Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 10:1

Εις τον δέκατο ψαλμό: «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου· πώς θα πείτε στην ψυχή μου;» και τα εξής. Στους δυνάστες και τους άρχοντες εναποθέτουν την πεποίθησή τους οι πιο επιπόλαιοι των ανθρώπων, νομίζοντας ότι οι άνθρωποι είναι σκιές ανδριάντων και εκλαμβάνοντας τους ιστούς της αράχνης για ψηλά σύννεφα. Ο προφήτης όμως και κάθε μιμητής του αποφεύγει κάθε αλαζόνα και υπερήφανο σαν καπνό που υψώνεται· διότι σε τίποτα δεν διαφέρει ο υπερήφανος από τον καπνό που υψώνεται, αφού καθώς υψώνεται διαλύεται. Προσφεύγει δε στον Θεό όταν πολιορκείται, θεωρώντας τις απειλές σαν σταγόνες βροχής και λέγοντας: «Στον Κύριο έχω εναποθέσει την ελπίδα μου· πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν το σπουργίτι;» Και αυτά τα έλεγε ο Δαβίδ διωκόμενος αρχικά μεν από τον Σαούλ, αργότερα δε από τον Αβεσσαλώμ, πολιορκούμενος και από πατέρα και από γιο. Και το ότι αποκαλούσε πατέρα του τον Σαούλ, ο ίδιος το λέει, διότι είναι χρισμένος του Κυρίου και πατέρας του. Κανέναν από τους στρατηγούς και τους άρχοντες δεν καλούσε ως βοηθό ή σύμμαχο. Διότι γνώριζε, αδελφοί, ότι ποτέ δεν έχει ασφάλεια αυτός που καταφρονεί τον Θεό και στηρίζεται στους άρχοντες. Επειδή, έστω κι αν η εξουσία είναι ισχυρή, η ανθρώπινη φύση όμως είναι ολισθηρή· κι αν το αξίωμα είναι λαμπρό, το πλάσμα όμως είναι θνητό· κι αν η πανοπλία είναι σιδερένια, αυτός όμως που την φοράει είναι φθαρτός και μέσα στην ίδια την εξουσία του διατρέχει πολλούς κινδύνους και ναυαγεί.

Και όπως ακριβώς οι χελώνες και τα στρείδια, έχοντας γύρω τους τα πετρωμένα τείχη της φύσης, νομίζουν ότι προστατεύονται ασφαλέστερα από τα άλλα ζώα, και ελπίζοντας ότι θα βοηθηθούν από αυτά τα ενδύματα σαν να βρίσκονταν σε πόλεις, ξαφνικά αυτά που δέχονταν τη βοήθεια μαζί με εκείνα που την παρείχαν πιάστηκαν και καταστράφηκαν, έτσι και αυτοί που περιβάλλονται από τα αξιώματα σαν από σιδερένια τείχη, μέσα σε αυτά τα ίδια τα οχυρώματα πολλές φορές έφτασαν στην απώλεια. Και εκείνοι που υπόσχονταν να ανεβάσουν άλλους πάνω από τα σύννεφα, βρέθηκαν οι ίδιοι να ποδοπατούνται σαν το χώμα. Επειδή λοιπόν είναι τόσο σαθρά και ευάλωτα τα ανθρώπινα, αφού εγκαταλείψεις κάθε εμπιστοσύνη στον άνθρωπο, να λες: «Στον Κύριο έχω εναποθέσει την ελπίδα μου». Αν, λοιπόν, το όστρακο βοηθούσε το στρείδι, και δεν σφαζόταν με μαχαίρι ενώ βρισκόταν μέσα στο καβούκι του, τότε θα μπορούσε και το αξίωμα να βοηθήσει την ώρα του θανάτου. Και αν η φωλιά ωφελούσε τη χελώνα ώστε να μείνει απολιόρκητη, θα μπορούσε να ωφελήσει και η εξουσία. Επειδή όμως, όπως εκείνα δεν τα ωφέλησαν τα καλύμματα, έτσι ούτε και τούτους τα αξιώματα, «στον Κύριο έχω εναποθέσει την ελπίδα μου», από του Οποίου την προστασία και την πρόνοια δεν υπάρχει τίποτα ισχυρότερο.

