Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 1:4

Διότι έτσι κάπου και ο Ψαλμωδός σε κάποιο άλλο σημείο λέει για αυτούς: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι, αλλά είναι σαν το χνούδι που σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης.»] <Και άγγελος Κυρίου να τους καταθλίβει.> (B f. 114) Και το ακόμη πιο βαρύ από αυτό: διότι, όταν επιπίπτει άγγελος και συσσωρεύει επάνω τους κάθε θλίψη, θα υποβληθούν στις πιο έσχατες από όλες τις συμφορές. Έτσι λέμε ότι εξολοθρεύτηκαν και τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων. Αλλά και οι εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, όταν ο Ραψάκης εκστόμιζε βλάσφημα λόγια και αυθαδίαζε ανόσια απέναντι στη θεία υπεροχή. «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των αλλοφύλων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες». <Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι.> (B. f. 114. b) Θα βρούμε σε πολλά σημεία τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στα ευαγγελικά παραγγέλματα να καθιστά φανερή την ωφέλεια της παρουσίας Του, εννοώ της παρουσίας Του σε τούτο τον κόσμο, και να λέει: «Εγώ ήλθα ως φως σε αυτόν τον κόσμο». Επειδή λοιπόν οι Ιουδαίοι απείθησαν στον αληθινό, και κλείνοντας το μάτι της διάνοιάς τους, παρέμειναν στο σκοτάδι. Και αυτό μας το διακήρυξε προφητικά από παλιά ο λόγος: «Διότι, ενώ περίμεναν, λέει, φως, τους έγινε σκοτάδι· ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι.»

Και κατά έναν άλλο τρόπο, αυτός που μακαρίζεται, αφού μεταφυτευθεί από τον θνητό βίο, θα λάβει την επαγγελία ότι θα βρίσκεται στον παράδεισο του Θεού, όπως το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων. Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι, αλλά είναι σαν τη σκόνη, την οποία σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης. Ο μεν μακάριος είναι τέτοιος, όπως ακριβώς τον περιέγραψε ο λόγος· σπάνιος όμως είναι αυτός, και συναντάται σε λίγους.

Πολλοί δε είναι οι ασεβείς, οι οποίοι, ως μη έχοντες τίποτα, αντιδιαστέλλονται προς τον μακάριο. Διότι, έχοντας αποκτήσει καρπό πρόσκαιρο, ευκολοσκόρπιστο και φθαρτό, έγιναν σαν το χώμα που το σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς κατά την κρίση, ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων. Τη φράση «στη βουλή των δικαίων» θα την εκλάβεις ως αναφερόμενη από κοινού, ώστε το νόημα να είναι το εξής: Επειδή οι ασεβείς δεν παρήγαγαν τίποτα το γόνιμο ούτε το ζωτικό, αλλά ούτε και καρπό άξιο του Θεού, παρόμοια με τους δικαίους, γι' αυτόν τον λόγο, κατά τον καιρό της κρίσεως, ούτε οι αμαρτωλοί θα αναστηθούν στη βουλή των δικαίων. Αντί της λέξεως «βουλή», ο μεν Ακύλας και ο Θεοδοτίων την μετέφρασαν ως «συναγωγή», ο δε Σύμμαχος ως «συνέλευση». Επομένως, πρέπει να θεωρήσουμε ότι εδώ με τη λέξη «βουλή» εννοείται η σύνοδος των αγίων, όπως ακριβώς ειπώθηκε και στην αρχή.

