Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:28

Ο Αθανάσιος είπε: Σε αυτήν ακριβώς τη δύναμη λέει ο Θεός: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς». Ο Ζακχαίος είπε: Μήπως είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς <Θεός>»; Ο Αθανάσιος είπε: Ομολογείς προς το παρόν ότι υπάρχει κάποια δύναμη, με την οποία συνήθως συνομιλεί ο Θεός. Και αυτή είναι που λέει μέσω του Σολομώντα: «Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του, και ήμουν κοντά του συναρμόζοντας τα πάντα» και το «εγώ ήμουν αυτή στην οποία χαιρόταν». Ο Ζακχαίος είπε: Μήπως είπε ότι «εγώ ήμουν ο Θεός»; Ο Αθανάσιος είπε: Ας προκόψει ο λόγος σε ηλικία και πνευματική σοφία. Ο Ζακχαίος είπε: Απόδειξε ότι υπάρχει και άλλος Θεός. Ο Αθανάσιος είπε: Αν δεν μάθει κανείς τα στοιχεία, δεν μπορεί να διαβάσει συλλαβές. Είναι ανάγκη λοιπόν να διδαχθείς τα στοιχεία και έτσι να κατανοήσεις τα λεγόμενα και τα σημαινόμενα μέσω των στοιχείων. Ο Ζακχαίος είπε: Ιδού, κατάλαβα ότι υπάρχει κάποια δύναμη στην οποία χαιρόταν ο Θεός. Μήπως όμως απέδειξες ότι είναι και Θεός; Ο Αθανάσιος είπε: Αν λέει η Γραφή: «Και εμφανίστηκε ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ. Και είπε: "Δεν πρόκειται εγώ να κρύψω από τον Αβραάμ τον δούλο μου όσα εγώ κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει ασφαλώς έθνος μεγάλο και πολυάριθμο. Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη της γης". Διότι γνώριζε ότι θα δώσει εντολή στους υιούς του και στον οίκο του μετά από αυτόν».

Επειδή δε συνεχίζει λέγοντας: «όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του», πρέπει να γνωρίζουμε ότι δεν τα λέει αυτά με την έννοια ότι ο Πατέρας δεν «ετοίμαζε τον ουρανό» ή «τα άνω νέφη» μέσω αυτής· διότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα πάντα κτίστηκαν εν σοφία, και «χωρίς αυτήν δεν έγινε απολύτως τίποτα». Αλλά αυτό είναι που εννοεί: τα πάντα μεν έγιναν εν εμοί και δι' εμού· επειδή όμως υπήρχε ανάγκη να ενκτιστεί η σοφία στα έργα, κατά μεν την ουσία βρισκόμουν εντός του Πατρός, κατά δε τη συγκατάβαση προς τα δημιουργήματα προσάρμοζα τον τύπο που βρισκόταν σε εμένα στα έργα, ώστε όλος ο κόσμος, σαν ένα σώμα, να μην βρίσκεται σε διχόνοια, αλλά να έχει ομόνοια προς τον εαυτό του. Όσοι, λοιπόν, με ορθή διάνοια και σύμφωνα με τη σοφία που τους έχει δοθεί, γίνονται θεωροί των κτισμάτων, μπορούν να πουν και οι ίδιοι: «με τη διάταξή σου διαμένουν» τα πάντα· όσοι όμως αδιαφόρησαν για αυτό, θα ακούσουν: «ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί· διότι αυτό που είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό σε αυτούς. Επειδή ο Θεός τους το φανέρωσε· διότι τα αόρατα αυτού γνωρίσματα από την κτίση του κόσμου, μέσω της κατανόησης των δημιουργημάτων, γίνονται καθαρά ορατά, καθώς και η αιώνια αυτού δύναμη και θειότητα, ώστε να είναι αναπολόγητοι, διότι ενώ γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ως Θεό, αλλά» «λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίσαντα τα πάντα, ο οποίος είναι ευλογητός εις τους αιώνας, αμήν».

Δεν άκουσες στον Παροιμιαστή πώς έλεγε η ίδια η Σοφία: «Εγώ ήμουν εκείνη με την οποία χαιρόταν· καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του», όταν δημιούργησε την οικουμένη, συμπαρευρισκόμουν μαζί του; Και πάλι λέει ο μέγας Παροιμιαστής: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Ιδού, βρίσκεται πάντοτε μέσα στον Πατέρα· και ο μέγας Απόστολος λέει: «Ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού». Τι έχει να πει για αυτά ο ανόητος Σαμοσατέας, ο οποίος και αυτός, αφού νόθευσε με νερό αυτόν τον θεϊκό οίνο, και τον ήπιε, και διογκώθηκε από έπαρση, χάθηκε μαζί με τους Αρειομανίτες.

Ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητους τόπους, και τα κατοικημένα άκρα κάτω από τον ουρανό. Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, όταν όριζε τον θρόνο του πάνω στους ανέμους. Όταν έκανε ισχυρά τα άνω νέφη, και όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές κάτω από τον ουρανό, όταν έθετε στη θάλασσα το ακριβές όριό της, ώστε τα ύδατα να μην παραβούν την προσταγή του· όταν έκανε ισχυρά τα θεμέλια της γης, ήμουν πλάι του συναρμόζοντας τα πάντα· εγώ ήμουν εκείνη με την οποία χαιρόταν καθημερινά, και ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό· όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη, και ευφραινόταν για τους υιούς των ανθρώπων. Αυτά, λοιπόν, διδάσκει η Σοφία για τον εαυτό της· το ποια όμως είναι αυτή, μας το διδάσκει ο ιερός απόστολος λέγοντας: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού»· και πάλι: «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό». Ο Χριστός, επομένως, είναι αυτός που λέει τα προαναφερθέντα· είναι η Σοφία και ο Λόγος του Θεού, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα· διότι, «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος».

Σε οδούς δικαιοσύνης περπατώ, και σε οδούς δικαιοσύνης αναστρέφομαι, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη, και τους θησαυρούς τους να γεμίσω με αγαθά. Εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται καθημερινά, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα προαιώνια. Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε στην αρχή, πριν ποιήσει τη γη και πριν ποιήσει τις αβύσσους, πριν προέλθουν οι πηγές των υδάτων, πριν εδραιωθούν τα όρη, και προ πάντων των βουνών με γεννά. Ο Κύριος εποίησε χώρες και ακατοίκητους τόπους και τα κατοικημένα πέρατα της υπ' ουρανόν. Όταν ετοίμαζε ... τον θρόνο του πάνω στους ανέμους· όταν στερέωνε τα άνω νέφη, και όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές της υπ' ουρανόν, όταν έθετε στη θάλασσα το ακριβές της όριο, ώστε τα ύδατα να μην παραβούν το πρόσταγμά του· όταν στερέωνε τα θεμέλια της γης, ήμουν κοντά του συναρμόζοντας τα πάντα. Εγώ ήμουν αυτή με την οποίαν έχαιρε, και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη και ευφραινόταν μαζί με τους υιούς των ανθρώπων.»

Λέει λοιπόν ακριβώς με αυτά τα λόγια: διότι, πριν υπάρξει ο κόσμος, ο Λόγος βρισκόταν μέσα στον Πατέρα. Όταν δε ο παντοκράτορας Θεός αποφάσισε να δημιουργήσει τα πάντα στους ουρανούς και στη γη, η γένεση του κόσμου είχε ανάγκη από δραστική ενέργεια· και γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δεν υπήρχε τίποτα άλλο εκτός από τον Θεό (διότι ομολογείται ότι τα πάντα έχουν δημιουργηθεί από αυτόν), τότε ο Λόγος, αφού προήλθε, έγινε ο δημιουργός του κόσμου, αυτός που και προηγουμένως τον προετοίμαζε εσωτερικά και νοερά, όπως μας διδάσκει ο προφήτης Σολομών λέγοντας: «όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του» και «όταν καθιστούσε ασφαλείς τις πηγές κάτω από τον ουρανό, όταν καθιστούσε ισχυρά τα θεμέλια της γης, ήμουν δίπλα του αρμόζοντας τα πάντα· εγώ ήμουν εκείνη με την οποία έχαιρε»· διότι ευλόγως έχαιρε ο Πατέρας, αφού δημιουργούσε τα πάντα με σοφία και δύναμη διά του Λόγου. Αυτά αναφέρει ο Μάρκελλος. Εάν, λοιπόν, ομολόγησε επιτέλους ότι αυτά έχουν ειπωθεί από το πρόσωπο του Λόγου, είναι αναγκαίο να παραδεχθεί ότι ολόκληρη η συνάφεια των προκειμένων εδαφίων αναφέρεται στον ίδιο τον Λόγο του Θεού. Διότι αυτός που είπε «όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του» ήταν ο ίδιος που είπε και το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· διότι ένα και το αυτό πρόσωπο μας υποδείχθηκε από την αρχή ως εκείνο που διατρέχει όλα τα προαναφερθέντα.

