Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 1:6

Εκείνοι που θα ακούσουν την ίδια φωνή θα καταπέσουν δικαίως· διότι δεν έχουν στηριχθεί στον Χριστό, ο οποίος είναι το στήριγμα και το θεμέλιο των πιστών. Διότι λέγει «στην κρίση» και όχι «στην εξέταση». «Στη σύναξη των δικαίων», λέγει· διότι διαχωρίζει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς. «Διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων». Το ρήμα «γνωρίζει» χρησιμοποιείται αντί του «τιμά», σύμφωνα με εκείνο που ειπώθηκε από τον Θεό προς τον Μωυσή: «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους»· αντί του «σε τιμώ, και βρήκες χάρη ενώπιόν μου».

Σε πολλά σημεία έχουμε παρατηρήσει ότι εξαφανίζονται οι κακίες, και όχι οι ίδιες οι ουσίες στις οποίες αυτές επισυμβαίνουν, όπως στο χωρίο: «Και την οδό των αμαρτωλών θα αφανίσει» και «Η οδός των ασεβών θα απολεστεί». Διότι θα καταισχυνθούν εξαιτίας των ειδώλων τους, τα οποία οι ίδιοι επιθύμησαν.

Μακάριος ο άνθρωπος που δεν πορεύτηκε κατά τη βουλή των ασεβών, και δεν στάθηκε σε οδό αμαρτωλών, και δεν κάθισε σε καθέδρα διεφθαρμένων. Αλλά το θέλημά του είναι στον νόμο του Κυρίου, και τον νόμο του θα μελετά ημέρα και νύχτα. Και πάλι λέει: ότι ο Κύριος γνωρίζει την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα χαθεί. Και σε έτερο ψαλμό λέει: ότι ιδού, εκείνοι που απομακρύνονται από εσένα, θα καταστραφούν· εξολόθρευσας κάθε έναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα.

Διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα καταστραφεί. Σημείωσε γενικώς ότι το μεν καλό γνωρίζεται από τον Κύριο, κανένα όμως φαύλο ποτέ. Διότι η οδός των δικαίων είναι καλή, και δεν είπε: Γνωρίζει ο Κύριος την οδό των ασεβών, δηλαδή αυτών που χάνονται· αλλά: Και γνώρισε ο Κύριος αυτούς που είναι δικοί Του.

Πρόσεξε δε επιμελώς, ότι δεν αναφέρεται, «έπραξες», αλλά «έκανες να ακουστεί». Διότι, προτού να έλθει ο καιρός της κρίσεως για εκείνους που διανύουν τον θνητό βίο πριν από την κρίση, έκανε να ακουστούν τα λόγια περί της κρίσεως μέσα από τα θεία αναγνώσματα. Αλλά τώρα μεν έκανε ακουστή από τον ουρανό τη μέλλουσα κρίση· όταν δε έφτασε ο καιρός της δικαιοκρισίας του Θεού, «Η γη», λέγει, «φοβήθηκε και ησύχασε, όταν εγέρθηκε σε κρίση ο Θεός, για να σώσει όλους τους πράους της γης». Σαφώς δε παρουσιάζει ο λόγος μέσα από αυτά τα λόγια την αιτία της κρίσεως· διότι αποσκοπεί στο να σώσει τους πράους της γης. Διότι για τους ασεβείς έχει ειπωθεί: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση, ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων· διότι ο Κύριος γνωρίζει την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα καταστραφεί». Όταν, λοιπόν, εγερθεί ο Θεός σε κρίση για να σώσει όλους τους πράους της γης, η γη θα φοβηθεί και θα ησυχάσει. Διότι οι μεν πράοι θα επιτύχουν τη σωτηρία, οι δε θα παραδοθούν στην οργή· η δε υπόλοιπη γη και όσοι έχουν βρεθεί σε μέση κατάσταση θα παύσουν την ταραχή, έχοντας αποκτήσει τον θείο φόβο. «Διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα σε δοξολογήσει, και το υπόλειμμα του λογισμού θα σου τελέσει εορτή».

