Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:21

Και πολλά μπορούν να ειπωθούν περί της σοφίας, και «ποιος είναι ο τόπος της φρονήσεως, και η σοφία από πού βρέθηκε;» Εάν, λοιπόν, αυτή η υμνούμενη σοφία λέει: «Εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή και τη γνώση, και εγώ επικαλέστηκα την έννοια. Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και δι' εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται, και οι ισχυροί νομοθετούν δικαιοσύνη, και οι ηγεμόνες κυβερνούν τη γη. Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα με βρουν· σε εμένα ανήκει ο πλούτος και η δόξα και η κτήση πολλών αγαθών και η δικαιοσύνη. Περπατώ στην οδό της δικαιοσύνης και αναστρέφομαι ανάμεσα στους δρόμους του δικαίου, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη και περιουσία, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα από αιώνος. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε εν αρχή, προτού δημιουργήσει τη γη και προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων, και προτού εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών με γεννά», και τα εξής. Προφανώς, επειδή κάποιοι επιθυμούν να αντιλέξουν στο ρητό, οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν ως ανθυποφορά το όνομα της σοφίας και την αλληλουχία του λόγου που λέει «ο Κύριος με έκτισε», σε συνδυασμό με το «εγώ, η σοφία, συγκατοίκησα με τη βουλή»· λέγοντας ότι «ιδού, η σοφία από την αρχή ονόμασε τον εαυτό της και προχωρώντας στη συνέχεια υποδηλώνει τον εαυτό της λέγοντας: ο Κύριος με έκτισε».

Διότι, ιδού, λέγει παραπάνω: «Εγώ είμαι η σοφία», και παρακάτω λέγει: «Εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω εκείνα που υπάρχουν από τους αιώνες». Και τι λέγει; «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του». 21. Αναφέραμε δε ότι υπάρχουν πολλές σοφίες που λέγονται καταχρηστικώς και έχουν δοθεί κατά καιρούς από τον Θεό, διότι ο Θεός επιτελεί τα πάντα με σοφία. Μία όμως είναι η πραγματική σοφία του Πατρός, ο ενυπόστατος Θεός Λόγος. Διότι η συγκεκριμένη ρήση δεν με αναγκάζει οπωσδήποτε να αναφέρομαι στον Υιό του Θεού· καθότι ούτε η Γραφή το δήλωσε, ούτε κάποιος από τους αποστόλους το μνημόνευσε, αλλά ούτε και το Ευαγγέλιο. Εάν πάλι αυτό εκλαμβανόταν ως αναφορά στον Υιό του Θεού, η ρήση δεν σημαίνει το ίδιο ούτε έχει τεθεί προς κυριολεκτική ερμηνεία. Διότι ολόκληρο το βιβλίο αποτελείται από Παροιμίες. Και καθετί που διατυπώνεται παροιμιωδώς δεν ταυτίζεται με την εσωτερική του έννοια, αλλά με άλλη διατύπωση περιγράφεται και με άλλη έννοια αλληγορείται. Εάν λοιπόν λέγει αυτό, και τολμούν ορισμένοι να το αποδίδουν στον Υιό του Θεού —μη γένοιτο· η ρήση αυτή δεν αποδίδεται στη θεότητά Του.

