Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 9:8

Σου έγραψα σαν στην ίδια μου την ψυχή. Διότι γνωρίζω ότι η καρδιά σου θα χαρεί με αυτά. «Έλεγξε», λέει, «τον σοφό», και τα εξής. Και γνωρίζεις πώς σε έχω μέσα στην αγάπη του Χριστού. Ελπίζω ότι βρίσκεσαι κοντά στο να απαλλαγείς πλέον από τη μέριμνα των γήινων πραγμάτων και να αφοσιωθείς στην πνευματική εργασία των Πατέρων, διότι δεν θα με ντροπιάσει ο Κύριός μου Χριστός, τον οποίο παρακαλώ νύχτα και μέρα για εσένα.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑʹ. Περί του να μην προσηλωνόμαστε στα βιωτικά, και περί του εμπρησμού που συνέβη έξω από την Εκκλησία. Εγώ μεν νόμιζα, αγαπητοί, ότι, επειδή κάθε φορά στρέφω σφοδρότερα το κεντρί του λόγου, θα σας φανώ δυσάρεστος, ως επιδεικνύων υπερβολική παρρησία, η οποία δεν αρμόζει ούτε σε ξένο, ούτε σε άνθρωπο που βαρύνεται με παρόμοια σφάλματα· εσείς όμως, μέσα από τους ελέγχους, παρακινηθήκατε σε εύνοια, και τα χτυπήματα της γλώσσας τα μετατρέψατε σε προσάναμμα μεγαλύτερου πόθου. Και δεν είναι καθόλου παράξενο. Διότι είστε σοφοί στα του πνεύματος. «Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει», λέει κάπου στους λόγους του ο Σολομών. Γι' αυτό, αδελφοί, και τώρα προσέρχομαι στην ίδια παραίνεση, με όποιον τρόπο μπορώ, επιθυμώντας να σας απομακρύνω από τα δίχτυα του διαβόλου. Διότι μεγάλο και ποικίλο πόλεμο, αγαπητοί, διεξάγει καθημερινά εναντίον μας ο εχθρός της αλήθειας. Και τον διεξάγει, όπως γνωρίζετε, μετατρέποντας τις δικές μας επιθυμίες σε βέλη εναντίον μας, και αντλώντας πάντοτε από εμάς τη δύναμη για να μας βλάπτει.

Μας ωφελεί δε πάλι και μέσω αυτών των λόγων ο Κύριος· διότι πράγματι συμφέρει να μην κάνουμε τους ελέγχους απερίσκεπτα, ούτε να απευθύνουμε σε όλους την καθοδήγηση με επίπληξη, αλλά να γνωρίζουμε το γεγραμμένο: «Μην ελέγχεις τους κακούς, για να μη σε μισήσουν», όταν το μίσος δεν είναι αζήμιο για εμάς, αλλά μάλλον να προθυμοποιούμαστε να μιλάμε στα αυτιά εκείνων που ακούν, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι ο κόσμος είναι μεν φιλαμαρτήμων, ο Κύριος όμως είναι ο επανορθωτής εκείνων που δεν πράττονται ορθώς· και συχνά αρμόζει να γίνεται η επανόρθωση μέσω του ελέγχου· διότι το να κατακρίνει κανείς γενικώς την αμαρτία, αποτελεί επιτίμηση για όσους την αγαπούν, και το να κατηγορεί τη φαυλότητα, αποτελεί επίπληξη για όσους την κατέχουν. Όταν, λοιπόν, η ανάγκη καλεί τον διδάσκαλο να ελέγξει, και ο τρόπος της θεραπείας επιτάσσει να προχωρήσει με αυτόν τον τρόπο, αλλά οργίζεται σφόδρα εκείνος που διαπαιδαγωγείται χωρίς να το θέλει μέσω των ελέγχων, τότε είναι επόμενο να αναφύονται τα κακά που προέρχονται από το μίσος. Για τον λόγο αυτό λέγει ο Σωτήρας ότι ο ίδιος μισείται από τον κόσμο, επειδή ο κόσμος δεν έχει ακόμη τη δύναμη να αποδεχθεί την παραίνεση με επίπληξη, όταν και αυτό πρέπει να γίνει για λόγους ωφέλειας. Διότι ο νους που τυραννείται από τις φαύλες ηδονές, οπωσδήποτε αντιδρά με οργή απέναντι στον λόγο που προσπαθεί να τον πείσει ότι πρέπει να σωφρονεί.