Ο Θεός, λοιπόν, και η αρετή μεγαλύνουν, και επαινούν ολοκληρωτικά την ψυχή του αγίου. Η κακία όμως και η συνεργός της, η εχθρική προς τους ανθρώπους δύναμη, συστέλλει και περιορίζει σε στενά όρια την ψυχή που δεν ακολουθεί τον Θεό, και έτσι αυτή γίνεται μικρή και κολοβή, ώστε, όταν η χύση της κακίας επιφέρει τον εκμηδενισμό, μια τέτοια ψυχή να λογίζεται ως ένα τίποτα σύμφωνα με τον Ησαΐα: διότι οι αμαρτάνοντες λογίστηκαν ως μηδέν. Και όπως ακριβώς ανάμεσα στα υλικά σώματα το ελάχιστο είναι ο χους (το χώμα), έτσι και οι ολότελα διεφθαρμένες ψυχές, έχοντας σμικρυνθεί υπερβολικά, είναι σαν τον χου που σκορπά ο άνεμος. Ως κεφαλή δε της ψυχής πρέπει να εννοήσουμε τη διανοητική δύναμη· διότι δεν είναι δυνατόν ούτε καν να επινοήσει κανείς κάτι ανώτερο από αυτήν, εφόσον και στο σώμα η κεφαλή είναι το πιο τιμημένο μέρος. Αυτή, λοιπόν, η νοητική δύναμη, η οποία μεταφορικά ονομάζεται κεφαλή της ψυχής, σε κάποιους μεν έχει υψωθεί βλέποντας προς τα πάνω, έχοντας ξεπεράσει όχι μόνο τη γη, αλλά και όλα τα υλικά σώματα, ώστε να φτάνει μέχρι τον Θεό. Πρέπει δε να παρατηρήσουμε ότι η σχέση με τον Θεό υμνείται με τρεις τρόπους από εκείνον που ομιλεί, όσον αφορά τη σειρά εκείνου που αναφέρθηκε πρώτο, του επόμενου και του τελευταίου. Διότι, πρώτα λέει ότι ο Θεός είναι αντιλήπτοράς (υπερασπιστής) του, έπειτα δόξα του, και έπειτα εκείνος που υψώνει την κεφαλή του. Και σε εμάς είναι αντιλήπτορας, και το όνομα υποδηλώνει εκείνον που σπεύδει σε βοήθεια, προκειμένου να λυτρώσει από τους πολλούς που θλίβουν, επαναστατούν και απελπίζονται για τη σωτηρία εκείνου που τα λέει αυτά.

Προσκαλεί, λοιπόν, σαν σε σωτήριο λιμάνι, λέγοντας: «Ελπίσατε σε αυτόν, κάθε συναγωγή λαών»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Να αναπαύεστε με αμεριμνησία σε αυτόν σε κάθε καιρό, λαέ». Εφόσον δε αμεριμνούν και ελπίζουν σε αυτόν, οφείλουν να εκθέτουν τους λογισμούς τους και να αποκαλύπτουν σε αυτόν, όπως ακριβώς σε έναν ιατρό, τα πάθη της ψυχής. Γι' αυτό προσθέτει: «Εκχύσατε ενώπιόν του τις καρδιές σας. Ο Θεός είναι βοηθός μας». Διότι, λέει, εφόσον έχετε βοηθό, να μην έχετε κανέναν ενδοιασμό, ούτε να υποκρύπτετε κάτι στις διάνοιές σας, αλλά, ανοίγοντας διάπλατα τα ταμεία της ψυχής, να αποκαλύπτετε τους λογισμούς που κρύβονται σε αυτήν, εμπιστευόμενοι τους εαυτούς σας στον μόνο αγαθό και ικανό να θεραπεύσει τα πάντα. «Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων, ψευδείς οι υιοί των ανθρώπων πάνω στη ζυγαριά, για να αδικήσουν οι ίδιοι από ματαιότητα όλοι μαζί». Και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό ελέγετο: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος». Και πάλι: «Όμως μάταια ταράσσονται» και, «Βεβαίως ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος». Και εδώ τα προκείμενα λέγονται σε συμφωνία με εκείνα· μέσω αυτών διδασκόμαστε να ελπίζουμε μόνο στον Σωτήρα και Εκείνον να αναγνωρίζουμε ως βοηθό μας, επειδή όλοι οι υιοί των ανθρώπων, έστω και αν φαίνονται πως είναι άρχοντες, έστω και αν έχουν μεγάλη ισχύ στον βίο τους, είναι μάταιοι ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «ατμός», εφόσον μετά από λίγο θα γίνουν «σαν το χνούδι το οποίο σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης».