Αν εκεί τα πέτρινα οικήματα δεν ωφέλησαν τους κατοίκους, ούτε τα προτειχίσματα φύλαξαν τους πολίτες, αλλά μαζί με τους φυλασσόμενους εξολοθρεύτηκαν και εκείνα που τους φύλασσαν, ποιος θα βεβαιώσει ή θα εγγυηθεί ότι, εμείς οι θνητοί άνθρωποι, καταφεύγοντας σε θνητούς ανθρώπους, θα βρούμε ασφάλεια; «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου». Επειδή λοιπόν, όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν και δεχόταν πόλεμο, οι σύμμαχοί του γίνονταν πιο δυσβάστακτοι από αυτούς που τον πολεμούσαν, και δραματοποιούσαν τις απειλές εκείνων ψιθυρίζοντάς τες, λέγοντάς του αφενός στον προηγούμενο, τον ένατο ψαλμό, για τον Σαούλ, πώς μαζί με τους στρατηγούς και τους γειτονικούς τυράννους στήνει κρυφά ενέδρα εναντίον του —«Κάθεται», λέει, «σε ενέδρα μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη για να σκοτώσει αθώο· στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος σαν λιοντάρι στη φωλιά του»— αφετέρου στον προκείμενο ψαλμό του έλεγαν να καταληφθεί από τρόμο και να δειλιάσει μπροστά σε αυτούς που οπλίζονταν εναντίον του: «Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι, διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη τους στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά», γι' αυτό, αποτινάσσοντας τη σκόνη τέτοιων λόγων, έλεγε: Ακόμη κι αν οι αμαρτωλοί έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε τόξα και βέλη και φαρέτρες, εγώ «στον Κύριο έχω ελπίσει». Επειδή, λοιπόν, «εκείνοι που έχουν στηριχθεί στον Κύριο γίνονται σαν το όρος Σιών», «πώς λέτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;» Πώς το βουνό θα μεταναστεύσει στα βουνά σαν σπουργίτι;

Πλάστηκα άνθρωπος κατ' εικόνα του Δημιουργού, και θα γίνω φυγάς σαν το σπουργίτι που δελεάζεται με τον σπόρο; Και ποιος δεν θα γελάσει βλέποντας ένα λιοντάρι να δειλιάζει σαν σπουργίτι; «Ο δίκαιος έχει πεποίθηση σαν το λιοντάρι»· μη μου λέτε: «Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι». Διότι έχω φτερωθεί με λογισμούς, δεν παγιδεύομαι με τα φτερά. Το χέρι του Δημιουργού με έπλασε από πηλό —και πήρε ο Θεός χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο— αλλά δεν με δημιούργησε από τα ύδατα με έναν λόγο όπως το σπουργίτι ή το πτηνό· «Ας βγάλουν τα ύδατα ερπετά και πετεινά φτερωτά». Επειδή λοιπόν δημιουργήθηκα με το χέρι του Θεού ως άνθρωπος, και δεν κλήθηκα στην ύπαρξη με τον λόγο Του όπως το σπουργίτι, «πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι;» Είπα ότι «ο δίκαιος έχει πεποίθηση σαν το λιοντάρι». Είπα: «Αυτοί που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών». Εάν λοιπόν λέτε σε εμένα: «Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι», πείτε και στο λιοντάρι να δειλιάσει και να φύγει σαν τον λαγό· πείτε και στο βουνό να πετάξει μακριά σαν μύγα που την διώχνουν. Εάν όμως αυτά είναι άτοπα, πολύ περισσότερο άτοπο είναι να τρέπεται σε φυγή, σαν το σπουργίτι, εκείνος που έχει εναποθέσει την ελπίδα του στον Θεό. «Στον Κύριο έχω ελπίσει· πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι;» Πείτε μου λοιπόν, εσείς, άραγε τα όρη σώζουν αυτούς που καταφεύγουν σε αυτά;

