Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:31

Σε τι λοιπόν χαίρεται ο Πατέρας, παρά βλέποντας τον εαυτό Του στη δική Του εικόνα, η οποία είναι ο Λόγος Του; Και αν βέβαια ευφραινόταν με τους υιούς των ανθρώπων αφού ολοκλήρωσε την οικουμένη, όπως είναι γραμμένο στις ίδιες τις Παροιμίες, όμως και αυτό το ίδιο ακριβώς νόημα έχει. Διότι ευφραινόταν και κατ' αυτόν τον τρόπο, όχι επειδή Του προστέθηκε κάποια νέα χαρά, αλλά επειδή έβλεπε και πάλι τα έργα πλασμένα σύμφωνα με τη δική Του εικόνα· ώστε και το να χαίρεται έτσι ο Θεός, να έχει ως αφορμή τη δική Του εικόνα. Πώς όμως και ο Υιός ευφραίνεται, παρά βλέποντας τον εαυτό Του μέσα στον Πατέρα; Διότι αυτό είναι ισοδύναμο με το να λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και, «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα». Αποδείχθηκε λοιπόν από παντού εντελώς κενό το καύχημά σας, ω χριστομάχοι, και μάταια περιφέρατε πομπωδώς και διατυμπανίζατε παντού το «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών Του», παρερμηνεύοντας το νόημά του και διακηρύσσοντας μάλλον τη δική σας επινόηση παρά τον νου του Σολομώντα. Διότι ιδού, το μεν δικό σας φρόνημα αποδείχθηκε ότι είναι μονάχα φαντασία· ενώ το ρητό στις Παροιμίες, και όλα όσα προαναφέρθηκαν, αποδεικνύουν ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα ως προς τη φύση και την ουσία, αλλά γνήσιο γέννημα του Πατέρα, αληθινή Σοφία και Λόγος, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα.

Γέμισε λοιπόν όλη η γη από τη γνώση του. Διότι μία είναι η γνώση του Πατρός διά του Υιού και του Υιού παρά του Πατρός, και σε αυτόν χαίρεται ο Πατήρ. Και με αυτή τη χαρά ευφραίνεται ο Υιός εν τω Πατρί, λέγοντας: «Εγώ ήμουν αυτός με τον οποίο χαιρόταν· και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του». Αυτά δε τα λόγια αποδεικνύουν πάλι ότι ο Υιός δεν είναι αλλότριος, αλλά ίδιος της ουσίας του Πατρός. Διότι, ιδού, δεν δημιουργήθηκε εξαιτίας μας, όπως ισχυρίζονται οι ασεβείς, ούτε προήλθε καθόλου από το μηδέν. Διότι ο Θεός δεν απέκτησε απέξω κάτι που να του δημιουργεί χαρά, αλλά αυτό που λέγεται αποτελεί γνώρισμα εκείνου που είναι ίδιο και όμοιο. Πότε λοιπόν υπήρξε καιρός που δεν χαιρόταν ο Πατήρ; Εάν δε χαιρόταν πάντοτε, πάντοτε υπήρχε εκείνος στον οποίο χαιρόταν. Και σε ποιον χαίρεται ο Πατήρ, παρά βλέποντας τον εαυτό του στην ίδια του την εικόνα, η οποία είναι ο Λόγος του; Εάν δε «ευφραινόταν στους υιούς των ανθρώπων, έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη», όπως έχει γραφτεί στις ίδιες τις Παροιμίες, εντούτοις και αυτό έχει το ίδιο νόημα. Διότι ευφραίνεται και κατ' αυτόν τον τρόπο, όχι επειδή του προστέθηκε εκ των υστέρων κάποια χαρά, αλλά επειδή πάλι βλέπει τα έργα να έχουν δημιουργηθεί σύμφωνα με τη δική του εικόνα, ώστε και το να χαίρεται έτσι ο Θεός έχει ως αιτία την εικόνα του. Και πώς ευφραίνεται ο Υιός παρά βλέποντας τον εαυτό του μέσα στον Πατέρα; Διότι και αυτό είναι ισοδύναμο με το να λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατήρ μέσα σε εμένα».

Δεν άκουσες στον Παροιμιαστή πώς έλεγε η ίδια η Σοφία: «Εγώ ήμουν εκείνη με την οποία χαιρόταν· καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του», όταν δημιούργησε την οικουμένη, συμπαρευρισκόμουν μαζί του; Και πάλι λέει ο μέγας Παροιμιαστής: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Ιδού, βρίσκεται πάντοτε μέσα στον Πατέρα· και ο μέγας Απόστολος λέει: «Ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού». Τι έχει να πει για αυτά ο ανόητος Σαμοσατέας, ο οποίος και αυτός, αφού νόθευσε με νερό αυτόν τον θεϊκό οίνο, και τον ήπιε, και διογκώθηκε από έπαρση, χάθηκε μαζί με τους Αρειομανίτες.