Ι΄. Και τι χρειάζεται να μιλούμε για το καθένα ξεχωριστά; Η τάξη είναι η μητέρα και η ασφάλεια των όντων. Και τα λόγια του Λόγου, ο οποίος δημιούργησε τα πάντα, μόνο αυτή θα μπορούσε ορθά να τα εκφράσει, αν βέβαια αποκτούσε φωνή: «Όταν τα πάντα ελάμβαναν ουσία και υπόσταση από τον Θεό, εγώ ήμουν κοντά Του και τα εναρμόνιζα. Όταν ετοίμαζε τον θρόνο Του πάνω στους ανέμους και καθιστούσε ισχυρά τα σύννεφα ψηλά· όταν θεμελίωνε τη γη και τοποθετούσε με ασφάλεια τις πηγές κάτω από τον ουρανό, και με το Πνεύμα του στόματός Του τους χάρισε κάθε δύναμη».

Βλέπεις ότι δεν μιλάει για Λόγο που ακούγεται, αλλά που οράται, προφανώς τον ενυπόστατο, εφόσον, σύμφωνα με τον ορθό συλλογισμό, δεν έχει καν θέση στον Θεό η έννοια του ανυπόστατου λόγου. Διότι εμάς ο Δημιουργός μάς στόλισε με τη λογική και την ομιλία, για τις μεταξύ μας συναναστροφές, και για να γνωρίζουμε τα του άλλου μέσω του λόγου. Σε εμάς, επιπλέον, συμβάλλει και η αναπνοή στη συντήρηση του σώματος, με το να την εισπνέουμε και πάλι να την εκπνέουμε· στην περίπτωση όμως του Θεού, ο οποίος είναι και ο μόνος ασώματος, δεν είναι δυνατόν να υποθέσουμε τέτοια πράγματα. «Τα έτη τα τελείς, ω Θεέ, με τη δύναμή Σου. Ο δε Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού.» Επίσης, εκ μέρους του προσώπου της Σοφίας, δηλαδή του Υιού, αναφέρεται: «Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί Του· και εγώ ήμουν αυτή με την οποία έχαιρε· καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν Του.» Ποιο νόημα λοιπόν έχουν αυτά, εάν δεν επρόκειτο για ενυπόστατο πρόσωπο; Διότι δεν υπάρχει κάποιος άλλος, με τον οποίο να συνομιλήσει· «Επειδή, ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός Του;» Αντιθέτως, Του αρκούσε μόνο η βούληση για τη δημιουργία των πάντων. Διότι έχει γραφτεί: «Και Πνεύμα Θεού φερόταν επάνω από τα ύδατα.» Καθώς η Γραφή φανερώνει με αυτό τον τρόπο το ενυπόστατο του Αγίου Πνεύματος, το οποίο περιέθαλπε και ζωογονούσε τα πάντα για τη μελλοντική γένεση.

Έτσι συμβαίνει και με όλα τα επόμενα: αναφέρει διεξοδικά κάποιον θρόνο του Θεού που εδραιώνεται πάνω στους ανέμους, λέει ότι τα άνω νέφη γίνονται ισχυρά και ότι οι πηγές κάτω από τον ουρανό είναι ασφαλείς, και πολλά παρόμοια περιέχει η συνάφεια του κειμένου, τα οποία απαιτούν εντόνως να αναζητηθεί στα προκείμενα η βαθύτερη έννοια, η οποία ανευρίσκεται μέσω ενός λεπτού και διορατικού νου. Ποιος είναι ο θρόνος που εδραιώνεται πάνω στους ανέμους; Ποια είναι η ασφάλεια των πηγών κάτω από τον ουρανό; Πώς γίνονται ισχυρά τα άνω νέφη; Διότι, εάν κάποιος έκρινε τον λόγο σύμφωνα με τα φαινόμενα, θα έβρισκε μεγάλη σύγκρουση μεταξύ των πραγμάτων και των λεγομένων. Άλλωστε, ποιος δεν γνωρίζει ότι τα άκρα της γης κάτω από τον ουρανό, είτε επειδή εκτίθενται υπερβολικά στη θερμότητα του ήλιου, είτε επειδή απέχουν υπερβολικά, εξαιτίας της αμετρίας και στις δύο περιπτώσεις, είναι ακατοίκητα, εφόσον τα μεν γίνονται ξηρά και κατακαίονται πέρα από το μέτρο, ενώ τα δε αφθονούν σε υγρό στοιχείο και είναι κατεψυγμένα από τον πάγο, και κατοικούνται μόνο όσα μέρη απέχουν εξίσου και από τις δύο αντίθετες ακρότητες; Αν, λοιπόν, το μέσο της γης καταλαμβάνεται από τους ανθρώπους, πώς λέει η παροιμία ότι κατοικούνται τα άκρα κάτω από τον ουρανό; Διότι ποια ισχύς θα μπορούσε να παρατηρηθεί στα νέφη, ώστε να αληθεύει σύμφωνα με την πρόχειρη έννοια ο λόγος που αναφέρει ότι τα άνω νέφη έχουν γίνει ισχυρά;

