Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 9:5

Ματθ. 26, 29. «Έως ότου το πίνω καινό στη βασιλεία»: Η πόση του κρασιού δεν εκπληρώνει μόνο μια ανάγκη, αλλά προσφέρει και ποικιλόμορφη ευχαρίστηση στις αισθήσεις. Μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού αποτιναχθεί η φθορά των ανθρώπινων σωμάτων, και η ίδια η φύση των πραγμάτων θα μεταφερθεί στην καινότητα, ώστε και η ίδια η δική μας ευφροσύνη να είναι καινή. Σύμβολο της σωφροσύνης είναι το μείγμα του κρασιού, το οποίο λέγει ότι θα γίνει «καινό»· και δεν λέγει βεβαίως πως το ποτό αυτό καθαυτό θα είναι «καινό», αλλά το αποτέλεσμά του, δηλαδή η ευφροσύνη. Διότι, μετά την ανάσταση, η ανθρώπινη φύση θα απομακρυνθεί από τη συνήθη και γήινη τέρψη της και θα μεταβεί προς την καινότητα της τρυφής του ίδιου δηλαδή του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, ο οποίος θα ενσταλάξει την έμφυτη και δική του ευφροσύνη στις ψυχές εκείνων που τον σέβονται και θα τη διανείμει ανάλογα με τα μέτρα του καθενός. Το ότι θα βρισκόμαστε σε νοητές ευφροσύνες, μάς το διαβεβαιώνει ο θείος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου και θα τους ποτίσεις τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και η Σοφία πάλι «αφού ανέμειξε το δικό της κρασί στον κρατήρα» και παρέθεσε τους άρτους, λέγει: «Ελάτε, φάγετε από τους άρτους μου και πιείτε το κρασί που ανέμειξα για εσάς».

Αλλά ως ένδυμα, το καθαρότερο πάντων, ας είναι ο Χριστός· «Διότι ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό», λέγει ο Παύλος. Και τράπεζα όχι φορτωμένη με την πολυτέλεια των εδεσμάτων, η οποία κυοφορεί την άσωτη επίδειξη, αλλά μάλλον είναι προσφιλής εκείνη, προς την οποία μας καλεί μεγαλοφώνως η σοφία: «Ελάτε, φάγετε τον άρτο μου, και πίετε τον οίνο, τον οποίο σας έχω ετοιμάσει». Διότι το να γεμίζει κανείς την κοιλιά του με γήινα εδέσματα, και αυτό όχι υποχωρώντας στις ανάγκες της φύσης, ούτε υποκύπτοντας στις απαραίτητες χρείες του σώματος στον βαθμό που είναι ορθό, αλλά αποβλέποντας και παραδιδόμενος περισσότερο στην ηδονή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να μιμείται τη φύση των άλογων θηρίων, τα οποία χαίρονται μόνο με την αφθονία της τροφής, και χαίρονται μάλιστα περισσότερο τότε, όταν με άπληστες επιθυμίες ξεπερνούν ακόμη και τον κορεσμό, υπερβαίνοντας κατά πολύ το επαρκές. Αντιθέτως, το να αγαπά κανείς τα θεία διδάγματα, και να θεωρεί ως λαμπρή πανδαισία τους λόγους της σοφίας, είναι πράγμα εξόχως αξιόλογο και αξιοθαύμαστο, όπως θα ομολογήσει καθένας από τους συνετούς, και αρμόζει πραγματικά στον λογικό άνθρωπο που έχει πλαστεί κατ' εικόνα του Δημιουργού. Αλλά βέβαια αντιλαμβάνομαι ότι παραδίδω στη σιωπή εκείνο ακριβώς που είναι το πλέον αγαπητό σε αυτούς που εορτάζουν.