Πρώτον, λοιπόν, αναφέρει: «Θέσε αυτούς ως τροχό»· έπειτα, «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου»· και, «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό»· και επιπλέον αυτών, «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη». Διότι, με το να πει «Θέσε αυτούς», προφητεύει μέσω αυτών των λόγων ότι θα ξεσηκωθούν οι ίδιοι εναντίον του εαυτού τους και ότι θα υποστούν από τον ίδιο τους τον εαυτό τις τιμωρίες για όσα τόλμησαν να πράξουν. Θα παραβάλεις δε το «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου» με εκείνο που έχει λεχθεί σε άλλο σημείο: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι· αλλά είναι σαν το χνούδι, το οποίο εκδιώκει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Το δε «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό» υποδηλώνει ότι οι ίδιοι είναι το πυρ και οι ίδιοι είναι ο δρυμός· ώστε να κατακαούν από τον ίδιο τους τον εαυτό, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Και το «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη» καταδεικνύει το μέγεθος της κακίας τους, και ότι η δική τους φλόγα θα κατακάψει τις επάρσεις και τα υψώματά τους, σαν να ήταν όρη. Και προσθέτει σε αυτά: «Έτσι θα τους καταδιώξεις». Και αλλού έχει λεχθεί: «Πυρ και θείο και πνεύμα καταιγίδας είναι η μερίδα του ποτηρίου τους». Μέσα από αυτά, ο λόγος δίδαξε ότι η καταιγίδα και η οργή του Θεού δεν αποτελούν πάθη του Θεού, αλλά ένα είδος επισκήψεως, μέσω της οποίας, καθώς εξεγείρονταν εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, συνέβαινε να λαμβάνουν από τους εαυτούς τους την τιμωρία για όσα έπραξαν. Όλα αυτά τα εύχεται ικετευτικά, ή μάλλον προφητεύει ότι θα συμβούν εναντίον των εχθρών του Θεού· ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, να μπορέσουν κάποτε να ωφεληθούν.

Η οδός, λοιπόν, προς τη μακαριότητα υποδείχθηκε σε εμάς με τέτοιο τρόπο από αυτήν την σπουδαία φιλοσοφία των ψαλμών, η οποία ωθεί διαρκώς προς το τελειότερο και υψηλότερο σημείο της πορείας προς την αρετή όσους καθοδηγούνται δι' αυτών προς τα ύψη, μέχρις ότου φθάσει κανείς σε εκείνο το μέτρο της μακαριότητας, πέρα από το οποίο ούτε η διάνοια είναι ικανή να το συλλάβει με στοχασμούς και εικασίες, ούτε ο λόγος μέσω της λογικής ακολουθίας μπορεί να ανακαλύψει το επέκεινα. Αλλά ακόμη και η ορμή της ελπίδας, η οποία πάντοτε προηγείται και προτρέχει της επιθυμίας μας, όταν πλησιάσει τα ασύλληπτα, παραμένει αδρανής, καθώς αυτό που βρίσκεται υπεράνω είναι ανώτερο και από την ίδια την ελπίδα, όπως ακριβώς μαρτυρεί και η ίδια η φιλοσοφία της ψαλμωδίας, μέσα από τη διάταξη που εξετάσαμε, η οποία στους πρώτους κιόλας λόγους της μας άνοιξε, σαν μια θύρα και είσοδο προς τον μακάριο βίο, την απομάκρυνση από το κακό. Διότι αυτό διδάσκουν οι πρώτες φωνές της ψαλμωδίας, ορίζοντας ως αρχή της μακαριότητας την αποξένωση από το κακό. Έπειτα, αφού προσφέρει σε όσους πλανώνται την καθοδήγηση του νόμου και υποσχεθεί την εξομοίωση με το αειθαλές δέντρο μέσω ενός τέτοιου βίου, και αφού υποδείξει τη θλιβερή κατάσταση όσων τρέπονται στην αντίθετη οδό, οδηγεί, μέσα από τις διαδοχικές αναβάσεις, στο ύπατο σημείο του μακαρισμού εκείνον που ακολουθεί αυτήν την καθοδήγηση.