Αλλά είναι πρόδηλο και ολοφάνερο ότι ο λόγος ανάγεται στον χρόνο πριν από τη γέννηση, κατά τον οποίο, επειδή δεν είχαν ακόμη δημιουργηθεί, ούτε αμάρταναν, ώστε να αληθεύει ο Χριστός. ΙΘ΄. Άλλο. Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, εξηγώντας την αιτία για την οποία δημιουργήθηκε η γη, λέει: «Δεν την εποίησε εις μάτην, αλλά για να κατοικείται». Έπρεπε δε οπωσδήποτε να κατοικείται η γη, όχι να γεμίζει από γυμνά πνεύματα, ούτε από άσαρκες και ανένδυτες ψυχές, αλλά από εκείνες που χρησιμοποιούν σώματα κατάλληλα για αυτήν. Ήταν λοιπόν άραγε θείο θέλημα αυτό που οδηγούσε τις ψυχές στην αμαρτία, ώστε να δημιουργηθεί και η φύση των σωμάτων, και έτσι τελικά να μη φανεί ότι η γη δημιουργήθηκε εις μάτην; Αλλά αυτό είναι άτοπο, άρα είναι ορθότερο το αντίθετο. Κ΄. Άλλο. Η πάνσοφη δημιουργική σοφία λέει κάπου για τον εαυτό της στο βιβλίο των Παροιμιών: «Εγώ ήμουν αυτή με την οποία χαιρόταν», δηλαδή ο Δημιουργός των πάντων, «και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν ευφραινόταν έχοντας συντελέσει την οικουμένη, και ευφραινόταν με τους υιούς των ανθρώπων». Εφόσον λοιπόν, έχοντας συντελέσει την οικουμένη, ο Θεός χαίρεται υπερβολικά με τη δημιουργία του ανθρώπου, πώς να μην βρίσκεται εκτός κάθε λογικής εκείνος που υποθέτει ότι η ψυχή υπέπεσε σε προγενέστερα αμαρτήματα, και ισχυρίζεται ότι εξαιτίας αυτών έλαβε σώμα και τιμωρήθηκε με αυτόν τον τρόπο;

Τότε πώς, επομένως, δεν θα ομολογούνταν πλέον σαφώς ότι η κατάπαυση από τους κόπους των έργων γίνεται αντιληπτή από τον νου των αγίων ως σαββατισμός, όταν το λαμπρό πλήθος των αγίων θα απολαύσει τα κατορθώματα που έχουν ήδη επιτελεστεί σε αυτή τη ζωή, καθ' ομοίωση του Δημιουργού των πάντων, ο οποίος κατέπαυσε και ευφραινόταν κατά την έβδομη ημέρα; Όπως ακριβώς λέει η σοφία στο βιβλίο των Παροιμιών: «Εγώ ήμουν αυτή με την οποία χαιρόταν, και κάθε ημέρα ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη, και ευφραινόταν μαζί με τους υιούς των ανθρώπων». Επομένως - διότι θα επανέλθω πάλι σε αυτό που έλεγα εξαρχής και θα συνοψίσω τον σκοπό όλου του λόγου - η αργία του Σαββάτου φανερώνει τη χωρίς κόπους ζωή των αγίων. Διότι όλα τα αγαθά θα χορηγηθούν τότε από τον Θεό στους αγίους χωρίς κανέναν πόνο, και δεν θα διαπράττουμε πλέον την αρχέκακη αμαρτία, επειδή αυτή θα έχει καταστραφεί από τη ρίζα της μέσα μας μαζί με εκείνον που έχει τη συνήθεια να τη σπέρνει μέσα μας, σύμφωνα με το χωρίο: «Δεν θα υπάρχει εκεί λιοντάρι, ούτε κανένα από τα πονηρά θηρία δεν θα ανέβει εκεί, αλλά θα υπάρχει εκεί οδός καθαρή, και θα ονομαστεί οδός άγια». Αλλά και ο νους των αγίων θα γευθεί όλα τα αγαθά χωρίς κανέναν αγώνα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος που μάζευε ξύλα το Σάββατο πέθανε λιθοβολημένος, επειδή πρόσβαλε την αλήθεια στον τύπο της.