Πρώτα απ' όλα, λοιπόν, ζητώ συγγνώμη και εξιλέωση για τις αμαρτίες μου. Έπειτα αρχίζω να σε συμβουλεύω με αγάπη, καθώς η Αγία Γραφή λέει: «Έλεγξε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει· τον άσοφο, και θα σε μισήσει»· και, «Δίνε στον σοφό αφορμή, και θα γίνει σοφότερος· δίδασκε τον δίκαιο, και θα αυξήσει τη μάθησή του». Απορώ πώς, μετά από τόσες προτροπές, παραμέλησες τον εαυτό σου και καταπάτησες τις υποσχέσεις σου προς τον Θεό. Επειδή δείλιασες μπροστά σε έναν πρόσκαιρο φόβο, ώθησες τον εαυτό σου πάνω στο ξίφος.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> ΟΤΙ ΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟ ΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΧΡΗΜΑ ΨΕΥΔΟΣ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΟΛΑ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΜΕ ΤΟΝ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΤΟΜΟ, ΓΙ' ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΥΣΕΒΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ, ΚΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ ΑΠΕΤΟΛΜΗΣΕ ΝΑ ΤΟ ΓΡΑΨΕΙ. Εκείνος που μας κατηγορεί για ασέβεια, και έπειτα δυσανασχετεί αν δεν θεωρείται και δεν ονομάζεται από εμάς ευσεβής, αποδεικνύεται από μόνος του ασεβής, εφόσον επιλέγει να αρέσει ως προς την ευσέβεια σε εκείνους που ο ίδιος θεωρεί ασεβείς. Δικαίως, λοιπόν, θα υποστεί τον έλεγχο από εμάς, καθώς εμείς οι ίδιοι έχουμε επίγνωση, με τη χάρη του Χριστού, και διακηρύττουμε με θάρρος την ευσέβεια. Αν όμως όχι μόνο ανεχθεί την αντεξέτασή μας, αλλά, μετανιώνοντας για τα όσα ψευδή έγραψε εναντίον μας, ανακαλέσει δικαίως τα λεγόμενά του, τότε δεν θα υποστεί τους ελέγχους μόνο δικαίως, αλλά και επωφελώς για τον εαυτό του θα τους μεταχειριστεί, και θα στραφεί, πράττοντας ορθά, προς την αγάπη εκείνων που τον ελέγχουν, αποβάλλοντας το αδικαιολόγητο μίσος απέναντί τους. Διότι έτσι, εξαιρεθείς από τη χορεία των κακών, την οποία τώρα, από απερισκεψία, θεώρησε σωστό να ακολουθήσει, θα μαρτυρηθεί από τον σοφό Σολομώντα ότι είναι και ο ίδιος σοφός: «μην ελέγχεις τους κακούς», λέει, «για να μην σε μισήσουν· έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει».

«Έλεγξε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει». Βρίσκεται δε στο σκοτάδι αυτός που αποφεύγει εκείνους που τον ελέγχουν· στον οποίο ταίριαξε ο δεύτερος στίχος της Παροιμίας: «Έλεγξε τον άφρονα, και θα σε μισήσει περισσότερο». «Διότι φλεγόταν η καρδιά μου». Εξουθενώθηκα, λέει, και εγώ· δηλαδή, έπεσα σε ευτέλεια· επειδή φλεγόταν η καρδιά μου για την πλεονεξία, είναι ολοφάνερο ότι και τα νεφρά μου αλλοιώθηκαν· εννόησε δε, ως προς τις ηδονές. Διότι, όταν κάποιος ξεγελαστεί από την ευημερία των αμαρτωλών και παρακινηθεί να τους μιμηθεί, αμέσως εξουθενώνεται και εκφαυλίζεται, ξεπέφτοντας από το δικό του αξίωμα.

«Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει· τον ασύνετο, και θα προσθέσει περισσότερο μίσος για σένα». Ρίχνεται στο δεσμωτήριο και δεν αλλάζει την παρρησία του. Διάλυσε, λέει, τα μέλη μου· αρκεί μόνο να διαλύσεις την άδικη συμβίωση. Και ενώ εκείνος υπέμενε καρτερικά στο δεσμωτήριο, γίνεται εκείνο το πικρό συμπόσιο, το τυραννικό και σκληρό, του οποίου η ευφροσύνη είχε ως τέλος τον φόνο του προφήτη. Εισέρχεται η Ηρωδιάδα, η θυγατέρα της Ηρωδιάδας, τέκνο της σάρκας της, τέκνο της ψυχής της· εισέρχεται σε ένα μεθυσμένο συμπόσιο, χορεύει δημόσια η βασίλισσα, η οποία δεν θα έπρεπε καν να προβάλλει έξω από τον κοιτώνα της, η οποία δεν θα έπρεπε να τολμά να εκτίθεται σε βλέμματα ανδρών. Αλλά ίσως, όπως ακριβώς ο Ιωάννης πριν από λίγο δανείστηκε τη γλώσσα από τη μητέρα του, έτσι και η κόρη δανείστηκε από τη μητέρα της τα μάτια της αναισχυντίας. Εισέρχεται στο συμπόσιο. Δεν αρκούσε αυτό για να αποτελέσει το αποκορύφωμα της ντροπής· αλλά και πώς εισέρχεται; Άραγε ως βασίλισσα; Άραγε με σεμνότητα; Άραγε περιστοιχιζόμενη από ευνούχους, από υπηρέτριες, με την υπόλοιπη μεγαλοπρέπεια και τη σεμνότητα; Σε καμία περίπτωση· αντίθετα εισέρχεται χορεύοντας. Από την κακή της είσοδο, χειρότερος ήταν ο σκοπός της.

Περί του ότι η Σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της. Περί του: Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Εάν γίνεις σοφός, για τον εαυτό σου θα είσαι και για τους πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα αντλήσεις τα κακά. Ότι η άφρων και θρασεία γυναίκα, στερείται το ψωμί. Η πενία ταπεινώνει τον άνδρα· ενώ ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός. Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια. Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.

ΤΙΤΛΟΣ ΛΑ΄. —Περί ελέγχων. «Οι πληγές και οι έλεγχοι δίνουν σοφία.» «Εκείνος που ελέγχει τους δρόμους του ανθρώπου, θα βρει μεγαλύτερη χάρη από αυτόν που κολακεύει με τα λόγια του.» «Καλύτερος είναι ο άνθρωπος που ελέγχει, παρά ο σκληροτράχηλος.» «Αυτοί που ελέγχουν θα αποδειχθούν καλύτεροι, και πάνω τους θα έλθει αγαθή ευλογία.» «Εκείνος που ελέγχει με παρρησία φέρνει την ειρήνη.» «Μην ελέγχεις τους κακούς, για να μην σε μισήσουν.» «Σε συμπόσιο κρασιού μην ελέγχεις τον πλησίον σου.» «Μην ανάβεις κάρβουνα ελέγχοντας αμαρτωλούς, για να μην κατακαείς μέσα στη φλόγα της φωτιάς των αμαρτιών τους.» «Αυτούς που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις μπροστά σε όλους, ώστε και οι υπόλοιποι να έχουν φόβο.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ζ΄.

Σχόλιο. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο Δαβίδ, επειδή δεν δέχθηκε τη συμβουλή, απώλεσε εβδομήντα χιλιάδες. «Μην ελέγχεις τους κακούς, για να μη σε μισήσουν». «Οι έλεγχοι για τον ασεβή είναι μώλωπες γι' αυτόν». «Όποιος μισεί τους ελέγχους, είναι άφρων». «Εκείνος δε που ελέγχει τον ασεβή, θα προσάψει ψεγάδι στον εαυτό του». «Όσοι μισούν τους ελέγχους, θα βρουν αισχρό τέλος».