Αλλ' ίσως θα μπορούσε να πει κάποιος: καθετί που είναι άναρχο, θα ήταν και αγέννητο. Πώς, λοιπόν, ο Υιός θα μπορούσε ευλόγως να ονομαστεί άναρχος, όταν και το ίδιο του το όνομα υποδηλώνει αρχή; Διότι ονομάζεται Υιός επειδή ακριβώς έχει γεννηθεί. Και κανείς δεν θα μπορούσε να αρνηθεί ότι η γέννηση υπόκειται σε αρχή. Εάν επομένως είναι Υιός, μας γίνεται φανερό ότι έχει λάβει αρχή από τη γέννησή του. Ίσως, μάλιστα, να έχει και τέλος, θα μπορούσε να πει κάποιος σύμφωνα με τον φιλοσοφικό συλλογισμό. Άλλωστε, και ο απόστολος λέει ότι θα υποταχθεί σε Εκείνον που του υπέταξε τα πάντα και ότι θα παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, με αποτέλεσμα να υποθέσει κανείς ότι, εφόσον δεν υπήρχε πριν γεννηθεί, θα καταλήξει και πάλι στην ανυπαρξία. Ανέβα όμως στο ασφαλές έδαφος της πίστεως και μην παρασύρεσαι από την απάτη τέτοιων συλλογισμών σαν από βίαιη πνοή ανέμου, όπως το χνούδι που σκορπάει ο άνεμος, ξεφεύγοντας από τη στενή και ευθεία οδό προς τα βάραθρα της απώλειας. Διότι, εάν ο Πατέρας των όλων είναι αγέννητος και αΐδιος, σοφός και δυνατός, και ο απόστολος, ευαγγελιζόμενος την πίστη σε Αυτόν, διακηρύττει σε όλους τον Χριστό ως δύναμη Θεού και σοφία Θεού, πώς τολμούν να υποτάσσουν τη γέννησή Του στον χρόνο και να μην την θεωρούν αΐδια ούτε άναρχη;

Όχι έτσι. Διότι τίποτε από τα του σταυρού δεν επικρατεί ούτε καρποφορεί στους αιρετικούς ή στους Ιουδαίους ή στους Έλληνες, αλλά όπως ακριβώς το άχυρο σκορπίζεται [από τον άνεμο], έτσι και οι Ιουδαίοι εξαιτίας της ανοίας και της απιστίας τους απομακρύνθηκαν από τον Χριστό και διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. Γι' αυτό, όσοι δεν γνωρίζουν τον Θεό ή δεν του προσφέρουν σέβας, μετά την ανάσταση δεν καλούνται σε απολογία· διότι έχουν την καταδίκη από δική τους προαίρεση. Ούτε, άλλωστε, βρίσκεται σε αυτούς κανένα έργο δικαιοσύνης. Επειδή γνωρίζει: Είναι γνωστή [στον Θεό] και η οδός των δικαίων και των αδίκων, και την μεν την σώζει, την δε την βδελύσσεται και την απορρίπτει ως άχρηστη.

173. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΜΑΡΚΟ. Προς μοναχό που μετακινείται από τόπο σε τόπο. Εκείνους που είναι αστήρικτοι και σου μοιάζουν, αβέβαιε, ο Προφήτης τους ονόμασε χώμα που παρασύρεται από το πρόσωπο της γης. Διότι, αν και φυτεύτηκες από τον μακάριο Άμμωνα, και ποτίστηκες θεοφιλώς, και εδραιώθηκες με ασφάλεια, και έφερες καρπό, όπως νομίζαμε, εσύ περιφέρεσαι σε πολλά σπίτια όχι για χάρη της πνευματικής διδασκαλίας, αλλά για πιο τρυφηλή διατροφή, ποιος θα μπορούσε να σε θρηνήσει επάξια, εφόσον και τον εαυτό σου καταστρέφεις, και πολλούς άλλους αχρηστεύεις, στους οποίους η νεότητα προσδίδει μια επιρρέπεια που τους συμπαρασύρει;