Και γι' αυτό λοιπόν η Σοφία, στρώνοντας για εμάς τη θεία και πνευματική τράπεζα, λέει: «Ελάτε, φάτε τον άρτο μου». Επομένως, ακόμη και αν συμβεί σε κάποιον δούλο τυχόν κάποια βλάβη γύρω από τέτοια θέματα, όταν ο κύριός του παραλογίζεται και τον αναγκάζει να ξεστρατίσει από την ορθότητα των δογμάτων σε αλλόκοτη πλάνη, ας λυθεί, λέει, ο δεσμός, και ας μη γίνεται καθόλου λόγος για αναγκαστικό ζυγό. Ας απορριφθεί επίσης και ο φόβος της εξουσίας, και ας πορευτεί πλέον ο υποζευγμένος οπουδήποτε μπορεί να βρει την προστασία του· διότι τίποτα δεν είναι ανώτερο από την ψυχή. Και για να τη σώσει, λέει, ας απαλλαγεί από τη δουλεία. Θα μπορούσες δε να διαπιστώσεις ότι ο λόγος αυτός είναι αληθινός, και ότι εκπληρώνεται ακόμη και στις μέρες μας· διότι δεν ανέχονται οι δούλοι τους κυρίους που τους παρασύρουν σε πλάνη, αποσύροντας γενικά την υπακοή τους στο θέμα αυτό από την εξουσία που επικρέμαται από πάνω τους· διότι, παρόλο που υποβάλλουν τον σωματικό αυχένα στο βάρος της δουλείας, διατηρούν αθόλωτο μέσα τους τον νου, και έχουν πιστέψει ότι το να γνωρίζουν σαφώς και χωρίς πλάνη τον λόγο της αληθινής πίστεως αξίζει πάρα πολύ, ή μάλλον αξίζει τα πάντα, και θεωρούν αυτό το πράγμα πνευματική τροφή, συνθλίβοντας ό,τι φτάνει στα αυτιά τους σαν με το δόντι του νου, και αναμασώντας τη δύναμη των θείων νοημάτων. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πόσο σαφής και ορθός είναι για εμάς ο λόγος αυτός. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Διότι και εμείς παρέχουμε σίτο, και μάλιστα μια σιτοδοσία ίσως όχι κατώτερη από τη δική σας. Ελάτε, φάγετε τον άρτο μου και πίετε τον οίνο τον οποίο ανέμειξα για εσάς· σας προσκαλώ μαζί με τη Σοφία στην τράπεζά μου. Διότι σας επαινώ για την αγαθή σας διάθεση και ανταποκρίνομαι στην προθυμία σας, επειδή καταλήξατε σε εμάς σαν σε δικό σας λιμάνι, προστρέχοντας σε όσους σας μοιάζουν, και τιμήσατε τη συγγένεια της πίστεως. Και θεωρήσατε παράλογο το να ομονοούν μεν και να συνενώνονται μεταξύ τους οι υβριστές των θείων, νομίζοντας ότι η ατομική του καθενός σαθρότητα διορθώνεται με την κοινή τους σύμπραξη, όπως ακριβώς τα σχοινιά που δυναμώνουν με την πλέξη, ενώ εσείς οι ίδιοι να μην συγκεντρώνεστε ούτε να συνδέεστε με τους ομόφρονες, πράγμα που βεβαίως είναι το λογικότερο· διότι εμείς συνάγουμε σε ενότητα και την ίδια τη Θεότητα.

Κεφάλαιο ΙΘ'. Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι η απόλαυση των προσδοκώμενων αγαθών θα συνίσταται πάλι σε βρώση και πόση, επειδή έχει γραφεί ότι εξαρχής στον παράδεισο ο άνθρωπος ζούσε με αυτά. Αλλά ίσως κάποιος ισχυριστεί ότι ο άνθρωπος δεν πρόκειται να επανέλθει στο ίδιο είδος ζωής, εάν βέβαια προηγουμένως ζούσαμε με το να τρώμε, ενώ μελλοντικά θα απαλλαγούμε από μια τέτοια λειτουργία. Εγώ όμως, ακούγοντας την Αγία Γραφή, δεν κατανοώ μόνο τη σωματική βρώση, ούτε την ευφροσύνη που επιτυγχάνεται μέσω της σάρκας, αλλά γνωρίζω και κάποια άλλη τροφή, η οποία έχει κάποια αναλογία με εκείνη του σώματος, και της οποίας η απόλαυση αφορά αποκλειστικά την ψυχή. «Φάγετε από τους άρτους μου», προτρέπει η Σοφία όσους πεινούν· και ο Κύριος μακαρίζει εκείνους που πεινούν για μια τέτοια τροφή. «Και εάν κάποιος διψά, λέει, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει». Και ο μέγας Ησαΐας προτρέπει εκείνους που δύνανται να αντιληφθούν το μεγαλείο του: «Πιείτε ευφροσύνη». Υπάρχει δε και μία προφητική απειλή εναντίον όσων είναι άξιοι τιμωρίας, ότι θα τιμωρηθούν με πείνα· η πείνα όμως αυτή δεν είναι κάποια έλλειψη άρτου και ύδατος, αλλά απουσία του λόγου. Διότι δεν κάνει λόγο για πείνα άρτου, ούτε για δίψα ύδατος, αλλά για πείνα του να ακούσουν τους λόγους του Κυρίου.