Κατήχηση ΚΗ' του ιδίου, συνέχεια των όσων ελέχθησαν την περασμένη Κυριακή. Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, γνωρίζετε ότι λέγαμε αυτό που ακούσαμε από τη σοφία, ότι «αρχή αυτής είναι η αγάπη και η τήρηση των νόμων» και ότι σημείο της αγάπης είναι η «τήρηση των νόμων» και από εκεί ο λόγος κατέληξε στις εντολές και τους θείους νόμους και ότι είναι προτιμότερο «να μην υπόσχεσαι παρά να υπόσχεσαι και να μην εκπληρώνεις». Αυτά λοιπόν τα θυμηθήκαμε και τα υπενθυμίσαμε, και σαν θείο καθαρτήριο λόγο σας τα απευθύναμε, και είθε από τον Θεό Λόγο να γίνουμε όλοι μας καθαροί με τη χάρη Του. «Ήδη εσείς είστε καθαροί», λέει, «εξαιτίας του λόγου που σας έχω πει». Είθε δε και εμείς να αγαπιόμαστε από εσάς εξαιτίας αυτών των λόγων και να μην δυσανασχετείτε επειδή σας τους απευθύνουμε κάπως συχνά ή ελεγκτικά, αλλά μάλλον να αναζητάτε περισσότερους ελέγχους, ως άνθρωποι σοφοί, δίκαιοι και συνάμα συνετοί. «Να ελέγχεις», λέει, «τον σοφό και θα σε αγαπήσει» και «δίνε γνώση στον δίκαιο και θα γίνει πιο δεκτικός», ενώ «εκείνος που νουθετεί τους κακούς θα λάβει για τον εαυτό του ατιμία», διότι οι έλεγχοι για τον ασεβή είναι γι' αυτόν πληγές, και όπως «ο απαίδευτος δεν θα αγαπήσει εκείνους που τον ελέγχουν», έτσι ο σοφός και ο συνετός δεν θα μισήσει εκείνους που τον ελέγχουν. Διότι η σύνεση δεν θα του επιτρέψει να μισήσει αυτόν που τον ελέγχει με σκοπό τη διόρθωση, όπως ακριβώς δεν μισεί τον ιατρό εκείνος που επιθυμεί διακαώς τη ζωή και την υγεία.

Λόγος περί των παρανόμων που τολμούν οι άρχοντες εις βάρος των ιερών. Όσον αφορά τους πονηρούς από τους άρχοντες, οι οποίοι από μοχθηρία του φρονήματός τους καταλύουν τους νόμους και περιφρονούν τα δίκαια, επειδή δεν αμαρτάνουν από άγνοια του τι πρέπει να κάνουν, αλλά με τη θέλησή τους πονηρεύονται και κακουργούν, είναι αδύνατον να βρεθεί λόγος που θα τους θεράπευε και θα τους έπειθε να σωφρονιστούν. Όσοι όμως θέλουν να είναι χρηστοί και δίκαιοι παντού, αλλά παρανομούν εξαπατημένοι από προφάσεις που φαίνεται να έχουν κάποιο έρεισμα, αυτούς είναι φυσικό, αν κάποιος τους υποδείξει το πρέπον, και με ευχαρίστηση να τον ακούσουν και εύκολα να πειστούν και, όταν διδαχθούν, να επανορθώσουν τα σφάλματα που διέπραξαν από άγνοια. Διότι σε αυτούς επιτυγχάνεται μέσω των λόγων ό,τι χρειάζεται, και τίποτα πλέον δεν εμποδίζει να διατηρούν σε όλα την ακεραιότητά τους. Αντίθετα, οι πονηροί, μολονότι γνωρίζουν την αλήθεια πριν καν υπάρξουν εκείνοι που θα τους συμβουλεύσουν, δεν είναι καθόλου λιγότερο μοχθηροί, ώστε μάταια τη γνωρίζουν οι ίδιοι, και μάταια θα την ακούσουν από τους άλλους. Γι' αυτό τον λόγο, απέναντι σε εκείνους πρέπει να σιωπούμε, πράττοντας σύμφωνα με τον Σολομώντα, ο οποίος δεν επιτρέπει να ελέγχουμε τους κακούς. Πρέπει όμως να προσεγγίζουμε τους αγαθούς, συμβουλεύοντας, παρακαλώντας και ελέγχοντάς τους για τα έργα της διοίκησής τους, εάν διέπραξαν κάτι πονηρό χωρίς να το καταλάβουν. Διότι εκείνοι, εκτός από το ότι θα γίνουν καλύτεροι για το κοινό καλό, θα μας χρωστούν και ευγνωμοσύνη για τις υποδείξεις μας.

