Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 8:32

Το ότι προς αυτό αποβλέπουν οι αινιγματώδεις φράσεις, αποκαλύπτεται σαφώς από τον αμέσως επόμενο λόγο, ο οποίος αναφέρει: «Τώρα, λοιπόν, υιέ, άκουσέ με», και «Μακάριος όποιος τηρεί τις οδούς μου», ονομάζοντας δηλαδή «οδούς» τις πορείες προς την αρετή, των οποίων αρχή γίνεται η κτίση της σοφίας. Ποιος, λοιπόν, μελετώντας τη θεία Γραφή, δεν θα συμφωνήσει ότι οι εχθροί της αλήθειας είναι ταυτόχρονα και ασεβείς και συκοφάντες; Ασεβείς μεν, επειδή, καταβιβάζοντας την άρρητη δόξα του Μονογενούς Θεού, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, τη συνδέουν με την κτίση, επιμένοντας φιλονικώς να αποδείξουν τον Κύριο ως ένα από τα δημιουργήματά Του, τη στιγμή που το κράτος Του επί των πάντων είναι μοναδικό· συκοφάντες δε, διότι, παρόλο που η Γραφή δεν τους παρέχει καμία απολύτως αφορμή για τέτοιου είδους αντιλήψεις, αυτοί οπλίζονται εναντίον της ευσέβειας σαν να αντλούν τη μαρτυρία τους από εκεί.

Αν κάποιος γίνει δούλος ενός ανθρώπου που είναι από τη φύση του πονηρός και παραμείνει μαζί του για καιρό, δηλαδή για πολλά χρόνια, ίσως αναπαύεται. Εκείνος, όμως, που γίνεται δούλος του από τη φύση Του αγαθού Θεού και Σωτήρα δεν θα αναπαυθεί με ατελείωτη ανάπαυση και δεν θα ευφρανθεί με ασύγκριτη ευφροσύνη; Διότι ο άνθρωπος επιθυμεί όλες τις ημέρες της ζωής του να κρατά σε δουλεία τους ομοδούλους του, ενώ ο Θεός μεταθέτει τους δούλους Του στην τάξη των υιών και έπειτα τους καθιστά κληρονόμους της βασιλείας Του. Και ποια άλλη δουλεία, λοιπόν, θα φανεί πιο τιμητική από τη δική Του; Πράγματι, δεν υπάρχει άλλη εκτός από αυτήν, ούτε επάνω στον ουρανό ούτε κάτω στη γη, και μακάριος είναι ο άνθρωπος που θα θελήσει να σηκώσει τον χρηστό και ελαφρύ ζυγό του Χριστού, επειδή και σε αυτήν τη ζωή θα ευφρανθεί πνευματικά και στη μέλλουσα βασιλεία του Χριστού θα βασιλεύσει αθάνατα μαζί με τον Χριστό. Πολύ σωστά, άλλωστε, προαποφάνθηκε η Σοφία λέγοντας ότι «μακάριος είναι ο άνθρωπος που θα φυλάξει τους δρόμους μου» και ότι «εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και όσοι με αναζητούν θα βρουν χάρη».

«Ακούστε με», λέει, «τέκνα· διότι θα πω σεμνά λόγια», δηλαδή ευχάριστα και σωτήρια και άξια της επουράνιας λαμπρότητας. Γι' αυτό ακούστε με, λέει, ω τέκνα· «διότι θα πω σεμνά λόγια» και «μακάριος ο άνθρωπος, που θα φυλάξει τις δικές μου οδούς». Ω μακάρια φωνή που ονομάζει μακάριους τους οδοιπόρους ανθρώπους που φυλάσσουν τις δικές της οδούς! «Μακάριος», λέει, «ο άνθρωπος, που θα φυλάξει τις δικές μου οδούς». Και ποιες άραγε είναι οι οδοί σου, ω παντοδύναμη και ανέκφραστη σοφία, μέσω των οποίων θεωρείς μακάριο αυτόν που τις φυλάσσει; Διότι, λέει, κάθε «στενή και τεθλιμμένη οδός που οδηγεί στη ζωή» είναι δική μου οδός, η οποία και φαίνεται τραχιά εξαιτίας της αποκοπής των σαρκικών επιθυμιών, και κάθε καθαρή και ασφαλής οδός είναι δική μου οδός, και «εκεί υπάρχει», στα δικά μου θεσπίσματα, «καθαρή οδός και θα ονομαστεί άγια οδός» και δεν «θα υπάρχει πια εκεί ακάθαρτη οδός, και δεν πρόκειται να περάσει από εκεί ακάθαρτος»· διότι αυτοί που εργάζονται την ανομία δεν πορεύτηκαν στις δικές μου οδούς· και «μακάριος ο άνθρωπος που θα φυλάξει τις δικές μου οδούς»· «διότι οι δικές μου έξοδοι είναι έξοδοι ζωής, και ετοιμάζεται η θέληση από τον Κύριο».