Αγαπάται λοιπόν ο Υιός από τον Θεό και Πατέρα, όχι σαν να παρέμενε έξω από την αγάπη, αν δεν συνέβαινε αυτό που έγινε για εμάς· γιατί ήταν πάντοτε και διαπαντός αγαπώμενος. Ας προχωρήσουμε όμως προς την κατανόηση αυτού που λέγεται: τα γνωρίσματα που υπάρχουν εκ φύσεως σε κάποιους, ή συμβαίνουν ως έξη, τότε κυρίως έχουν την πιο ωραία έκφανσή τους, όταν τίθενται σε ενέργεια. Για παράδειγμα, η φωτιά έχει εκ φύσεως τη δική της θερμότητα μέσα της, αλλά όταν ενεργεί πάνω στις ύλες, τότε κυρίως διακρίνουμε πόση και ποια δύναμη ενυπάρχει σε αυτήν. Ομοίως αυτός που τυχόν κατέχει τη γραμματική, ή κάποια άλλη τέτοια επιστήμη, δεν θα θαυμαζόταν, νομίζω, αν σιωπούσε, αλλά μάλλον αν εξέθετε στη γνώση των άλλων την ομορφιά της μάθησης που υπάρχει μέσα του. Έτσι λοιπόν, όταν η θεία και άρρητη φύση ενεργεί κάτι από εκείνα που ανήκουν αποκλειστικά σε αυτήν, και είναι φυσικό να της προσιδιάζουν, τότε κυρίως και η ίδια στον εαυτό της φαίνεται πιο ωραία, και έτσι φαίνεται και σε εμάς. Και γι' αυτό η σοφία λέει στο βιβλίο των Παροιμιών: «Εγώ ήμουν αυτή στην οποία χαιρόταν, και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν χαιρόταν που είχε ολοκληρώσει την οικουμένη, και ευφραινόταν με τους γιους των ανθρώπων». Καίτοι η χαρά υπάρχει πάντοτε στον Θεό, και η ατελεύτητη ευφροσύνη· γιατί δεν τον λυπεί απολύτως τίποτα αυτόν που έχει την εξουσία των πάντων, αλλά χαιρόταν με τη δική του σοφία έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη.

Και για να το πούμε απλά, τον ονομάζουμε εικόνα της ουσίας, της βούλησης, της δύναμης και της δόξας, όχι άψυχη και νεκρή, αλλά ουσιώδη, βουλητική, δυνατή και ένδοξη. Διότι η δύναμη δεν γεννά αδυναμία, αλλά αυτοδυναμία· και η δόξα δεν γεννά αδοξία, αλλά αυτοδοξία· και η βούληση δεν γεννά αβουλία, αλλά αυτοβουλία· και η ουσία δεν γεννά το ανούσιο, αλλά το αυτοούσιο. Εικόνα λοιπόν είναι ο Θεός Λόγος, ζωντανή σοφία, ενυπόστατη, Λόγος ενεργός και Υιός, η ίδια ουσιωμένη. Διότι με αυτήν «χαιρόταν» καθημερινά ο Θεός, «όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη». Εσύ όμως, Μάρκελλε, επειδή «τα αρνείσαι αυτά ενώπιον των ανθρώπων, θα απαρνηθείς από την ίδια εκείνη ενώπιον του Πατρός του εν τοις ουρανοίς», και θα απαρνηθείς και ενώπιον της υπό τον ουρανό Εκκλησίας, η οποία γράφει για εσένα παντού στη γη: «Άκουσε τον λόγο του Κυρίου, κατάγραψε αυτόν τον άνδρα, τον αποκηρυγμένο άνθρωπο, διότι δεν πρόκειται ποτέ να αναδειχθεί από το σπέρμα του άρχοντας πλέον στον Ιούδα, που να κάθεται στον θρόνο του Δαβίδ». 8.

Έτσι, λοιπόν, συνυπάρχοντας με τον Πατέρα και συμπαριστάμενος σε αυτόν καθώς προετοίμαζε τον ουρανό και όσα βρίσκονται σε αυτόν, αυτό δίδασκε λέγοντας: «Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρών μαζί του». Και ο Πατέρας χαιρόταν πριν καν δημιουργηθεί ο κόσμος, ατενίζοντας τον δικό του μονογενή Υιό και βλέποντας τον εαυτό του να καθρεφτίζεται μέσα σε αυτόν σαν σε εικόνα· γι' αυτό λέει η Σοφία: «Εγώ ήμουν εκείνη με την οποία χαιρόταν καθημερινά». Αλλά και ο Υιός γέμιζε από ευφροσύνη, αγαλλιώντας με τη θέα του Πατέρα· αυτό τουλάχιστον διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Και ευφραινόμουν ενώπιόν του σε κάθε καιρό, όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη», όπου ως οικουμένη εδώ νοείται το πλήρωμα όλων των δημιουργημάτων, με την προαγωγή της οποίας από την ανυπαρξία στην ύπαρξη διά του Υιού, ευφραινόταν ο Θεός των πάντων. Ο μεν αληθινός λόγος, όπως παρουσιάζεται με συντομία και σε συνοπτική διήγηση από τη θεία Γραφή, θα ήταν κάπως έτσι. Εκείνος όμως, φερόμενος από τα άνω προς τα κάτω στη σάρκα του Σωτήρα μας, οδήγησε τη διάνοιά του σε ναυάγιο, διαστρέφοντας και παρερμηνεύοντας το αληθινό νόημα της θεόπνευστης Γραφής. Αλλά και προχωρώντας στον Λόγο, ισχυρίζεται ότι αυτός ήταν που, βρισκόμενος μέσα στον Πατέρα σαν σε διαλογισμό και σκέψη, είχε ετοιμάσει τον ουρανό. Έλεγε, λοιπόν, με αυτά ακριβώς τα λόγια: «Διότι, πριν δημιουργήσει τον κόσμο, ο Λόγος βρισκόταν μέσα στον Πατέρα».