής του, και όχι 〈λόγω της πρώτης〉, όπως αυτοί νομίζουν, 〈κτίσεως〉. Και συμπληρώνει: επομένως, αυτός ο αγιώτατος Λόγος δεν είχε ονομαστεί «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» πριν από την ενανθρώπηση (διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που υπάρχει αιώνια να είναι πρωτότοκος κάποιου;), αλλά τον πρώτο «καινό άνθρωπο», στον οποίο ο Θεός θέλησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα», αυτόν οι θείες Γραφές ονομάζουν «πρωτότοκο πάσης κτίσεως». Και πάλι προσθέτει: ακούς πώς όχι μόνο αυτά, αλλά και τα προϋπάρχοντα «στον ουρανό και στη γη» συμβαίνει να έχουν «κτιστεί σε αυτόν» σύμφωνα με την καινή κτίση. Αυτά, λοιπόν, ανέφερε, λέγοντας ότι εξαιτίας της σάρκας ονομάστηκε πρωτότοκος πάσης κτίσεως· πρόσεξε δε πώς και το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του» το ανάγει πάλι στη σάρκα, χωρίς να δίνει προσοχή στη θεία Γραφή, η οποία στο βιβλίο των Παροιμιών μιλάει εκ προσώπου της Σοφίας με αυτόν τον τρόπο: «Εγώ η σοφία συγκατοίκησα με τη βουλή, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και την έννοια· δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και οι άρχοντες ορίζουν τη δικαιοσύνη». Και στα παραπάνω, η ίδια η σοφία προσθέτει αμέσως μετά: «σε οδούς δικαιοσύνης περπατώ, και αναστρέφομαι ανάμεσα σε τρίβους κρίσεως, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά».

Και προκειμένου να διαπιστωθεί ότι το κάλλος συγκεντρώνεται σε μια τέτοια νύμφη από κάθε άποψη, επαινείται επίσης και το βάδισμά της· διότι λέει: «Σε οδούς δικαιοσύνης περπατά». Από τους επαίνους της ομορφιάς της δεν λείπει ούτε το ανάστημά της, καθώς η ανάπτυξή της έχει υψωθεί όμοια με κάποιο από τα ευθαλή φυτά. Και το φυτό αυτό, με το οποίο παρομοιάζεται το ύψος της, λέει, «Είναι το ίδιο το ξύλο της ζωής», το οποίο γίνεται τροφή για όσους το κρατούν γερά, και στύλος ασφαλής και ακλόνητος για όσους στηρίζονται σε αυτό. Εννοώ δε και με τα δύο τον Κύριο· διότι αυτός είναι και η ζωή και το στήριγμα. Το δε χωρίο έχει ως εξής: «Είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν γερά, και είναι ασφαλής για όσους στηρίζονται σε αυτήν όπως στον Κύριο». Μαζί δε με τα υπόλοιπα εγκώμιά της συμπεριλαμβάνεται και η δύναμή της, ώστε ο έπαινος της ομορφιάς της σοφίας να ολοκληρωθεί μέσω όλων των αγαθών. Διότι, λέει, «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη, και ετοίμασε τους ουρανούς με φρόνηση», και ανάγει καθετί από αυτά που παρατηρούνται μέσα στην κτίση στη δύναμη της σοφίας, προσδίδοντάς της ποικιλία με διάφορα ονόματα· διότι την ίδια την αποκαλεί και σοφία και φρόνηση, αίσθηση και γνώση και σύνεση και τα παρόμοια.

Εάν δε πρέπει να περιγράψουμε με τον λόγο και τον διάκοσμο από πλάκες, από τη μια πλευρά ας επιστρώσουν τον οίκο η αφθαρσία και η απάθεια, από την άλλη ας κοσμούν την κατοικία η δικαιοσύνη και το αόργητο, σε ένα άλλο μέρος ας διαλάμπουν η ταπεινοφροσύνη και η μακροθυμία και σε άλλο πάλι η ευσέβεια προς το θείο. Όλα δε αυτά, ο καλός τεχνίτης, η αγάπη, ας τα συναρμόσει κατάλληλα μεταξύ τους. Και αν επιθυμείς λουτρά, έχεις, εάν θέλεις, και οικιακό λουτρό και δικούς σου κρουνούς, με τους οποίους είναι δυνατόν να αποπλύνεις τις κηλίδες της ψυχής, κάτι που χρησιμοποιούσε και ο μέγας Δαβίδ, εντρυφώντας σε ένα τέτοιο λουτρό κάθε νύχτα. Ως στύλους, εξάλλου, που θα υποβαστάζουν τη στοά της ψυχής, μην αναζητάς περίτεχνους φρυγικούς ή πορφυρούς, αλλά το σταθερό και αμετακίνητο σε κάθε αγαθό ας είναι για εσένα πολυτιμότερο από αυτούς τους υλικούς καλλωπισμούς. Είδωλα δε κάθε είδους, είτε σε ζωγραφιές είτε σε γλυπτά, όσα οι άνθρωποι επινοούν απατηλά προς μίμηση της αλήθειας, δεν τα καταδέχεται μια τέτοια κατοικία, η οποία είναι γεμάτη από τα αγάλματα της αλήθειας. Και αν επιθυμείς δρόμους και περιπάτους, έχεις τη διαγωγή σύμφωνα με τις εντολές. Διότι έτσι λέει η σοφία: «Σε δρόμους δικαιοσύνης περιπατώ και ανάμεσα σε οδούς δικαιώματος αναστρέφομαι».