Και πώς τον πατριάρχη στο όρος Γαλαάδ, τον Ιακώβ εννοώ, παρά λίγο να τον φονεύσει ο πεθερός του Λάβαν; Και τον πρόφτασε, λέει το κείμενο, ο Λάβαν τον Ιακώβ: «Τι είναι αυτό που έκανες; Γιατί έφυγες κρυφά, με ξεγέλασες και πήρες τις κόρες μου σαν αιχμάλωτες πολέμου; Και αν μου το είχες αναγγείλει, θα σε κατευόδωνα με χαρά, με μουσικές, με τύμπανα και με κιθάρα. Δεν αξιώθηκα να καταφιλήσω τα παιδιά μου και τις κόρες μου. Τώρα όμως έπραξες άφρονα». Έπειτα προσθέτει: «Και τώρα έχει τη δύναμη το χέρι μου να σε κακοποιήσει» πάνω στο όρος· «ο Θεός όμως, στον οποίο εσύ στηρίζεσαι, αυτός μου είπε χθες: Πρόσεξε μήπως μιλήσεις με κακό τρόπο στον Ιακώβ». Και ο Θεός τον βοήθησε, το όρος όμως δεν τον ωφέλησε. Αλλά και ο αρχιερέας Ααρών ανέβηκε στο όρος Γοώρ και εκεί πέθανε. Ομοίως και ο μέγας Μωυσής στο όρος Ναβαύ πέθανε. Και προς τι τα πολλά λόγια; Αν τα όρη σώζουν, τότε πώς ο πρώτος βασιλιάς του Ισραήλ, ο Σαούλ, μαζί με τον γιο του Ιωνάθαν, καταφεύγοντας στα όρη Γελβουέ σφαγιάστηκαν εκεί με σπαθιά; Γι' αυτόν τον λόγο, πενθώντας τους ο Δαβίδ, έλεγε: «Όρη των Γελβουέ, ας μην πέσει πάνω σας ούτε δροσιά ούτε βροχή στα ύψη σας, όρη θανάτου», διότι εκεί τα μεγάλα όρη του Ισραήλ, τα λογικά όρη, ο Σαούλ και ο Ιωνάθαν, κατέπεσαν σε αυτά. Αν λοιπόν τα όρη έγιναν τάφος και τόπος σφαγής για πολλούς, πώς λέτε σε εμένα, ω άνδρες: «Φύγε στα όρη σαν το στρουθίο;»

«Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη». «Για όσους με φοβούνται θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης». «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα», αλλά είναι σαν τον άνεμο μέσα σε ασκί. Και πότε μπορεί η πνοή του ανέμου κλεισμένη σε ασκί να βλάψει κάποιον; Διότι, όπως ακριβώς ο αέρας σε ένα φουσκωμένο ασκί, είτε είναι κλεισμένος είτε βγαίνει, δεν βλάπτει κανέναν, δεν κουνάει κανένα δέντρο, δεν προκαλεί τρικυμία σε πλοίο, δεν διώχνει σύννεφο, δεν διασκορπίζει σκόνη, έτσι και τα βέλη των αμαρτωλών, είτε φυλάσσονται σε φαρέτρα είτε ρίχνονται με το τόξο, δεν πλήττουν στην ψυχή εκείνον που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, επειδή δεν φοβάται «από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή». Γιατί λοιπόν είπε: «Πώς θα πείτε στην ψυχή μου, φύγε προς τα όρη;». Επειδή γνώριζε ότι τα αισθητά βέλη και τόξα δεν πληγώνουν την ψυχή. «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα». Πόσα ακονισμένα δόντια είχαν στα στόματά τους τα λιοντάρια μέσα στον λάκκο; Αλλά ο άγιος Δανιήλ παρέμεινε άτρωτος, επειδή είχαν τα δόντια τους κλεισμένα στο στόμα σαν βέλη σε φαρέτρα.

