Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:26

Διότι σε αυτήν εκπαιδεύονται οι σοφοί. Κατανόηση δε των λόγων της φρονήσεως είναι η διδασκαλία περί του μόνου και αληθινού Θεού. Διότι μεταξύ των Ελλήνων, άλλοι μεν είπαν ότι ο Θεός είναι σώμα, άλλοι δε τον παρομοίασαν και με είδωλα. Οι δε αιρετικοί, παρεφρόνησαν και αυτοί σχετικά με το Ον. Για τον λόγο αυτόν, ο συγγραφέας εξηγεί την αληθινή γνώση περί του Θεού, και αφενός μεν για το ανέκφραστό Του αναφέρει: «Η δόξα του Θεού κρύπτει τον λόγο». Για δε την πρόνοιά Του λέει: «Σε κάθε τόπο τα μάτια του Κυρίου παρατηρούν και τους κακούς και τους αγαθούς»· και πάλι: «Ο πλούσιος και ο φτωχός συναντήθηκαν μεταξύ τους· και τους δύο όμως τους δημιούργησε ο Κύριος»· και, «Όταν ο δανειστής και ο χρεώστης συναντηθούν, ο Κύριος επιβλέπει και τους δύο»· και, «Διότι ενώπιον των οφθαλμών του Θεού βρίσκονται οι οδοί του ανθρώπου· και παρατηρεί όλες τις πορείες του». Ως προς δε την κριτική Του ιδιότητα λέει: «Οι θυσίες των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο· οι προσευχές όμως όσων πορεύονται ορθά είναι δεκτές από Αυτόν»· και πάλι: «Ο Κύριος γκρεμίζει τους οίκους των υβριστών, στερέωσε όμως το όριο της χήρας». Αναφορικά δε με τη δημιουργική Του ιδιότητα, δεν κάνει λόγο γενικά, αλλά αναφέρει ότι μέσω του δικού Του Λόγου και της σοφίας Του δημιουργεί τα πάντα· πράγμα που προπαντός χαρακτηρίζει τον αληθινό Θεό, το ότι δηλαδή είναι Πατέρας του Υιού. Λέει λοιπόν: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη»· και πάλι: «Ο Κύριος δημιούργησε τις χώρες, και τις ακατοίκητες περιοχές, και τα κατοικημένα πέρατα της γης κάτω από τον ουρανό».

Ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητους τόπους, και τα κατοικημένα άκρα κάτω από τον ουρανό. Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, όταν όριζε τον θρόνο του πάνω στους ανέμους. Όταν έκανε ισχυρά τα άνω νέφη, και όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές κάτω από τον ουρανό, όταν έθετε στη θάλασσα το ακριβές όριό της, ώστε τα ύδατα να μην παραβούν την προσταγή του· όταν έκανε ισχυρά τα θεμέλια της γης, ήμουν πλάι του συναρμόζοντας τα πάντα· εγώ ήμουν εκείνη με την οποία χαιρόταν καθημερινά, και ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό· όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη, και ευφραινόταν για τους υιούς των ανθρώπων. Αυτά, λοιπόν, διδάσκει η Σοφία για τον εαυτό της· το ποια όμως είναι αυτή, μας το διδάσκει ο ιερός απόστολος λέγοντας: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού»· και πάλι: «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό». Ο Χριστός, επομένως, είναι αυτός που λέει τα προαναφερθέντα· είναι η Σοφία και ο Λόγος του Θεού, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα· διότι, «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος».