Εφόσον, λοιπόν, η παροιμιακή αυτή διδασκαλία περιλαμβάνει αυτά τα στοιχεία, κανείς από τους συνετούς ανθρώπους δεν θα αποδεχθεί ανεξέταστα και αθεώρητα τίποτε από όσα προβάλλονται σε αυτό το βιβλίο, ακόμη και αν κάτι φαίνεται εκ πρώτης όψεως να είναι εξαιρετικά σαφές και γνώριμο. Διότι, οπωσδήποτε, ακόμη και σε όσα φαίνονται ολοφάνερα, υποκρύπτεται κάποια αναγωγική θεωρία. Εάν δε τα εκ πρώτης όψεως κατανοητά σημεία αυτής της Γραφής απαιτούν αναγκαστικά λεπτομερέστερη εξέταση, πόσο μάλλον εκείνα τα οποία παρουσιάζουν πολλή ασάφεια και δυσκολία στη θεωρητική προσέγγιση κατά την άμεση κατανόησή τους; Ας εξετάσουμε, λοιπόν, από τα συμφραζόμενα των λέξεων γύρω από εκείνο το χωρίο, εάν η ανάγνωση των παρακείμενων εδαφίων προσφέρει κάποια σαφήνεια. Ο λόγος περιγράφει προηγουμένως τη Σοφία να εκφέρει κάποιες ρήσεις σε πρώτο πρόσωπο. Ο φιλομαθής, βεβαίως, γνωρίζει τα όσα αναφέρονται στο εν λόγω χωρίο, όπου η Σοφία κατασκηνώνει μαζί με τη βουλή, επικαλείται τη γνώση και την έννοια, και λέει ότι έχει ως κτήμα της την ισχύ και τη φρόνηση, ότι η ίδια ονομάζεται σύνεση, ότι περπατά σε οδούς δικαιοσύνης και κινείται στο μέσον οδών δικαιώματος, και αναφέρει ότι μέσω αυτής βασιλεύουν οι βασιλείς, θεσπίζουν δικαιοσύνη οι άρχοντες και κυριαρχούν στη γη τους οι ηγεμόνες. Διότι είναι σε όλους φανερό ότι ο συνετός άνθρωπος δεν αποδέχεται ανεξέταστα κανένα από τα λεγόμενα βάσει της επιφανειακής τους κατανόησης.

«Διότι είναι προτιμότερο να εμπορεύεται κανείς αυτήν, παρά θησαυρούς από χρυσό και ασήμι. Είναι δε πολυτιμότερη από τους πολυτελείς λίθους· κανένα πονηρό δεν μπορεί να της αντισταθεί· και κανένα πολύτιμο πράγμα δεν είναι αντάξιό της.» «Τα γεννήματα της φρονήσεως είναι προτιμότερα από το ασήμι.» «Οι οδοί της είναι οδοί καλές, και όλα τα μονοπάτια της βρίσκονται μέσα στην ειρήνη. Είναι δέντρο ζωής για όλους όσοι την κρατούν γερά.» «Απόκτησε σοφία, απόκτησε σύνεση· μην την ξεχάσεις, για να δώσει στο κεφάλι σου στεφάνι χαρίτων.» «Λάβετε την παιδεία και όχι το ασήμι, και τη γνώση περισσότερο από το δοκιμασμένο χρυσάφι. Διότι η σοφία είναι ανώτερη από τους πολυτελείς λίθους· και κανένα πολύτιμο πράγμα δεν είναι αντάξιό της.» «Γιε μου, εάν γίνεις σοφός για τον εαυτό σου, θα είσαι και για τον πλησίον σου.» «Περπατώ σε οδούς δικαιοσύνης και κινούμαι ανάμεσα σε δρόμους δικαιοσύνης, λέει η Σοφία.» «Ο συνετός άνδρας είναι θρόνος της επίγνωσης.» «Με τη σοφία οικοδομείται ο οίκος, και με τη σύνεση ανορθώνεται.» «Όταν ο άνθρωπος αγαπά τη σοφία, ευφραίνεται ο πατέρας.» «Είναι προτιμότερος ένας νέος φτωχός και σοφός, παρά ένας βασιλιάς ηλικιωμένος και άφρονας.» «Πορεύσου προς τη λάμψη της σοφίας, απέναντι από το φως της.» «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό και την πήρε, και την κατέβασε από τα σύννεφα; Ποιος πέρασε πέρα από τη θάλασσα και τη βρήκε; Δεν υπάρχει κανείς που να γνωρίζει την οδό της, ούτε κανείς που να αναλογίζεται το μονοπάτι της· αλλά Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα, τη γνωρίζει· την ανακάλυψε με τη σύνεσή Του.» «