Αυτός, λοιπόν, παραθέτει ποιες είναι οι οδοί λέγοντας στη συνέχεια: «Διότι αυτός, για εμάς που πρόκειται να πολιτευθούμε με δικαιοσύνη, έχει γίνει οδός θεοσέβειας· η αρχή όλων των οδών που ακολούθησαν». Και προσθέτει: «Εύλογα, λοιπόν, ονόμασε τον Δεσπότη και Σωτήρα μας "αρχή οδών", διότι, μετά την πρώτη οδό, έγινε αρχή και των άλλων οδών που λάβαμε», εννοώντας τις παραδόσεις που δόθηκαν μέσω των ιερών αποστόλων, οι οποίοι, σύμφωνα με την προφητεία, μας κήρυξαν αυτό το καινό μυστήριο «με υψηλό κήρυγμα». Αυτά λέει ο Μάρκελλος. Αν, λοιπόν, δεν αποδεχόταν τα συγγράμματα του Μωυσή και των προφητών μετά τον Μωυσή, η ερμηνεία του θα είχε κάποια εύλογη βάση. Επειδή όμως δεν συγκαταλέγεται σε αυτούς που αθετούν την Παλαιά Διαθήκη, για ποιον λόγο άραγε ονόμασε οδούς τους αποστόλους και τις διδασκαλίες τους, αλλά δεν έδωσε προσοχή στους προφήτες του Θεού, οι οποίοι έχουν γράψει αναρίθμητα πράγματα για τις οδούς του Θεού; Διότι, πρώτα ο Μωυσής έγραφε και έλεγε τα εξής: «Θα πορευθείς στη βασιλική οδό» και «Ιδού, έχω θέσει ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου»· και ο Δαβίδ παρομοίως: «Γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα χαθεί»· και ο Ιερεμίας: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τις αιώνιες τρίβους του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και πορευθείτε σε αυτήν»· και θα βρεις τον καθένα από τους προφήτες να μνημονεύει με διάφορους τρόπους τις οδούς του Θεού.

Η οδός, λοιπόν, προς τη μακαριότητα υποδείχθηκε σε εμάς με τέτοιο τρόπο από αυτήν την σπουδαία φιλοσοφία των ψαλμών, η οποία ωθεί διαρκώς προς το τελειότερο και υψηλότερο σημείο της πορείας προς την αρετή όσους καθοδηγούνται δι' αυτών προς τα ύψη, μέχρις ότου φθάσει κανείς σε εκείνο το μέτρο της μακαριότητας, πέρα από το οποίο ούτε η διάνοια είναι ικανή να το συλλάβει με στοχασμούς και εικασίες, ούτε ο λόγος μέσω της λογικής ακολουθίας μπορεί να ανακαλύψει το επέκεινα. Αλλά ακόμη και η ορμή της ελπίδας, η οποία πάντοτε προηγείται και προτρέχει της επιθυμίας μας, όταν πλησιάσει τα ασύλληπτα, παραμένει αδρανής, καθώς αυτό που βρίσκεται υπεράνω είναι ανώτερο και από την ίδια την ελπίδα, όπως ακριβώς μαρτυρεί και η ίδια η φιλοσοφία της ψαλμωδίας, μέσα από τη διάταξη που εξετάσαμε, η οποία στους πρώτους κιόλας λόγους της μας άνοιξε, σαν μια θύρα και είσοδο προς τον μακάριο βίο, την απομάκρυνση από το κακό. Διότι αυτό διδάσκουν οι πρώτες φωνές της ψαλμωδίας, ορίζοντας ως αρχή της μακαριότητας την αποξένωση από το κακό. Έπειτα, αφού προσφέρει σε όσους πλανώνται την καθοδήγηση του νόμου και υποσχεθεί την εξομοίωση με το αειθαλές δέντρο μέσω ενός τέτοιου βίου, και αφού υποδείξει τη θλιβερή κατάσταση όσων τρέπονται στην αντίθετη οδό, οδηγεί, μέσα από τις διαδοχικές αναβάσεις, στο ύπατο σημείο του μακαρισμού εκείνον που ακολουθεί αυτήν την καθοδήγηση.

Όχι έτσι. Διότι τίποτε από τα του σταυρού δεν επικρατεί ούτε καρποφορεί στους αιρετικούς ή στους Ιουδαίους ή στους Έλληνες, αλλά όπως ακριβώς το άχυρο σκορπίζεται [από τον άνεμο], έτσι και οι Ιουδαίοι εξαιτίας της ανοίας και της απιστίας τους απομακρύνθηκαν από τον Χριστό και διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. Γι' αυτό, όσοι δεν γνωρίζουν τον Θεό ή δεν του προσφέρουν σέβας, μετά την ανάσταση δεν καλούνται σε απολογία· διότι έχουν την καταδίκη από δική τους προαίρεση. Ούτε, άλλωστε, βρίσκεται σε αυτούς κανένα έργο δικαιοσύνης. Επειδή γνωρίζει: Είναι γνωστή [στον Θεό] και η οδός των δικαίων και των αδίκων, και την μεν την σώζει, την δε την βδελύσσεται και την απορρίπτει ως άχρηστη.

Επί του σταυρού βρίσκονται δύο ληστές, εικόνα των Ιουδαίων και των Ελλήνων, οι οποίοι πορεύθηκαν αρχικά στην ασέβεια και μετέπειτα έφτασαν στην επίγνωση της αλήθειας. Εικόνα των Ιουδαίων είναι ο ληστής που έμεινε μέχρι τέλους ληστής· έως τον σταυρό, συμπορεύθηκαν στην οδό της πονηρίας, αλλά ο σταυρός χώρισε τις οδούς τους· διότι από τον σταυρό διαχωρίζονται οι δύο, οδός απώλειας για όσους απιστούν και οδός σωτηρίας για όσους πιστεύουν. Εκεί έμαθε ο ληστής τη διαφορά των οδών: «διότι ο Κύριος γνωρίζει την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα απολεστεί».

Βεβαίως, και κάθε άνθρωπος που έχει απομακρύνει τον νου του από ανώφελους λογισμούς, «μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα», μοιάζει με καρποφόρο δέντρο «φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων», το οποίο αποδίδει στον κατάλληλο καιρό ώριμους και γλυκούς καρπούς αρετών, και το φύλλο της πνευματικής του εργασίας δεν θα πέσει ποτέ, αλλά, όμοια με τον φοίνικα, μένει αειθαλές μαζί με τον καρπό «και όλα όσα κάνει», τα ιερά έργα του, «θα προκόψουν». «Δεν είναι όμως έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι». Διότι η ασέβεια δεν τους επιτρέπει να παρομοιαστούν με δέντρο φυτεμένο κοντά σε ύδατα, αλλά παρομοιάζονται «σαν το ξερό άχυρο», «το οποίο ο άνεμος διασκορπίζει εύκολα από το πρόσωπο της γης». «Γι' αυτό», δηλαδή εξαιτίας του κακού της ασέβειας, «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς σε κρίση», δηλαδή σε διάκριση, για να απομακρυνθούν από την ασέβεια, ενώ στην κοινή κρίση θα αναστηθούν όλοι, ευσεβείς και ασεβείς, για να λάβει ο καθένας σύμφωνα με τις πράξεις του. «Ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων»· διότι η βουλή των αμαρτωλών είναι βέβηλη και σαθρή, ενώ η βουλή των δικαίων είναι άμωμη και ακλόνητη· γι' αυτό και η βουλή των δικαίων είναι ασύμφωνη με τους αμαρτωλούς· «διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων», η οποία είναι καθαρή και αμόλυντη, «και η οδός των ασεβών θα χαθεί», δηλαδή οι πράξεις τους θα χαθούν μαζί με αυτούς.

Ότι ο Δαβίδ προσδιορίζει τρία τάγματα μέσα από αυτά τα λόγια: «Γι' αυτό δεν θα σταθούν οι ασεβείς στην κρίση». Ιδού το έσχατο τάγμα. «Ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων». Ιδού το επόμενο τάγμα. «Επειδή ο Κύριος γνωρίζει την οδό των δικαίων». Ιδού, λέει, και το άριστο τάγμα. Και καθένα από αυτά έλαβε τη δική του καθορισμένη θέση ανάλογα με τα όσα έπραξε.