η οποία δεν προέρχεται από τον Θεό. Εάν δεν επιζητείς να επιβάλεις τη δική σου δικαιοσύνη, αλλά αποδεχόμενος ευμενώς τον λόγο, όχι ως προερχόμενο από εμάς –διότι τίποτα από όσα έχουν λεχθεί δεν είναι δικό μας–, αλλά ως προερχόμενο από τους αγίους Πατέρες και το Πνεύμα που μίλησε μέσα από αυτούς και επικύρωσε την Ορθοδοξία, εγκαταλείψεις το κακεντρεχές θέλημα της ιδιορρυθμίας σου και αποστείς από την άκαιρη και περιττή ένσταση, εάν δεν ταραχθείς από τον έλεγχο αλλά αγαπήσεις, ως πραγματικά σοφός, αυτόν που σε ελέγχει, και λαμβάνοντας αφορμή γίνεις σοφότερος, έλα λοιπόν να συμφιλιωθούμε μεταξύ μας και σε παρακαλώ ας δώσουμε συγχώρεση. Ας μη θέλουμε μόνο να ονομαζόμαστε διδάσκαλοι· ας αποδεχθούμε τη μαθητεία του Πνεύματος. Ας μη θέλουμε πάντοτε να νικούμε· ας μην ντρεπόμαστε να ομολογούμε την ήττα μας, εάν κάποτε είναι καιρός για να ηττηθεί κανείς καλώς. Ας αποβάλουμε τη φαρισαϊκή αλαζονεία· ας μην επιδιώκουμε να κατακρίνουμε ο ένας τον άλλον· ας εισακούσουμε αυτόν που συμβουλεύει: «Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ Τον». Ας εξομολογηθούμε σε Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά· ας ζητήσουμε συγχώρεση από Αυτόν, προβάλλοντας το ευόλισθο της φύσης μας, διότι οι συλλογισμοί των ανθρώπων είναι δειλοί και οι επινοήσεις τους επισφαλείς, και οπωσδήποτε θα συγχωρήσει. Και οπωσδήποτε, όντας ελεήμων και εξαιρετικά φιλάνθρωπος, βλέποντας την ταπείνωση και τον κόπο μας, θα παραβλέψει μαζί με τα άλλα –διότι σφάλλουμε πολλά καθημερινά– και το πλημμέλημα της φλυαρίας, αποφεύγοντας να το αποκαλέσω βλασφημία.