Αν όμως [αυτό] μπορεί να εκπληρωθεί στην ένσαρκη παρουσία του (διότι η ίδια «η σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της») και αν επομένως θα μπορούσε να λεχθεί ευσεβώς εκ προσώπου της ενανθρωπήσεώς του, ότι δηλαδή η ένσαρκη παρουσία του λέγει για τη θεότητά του ότι «ο Κύριος με έκτισε» (δηλαδή με οικοδόμησε στην κοιλιά της Μαρίας) «ως αρχή των οδών του για τα έργα του» (διότι αρχή των οδών της καθόδου του Χριστού στον κόσμο είναι το σώμα που έλαβε από τη Μαρία, κατά το έργο του της δικαιοσύνης και της σωτηρίας), ωστόσο οπωσδήποτε θα έσπευδε να προβάλει αντίρρηση εκείνος που έχει βλαμμένη την καρδιά του και έχει πληγεί από αυτή τη δεινή πληγή, τρέφοντας στη διάνοιά του έχθρα για τον Υιό του Θεού, λέγοντας: «διότι, λέγει, είπε: 'εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα από αιώνος'· και βλέπεις ότι λέει 'από αιώνος', ενώ η ένσαρκη παρουσία του Θεού ήλθε μετά από εξήντα δύο γενεές κατά τον Ματθαίο· πώς λοιπόν είναι δυνατόν να λέγονται σε αυτόν τα από της αρχής του αιώνος;» 22. Και δεν γνωρίζουν αυτοί που έχουν πλανηθεί καθ' ολοκληρίαν ως προς την οδό της αλήθειας, ότι πάντοτε η Θεία Γραφή, για όλα όσα θέλει να διδάξει, όταν αρχίζει να τα διηγείται, δεν εισέρχεται ευθύς στα αρχαία και, τρόπον τινά, στο κύριο ζήτημα, αλλά αρχίζει από τα πλησιέστερα, για να φανερώσει στο τέλος εκείνο που προϋπήρχε.

Περιπατώ σε οδούς δικαιοσύνης και αναστρέφομαι ανάμεσα σε μονοπάτια ορθής κρίσεως· για να μοιράσω σε όσους με αγαπούν ύπαρξη, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα προαιώνια. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε, στην αρχή, προτού δημιουργήσει τη γη, και προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού αναβλύσουν οι πηγές των υδάτων· προτού εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλα τα βουνά, με γεννά.

Σε οδούς δικαιοσύνης περπατώ, και σε οδούς δικαιοσύνης αναστρέφομαι, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη, και τους θησαυρούς τους να γεμίσω με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα προαιώνια. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε στην αρχή, πριν ποιήσει τη γη και πριν ποιήσει τις αβύσσους, πριν προέλθουν οι πηγές των υδάτων, πριν εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών με γεννά. Ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητους τόπους και τα κατοικημένα πέρατα της υπ' ουρανόν. Όταν ετοίμαζε ... τον θρόνο του πάνω στους ανέμους· όταν στερέωνε τα άνω νέφη, και όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές της υπ' ουρανόν, όταν έθετε στη θάλασσα το ακριβές της όριο, ώστε τα ύδατα να μην παραβούν το πρόσταγμά του· όταν στερέωνε τα θεμέλια της γης, ήμουν κοντά του συναρμόζοντας τα πάντα. Εγώ ήμουν αυτή με την οποίαν έχαιρε, και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη και ευφραινόταν μαζί με τους υιούς των ανθρώπων.»

Και επιβεβαιώνει τον λόγο του προσθέτοντας στη συνέχεια: ονομάστηκε, λοιπόν, «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» εξαιτίας της κατά σάρκα γέννησής του, και όχι 〈λόγω της πρώτης〉, όπως αυτοί νομίζουν, 〈κτίσεως〉. Και συμπληρώνει: επομένως, αυτός ο αγιώτατος Λόγος δεν είχε ονομαστεί «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» πριν από την ενανθρώπηση (διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που υπάρχει αιώνια να είναι πρωτότοκος κάποιου;), αλλά τον πρώτο «καινό άνθρωπο», στον οποίο ο Θεός θέλησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα», αυτόν οι θείες Γραφές ονομάζουν «πρωτότοκο πάσης κτίσεως». Και πάλι προσθέτει: ακούς πώς όχι μόνο αυτά, αλλά και τα προϋπάρχοντα «στον ουρανό και στη γη» συμβαίνει να έχουν «κτιστεί σε αυτόν» σύμφωνα με την καινή κτίση. Αυτά, λοιπόν, ανέφερε, λέγοντας ότι εξαιτίας της σάρκας ονομάστηκε πρωτότοκος πάσης κτίσεως· πρόσεξε δε πώς και το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του» το ανάγει πάλι στη σάρκα, χωρίς να δίνει προσοχή στη θεία Γραφή, η οποία στο βιβλίο των Παροιμιών μιλάει εκ προσώπου της Σοφίας με αυτόν τον τρόπο: «Εγώ η σοφία συγκατοίκησα με τη βουλή, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και την έννοια· δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και οι άρχοντες ορίζουν τη δικαιοσύνη». Και στα παραπάνω, η ίδια η σοφία προσθέτει αμέσως μετά: «σε οδούς δικαιοσύνης περπατώ, και αναστρέφομαι ανάμεσα σε τρίβους κρίσεως, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά».

«Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα από αιώνος. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, πριν από τον αιώνα με θεμελίωσε· στην αρχή, προτού να φτιάξει τη γη» και τα όσα ακολουθούν. Στα οποία ο Μάρκελλος, μη θέλοντας να στρέψει τον νου του, αλλά έχοντας έναν και μόνο σκοπό, το να μην ομολογήσει τον Υιό του Θεού, ανάγει την προκειμένη θεολογία στη σάρκα και, παρεκκλίνοντας από την ευθεία οδό, επινόησε για τον εαυτό του ένα αδιέξοδο, γράφοντας επί λέξει τα εξής: «Αυτό λοιπόν το κεφάλαιο των Παροιμιών, μη θέλοντας να παρουσιάσει 〈την αρχή της θεότητας〉 του Σωτήρα μας, όπως αυτοί νομίζουν, είπε το "ο Κύριος με έκτισε", αλλά αναφέρεται στη δεύτερη, την κατά σάρκα οικονομία· γι' αυτό και γίνεται ταιριαστά μνεία της κτίσης της ανθρώπινης σάρκας». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Επομένως, η κτίση αναφέρεται στην κατά άνθρωπον πραγμάτειά του. Γι' αυτό λέει "ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του", δηλαδή με έκτισε μέσω της Παρθένου Μαρίας, μέσω της οποίας ο Θεός επέλεξε να ενώσει την ανθρώπινη σάρκα με τον δικό του Λόγο». Και μετά από άλλα συμπληρώνει λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, είναι λογικό να εξετάσουμε νοερά αυτό το παροιμιωδώς λεχθέν χωρίο: "ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του"».

«Περπατώ σε οδούς δικαιοσύνης, και αναστρέφομαι στο μέσο οδών δικαιώματος, για να μοιράσω υπάρχοντα σε αυτούς που με αγαπούν, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα εξ αιώνος. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε, στην αρχή προτού δημιουργήσει τη γη, προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων, προτού εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών με γεννά. Ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητους τόπους και τα κατοικούμενα πέρατα της υπ' ουρανόν. Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, όταν καθόριζε τον θρόνο του πάνω στους ανέμους. Όταν έκανε ισχυρά τα άνω νέφη, και όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές κάτω από τον ουρανό, και έκανε ισχυρά τα θεμέλια της γης, ήμουν δίπλα του συνενώνοντας τα πάντα· εγώ ήμουν εκείνη με την οποία χαιρόταν καθημερινά· και ευφραινόμουν ενώπιόν του πάντοτε· όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη, και ευφραινόταν με τους υιούς των ανθρώπων». Αυτά μεν λέει στις Παροιμίες για τον εαυτό της η Σοφία. Όλα αυτά τα παρέθεσα σκόπιμα, ως αναγκαία, αποδεικνύοντας ότι ένα είναι το πρόσωπο που τα λέει αυτά, χωρίς να επέλθει στο μεταξύ καμία μεταβολή σε αυτόν που ομιλεί· αποδεικνύεται λοιπόν ότι η Σοφία διδάσκει αυτά για τον εαυτό της.