Σήμαινε την επτάδα του Αγίου Πνεύματος που αναπαυόταν επάνω του, καθώς μαρτυρεί ο Ησαΐας λέγοντας .... «Έσφαξε τα θύματά της». Εννοεί τους μακάριους προφήτες που κατά καιρούς θανατώνονταν από τους απίστους, καθώς λέει. «Διότι εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». «Ανέμειξε στον κρατήρα το κρασί της». Έδωσε στην Εκκλησία το Άγιο Πνεύμα ως κρασί. «Και ετοίμασε το τραπέζι της». Και τραπέζι ονομάζει την αλήθεια μέσω των αγίων προφητών. «Απέστειλε τους δούλους της». Τους αποστόλους σε ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι προσκαλούν όλα τα έθνη στη γνώση του Θεού. «Και σε εκείνους που στερούνται σύνεσης είπε». Σε εκείνους που δεν είχαν αποκτήσει ακόμη τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. «Ελάτε, φάγετε». Ελάτε, γνωρίστε την αληθινή και ευθεία οδό και πιείτε κρασί και λάβετε το Άγιο Πνεύμα ως κρασί. «Εγκαταλείψτε την αφροσύνη». Απομακρυνθείτε από τις οδούς της άγνοιας και γνωρίστε την αιώνια ζωή. «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες, που αγαπιούνταν με αγάπη».

Τι είναι η σοφία που οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο; Του Ιππολύτου. [Ο Χριστός, η σοφία και η δύναμη του Θεού και Πατρός, την ίδια του τη σάρκα. Διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας»]. «Και στήριξε επτά στύλους». Την επτάδα του Αγίου Πνεύματος, όπως λέει ο Ησαΐας: «Και θα αναπαυθούν πάνω του επτά πνεύματα του Θεού». «Και έσφαξε τα θύματά της». Τους προφήτες που κατά καιρούς θανατώνονταν από τους απίστους υπέρ της αλήθειας και οι οποίοι βοούσαν: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». «Ανέμειξε σε κρατήρα το κρασί της». [Ενώνοντας στην Παρθένο τη δική του θεότητα με τη σάρκα, σαν άκρατο οίνο, ο Σωτήρας γεννήθηκε από αυτήν ασυγχύτως Θεός και άνθρωπος]. «Και ετοίμασε το τραπέζι της». [Την επίγνωση της Τριάδας που διακηρύσσεται]. «Απέστειλε τους δούλους της, συγκαλώντας με υψηλό κήρυγμα: Όποιος είναι άφρων, ας στραφεί προς εμένα». Τους αποστόλους σε όλο τον κόσμο, προσκαλώντας όλα τα έθνη στην επίγνωση του Θεού. «Και σε αυτούς που στερούνται σύνεσης είπε». Σε αυτούς που δεν έχουν αποκτήσει ακόμη τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. «Ελάτε, φάγετε από τους άρτους μου και πιείτε το κρασί που ανέμειξα για εσάς». [Τη θεία του σάρκα και το άγιό του αίμα μας τα έδωσε να τα τρώμε και να τα πίνουμε για άφεση των αμαρτιών]. «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες που αγαπούν σφόδρα».

Επειδή τα θεία είναι άκρατα, τα ανέμειξε με ανθρώπινες φωνές, δηλαδή με τη σοφία των ανθρώπων, ώστε να δυνηθούμε να τα χωρέσουμε. Τα θύματα είναι οι μακάριοι προφήτες, οι οποίοι κατά καιρούς θανατώνονταν από τους απίστους, όπως ακριβώς λέει: «Ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». [Κώδ. φ. 43 β.] Απέστειλε τους προφήτες και τους αποστόλους της με υψηλό κήρυγμα, δηλαδή με δόγματα που δεν έχουν τίποτα το ταπεινό και καταβεβλημένο, καλώντας όλα τα έθνη στη γνώση του Θεού· και αποκαλεί υψηλό το: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους». [Κώδ. φ. 44 α.] Απευθύνεται προς τους ενδεείς, προς εκείνους που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος· ή προς αυτούς που έκαναν μεν την αρχή, αλλά παραμένουν ατελείς. Ελάτε, γνωρίστε την αληθινή και ευθεία οδό· και πιείτε οίνο, και λάβετε το Άγιο Πνεύμα ως οίνο. Εγκαταλείψτε την αφροσύνη, εκκλίνετε από τις οδούς της άγνοιας και γνωρίστε την αιώνια ζωή· φάγετε, ενδυναμωθείτε από τους δικούς μου λόγους και τα μυστήρια.