Και ούτε απλός άνθρωπος είναι εκείνος μέσω του οποίου και στον οποίο δημιουργήθηκαν τα πάντα· διότι τα πάντα δημιουργήθηκαν μέσω αυτού. Όταν δημιουργούσε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, και ήμουν εκεί κοντά του ρυθμίζοντας τα πάντα, και χαιρόταν μαζί μου καθημερινά. Πώς λοιπόν ένας απλός άνθρωπος θα άκουγε: Κάθισε στα δεξιά μου; Και πώς θα έλεγε: Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι; Και: Δόξασέ με με τη δόξα που είχα πριν δημιουργηθεί ο κόσμος; Ποιος άνθρωπος έλεγε: Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε; Και για ποιον άνθρωπο λέγονταν το εξής: Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε μέσω αυτού, αλλά ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν; Πώς λοιπόν ένας τέτοιος είναι απλός άνθρωπος, που έχει την αρχή της υπάρξεώς του από τη Μαρία, και όχι ο Θεός Λόγος και ο Μονογενής Υιός; Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Και σε άλλα χωρία λέει: Ο Κύριος με δημιούργησε ως αρχή των οδών του για τα έργα του· προ του αιώνος με θεμελίωσε, και πριν από όλα τα βουνά με γεννά.

Και όταν δημιούργησα τις χώρες και τις ακατοίκητες περιοχές και τα κατοικημένα άκρα κάτω από τον ουρανό, και όταν όριζα τον θρόνο μου πάνω στους ανέμους και έκανα ισχυρά τα άνω νέφη και έθετα ασφαλείς τις πηγές της γης κατά τον καθορισμό των ακριβών ορίων της θάλασσας και έκανα ισχυρά τα θεμέλια της γης, ο Υιός μου, η δική μου σοφία, ήταν μαζί μου αρμόζοντας τα πάντα και γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια. Αν, λοιπόν, και εσύ ο ίδιος γεννήθηκες Υιός μου, είναι εντελώς προφανές ότι γνωρίζεις όλα αυτά με σαφήνεια και εσύ. «Ποιος έθεσε τα μέτρα της γης, αν γνωρίζεις; Ή ποιος είναι αυτός που άπλωσε επάνω της σχοινί μέτρησης; Πάνω σε τι έχουν στερεωθεί οι στύλοι της; Και ποιος είναι εκείνος που έβαλε τον ακρογωνιαίο λίθο της;» Εάν, επομένως, είσαι ο Μονογενής μου, καθώς ερωτάσαι, λέγε: «Όταν έγιναν τα άστρα, με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου» και με ύμνησαν· το γνωρίζεις αυτό; «Έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες, όταν γεννιόταν και έβγαινε από την κοιλιά της μητέρας της». Μαίες είχε, λέει, η θάλασσα τις ακάθεκτες διεξόδους των υδάτων, όταν έβγαινε από τη μητρική κοιλιά της αβύσσου, και εγώ την έφραξα με πύλες με το δικό μου πρόσταγμα· μήπως δεν το γνωρίζεις αυτό; «Έθεσα δε ως ένδυμά της το νέφος και τη σπαργάνωσα με ομίχλη· της έθεσα όρια, περιβάλλοντάς την με κλείθρα και πύλες». Κλείθρα και πύλες της θάλασσας, με το θείο πρόσταγμα (ω της θείας δυνάμεως!), έγιναν η αδύναμη άμμος και τα πιο μικρά λιθάρια. «