Όχι όμως και οι ψυχές των δικαίων· αντίθετα, αυτές νεάζουν και σφριγούν, και βρίσκονται διαρκώς στο ίδιο το άνθος της ηλικίας, πάντοτε προετοιμασμένες για κάθε μάχη και πάλη. Οι ψυχές όμως των αμαρτωλών, ακόμη και τη μικρότερη επίθεση αν δεχθούν, αμέσως πέφτουν και χάνονται. Και φανερώνοντας αυτό, ο προφήτης έλεγε ότι: «Σαν το χνούδι που σκορπάει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης»· έτσι ακριβώς ευμετάβλητοι και εκτεθειμένοι στην κακομεταχείριση όλων είναι όσοι ζουν μέσα στις αμαρτίες. Διότι ούτε βλέπουν υγιώς, ούτε ακούνε καθαρά, ούτε μιλούν έναρθρα, αλλά είναι γεμάτοι από ισχυρούς σπασμούς και περιφέρουν πολύ σάλιο που τρέχει γύρω από το στόμα τους. Και μακάρι να ήταν σάλιο, δεν θα ήταν τίποτε το παράδοξο. Τώρα όμως εκστομίζουν λόγια πιο δύσοσμα και από τον κάθε βούρκο, και το χειρότερο είναι ότι ούτε να φτύσουν το σάλιο αυτών των λόγων δεν έχουν τη δύναμη, αλλά, αφού το δεχθούν στο χέρι τους με πολλή βδελυγμία, το τρίβουν πάλι πάνω τους, αν και είναι παχύ και δυσκολοδιάλυτο. Ίσως νιώθετε ναυτία με αυτή την περιγραφή· πόσο μάλλον λοιπόν πρέπει να νιώθετε με την ίδια την πράξη. Διότι, αν αυτά τα πράγματα είναι αηδιαστικά όταν συμβαίνουν στο σώμα, πόσο μάλλον όταν συμβαίνουν στην ψυχή. Τέτοιος ήταν και εκείνος ο νέος που, αφού κατασπατάλησε όλα του τα υπάρχοντα και κατρακύλησε στην έσχατη κακία, βρέθηκε σε πιο αδύναμη κατάσταση από κάθε παράφρονα και ασθενή. Αλλά επειδή το θέλησε, έγινε ξαφνικά νέος, μόνο από την απόφασή του και τη μεταστροφή του.

Δόθηκε λοιπόν νόμος από τον Θεό, διότι αυτός είναι Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ο νόμος είναι ένα κοινό παράγγελμα για όλους τους ανθρώπους: για άρχοντες και αρχομένους, για δούλους και κυρίους, για πλουσίους και φτωχούς. Ονομάζεται δε έτσι από το ρήμα «νέμειν» (επειδή απονέμει το δίκαιο). Διότι για όλους τους ανθρώπους έχει νομοθετηθεί το εξής: Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα επιθυμήσεις τον αγρό του πλησίον σου, τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. Το ίδιο επίσης ονομάζεται και εντολή, διότι ο Θεός σάς δίνει την εντολή να πράττετε το αγαθό και να απέχετε από το κακό. Ονομάζονται δε δικαιώματα και κρίματα, επειδή σύμφωνα με αυτά οι δίκαιοι που τηρούν τις εντολές δικαιώνονται ενώπιον του Θεού, ενώ οι αμαρτωλοί που τις παραβαίνουν κατακρίνονται. Ονομάζονται επίσης μαρτύρια, επειδή ο Θεός παραγγέλλει μετ' επιτάσεως (διαμαρτύρεται) μέσω των θείων Του Γραφών, να τηρούμε όλες τις εντολές Του. Διότι όσοι εργάζονται την ανομία δεν πορεύθηκαν στις οδούς Του. Αυτόν τον διαχωρισμό τον έχει κάνει και στον πρώτο ψαλμό. Διότι και εκεί, αφού μακάρισε αυτόν που μελετά τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα, και αφού κατέδειξε τον καρπό αυτής της μελέτης, πρόσθεσε: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι».