Η ακολουθία των ψαλμών μάς διδάσκει το νόημα του ψαλμού. Επειδή, λοιπόν, καθώς καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κυνηγιόταν από τον στρατό του, και ενώ συκοφαντούνταν από τους Ζιφαίους και τον επιβουλεύονταν οι Γετθαίοι, άκουσε από τους στρατιώτες που ήταν μαζί του στον δέκατο ψαλμό: «Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι, διότι ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο», και τα εξής. Έπειτα ο Δαβίδ, έχοντας θάρρος στην πρόνοια του Θεού σαν σε ανίκητη πανοπλία, αποκρίθηκε σε αυτούς που τον τάραζαν: «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι;». Έπειτα, επειδή του λιγόστευε ο ευσεβής και φιλόθεος στρατός, ώστε πολλές φορές βρισκόμενος μόνος να βρίσκεται σε αμηχανία, έλεγε στον προηγούμενο από αυτόν, τον ενδέκατο ψαλμό: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος», ονομάζοντας όσιο και τον στρατό που καταδιωκόταν μαζί του, καθώς είχε ξεφύγει από τον ανόσιο Σαούλ και είχε καταφύγει στον όσιο Δαβίδ, για να γίνουν και εκείνοι όσιοι. Διότι, επειδή τον άκουσαν να ψάλλει: «Μαζί με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και μαζί με τον αθώο θα γίνεις αθώος», εγκαταλείποντας τον ανόσιο προσκολλήθηκαν στον όσιο.

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ. Ι΄. Υπόθεση. Και αυτόν τον ψαλμό τον ψάλλει μετά την επικράτησή του επί των εχθρών. Αποτελεί δε έκφραση αγιοπρεπούς φρονήματος. Στον Κύριο έχω εναποθέσει την πεποίθησή μου, πώς θα πείτε στην ψυχή μου; Πώς θα μου πείτε, λέει, να καταφύγω στα όρη σαν το στρουθίο, μολονότι έχω εμπιστευθεί τον Θεό; Μετανάστευσε στα όρη ως στρουθίο. Μετοίκησε, μετακινήσου, φύγε στα όρη, δηλαδή στις αρετές.

Ποια είναι λοιπόν η ωφέλεια για εμένα ή, προφανώς, η βλάβη της ψυχής; Γι' αυτό λοιπόν εγώ καταφεύγω στα όρη σαν το στρουθίο. Διότι σαν το στρουθίο σώθηκα από την παγίδα των κυνηγών. Και τούτο, διότι σε αυτήν εδώ την έρημο διαβιώ, ω κακέ λογισμέ, στην οποία διέτριβε και ο Κύριος. Εδώ είναι η δρυς του Μαμβρή, εδώ η ουρανοφόρος κλίμακα και οι παρατάξεις των αγγέλων που εμφανίστηκαν στον Ιακώβ, εδώ η έρημος στην οποία ο λαός, αφού εξαγνίστηκε, έλαβε τον Νόμο, και έτσι εισερχόμενος στη Γη της Επαγγελίας είδε τον Θεό. Εδώ είναι το όρος Κάρμηλο, στο οποίο ο Ηλίας διαμένοντας ευαρέστησε τον Θεό. Εδώ είναι η πεδιάδα στην οποία ο Έσδρας, αφού αποσύρθηκε, εξέφερε όλα τα θεόπνευστα βιβλία κατόπιν προσταγής του Θεού. Εδώ είναι η έρημος στην οποία ο μακάριος Ιωάννης, τρεφόμενος με ακρίδες, κήρυξε στους ανθρώπους τη μετάνοια. Εδώ είναι το Όρος των Ελαιών, στο οποίο ο Χριστός ανεβαίνοντας προσευχόταν, διδάσκοντάς μας να προσευχόμαστε.

ΨΑΛΜΟΣ Ι'. <Στον Κύριο έχω ελπίσει· πώς θα πείτε στην ψυχή μου; κ.τ.λ.> (A f. 73 b, B f. 42, C f. 21.) Ο σκοπός, λοιπόν, του Ψαλμωδού είναι ξεκάθαρος· διότι λέει ότι έχει εναποθέσει την πεποίθησή του στον Κύριο. Ο στίχος, όμως, που ακολουθεί μας εισάγει σε διάφορες έννοιες. Διότι δημιουργεί την εντύπωση ότι συνομιλεί με κάποιους, και σχεδόν τους επιπλήττει που του λένε: «Μετανάστευσε στα βουνά». Γιατί άραγε, λέει, σε εμένα που έχω ελπίσει στον Θεό, συμβουλεύετε να παρομοιαστώ με στρουθίο και να πετάξω στα υψηλότερα βουνά; Έπρεπε, λοιπόν, λέει, εφόσον έχω στηριχθεί στον Κύριο, να μην ακούω μάλλον το «Μετανάστευσε στα βουνά», αλλά να επαινούμαι για το φρόνημά μου, και να θαυμάζομαι τα μέγιστα ως κάποιος που έλαβε τις άριστες αποφάσεις.

Μία λοιπόν είναι αυτή η ερμηνεία· υπάρχει όμως και άλλη. Διότι, όταν επίκειται πειρασμός και πρόκειται να ξεκινήσει πόλεμος, είτε νοητός τυχόν είτε αισθητός, προσαρμόζοντας τον λόγο στο πρόσωπό του, προσπαθεί να διδάξει πώς πρέπει εμείς να είμαστε διατεθειμένοι, και λέει: «Στον Κύριο έχω εναποθέσει την πεποίθησή μου». Σταματώντας τον λόγο μέχρι αυτό το σημείο, προς αυτούς που συνηθίζουν να παρηγορούν όσους βρίσκονται σε δύσκολη περίσταση, αναφωνεί: «Πώς θα πείτε στην ψυχή μου;», δηλαδή: Ποια είναι εκείνα που, αν τα προτείνατε, θα τα επαινούσα δικαίως; Το «Μετανάστευσε στα όρη σαν το σπουργίτι»; Αυτά ας ειπωθούν σε μένα από εσάς, λέει. Διότι εκείνοι που έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους στον Θεό, πρέπει να πετάξουν ψηλά νοητά και να κατοικούν στα άγια όρη, δηλαδή να παρατηρούν προσεκτικά τον τρόπο ζωής εκείνων των αγίων, να ερευνούν τους τρόπους της ευδοκίμησής τους, και έτσι να βαδίζουν στα ίχνη της διαγωγής τους. Και άγια όρη εννοούμε τους αγίους προφήτες και τους δικαίους. Αν λοιπόν κάποιος, πετώντας ψηλά σαν το σπουργίτι, καθίσει σε αυτά τα νοητά όρη, θα δει οπωσδήποτε ότι έγιναν λαμπροί, όχι εξαιτίας της εγγενούς τους δύναμης, αλλά επειδή είχαν εναποθέσει την πεποίθησή τους στον Κύριο. Και με έναν άλλο τρόπο εξάλλου, εκείνοι που έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους στον Κύριο πρέπει να πετούν ψηλά προς τα όρη σαν το σπουργίτι.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ Ι΄. Επειδή και στον Δαβίδ έχει γραφτεί το «εις το τέλος»· και σύμφωνα με τον Ακύλα «στον νικοποιό», ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο «επινίκιος του Δαβίδ», θα πεις ότι και ο Δαβίδ, μετά τη συμφορά που του συνέβη, έλεγε τα προκείμενα.

Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν το σπουργίτι; Αυτή είναι φωνή τέλειου ανθρώπου, ο οποίος μπορεί να πει, σύμφωνα με τον Απόστολο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού;». Και όχι σαν τον ατελή, ο οποίος φεύγει μεταναστεύοντας από τόπο σε τόπο και προσπαθεί να ξεφύγει από εκείνους που τον διώκουν.