Επιστολή προς Αρμενίους. Είναι γνώρισμα των σωφρόνων ανδρών, οι οποίοι γνωρίζουν να διευθετούν καλά τα του εαυτού τους και έχουν σπουδάσει να μελετούν τα θεία διδάγματα, να μην προτιμούν τίποτα περισσότερο από την αληθινή πίστη, ούτε, από ντροπή μήπως φανεί ότι σκέφτονταν εσφαλμένα προτού διδαχθούν εκ νέου, να αναβάλλουν την ευσέβεια. Αυτοί επιδιώκουν με ζήλο να αγαπούν εκείνους που τους ελέγχουν και τους απομακρύνουν από την πλάνη, προσφέροντας την αγάπη προς τους ευεργέτες τους ως ανταπόδοση για την ευεργεσία που έλαβαν οι ίδιοι. Αντιθέτως, είναι γνώρισμα πονηρής γνώμης και φιλέχθρικου νου το να παραβλέπει κανείς την καλή συμβουλή και την ωφέλιμη παραίνεση, και να εμποδίζεται, δεμένος σαν με δεσμά, από τις προκαταλήψεις των πλανεμένων φαντασιών, έστω και αν όλος ο λόγος των ευσεβών αποστρέφεται το ψεύδος που υπάρχει σε αυτές ως μίασμα. Έργο αυτών είναι, αντί για αγάπη, να προσάπτουν μίσος, αντί για εύνοια, επιβουλή, και αντί για ευγνωμοσύνη, μομφή και συκοφαντία σε εκείνους που προσπαθούν να τους μεταφέρουν από τα χειρότερα στα καλύτερα. Διότι αυτό ακριβώς μαρτύρησε και η παροιμία λέγοντας: «Έλεγχε τον σοφό και θα σε αγαπήσει, τον άφρονα δε, και θα προσθέσει μίσος»· και «εκείνος που ελέγχει τον ασεβή θα προσάψει στον εαυτό του μομφή» και «μην ελέγχεις τους κακούς, για να μη σε μισήσουν».

Προς τον Στέφανο, ασηκρήτη. Κατά τη χθεσινή ημέρα, επειδή απολαύσαμε την ένδοξη παρουσία σου, μετά από κάποιες άλλες συζητήσεις, εξαιτίας των οποίων πραγματοποιήθηκε και η άφιξή σου εδώ, φτάσαμε με κάποιον τρόπο σε συζητήσεις περί γραφικών ζητημάτων και, αφού περιπλακήκαμε σε πολλές αμφιβολίες, χωριστήκαμε μεταξύ μας χωρίς να πειστούμε γι' αυτά. Και εμείς μεν, δέσποτα, ως απλοί άνθρωποι δεν θα απαντήσουμε καθόλου στο ύψος της δικής σου σοφίας· προκειμένου όμως να μην επιφέρουμε στους εαυτούς μας καταδίκη με την αποσιώπηση όσων οφείλουν να ειπωθούν (διότι λέει η Γραφή, με αυστηρότητα θα ελέγξεις τον πλησίον σου και δεν θα επωμιστείς αμαρτία εξαιτίας του), και εξάλλου επειδή ελέγχοντας έναν σοφό θα αγαπηθούμε περισσότερο, θεωρήσαμε αναγκαίο να σου απευθύνουμε τα πρέποντα. Ο κύριός μου, για να μιλήσω σύντομα, περιορίζοντας τις πολλές ερωτήσεις και αντιρρήσεις, είπε το εξής: ότι δεν πρέπει ο προεστώς ή ο ποιμενάρχης, σε θέματα εκτός της πίστεως που αφορούν τις άλλες εντολές του Κυρίου, όταν πράττει από άγνοια ή θεληματικά κάτι από τα απαγορευμένα, να δέχεται υποδείξεις από κανέναν, ενώ εμείς λέγαμε ότι βεβαίως και πρέπει να δέχεται, αλλά από εκείνους που υπερέχουν σε γνώση και σύνεση έναντι των άλλων. Και ως προς αυτό, από πού να μην σου αποδείξουμε το παράλογο του ισχυρισμού; Πρώτα μεν από την Παλαιά Διαθήκη. Διότι, τι γνώμη έχεις για την περίπτωση του Δανιήλ;

Έλεγξε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Και πάλι: Πιο αξιόπιστες είναι οι πληγές από τον φίλο, παρά τα πρόθυμα φιλιά του εχθρού. Εάν λοιπόν επιμείνετε να δέχεστε τον λόγο της ταπεινότητάς μου, ω τέκνα, αν και είναι άκαρπος εφόσον δεν προέρχεται από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς, ωστόσο πιστεύω ότι, με το έλεος του Θεού, θα γίνει σε εσάς σωτήριος και εφόδιο αιώνιας ζωής. Έχω δε την πεποίθηση ότι μέσω του δικού σας σώματος θα σωθώ και εγώ, και με τη δική σας ευπραγία θα ευπραγήσω και εγώ, και με τη δική σας ευδοξία θα δοξαστώ και εγώ.