Χαίρε, άμπελε αφθονίας και κλήμα πολύκαρπο, το οποίο ο Πατέρας φύτεψε και το Πνεύμα πότισε, ο δε Υιός καλλιέργησε και με υψηλό κήρυγμα συγκαλεί τα πλήθη των πιστών, αναμειγνύοντας «στον κρατήρα τον δικό του οίνο» και διδάσκοντας τους πάντες: «Εγκαταλείψτε την αφροσύνη, και θα ζήσετε, και αποκτήστε σύνεση, για να ζήσετε, και πιείτε τον οίνο που σας κέρασα», και μεθύστε «από την αφθονία του οίκου» μου.

Εγώ όμως, που από τη φύση μου είμαι ζωή, σας παραθέτω τον άρτο της ζωής. Γι' αυτό, «φάγετε τον άρτο μου» επάξια, για να μην πεθάνετε, «και πιείτε τον οίνο, τον οποίο ανέμειξα για εσάς», και μεθύστε «από την αφθονία του οίκου μου»· και κανείς από εσάς ας μην πίνει κλεμμένο οίνο φιληδονίας με φιλαμάρτητη διάθεση, για να μην κυριευθεί εξαιτίας αυτού από τη μέθη της κακοβουλίας και της παραφροσύνης, και παραδοθεί σε «αδόκιμο νου, ώστε να πράττει τα μη πρέποντα». Διότι όσοι προτίμησαν εκείνο το αλλότριο, το καυστικό και ταυτόχρονα θολό ποτό, από το άγιο, υπερκάθαρο και ζωοποιό δικό μου κέρασμα, «παραβλήθηκαν» όντως «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκαν με αυτά», ζώντας κτηνώδη βίο και πράττοντας θανατηφόρα έργα αφροσύνης χωρίς να ντρέπονται. Προς αυτούς ο Υιός και Θεός μου, ως άρτος της ζωής και αναιρετής του θανάτου, απευθύνεται σε όσους έχουν αυτιά και λέει ξεκάθαρα: «Φάγετε τον δικό μου άρτο και πιείτε τον οίνο που ανέμειξα για εσάς· εγκαταλείψτε την αφροσύνη και θα ζήσετε» και αποκτήστε σύνεση, «για να ζήσετε, και να αποκτήσετε σύνεση με γνώση». Διότι τίποτα άλλο δεν γίνεται αιτία αφροσύνης, ασυνεσίας και θανάτου παρά μόνο η αμαρτία και ο καρπός της.

Πολύ ορθά, λοιπόν, η υπέρσοφη και αγαθή Σοφία υμνείται από τα ιερά λόγια των Γραφών, επειδή τοποθετεί έναν μυστικό κρατήρα και αναβλύζει το ιερό ποτό του, ή μάλλον, επειδή πριν από αυτά παραθέτει τις στερεές τροφές, και με υψηλό κήρυγμα αναζητεί η ίδια με αγαθοπρέπεια αυτούς που την έχουν ανάγκη. Διπλή, λοιπόν, είναι η τροφή που παραθέτει η θεία Σοφία: αφενός η στερεά και μόνιμη, και αφετέρου η υγρή και ρέουσα· και χορηγεί τις προνοητικές της αγαθότητες μέσω ενός κρατήρα. Ο κρατήρας, συνεπώς, εφόσον είναι κυκλικός και διάπλατα ανοιχτός, ας θεωρηθεί σύμβολο της άναρχης και ατελεύτητης πρόνοιας των πάντων, η οποία είναι απλωμένη και ταυτόχρονα περιπορεύεται τα πάντα. Πλην όμως, επειδή αυτή η πρόνοια, μολονότι εκτείνεται προς όλα, παραμένει στον εαυτό της και στέκεται σε ακίνητη ταυτότητα, απολύτως εδραιωμένη χωρίς να απομακρύνεται ποτέ από τον εαυτό της, γι' αυτό και ο ίδιος ο κρατήρας στέκεται μόνιμα και ακλόνητα.

Αποστέλλουμε, λοιπόν, ολόκληρη αυτήν τη δική μας Συμβολική Θεολογία, στην οποία θα βρεις, μαζί με τον οίκο της σοφίας, και τους επτά στύλους διευκρινισμένους, και τη στερεά της τροφή διαιρεμένη σε θυσίες και άρτους· επίσης, το ποια είναι η κράση του οίνου, και επιπλέον, ποια είναι η κραιπάλη από τη μέθη του Θεού, και αυτά που μόλις αναφέρθηκαν έχουν διαρθρωθεί μέσα σε αυτήν πιο διεξοδικά. Και αποτελεί, όπως νομίζω, αγαθή εξευρέτρια όλων των συμβολικών θεολογιών, η οποία συμφωνεί απόλυτα με τις ιερές παραδόσεις και τις αλήθειες των θείων λογίων.