Ο λέοντας βρυχάται, και τρέπει σε φυγή όλα τα θηρία· ο άγιος ομιλεί, και απελαύνει από παντού τους δαίμονες. Όπλα του λέοντα είναι η χαίτη, η αιχμή των νυχιών και τα ακονισμένα δόντια· όπλα του δικαίου είναι η κατά Θεόν σοφία, η καρτερία, η υπομονή και η περιφρόνηση όλων των παρόντων. Όποιος κατέχει αυτά τα όπλα, θα καταγελάσει όχι μόνο τους πονηρούς ανθρώπους, αλλά και αυτές τις ίδιες τις αντίπαλες δυνάμεις. Φρόντισε, λοιπόν, άνθρωπε, την κατά Θεόν ζωή, και κανείς ποτέ δεν θα υπερισχύσει εναντίον σου, αλλά, έστω κι αν φαίνεσαι ότι είσαι ο πιο ευτελής από όλους, θα είσαι ο πιο δυνατός από όλους· όπως ακριβώς, αν αμελήσεις την αρετή της ψυχής, έστω κι αν είσαι ο πιο δυνατός από όλους, θα γίνεις εύκολη λεία σε όλους όσοι σε επιβουλεύονται. Και αυτό, βέβαια, το απέδειξαν τα προαναφερθέντα παραδείγματα· αν όμως θέλεις, θα προσπαθήσω να σε διδάξω και μέσα από τα ίδια τα γεγονότα το ακαταμάχητο των δικαίων και το ευάλωτο των αμαρτωλών. Άκουσε, λοιπόν, πώς ο προφήτης υπαινίχθηκε και τα δύο αυτά: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι», λέει, «αλλά είναι σαν το χνούδι, το οποίο σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Διότι, όπως ακριβώς εκείνο εκτίθεται στις ριπές των ανέμων και εύκολα παρασύρεται, έτσι ακριβώς και ο αμαρτωλός ανατρέπεται από κάθε πειρασμό. Διότι, όταν αυτός πολεμά τον ίδιο του τον εαυτό και μεταφέρει παντού τη μάχη, ποια ελπίδα σωτηρίας υπάρχει γι' αυτόν, που είναι εκ των έσω προδομένος και περιφέρει τη συνείδησή του ως διαρκή εχθρό; Όμως ο δίκαιος δεν είναι τέτοιος, αλλά τι λογής είναι;

Δώρισέ μου από τα βλέφαρα αστείρευτη πηγή δακρύων, από την καρδιά θέρμη προσευχής και ακριβή φύλαξη του νου, μέσω των οποίων να μπορέσω, Ιησού μου, να αποφύγω τις μεθοδείες και τους δόλους των πνευμάτων. Κάνε με, Σωτήρα, να γίνω δέντρο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων των δακρύων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του, για να μην γίνω σαν το άχυρο, που σκορπίζεται άτακτα από τον άνεμο της ακηδίας.

Βεβαίως, και κάθε άνθρωπος που έχει απομακρύνει τον νου του από ανώφελους λογισμούς, «μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα», μοιάζει με καρποφόρο δέντρο «φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων», το οποίο αποδίδει στον κατάλληλο καιρό ώριμους και γλυκούς καρπούς αρετών, και το φύλλο της πνευματικής του εργασίας δεν θα πέσει ποτέ, αλλά, όμοια με τον φοίνικα, μένει αειθαλές μαζί με τον καρπό «και όλα όσα κάνει», τα ιερά έργα του, «θα προκόψουν». «Δεν είναι όμως έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι». Διότι η ασέβεια δεν τους επιτρέπει να παρομοιαστούν με δέντρο φυτεμένο κοντά σε ύδατα, αλλά παρομοιάζονται «σαν το ξερό άχυρο», «το οποίο ο άνεμος διασκορπίζει εύκολα από το πρόσωπο της γης». «Γι' αυτό», δηλαδή εξαιτίας του κακού της ασέβειας, «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς σε κρίση», δηλαδή σε διάκριση, για να απομακρυνθούν από την ασέβεια, ενώ στην κοινή κρίση θα αναστηθούν όλοι, ευσεβείς και ασεβείς, για να λάβει ο καθένας σύμφωνα με τις πράξεις του. «Ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων»· διότι η βουλή των αμαρτωλών είναι βέβηλη και σαθρή, ενώ η βουλή των δικαίων είναι άμωμη και ακλόνητη· γι' αυτό και η βουλή των δικαίων είναι ασύμφωνη με τους αμαρτωλούς· «διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων», η οποία είναι καθαρή και αμόλυντη, «και η οδός των ασεβών θα χαθεί», δηλαδή οι πράξεις τους θα χαθούν μαζί με αυτούς.