Διότι καθένας που πρόκειται να οδοιπορήσει, εξέρχεται πρώτα από εδώ ή από εκεί και έπειτα οδοιπορεί σε αυτήν ή σε εκείνη την οδό. Επειδή όμως δεν είναι κάθε έξοδος και οδοιπορία ωφέλιμη —διότι εξέρχεται και οδοιπορεί ο μεν για να κλέψει, ο δε για να διαπράξει κάποιο άλλο κακούργημα— και αυτές οι έξοδοι δεν είναι έξοδοι ζωής, αλλά μάλλον έξοδοι θανάτου, ενώ άλλος εξέρχεται για να οδοιπορήσει προς πνευματική εργασία, και η έξοδος αυτή είναι «έξοδος ζωής» και ετοιμάζεται ως «θέλημα από τον Κύριο», σύμφωνα με το «και θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου, και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει». Είναι δυνατόν δε να νοηθεί και διαφορετικά το «οι έξοδοί μου είναι έξοδοι ζωής», δηλαδή περί της ίδιας της σωτήριας εξόδου της σοφίας· «εξήλθες», λέει, «για τη σωτηρία του λαού σου, για να σώσεις τους χριστούς σου»· «διότι οι έξοδοί μου» από τον ουρανό στη γη είναι «έξοδοι ζωής», δηλαδή πρόξενοι ζωής, και «ετοιμάζεται θέλημα από τον Κύριο», δηλαδή με την πατρική ευδοκία και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό, λέει, «σας παρακαλώ και απευθύνω τη φωνή μου στους υιούς των ανθρώπων». Δεν πιέζω, λέει, δεν διατάζω εξουσιαστικά, ώστε να μου προσφέρετε κάτι, αλλά για να ωφελήσετε τους εαυτούς σας· γι' αυτό σας παρακαλώ να ακούτε και να προσέχετε, διότι «θα μιλήσω για πράγματα σεμνά και θα ανοίξω τα χείλη μου για ορθά» και «μακάριος είναι ο άνθρωπος, ο οποίος θα φυλάξει τις οδούς μου», διότι «οι έξοδοί μου είναι έξοδοι ζωής», διότι «εγώ, η σοφία, κατοίκησα μαζί με τη σύνεση».

Δηλαδή κάποια χάρη από τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, όπως αυτή που βρήκαν όσοι αγαπούν και αναζητούν τον Θεό, όπως αυτή που βρήκε ο μέγας Αντώνιος και οι όμοιοί του θεοφιλείς, οι οποίοι είναι πολίτες της άνω πόλεως και βασιλείας, των οποίων το φιλόθεο φρόνημα και τον θεόληπτο βίο ας ζηλώσουμε, αδελφοί, όσο είναι δυνατόν. Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, και υποδουλωθούμε στα πάθη. Αν όμως ίσως και φτάσαμε στο σημείο να υποδουλωθούμε, ας μην παραμείνουμε σε τέτοιου είδους μοχθηρή δουλεία, ας μην ακολουθήσουμε τις σαρκικές ηδονές, ας μην σπιλώσουμε αυτό το καθαρότατο και αγιότατο σχήμα μας, ας μη φανούμε στους πατέρες μας ότι φορούμε ξένο σχήμα. Ας αγαπήσουμε τη σοφία του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, για να μας αγαπήσει όπως υποσχέθηκε: «Εγώ», λέει, «αγαπώ αυτούς που με αγαπούν». Ας τον αναζητήσουμε με όλη μας την καρδιά και θα τον βρούμε, και θα βρούμε χάρη: «εκείνοι δε που με αναζητούν», λέει, «θα βρουν» χάρη. Ας σκεφτούμε με οσιότητα και ασφάλεια. «Δική μου», λέει, «είναι η βουλή και η ασφάλεια». Ας πολιτευτούμε συνετά, ας γίνουμε ισχυροί με τη βοήθεια του Θεού προς την αρετή. «Δική μου είναι η φρόνηση», λέει, «δική μου και η ισχύς». Ας φυλάξουμε τις καθαρές και μακάριες οδούς του Θεού. «Μακάριος», λέει, «είναι ο άνθρωπος που θα φυλάξει τις δικές μου οδούς», διότι «εγώ είμαι», λέει, «η οδός και η αλήθεια και η ζωή», και «κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού»· σε αυτόν ανήκει η δόξα, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Κατήχηση ΚΖ' του ιδίου, και πάλι περί των αποφθεγμάτων της Αγίας Σοφίας, δια των οποίων προσκαλεί τους πάντες στην ακρόαση αυτών. Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, «ακούστε με», λέει και πάλι η σοφία· «διότι θα πω σεμνά λόγια και ανοίγω τα χείλη μου για να πω τα ορθά»· διότι, αφού είπε πιο πάνω «ακούστε με, ω τέκνα, διότι θα πω σεμνά λόγια» και «μακάριος ο άνθρωπος που θα φυλάξει τις δικές μου οδούς» [***] και να στερείται εξαιτίας αυτών το Πνεύμα.

Των οποίων η μνήμη τελείται δύο φορές τον χρόνο, δηλαδή την εβδόμη του μηνός Οκτωβρίου και πάλι τον Φεβρουάριο στις δεκαεπτά, προφανώς η μεν μία αφορά το μαρτύριο και την τελείωσή τους, η δε άλλη τη σεπτή ανακομιδή των ιερών και θείων λειψάνων τους. Διότι έτσι γνωρίζει ο Κύριος να αντιδοξάζει εκείνους που τον δοξάζουν· αγωνίστηκαν δηλαδή επί της γης, δόξασαν ως άνθρωποι τον Θεό με τα μέλη τους σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, και τους αντιδόξασε ο Θεός στον ουρανό με δόξα ασύγκριτη, η οποία δεν έχει ποτέ κανένα τέλος ούτε διακοπή. «Μακάριος ο άνθρωπος», λέει ο Θεός, «ο οποίος θα φυλάξει τις δικές μου οδούς»· «διότι οι έξοδοί μου είναι έξοδοι ζωής», δηλαδή ζωής αθάνατης, και συμμετοχή στη βασιλεία των ουρανών και απόλαυση των αιώνιων αγαθών, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν ποτέ, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν», καθώς μυσταγωγεί ο θείος Παύλος.