Και αφού λοιπόν ο Υιός του Θεού (διότι αυτός ήταν η σοφία) διευκρίνισε αυτά και τα παρόμοιά τους, στη συνέχεια παραδίδει σε εκείνους που είχαν ωφεληθεί προηγουμένως από αυτά τη μυστική γνώση για τον εαυτό του, λέγοντας: «Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα προαιώνια». Διότι, λέει, εάν πρόκειται να διδάξω τα όσα πράττονται από εμένα κάθε μέρα, είναι ανάγκη να υπενθυμίσω και τα δικά μου έργα από την αρχή ολόκληρου του αιώνα, και να παρουσιάσω ότι για τον σκοπό αυτόν ο Πατέρας που με γέννησε με κατέστησε άρχοντα των πάντων, ώστε να ηγούμαι των οδών του και των έργων που έχουν δημιουργηθεί από αυτόν μέσω εμού. Γι' αυτό ακλούθως προσθέτει το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», ή «ο Κύριος με απέκτησε», σύμφωνα με την ερμηνεία που έχει αποδοθεί. Διότι το μεγάλο απόκτημα του Θεού ήταν ο μονογενής Υιός, αφενός μεν επειδή είχε γεννηθεί από αυτόν όντας Υιός του, αφετέρου δε επειδή κατέστη κοινωφελής και σωτήριος για όλους, υπάρχοντας και ονομαζόμενος ως το μεγαλύτερο και πολυτιμότερο απόκτημα του Πατέρα. Εξάλλου, δεν θα μπορούσε να υπάρξει για έναν πατέρα άλλο απόκτημα πολυτιμότερο από τον υιό του. Γι' αυτό και ο πρωτόπλαστος Αδάμ, όταν απέκτησε τον πρώτο υιό μεταξύ των ανθρώπων, ελέχθη και γι' αυτόν «απέκτησα άνθρωπο δια του Θεού», καθώς η εβραϊκή λέξη αντί για το «απέκτησα» (ἐκτησάμην) περιέχει το 〈κανιθεί〉· και το «απέκτησε» (ἐκτήσατο) προφέρεται από τους Εβραίους ως 〈κανά〉.

Το μεν λοιπόν «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του» το αναφέρει στο πρόσωπο του Σωτήρα, ομολογώντας ότι αυτός είναι εκείνος που τα λέει αυτά στις Παροιμίες. Λέει, λοιπόν, με τα εξής ακριβώς λόγια: «Επομένως, εύλογα, εφόσον τα παλαιά παρήλθαν και όλα επρόκειτο να γίνουν καινά μέσω της καινότητας του Σωτήρα μας, ο Δεσπότης μας ο Χριστός φώναζε μέσω του προφήτη λέγοντας "ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του"». Και αφού το είπε αυτό, υποβιβάζει το νόημα στη σάρκα του Σωτήρα μας, προσθέτοντας στη συνέχεια: «Διότι την έκτισε αληθινά, αφού δημιούργησε αυτό που δεν υπήρχε, ο Δεσπότης μας ο Θεός· διότι τη σάρκα, την οποία ανέλαβε ο Λόγος, εφόσον δεν υπήρχε αλλά ήταν ανύπαρκτη, "την έκτισε αρχή των οδών του"». Και δεν κατανοεί ο γενναίος ότι πρόκειται για μία έκφραση και ότι ένα είναι το πρόσωπο που είπε το «εγώ, η σοφία, κατοίκησα με τη βουλή» και το «ο Κύριος με έκτισε»· ώστε, εάν το ένα ανάγεται στη σάρκα, είναι ανάγκη να αναχθεί και το άλλο· και η σοφία θα είναι αυτή που λέει και τα δύο. Εάν όμως η σάρκα λέει, κατά τον Μάρκελλο, το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του», αυτή θα ήταν η σοφία· και θα είναι η σάρκα αυτή που λέει «μέσω εμού οι βασιλείς βασιλεύουν» και «μέσω εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται». Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να πει η σάρκα το «θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα προαιώνια», στα οποία προσθέτει το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του»;

Αλλ᾽ όπως ακριβώς ο σαρκικός έρωτας δεν αγγίζει αυτούς που βρίσκονται ακόμη στη νηπιακή ηλικία (διότι η νηπιότητα δεν χωρά το πάθος), ούτε βέβαια είναι δυνατόν να δει κανείς όσους έχουν καταπονηθεί από τα βαθιά γηρατειά να ασχολούνται με τέτοια, έτσι και σε ό,τι αφορά το θείο κάλλος, τόσο εκείνος που είναι ακόμη νήπιος και κλυδωνίζεται και περιφέρεται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, όσο και εκείνος που έχει παλιώσει και γεράσει και έχει πλησιάσει προς τον αφανισμό, παραμένουν ακίνητοι απέναντι σε αυτή την επιθυμία· διότι το αόρατο κάλλος δεν αγγίζει τέτοιους ανθρώπους. Μόνο δε η ψυχή εκείνη, η οποία έχει ξεπεράσει τη νηπιακή κατάσταση και έχει φθάσει στην ακμή της μέσω της πνευματικής ηλικίας, χωρίς να έχει προσλάβει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αυτή που ούτε μένει αναίσθητη λόγω νηπιότητας ούτε αδρανεί λόγω γηρατειών, και την οποία ο λόγος ονομάζει νεάνιδα, αυτή υπακούει στη μεγάλη και πρώτη εντολή του νόμου, αγαπώντας με όλη της την καρδιά και τη δύναμη εκείνο το κάλλος, του οποίου περιγραφή, υπόδειγμα και ερμηνεία δεν μπορεί να βρει η ανθρώπινη διάνοια. Τέτοιες λοιπόν νεάνιδες, που έχουν αυξηθεί πνευματικά μέσω των αρετών και έχουν φτάσει πλέον στην κατάλληλη ώρα για τα μυστήρια του θείου νυμφώνα, αγαπούν το κάλλος του Νυμφίου και μέσω της αγάπης τον ελκύουν προς τον εαυτό τους. Διότι τέτοιος είναι ο Νυμφίος, ώστε να ανταποδίδει τον πόθο σε όσους τον αγαπούν, αυτός που έχει πει εκ προσώπου της Σοφίας: «Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν»· και ότι: «Θα μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη (ενώ ο Ίδιος είναι η ύπαρξη) και θα γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά».

Αν σας αναγγείλω, λέγει, τα όσα συμβαίνουν καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα εξ αιώνος: ο Κύριος με έκτισε. Τι θα μου πει για αυτήν τη φράση ο δούλος της λέξεως, εκείνος που παραμένει ιουδαϊκά προσκολλημένος στον ήχο των συλλαβών; Άραγε η εξής σύνταξη δεν φαίνεται να προκαλεί παραδοξότητα στην ακοή των πιο προσεκτικών: «Αν σας αναγγείλω τα όσα συμβαίνουν καθημερινά, ο Κύριος με έκτισε»; Έτσι ώστε, αν δεν αναγγείλει τα όσα συμβαίνουν καθημερινά, κατά λογική ακολουθία θα αρνηθεί οπωσδήποτε και το ότι έχει κτιστεί. Διότι αυτός που είπε ότι «αν αναγγείλω, κτίστηκα», άφησε να εννοηθεί σιωπηρά ότι «δεν κτίστηκα, αν δεν αναγγείλω».

Θα σας δώσω, ω φίλοι, είπα, και άλλη μαρτυρία από τις Γραφές, ότι ως αρχή προ πάντων των κτισμάτων ο Θεός γέννησε από τον εαυτό του κάποια λογική δύναμη, η οποία από το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται και δόξα Κυρίου, άλλοτε Υιός, άλλοτε σοφία, άλλοτε άγγελος, άλλοτε Θεός, άλλοτε Κύριος και Λόγος, άλλοτε δε ονομάζει τον εαυτό του αρχιστράτηγο, όταν φανερώθηκε με μορφή ανθρώπου στον Ιησού του Ναυή. Διότι έχει την ικανότητα να λαμβάνει όλα αυτά τα ονόματα αφενός επειδή υπηρετεί το πατρικό βούλημα και αφετέρου επειδή γεννήθηκε από τον Πατέρα με τη θέλησή Του. Αλλά μήπως δεν βλέπουμε να συμβαίνει κάτι παρόμοιο και σε εμάς; Διότι, όταν προφέρουμε κάποιον λόγο, γεννούμε λόγο, όχι κατά αποκοπή, ώστε να ελαττωθεί ο λόγος που υπάρχει μέσα μας, όταν τον προφέρουμε. Και είναι παρόμοιο με αυτό που βλέπουμε να γίνεται με τη φωτιά, όπου ανάβει άλλη, χωρίς να ελαττώνεται εκείνη από την οποία προήλθε το άναμμα, αλλά παραμένει η ίδια, και εκείνο που άναψε από αυτήν φαίνεται ότι υπάρχει και αυτό, χωρίς να έχει ελαττώσει εκείνη από την οποία άναψε. Θα μου δώσει μαρτυρία ο Λόγος της σοφίας, ο οποίος είναι αυτός ο ίδιος ο Θεός που γεννήθηκε από τον Πατέρα των όλων, και υπάρχει ως Λόγος και Σοφία και Δύναμη και Δόξα του Γεννήσαντος, και ο οποίος είπε μέσω του Σολομώντα τα εξής: Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να αριθμήσω τα από αιώνος. Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του.

Και τώρα, προς απόδειξη αυτού, θα επαναλάβω τους ίδιους λόγους που είπα. Όταν λέει: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό», ο προφητικός λόγος φανερώνει ότι είναι δύο στον αριθμό, ο ένας που βρισκόταν στη γη, ο οποίος λέει ότι κατέβηκε για να δει την κραυγή των Σοδόμων, και ο άλλος που υπάρχει στους ουρανούς, ο οποίος είναι και Κύριος του Κυρίου που βρίσκεται στη γη, ως Πατέρας και Θεός, και ο οποίος είναι η αιτία της υπάρξεώς Του, καθώς και του ότι είναι δυνατός και Κύριος και Θεός. Και πάλι, όταν η Γραφή αναφέρει ότι ο Θεός είπε στην αρχή: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς», αυτή η φράση, «σαν ένας από εμάς», δηλώνει επίσης αριθμό. Και αυτοί οι λόγοι δεν επιδέχονται αλληγορική ερμηνεία, όπως επιχειρούν να τους εξηγήσουν οι σοφιστές, οι οποίοι ούτε να πουν την αλήθεια ούτε να την κατανοήσουν μπορούν. Επίσης στο βιβλίο της Σοφίας αναφέρεται: «Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα όσα υπάρχουν από τον αιώνα. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του. Προ του αιώνος με θεμελίωσε, στην αρχή, πριν φτιάξει τη γη και πριν φτιάξει τις αβύσσους και πριν αναβλύσουν οι πηγές των υδάτων, πριν εδραιωθούν τα όρη. Και πριν από όλους τους λόφους, με γεννά». Και αφού τα είπα αυτά, πρόσθεσα: Κατανοήστε, ω ακροατές, εφόσον βέβαια προσέχετε τον νου σας, ότι ο λόγος φανέρωσε πως αυτό το γέννημα έχει γεννηθεί από τον Πατέρα απολύτως πριν από όλα τα κτίσματα, και ότι αυτός που γεννιέται είναι έτερος, ως προς τον αριθμό, από αυτόν που γεννά, κάτι που ο καθένας θα το ομολογούσε.