Διότι, όπως φυτεύεται ένα φυτό και αποτελεί κατά κάποιον τρόπο εικόνα ενός τέλειου δέντρου, έτσι ακριβώς και η ψυχή τοποθετήθηκε στον παράδεισο ως φυτό, για να αυξηθεί και να καρποφορήσει. Όμως, εξαιτίας της παρακοής απομακρύνθηκε από την εντολή και με φρόνημα κακίας καρποφόρησε την αμαρτία. Όπως λοιπόν με το δικό της θέλημα αυξήθηκε στην κακία, έτσι ακριβώς πάλι αυτεξουσίως οφείλει να αφαιρέσει το μπόλιασμα της κακίας, ώστε να μπολιαστεί στη δική της ελιά, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο. Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις ότι ο Θεός παρομοιάζει την ψυχή με φυτό, τι λέει ο προφήτης -ή μάλλον το Πνεύμα διαμέσου του προφήτη- που μέσω του μακαρισμού αποτρέπει την ψυχή από τη βουλή της ασέβειας και την εμποδίζει να σταθεί στην οδό της αμαρτίας και την οδηγεί στον νόμο του Πνεύματος, ώστε, παραμένοντας νύχτα και μέρα στον νόμο, να αυξηθεί πνευματικά; Γι' αυτό και προσθέτει: «Και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του». Για την ψυχή όμως που βάδισε στην οδό της βουλής της ασέβειας και παρομοίως στην οδό της αμαρτίας, προσθέτει: «Δεν θα είναι έτσι οι ασεβείς, δεν θα είναι έτσι, αλλά θα είναι σαν το χνούδι, το οποίο σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Γνώρισε, λοιπόν, τη διαφορά των δύο αυτών ψυχών. Διότι σε εκείνη που βρίσκεται σε κόπο και πολύ αγώνα για την εντολή, επέρχεται επάνω της η επίρροια του Πνεύματος, και έτσι, αποκτώντας πολλή δύναμη, μεταβάλλεται «στο μέτρο της ηλικίας», το οποίο υπέδειξε με τον ερχομό Του ο Σωτήρας.

Η δε αμαρτωλή ψυχή, η οποία ευχαριστείται να βαδίζει σύμφωνα με τις βουλές της ασεβείας και επιθυμεί να στέκεται στην οδό των αμαρτωλών, μια τέτοια ψυχή παρασύρεται από τη δύναμη του αντιδίκου και εμπαίζεται στον αέρα. Διότι τα πάντα είναι φανερά στον Θεό και Εκείνος γνωρίζει τις οδούς των καρδιών μας και γνωρίζει καλά τα μονοπάτια των ψυχών μας. Ας καταργήσουμε, λοιπόν, ο καθένας το σαρκικό μας θέλημα, για να μην αρπαγούμε από τη δύναμη του αντιδίκου «σαν το χνούδι», αλλά μάλλον, ενωμένοι με την εντολή μέσω της ενέργειας του Πνεύματος, να αυξηθούμε όπως το προαναφερθέν φυτό.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ζʹ. Ότι πρέπει να υπομείνουμε και πείνα και δίψα και κάθε άλλη στενοχώρια μέχρι θανάτου, όπως συμφωνήσαμε με τον Θεό κατά την εισαγωγή μας. Αδελφοί μου και πατέρες, εξαιτίας της ασθένειας που μου συνέβη ένεκα των αμαρτιών μου, διέκοψα τη συνήθειά μου να κατηχώ· επειδή όμως τώρα δυνάμωσε το πανάθλιο σώμα μου, αν και δεν καθαρίστηκε εντελώς από τον πυρετό, θεώρησα αναγκαίο να καταπιαστώ πάλι με τη διακονία μου· διότι η διακονία μου είναι αυτή: να υπενθυμίζω και να υποδεικνύω σε εσάς, τους πάντοτε ποθητούς μου, που γεννηθήκατε σε εμένα μέσω του Αγίου Πνεύματος, τα χρήσιμα και τα σωτήρια, και τρόπον τινά καθημερινά να διεγείρω και να ανακαινίζω το νηφάλιο φρόνημα των ψυχών σας, αν και δεν έχω αποκτήσει ακόμη ένα τέτοιο χάρισμα. «Εργάζεσθε λοιπόν», όπως λέει ο Κύριος, «όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για αυτήν που μένει στην αιώνια ζωή», δηλαδή τις εντολές Του και τα δικαιώματά Του, μελετώντας τον νόμο Του ημέρα και νύχτα, ώστε να γίνετε «σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά», όπως ψάλλει ο θείος Δαβίδ, και ο καρπός σας θα αποδοθεί στον καιρό του, και το φύλλο της σωτηρίας σας δεν θα μαραθεί, δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα. «Όχι όμως έτσι οι ασεβείς, όχι έτσι, αλλά σαν το άχυρο που το σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης».