Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 1:5

Και όλα όσα πράττει θα ευοδωθούν. Διότι καμία από τις πράξεις που γίνονται κατά Θεόν δεν είναι ανωφελής. [Ο κατάλληλος καιρός για προσφορά είναι η δεκτικότητα εκείνου που λαμβάνει.] Γι' αυτό δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς κατά την κρίση. Γι' αυτό, λοιπόν, επειδή δεν έχουν ρίζα, αλλά είναι όμοιοι με τη σκόνη της γης που παρασύρεται από τον άνεμο· και ως άνεμο θα κατανοήσεις την απειλή του Θεού, η οποία λέει: Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο.

Και θα φέρει σε κρίση τον ισραηλιτικό λαό. Διότι όσοι αμάρτησαν ευρισκόμενοι υπό τον νόμο, διά του νόμου θα κριθούν, ενώ τους υπόλοιπους λαούς, όχι πλέον· διότι όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο και θα απολεστούν· και οι ασεβείς δεν θα αναστηθούν εν κρίσει, αλλά εν κατακρίσει. Σε κάθε νομοθέτη δε, απέναντι σε αυτούς που κρίνονται σύμφωνα με τον νόμο που γράφτηκε από αυτόν, η κρίση έγκειται στην αντιπαραβολή τόσο της πράξεως όσο και του θελήματος του νομοθέτη. Γι' αυτό και ο Κύριος λέγει: «Ο λόγος που ελάλησα, αυτός θα σας κρίνει», διότι οι λογισμοί αντιπαρατίθενται μεταξύ τους: και εκείνος που έχει υποβληθεί από τον Κύριο, και εκείνος που έχει παρακινήσει στην αμαρτία.

Σε πολλά σημεία της Γραφής είναι διεσπαρμένος ο λόγος περί της κρίσεως, ως ο πλέον αναγκαίος και συνεκτικός για τη διδασκαλία της ευσέβειας σε όσους έχουν πιστέψει στον Θεό διά του Ιησού Χριστού. Επειδή, όμως, ο λόγος περί της κρίσεως έχει καταγραφεί με ποικίλους τρόπους, θα φανεί ότι προκαλεί κάποια σύγχυση σε όσους δεν διακρίνουν με ακρίβεια τα σημαινόμενα. Διότι αναφέρεται: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που απιστεί έχει ήδη κριθεί». Εάν, λοιπόν, αυτός που δεν πιστεύει είναι όμοιος με τον ασεβή, πώς έχει λεχθεί ότι «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση»; Και εάν οι πιστεύοντες έχουν γίνει υιοί Θεού διά της πίστεως, και για αυτόν τον λόγο είναι άξιοι να ονομάζονται και οι ίδιοι θεοί, πώς «ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και στο μέσο θα κρίνει θεούς»; Αλλά φαίνεται ότι η έννοια του κρίνεσθαι άλλοτε μεν χρησιμοποιείται από τη Γραφή με τη σημασία τού να δοκιμάζεται κανείς, άλλοτε δε με τη σημασία τού να κατακρίνεται· με τη σημασία της δοκιμασίας, όπως στο: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου»· διότι προσθέτει εκεί: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με»· με τη σημασία δε της κατακρίσεως, όπως στο: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν»· διότι εάν εξετάζαμε τους εαυτούς μας, λέγει, δεν θα υποβαλλόμασταν σε κατάκριση.

Τα μέλη του σώματός μας, εφόσον μέσω της αγνείας έχουν παραμείνει μέλη του Χριστού, θα μετάσχουν οπωσδήποτε στη ζωή και τη δόξα που προέρχεται από Αυτόν· διότι «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης Του». Εάν όμως γίνουν μέλη πόρνης, πώς θα μπορούσαν να λάβουν τον μετασχηματισμό και τη νοητή λαμπρότητα της συμμορφίας προς Αυτόν; Διότι, όταν αναστηθούν τα χωματένια σώματα κατά τον καιρό της αναστάσεως, «οι μεν δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο», οι δε ασεβείς και βέβηλοι και όσοι έζησαν άτοπα, θα εγερθούν μεν, αλλά δεν θα ζήσουν πλέον την ένδοξη ζωή, και θα παραμείνουν αμέτοχοι της δόξης. Διότι θα αναστηθούν όχι «σε κρίση ούτε σε συνέλευση δικαίων», αλλά για τιμωρία και καταδίκη, καθώς θα καταλήξουν στο εξώτερο σκοτάδι· πώς άλλωστε να βρίσκεται σε δόξα αυτό που τιμωρείται; Προσθέτει δε και κάτι άλλο, το οποίο είναι απολύτως ικανό να μας πείσει να μισήσουμε την καταραμένη σωματική ηδονή.

Του Κυρίλλου. Τους συνοδεύει δε κάποιες φορές και κάποιος οίκτος, ώστε να μην υποστούν τις ίδιες τιμωρίες με τους ασεβείς. Επομένως, θα αναστηθούν μεν και αυτοί, αλλά όχι στη σύναξη των δικαίων· και ως σύναξη των δικαίων εννοεί την τάξη και το αξίωμα. Διότι, ακόμη και αν υπάρχουν μερικοί από αυτούς που έχουν αμαρτήσει οι οποίοι είναι άξιοι ελέους ή συγχώρεσης, δεν θα μπορούσαν να συγκαταλεχθούν στους χορούς των αγίων, επειδή είναι διαφορετικός ο δικός τους κλήρος. Και τα καυχήματά τους είναι υψωμένα, και η χάρη τους περιφανής, και η πνευματική τους απόλαυση ατελεύτητη. Διότι έχουν τρυγήσει τον καρπό των πνευματικών τους κατορθωμάτων και πλουτίζουν με τις αμοιβές της ανδρείας τους σε κάθε αγαθό, καθώς ο Χριστός τους λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

ΨΑΛΜΟΣ Α΄. «Και πάντα όσα αν ποιή κατευοδωθήσεται» (Κώδ. B. f. 3 b.). Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, δεν ήταν καθόλου εύκολο για τους ανθρώπους πάνω στη γη να μπορούν να υπερισχύσουν της άτοπης φιληδονίας και να υψωθούν πάνω από τις κοσμικές επιθυμίες. Επειδή όμως φανερώθηκε σε εμάς ο Κύριος όντας Θεός, λείος και ομαλός και χωρίς καμία ανωφέρεια ή τραχύτητα έχει γίνει ο δρόμος που μας οδηγεί στην αρετή. «Ουκ αναστήσονται οι ασεβείς εν κρίσει.» (A f. 10 b, B f. 4, E f. 1 b.). Τους ακολουθεί δε μερικές φορές και κάποια ευσπλαχνία, ώστε να μην περιπέσουν στις ίδιες τιμωρίες με τους ασεβείς. —Θα αναστηθούν βέβαια και οι αμαρτωλοί, αλλά δεν θα βρίσκονται στη βουλή και στο τάγμα των δικαίων· και λέγοντας βουλή των δικαίων εννοεί την τάξη και το αξίωμα. Διότι, ακόμη κι αν κάποιοι από αυτούς που έχουν αμαρτήσει είναι άξιοι ελέους [οι κώδ. B. E. προσθέτουν: ή συγγνώμης], εντούτοις δεν θα μπορούσαν να συγκαταλεχθούν στους χορούς των αγίων· διότι διαφορετικός είναι ο κλήρος εκείνων, και υψωμένα τα καυχήματά τους, και περίβλεπτη η χάρη, και ατελεύτητη η τρυφή. Διότι έχουν τρυγήσει τον καρπό των ανδραγαθημάτων και απολαμβάνουν πλουσιοπάροχα τις αμοιβές της ανδρείας τους σε κάθε αγαθό. Εσύ δε σημείωσε ότι πρώτος ο Δαβίδ δίδαξε με σαφήνεια για την ανάσταση, την κρίση και την επαγγελία της μέλλουσας ζωής, αφού ο Μωυσής δεν είχε παραδώσει τίποτα σχετικό.

Αυτά λοιπόν απευθύνονται σε εκείνους τους απίστους, ενώ τα προερχόμενα από τους προφήτες σε εμάς που πιστεύουμε. Επειδή όμως μερικοί, χρησιμοποιώντας τους προφήτες, δεν πιστεύουν στα γεγραμμένα και μας προβάλλουν εκείνο το «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση», και το «διότι, εάν κατεβεί ο άνθρωπος στον Άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανεβεί», και το «δεν θα σε δοξάσουν οι νεκροί, Κύριε» (επειδή τα καλώς γεγραμμένα τα χρησιμοποιούν κακώς), είναι καλό, εν παρόδω και στο μέτρο του δυνατού, να τους απαντήσουμε τώρα.

Διότι, εάν λέει ότι οι ασεβείς δεν θα αναστηθούν για κρίση, αυτό δηλώνει ότι δεν θα αναστηθούν για κρίση, αλλά για καταδίκη. Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από πολλή εξέταση, αλλά αμέσως με την ανάσταση των ασεβών ακολουθεί και η τιμωρία. Και εάν λέει ότι «δεν θα σε αινέσουν οι νεκροί, Κύριε», αυτό δηλώνει ότι, εφόσον η προθεσμία της μετανοίας και της αφέσεως υπάρχει μόνο σε τούτη τη ζωή, για την οποία όσοι την απολαμβάνουν θα σε αινέσουν, δεν είναι δυνατόν πλέον μετά τον θάνατο όσοι πέθαναν βρισκόμενοι στην αμαρτία να αινούν ως ευεργετηθέντες, αλλά να οδύρονται. Διότι ο αίνος ανήκει σε εκείνους που ευχαριστούν, ενώ ο οδυρμός σε εκείνους που τιμωρούνται. Οι μεν δίκαιοι, επομένως, τότε θα αινούν, ενώ όσοι πέθαναν μέσα στις αμαρτίες δεν έχουν πλέον καιρό για εξομολόγηση.

Πάλι δε, ομοίως, για όσες αμφιβολίες διατυπώνει περί της αναστάσεως, τηρώντας την ακολουθία, θα μιλήσουμε ξανά μέσα από τα δικά του ρητά. Από μία μόνο φράση ας αποδείξουμε ολόκληρο το φρόνημά του και ας αποκαλύψουμε τον άπιστο χαρακτήρα των δοξασιών του δόγματός του. Διότι, αν και έχει μιλήσει διεξοδικά γι' αυτό πολλές φορές και έχει φλυαρήσει σε πολλά βιβλία, ωστόσο θα παραθέσω τον έλεγχό του μέσα από όσα ερμήνευσε στον πρώτο ψαλμό εναντίον εκείνων που έχουν πιστέψει στην ανάσταση, η οποία αποτελεί τη βέβαιη ελπίδα μας. 10. Και το κείμενο έχει ως εξής: λέει, «γι' αυτό δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση». Έπειτα (καθώς συνηθίζει να δημιουργεί εντυπώσεις επικαλούμενος τις διάφορες μεταφράσεις): το ίδιο, λέει, αναφέρει ο Θεοδοτίων, ο Ακύλας, ο Σύμμαχος. Έπειτα, προσθέτει χλευαστικά εναντίον των υιών της αλήθειας: «Ορμώμενοι από αυτό», λέει, «οι απλούστεροι από τους πιστούς νομίζουν ότι οι ασεβείς δεν θα τύχουν της αναστάσεως και δεν θα καταξιωθούν της θείας κρίσεως· το τι εννοούν ως ανάσταση και το τι είδους κρίση φαντάζονται, δεν το διασαφηνίζουν επαρκώς. Διότι, ακόμη κι αν φαίνεται ότι αποφαίνονται περί αυτών, η αυστηρή εξέταση θα αποδείξει ότι δεν μπορούν να διατηρήσουν τη λογική ακολουθία, μη έχοντας κατανοήσει τον τρόπο της αναστάσεως και της κρίσεως. Εάν, λοιπόν, τους ρωτήσουμε ποιου πράγματος γίνεται η ανάσταση, αποκρίνονται», λέει, «των σωμάτων τα οποία τώρα φέρουμε. Έπειτα, όταν εμείς ρωτήσουμε επιπροσθέτως: ολόκληρης της ουσίας ή όχι; Προτού υποβληθούν σε αυστηρή εξέταση, απαντούν ότι πρόκειται περί ολόκληρης».

Διότι ισχυρίζεται: «γι' αυτό δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς κατά την κρίση»· και από αυτό το σημείο και έπειτα στρέφεται εναντίον εκείνων που διακηρύττουν την ασφαλή ανάσταση και πιστεύουν στη βέβαιη ελπίδα της αναστάσεως των νεκρών, θεωρώντας τους αφελείς, και αφού εξέφρασε πολλά μοχθηρά λόγια και εισήγαγε κάποια σοφιστική υπόνοια, χρησιμοποιώντας όχι πειστικά επιχειρήματα αλλά κάθε είδους συλλογισμούς για την καταστροφή όσων πείθονται από αυτόν, προσπάθησε, με βάση τα όσα μας συμβαίνουν εκ φύσεως, να ανατρέψει την ομολογία της εν αληθεία ελπίδας μας στην ίδια την ανάσταση.

Πολλοί δε είναι οι ασεβείς, οι οποίοι, ως μη έχοντες τίποτα, αντιδιαστέλλονται προς τον μακάριο. Διότι, έχοντας αποκτήσει καρπό πρόσκαιρο, ευκολοσκόρπιστο και φθαρτό, έγιναν σαν το χώμα που το σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς κατά την κρίση, ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων. Τη φράση «στη βουλή των δικαίων» θα την εκλάβεις ως αναφερόμενη από κοινού, ώστε το νόημα να είναι το εξής: Επειδή οι ασεβείς δεν παρήγαγαν τίποτα το γόνιμο ούτε το ζωτικό, αλλά ούτε και καρπό άξιο του Θεού, παρόμοια με τους δικαίους, γι' αυτόν τον λόγο, κατά τον καιρό της κρίσεως, ούτε οι αμαρτωλοί θα αναστηθούν στη βουλή των δικαίων. Αντί της λέξεως «βουλή», ο μεν Ακύλας και ο Θεοδοτίων την μετέφρασαν ως «συναγωγή», ο δε Σύμμαχος ως «συνέλευση». Επομένως, πρέπει να θεωρήσουμε ότι εδώ με τη λέξη «βουλή» εννοείται η σύνοδος των αγίων, όπως ακριβώς ειπώθηκε και στην αρχή.

Πρόσεξε δε επιμελώς, ότι δεν αναφέρεται, «έπραξες», αλλά «έκανες να ακουστεί». Διότι, προτού να έλθει ο καιρός της κρίσεως για εκείνους που διανύουν τον θνητό βίο πριν από την κρίση, έκανε να ακουστούν τα λόγια περί της κρίσεως μέσα από τα θεία αναγνώσματα. Αλλά τώρα μεν έκανε ακουστή από τον ουρανό τη μέλλουσα κρίση· όταν δε έφτασε ο καιρός της δικαιοκρισίας του Θεού, «Η γη», λέγει, «φοβήθηκε και ησύχασε, όταν εγέρθηκε σε κρίση ο Θεός, για να σώσει όλους τους πράους της γης». Σαφώς δε παρουσιάζει ο λόγος μέσα από αυτά τα λόγια την αιτία της κρίσεως· διότι αποσκοπεί στο να σώσει τους πράους της γης. Διότι για τους ασεβείς έχει ειπωθεί: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση, ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων· διότι ο Κύριος γνωρίζει την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα καταστραφεί». Όταν, λοιπόν, εγερθεί ο Θεός σε κρίση για να σώσει όλους τους πράους της γης, η γη θα φοβηθεί και θα ησυχάσει. Διότι οι μεν πράοι θα επιτύχουν τη σωτηρία, οι δε θα παραδοθούν στην οργή· η δε υπόλοιπη γη και όσοι έχουν βρεθεί σε μέση κατάσταση θα παύσουν την ταραχή, έχοντας αποκτήσει τον θείο φόβο. «Διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα σε δοξολογήσει, και το υπόλειμμα του λογισμού θα σου τελέσει εορτή».

Η οδός, λοιπόν, προς τη μακαριότητα υποδείχθηκε σε εμάς με τέτοιο τρόπο από αυτήν την σπουδαία φιλοσοφία των ψαλμών, η οποία ωθεί διαρκώς προς το τελειότερο και υψηλότερο σημείο της πορείας προς την αρετή όσους καθοδηγούνται δι' αυτών προς τα ύψη, μέχρις ότου φθάσει κανείς σε εκείνο το μέτρο της μακαριότητας, πέρα από το οποίο ούτε η διάνοια είναι ικανή να το συλλάβει με στοχασμούς και εικασίες, ούτε ο λόγος μέσω της λογικής ακολουθίας μπορεί να ανακαλύψει το επέκεινα. Αλλά ακόμη και η ορμή της ελπίδας, η οποία πάντοτε προηγείται και προτρέχει της επιθυμίας μας, όταν πλησιάσει τα ασύλληπτα, παραμένει αδρανής, καθώς αυτό που βρίσκεται υπεράνω είναι ανώτερο και από την ίδια την ελπίδα, όπως ακριβώς μαρτυρεί και η ίδια η φιλοσοφία της ψαλμωδίας, μέσα από τη διάταξη που εξετάσαμε, η οποία στους πρώτους κιόλας λόγους της μας άνοιξε, σαν μια θύρα και είσοδο προς τον μακάριο βίο, την απομάκρυνση από το κακό. Διότι αυτό διδάσκουν οι πρώτες φωνές της ψαλμωδίας, ορίζοντας ως αρχή της μακαριότητας την αποξένωση από το κακό. Έπειτα, αφού προσφέρει σε όσους πλανώνται την καθοδήγηση του νόμου και υποσχεθεί την εξομοίωση με το αειθαλές δέντρο μέσω ενός τέτοιου βίου, και αφού υποδείξει τη θλιβερή κατάσταση όσων τρέπονται στην αντίθετη οδό, οδηγεί, μέσα από τις διαδοχικές αναβάσεις, στο ύπατο σημείο του μακαρισμού εκείνον που ακολουθεί αυτήν την καθοδήγηση.

Αμέσως, λοιπόν, μετά τη βδελυρή δημόσια εμφάνιση του αντιχρίστου, Αυτός που δημιούργησε τα πάντα θα συγκλονίσει τα πάντα· σύμφωνα με όσα έχουν λεχθεί μέσω του προφήτη, ότι «ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό». Αμέσως, λοιπόν, κλονίζει τον κόσμο, και καταλύει το ανώτατο όριο του σύμπαντος, και τυλίγει το ουράνιο στερέωμα, και αναμειγνύει τη γη με φωτιά, και συγχέει το παν, από κάτω μεν ανασηκώνοντας τα παγκόσμια θεμέλια, ας πούμε, και από πάνω δε στέλνοντας το πλήθος των άστρων, σαν κάποιους αμέτρητους πρηστήρες, πάνω στα κεφάλια εκείνων που θεοποίησαν τον πονηρό, ώστε μέσω αυτών να τιμωρηθούν πρώτα όσοι πίστεψαν στον αντίχριστο, στα οποία προσήλωσαν τον νου τους, και εξαιτίας των οποίων πείστηκαν στον αντίθεο σαν να ήταν Θεός. Έπειτα, αφού εμφανιστεί ο Ίδιος με άφατη δόξα, μέσω ηχηρής σάλπιγγας, όπως ακριβώς κάποτε με το εμφύσημα ζωοποίησε τον προπάτορα, θα δώσει ζωή στους πάντες, και θα παραστήσει ενώπιόν Του ζωντανούς τους νεκρούς όλων των αιώνων. Και τους μεν ασεβείς δεν θα τους οδηγήσει σε κρίση, ούτε θα τους αξιώσει κανενός λόγου απολογίας· διότι οι ασεβείς δεν θα αναστηθούν για να περάσουν από κρίση, σύμφωνα με το γεγραμμένο, αλλά για να βρεθούν σε κατάκριση.

Όχι έτσι. Διότι τίποτε από τα του σταυρού δεν επικρατεί ούτε καρποφορεί στους αιρετικούς ή στους Ιουδαίους ή στους Έλληνες, αλλά όπως ακριβώς το άχυρο σκορπίζεται [από τον άνεμο], έτσι και οι Ιουδαίοι εξαιτίας της ανοίας και της απιστίας τους απομακρύνθηκαν από τον Χριστό και διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. Γι' αυτό, όσοι δεν γνωρίζουν τον Θεό ή δεν του προσφέρουν σέβας, μετά την ανάσταση δεν καλούνται σε απολογία· διότι έχουν την καταδίκη από δική τους προαίρεση. Ούτε, άλλωστε, βρίσκεται σε αυτούς κανένα έργο δικαιοσύνης. Επειδή γνωρίζει: Είναι γνωστή [στον Θεό] και η οδός των δικαίων και των αδίκων, και την μεν την σώζει, την δε την βδελύσσεται και την απορρίπτει ως άχρηστη.

Η δε γη είναι οι ασεβείς, για τους οποίους έχει ειπωθεί: δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς κατά την κρίση.

Γι' αυτόν τον λόγο, δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς κατά την κρίση, διότι ήδη από εδώ η πράξη τους έχει κριθεί, ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων κατά την ανάσταση της κρίσεως.

Γι' αυτόν τον λόγο «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση», διότι ήδη από εδώ η πράξη τους έχει κριθεί, «ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων» κατά την ανάσταση της κρίσεως.

Βεβαίως, και κάθε άνθρωπος που έχει απομακρύνει τον νου του από ανώφελους λογισμούς, «μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα», μοιάζει με καρποφόρο δέντρο «φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων», το οποίο αποδίδει στον κατάλληλο καιρό ώριμους και γλυκούς καρπούς αρετών, και το φύλλο της πνευματικής του εργασίας δεν θα πέσει ποτέ, αλλά, όμοια με τον φοίνικα, μένει αειθαλές μαζί με τον καρπό «και όλα όσα κάνει», τα ιερά έργα του, «θα προκόψουν». «Δεν είναι όμως έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι». Διότι η ασέβεια δεν τους επιτρέπει να παρομοιαστούν με δέντρο φυτεμένο κοντά σε ύδατα, αλλά παρομοιάζονται «σαν το ξερό άχυρο», «το οποίο ο άνεμος διασκορπίζει εύκολα από το πρόσωπο της γης». «Γι' αυτό», δηλαδή εξαιτίας του κακού της ασέβειας, «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς σε κρίση», δηλαδή σε διάκριση, για να απομακρυνθούν από την ασέβεια, ενώ στην κοινή κρίση θα αναστηθούν όλοι, ευσεβείς και ασεβείς, για να λάβει ο καθένας σύμφωνα με τις πράξεις του. «Ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων»· διότι η βουλή των αμαρτωλών είναι βέβηλη και σαθρή, ενώ η βουλή των δικαίων είναι άμωμη και ακλόνητη· γι' αυτό και η βουλή των δικαίων είναι ασύμφωνη με τους αμαρτωλούς· «διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων», η οποία είναι καθαρή και αμόλυντη, «και η οδός των ασεβών θα χαθεί», δηλαδή οι πράξεις τους θα χαθούν μαζί με αυτούς.

Και τι θα τους εμπόδιζε να αναζητήσουν ακόμη και μια άψυχη πέτρα στα θεμέλια της Σιών, για να πιστέψουν σε αυτήν, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει μέσω του ίδιου προφήτη: «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο θεμέλιο στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί»; Και πάλι, τι θα τους εμπόδιζε να αναζητούν μια πόλη οικοδομημένη με άψυχους πολύτιμους λίθους, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει στην αγία πόλη: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα την πέτρα σου από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι και θα κάνω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους»; Ας περιμένουν επίσης να τρέξουν γάλα και οι άψυχοι λόφοι, διότι λέει: «Θα συμβεί εκείνη την ημέρα να στάξουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι να ρεύσουν γάλα». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ούτε οι ασεβείς θα αναστηθούν κατά την κρίση, διότι γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση». Ας προσδώσουν λοιπόν και στην ημέρα λόγο και στη νύχτα γνώση, αφού λέει: «Η ημέρα στην ημέρα αναγγέλλει λόγο και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ας εξοπλίσουν τον Θεό και με όπλο και με ασπίδα, αφού λέει: «Πιάσε όπλο και ασπίδα και σήκω εις βοήθειάν μου». Ας κραυγάσουν επίσης, για να αφυπνίσουν και τον Κύριο, αφού λέει: «Ξύπνησε, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;».

Τι λέει όμως και ο θείος προφήτης Δαβίδ; «Γι' αυτό», λέει, «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση». Και όμως, ασεβείς και ευσεβείς πρόκειται να αναστηθούν κατά την κρίση, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση σύμφωνα με τα έργα του. Αλλά βέβαια δεν εννοούσε εκείνη την κρίση, αλλά όπως ακριβώς «ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων» (διότι άλλη είναι η λανθασμένη βουλή των αμαρτωλών και άλλη η γνώμη των δικαίων), έτσι και οι ασεβείς δεν πρόκειται να αναστηθούν με την ικανότητα διάκρισης του ανώτερου και του κατώτερου ή της πρόσκαιρης ροής των πραγμάτων και της αιώνιας διαμονής. Γι' αυτό και, όπως ακριβώς ένας τυφλός δεν μπορεί να διακρίνει το φως από το σκοτάδι, ούτε ένας νεκρός που κείτεται μπορεί να εγερθεί για εργασία, έτσι και ο ασεβής δεν μπορεί να αναστηθεί διαθέτοντας κρίση και διάκριση μεταξύ αρετής και κακίας.

Λένε ότι άλλοι μεν μακαρίζουν εκείνους των οποίων οι αμαρτίες αφέθηκαν μέσω του βαπτίσματος, ενώ σε άλλους η άφεση εξασφαλίζεται και μέσω της εξομολογήσεως και της μετανοίας. Υπάρχουν όμως και άλλοι από τους Πατέρες οι οποίοι αναπτύσσουν διαφορετικά την ερμηνεία του ρητού. Διότι, λέει, μου φαίνεται πως με ακρίβεια λέω ότι ο απόστολος υποδεικνύει τρία τάγματα ανθρώπων: το ένα είναι αυτό των μαρτύρων και των δικαίων, για τους οποίους αποφαίνεται ότι δεν έχουν ανάγκη να κριθούν, αλλά ότι θα είναι οι ίδιοι κριτές, σύμφωνα με το ρητό που λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι οι άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο;». Το δεύτερο τάγμα είναι εκείνο των ασεβών που δεν θα κριθούν, δηλαδή εκείνων που δεν λάτρευσαν τον Θεό. Διότι και αυτοί μεν θα αναστηθούν, αλλά δεν θα οδηγηθούν σε κρίση, παρά σε κατάκριση. Γι' αυτό άλλωστε λέει και ο Δαβίδ: «Διά τούτο δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση μαζί με τους κρινομένους». Και το τρίτο τάγμα είναι εκείνο που επέλεξε μεν τη θεοσέβεια, αλλά βαρύνεται με πολλά και διάφορα πταίσματα, για τα οποία θα υπάρξει κρίση που θα τους καλεί σε απολογία για όσα ...σαμε.

Ότι ο Δαβίδ προσδιορίζει τρία τάγματα μέσα από αυτά τα λόγια: «Γι' αυτό δεν θα σταθούν οι ασεβείς στην κρίση». Ιδού το έσχατο τάγμα. «Ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων». Ιδού το επόμενο τάγμα. «Επειδή ο Κύριος γνωρίζει την οδό των δικαίων». Ιδού, λέει, και το άριστο τάγμα. Και καθένα από αυτά έλαβε τη δική του καθορισμένη θέση ανάλογα με τα όσα έπραξε.

Διότι λέει: «Ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται». Όμως εδώ εννοεί το εξής, ότι ως προς αυτό καθαυτό το γεγονός ότι πίστεψε, δεν κρίνεται. Ωστόσο, για τα πονηρά του έργα θα δώσει βαρύτερο λόγο. Για απιστία όμως δεν τιμωρείται, επειδή μια φορά πίστεψε. «Εκείνος δε που δεν πιστεύει, έχει ήδη κριθεί». Πώς; Πρώτον μεν, επειδή και αυτή η ίδια η απιστία είναι κατάκριση. Διότι το να βρίσκεται κανείς έξω από το φως, αυτό μόνο του είναι η μεγαλύτερη τιμωρία. Έπειτα, ακόμη κι αν δεν παραδίδεται από τώρα στη γέεννα, ωστόσο έχει συγκεντρώσει από τώρα τις αφορμές της μελλοντικής τιμωρίας. Όπως ακριβώς και ο φονιάς, έστω κι αν δεν καταδικαστεί από την απόφαση του δικαστή, έχει καταδικαστεί από τη φύση της πράξης του. Και ο Αδάμ επίσης, την ημέρα που έφαγε από το δέντρο, πέθανε, αν και συνέχισε να ζει, αλλά με την απόφαση και με τη φύση του πράγματος ήταν νεκρός. Κάθε άπιστος, λοιπόν, είναι ήδη καταδικασμένος από τώρα, καθώς οπωσδήποτε θα παραδοθεί στην κόλαση και ούτε καν θα οδηγηθεί σε κρίση, σύμφωνα με το: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς σε κρίση». Διότι δεν αξιώνονται ούτε καν απολογίας οι ασεβείς, όπως ούτε και ο διάβολος. Επομένως, σε κρίση δεν θα αναστηθούν, αλλά σε κατάκριση. Έτσι και στο Ευαγγέλιο λέει ο Κύριος ότι ο άρχοντας αυτού του κόσμου έχει ήδη κριθεί, όχι μόνο επειδή ο ίδιος απίστησε, αλλά επειδή έκανε και τον Ιούδα προδότη, και έγινε πρόξενος απώλειας για τους άλλους.