«Ο Κύριος εποίησε», λέει, «χώρες και ακατοίκητες (περιοχές) και τα κατοικημένα πέρατα της υπ' ουρανόν». Ποιον Κύριο εννοεί ως ποιητή της ακατοίκητης και της κατοικημένης χώρας; Οπωσδήποτε εκείνον που εποίησε και τη σοφία· διότι από το ίδιο πρόσωπο προέρχεται και ο ένας και ο άλλος λόγος, τόσο αυτός που λέει «ο Κύριος με έκτισε», όσο και αυτός που προσθέτει το «ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητες». Επομένως, ο Κύριος θα είναι εξίσου δημιουργός και των δύο, και της ίδιας της σοφίας και της κατοικημένης και της ακατοίκητης χώρας. Πού βρίσκεται λοιπόν το ότι «Τα πάντα έγιναν διά του Υιού και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»; Διότι, εάν ο ίδιος Κύριος κτίζει και τη σοφία —την οποία μας συμβουλεύουν να την εκλαμβάνουμε αντί του Υιού— και το καθετί που περιλαμβάνει η κτίση, πώς λέει την αλήθεια ο υψηλός Ιωάννης, όταν αναφέρει ότι τα πάντα έχουν γίνει δι' αυτού; Διότι αυτό το χωρίο της Γραφής έρχεται σε αντίφαση με τη φωνή του Ευαγγελίου, αποδίδοντας τη δημιουργία της ακατοίκητης και της κατοικημένης χώρας σε εκείνον που έκτισε τη σοφία.

Έτσι, λοιπόν, ας κατανοήσουμε και όσα ακολουθούν σύμφωνα με αυτόν τον ειρμό. Διότι, εάν γεννηθεί μέσα μας η σοφία, τότε δημιουργείται από τον Θεό στον καθένα και η χώρα και η αοίκητη γη· χώρα μεν είναι εκείνη που δέχεται τη σπορά και το όργωμα του λόγου, ενώ αοίκητη είναι η καρδιά που απαλλάσσεται από τους πονηρούς ενοίκους της, και έτσι η κατοικία μας θα βρίσκεται στα άκρα της γης. Διότι, επειδή στη γη υπάρχει αφενός το βάθος και αφετέρου η επιφάνεια, όταν κάποιος δεν γίνει υπόγειος ούτε σπηλαιώδης, με το να φρονεί τα κάτω (όπως είναι ο βίος όσων ζουν μέσα στις αμαρτίες, οι οποίοι έχουν βυθιστεί στην ανυπόστατη ιλύ του βυθού, και για τους οποίους η ζωή είναι αληθινά ένα πηγάδι, σύμφωνα με τον Ψαλμό που λέει: «μήτε ας κλείσει το πηγάδι το στόμα του πάνω μου»), εάν λοιπόν κάποιος, αφού γεννηθεί μέσα του η σοφία, φρονεί τα άνω, εφαπτόμενος της γης μόνο όσο είναι απόλυτη ανάγκη, αυτός κατοικεί στα άκρα της υπ' ουρανόν, χωρίς να εμβαθύνει στο γήινο φρόνημα· σε αυτόν, που ετοιμάζει για τον εαυτό του τον ουρανό αντί για τη γη, η σοφία είναι παρούσα.

Ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητους τόπους, και τα κατοικημένα άκρα της υπ' ουρανόν. [Cod. f. 41 a.] Μην εισαγάγεις άλλον δημιουργό, έστω και αν ο ακατοίκητος τόπος δεν προσφέρει καμία ωφέλεια· γι' αυτόν τον λόγο, λέγει, εποίησε τα άκρα να κατοικούνται, ώστε, μαθαίνοντας ότι τα πέρατα και οι εσχατιές είναι έργο του Θεού, να μην αμφιβάλλεις για τα ενδιάμεσα μέρη· ή ως «άκρα» νοούνται τα ακατάληπτα και θεία μυστήρια· όπως ακριβώς «χώρες» είναι οι καρποφόρες ψυχές, και «ακατοίκητοι» οι θείες έννοιες, τις οποίες δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να εκφράσει.

Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός εξηγεί την αληθινή γνώση περί του Θεού, λέγοντας, όσον αφορά το ανέκφραστο Αυτού: «Η δόξα του Θεού κρύβει τον λόγο»· όσον αφορά δε την πρόνοιά Του, αναφέρει: «Σε κάθε τόπο οι οφθαλμοί του Κυρίου παρατηρούν τους κακούς και τους αγαθούς». Και πάλι: «Πλούσιος και φτωχός συναντήθηκαν μεταξύ τους, και τους δύο όμως τους δημιούργησε ο Κύριος». Και: «Όταν δανειστής και οφειλέτης συναντηθούν, ο Κύριος επιβλέπει και τους δύο». Και: «Διότι ενώπιον των οφθαλμών του Θεού βρίσκονται οι οδοί του ανθρώπου, και Αυτός παρατηρεί όλες τις πορείες του». Όσον αφορά δε την κρίση Του, αναφέρει: «Οι θυσίες των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο· οι προσευχές όμως των ευθέων γίνονται δεκτές από Αυτόν». Και πάλι: «Ο Κύριος κατακρημνίζει τις οικίες των αλαζόνων, στερέωσε όμως τα όρια της χήρας (στο χειρόγραφο διαβαζόταν: της χώρας)». Όσον αφορά δε το δημιουργικό Του έργο, δεν αναφέρει απλώς ότι δημιουργεί, αλλά ότι δημιουργεί τα πάντα διά του δικού Του Λόγου και της Σοφίας· πράγμα που χαρακτηρίζει κατεξοχήν τον αληθινό Θεό, το ότι δηλαδή είναι Πατέρας του Υιού. Λέει, λοιπόν: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Και πάλι: «Ο Θεός δημιούργησε χώρες και ακατοίκητους τόπους, και τα κατοικημένα πέρατα της υπ' ουρανόν».

Και όταν δημιούργησα τις χώρες και τις ακατοίκητες περιοχές και τα κατοικημένα άκρα κάτω από τον ουρανό, και όταν όριζα τον θρόνο μου πάνω στους ανέμους και έκανα ισχυρά τα άνω νέφη και έθετα ασφαλείς τις πηγές της γης κατά τον καθορισμό των ακριβών ορίων της θάλασσας και έκανα ισχυρά τα θεμέλια της γης, ο Υιός μου, η δική μου σοφία, ήταν μαζί μου αρμόζοντας τα πάντα και γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια. Αν, λοιπόν, και εσύ ο ίδιος γεννήθηκες Υιός μου, είναι εντελώς προφανές ότι γνωρίζεις όλα αυτά με σαφήνεια και εσύ. «Ποιος έθεσε τα μέτρα της γης, αν γνωρίζεις; Ή ποιος είναι αυτός που άπλωσε επάνω της σχοινί μέτρησης; Πάνω σε τι έχουν στερεωθεί οι στύλοι της; Και ποιος είναι εκείνος που έβαλε τον ακρογωνιαίο λίθο της;» Εάν, επομένως, είσαι ο Μονογενής μου, καθώς ερωτάσαι, λέγε: «Όταν έγιναν τα άστρα, με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου» και με ύμνησαν· το γνωρίζεις αυτό; «Έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες, όταν γεννιόταν και έβγαινε από την κοιλιά της μητέρας της». Μαίες είχε, λέει, η θάλασσα τις ακάθεκτες διεξόδους των υδάτων, όταν έβγαινε από τη μητρική κοιλιά της αβύσσου, και εγώ την έφραξα με πύλες με το δικό μου πρόσταγμα· μήπως δεν το γνωρίζεις αυτό; «Έθεσα δε ως ένδυμά της το νέφος και τη σπαργάνωσα με ομίχλη· της έθεσα όρια, περιβάλλοντάς την με κλείθρα και πύλες». Κλείθρα και πύλες της θάλασσας, με το θείο πρόσταγμα (ω της θείας δυνάμεως!), έγιναν η αδύναμη άμμος και τα πιο μικρά λιθάρια. «