Αυτά δε τα λέει ο Προφήτης, διδάσκοντας τι είδους έρωτα και πόθο είχε για όσα προφητεύονταν από αυτόν. Γι' αυτό ο Σωτήρας μας έλεγε: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν. Αναφέρει δε ότι η σάρκα μαζί με την καρδιά αγάλλεται για τον ζωντανό Θεό, υπονοώντας, όπως νομίζω, και την εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα. Επειδή βέβαια οι θεωρούμενοι θεοί των εθνών τυγχάνουν να είναι νεκροί και άψυχοι· διότι τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών· αυτά λοιπόν σέβονταν οι τότε άνθρωποι· εγώ όμως, λέει, επειδή προέβλεπα όχι κάποιον τέτοιο Θεό, αλλά τον ζωντανό Θεό, ευφραίνομαι στην καρδιά μου· και αυτή η ίδια η σάρκα μου αγαλλίασε για αυτόν τον Θεό, ως για Θεό αληθινά ζωντανό και ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς, ο οποίος θα ζωοποιήσει και τη δική μου σάρκα μέσω της δικής του ανάστασης. Γι' αυτό, μαζί με την ψυχή, αγαλλίασε και η σάρκα μου. Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων. Και πώς λοιπόν δεν είναι δίκαιο, λέει, να ομολογούμε ότι είναι προσφιλή και αγαπητά τα σκηνώματά σου, ω Κύριε, εφόσον έγιναν καταφύγιο για τον καθένα που είναι σε θέση να λέει: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· και πάλι για εκείνον που αναφωνεί: Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου, πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν στρουθίο;

«Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν τόξο, ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα». Επειδή, καθώς πολλοί προσπαθούν να παρασύρουν την ψυχή του θεοφιλούς με παγίδες και να την κυνηγήσουν σαν με δίχτυα, ενώ αυτή φτερουγίζει εδώ και εκεί και περιπλανάται παντού, μη βρίσκοντας ανάπαυση στον θνητό βίο, μόνο τα σκηνώματα του Θεού έχουν καταστεί καταφύγιο για μια τέτοια ψυχή. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ακόμη και το σπουργίτι βρήκε στέγη για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά»· η ψυχή που ασκεί τη σεμνότητα και τη σωφροσύνη στην παρούσα ζωή (διότι τέτοιο λέγεται πως είναι αυτό το πτηνό), κλαίγοντας και θρηνώντας για την κακία των ανθρώπων, βρήκε ως καταφύγιο τα θυσιαστήρια που έχουν ιδρυθεί σε όλη την οικουμένη διά της διδασκαλίας του Χριστού σου· εκεί, σαν σε φωλιές, θα εναποθέσει τα αρτιγέννητα και νεογνά τέκνα της, έχοντας βρει ασφαλή και προστατευμένη από επιβουλές κατοικία για τους νεοσσούς της· ώστε τα θυσιαστήριά σου να είναι στέγη για το σπουργίτι και φωλιά για το τρυγόνι. Διότι αυτά τα πτηνά, εννοώ το σπουργίτι και το τρυγόνι, παλαιότερα, πριν συσταθούν τα θυσιαστήρια σε όλη τη γη, δεν είχαν καταφύγιο, αλλά περιπλανιούνταν για μακρά χρονικά διαστήματα, κατά τα οποία εκδιώκονταν και καταδιώκονταν από τους κυνηγούς. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που καταδιωκόταν σαν σπουργίτι έλεγε: «Στον Κύριο έχω εμπιστευθεί· πώς θα πείτε στην ψυχή μου, μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;»

Διότι ποια άλλη επινόηση τιμωρίας θα μπορούσε να είναι βαρύτερη από την ακαθαρσία της ασχημοσύνης, την οποία απεργάζονται μέσα τους οι εργάτες της ασχημοσύνης; Εκείνος, λοιπόν, που κατέλυσε στον δικό του βίο τη δύναμη εκείνου που τιμωρεί όποιον βρίσκεται στην κακία μέσω της ίδιας της συμμετοχής του στην κακία, βλέπει τους ουρανούς και τη μεγαλοπρέπεια που υπέρκειται των ουρανών, καθώς και το αξίωμα της φύσης μας, δηλαδή ποιων πραγμάτων άρχει και με ποιους είναι συντεταγμένη. Διότι με το ίδιο αυτό αξίωμα και στα άλογα όντα ηγεμονεύει, και όταν συγκρίνεται με τους αγγέλους, εξισώνεται σχεδόν μαζί τους, υπολειπόμενη ελάχιστα. Ο λόγος, λοιπόν, είναι αυτός μέσω του οποίου επιτυγχάνεται και η κυριαρχία πάνω σε αυτά και η οικείωση με τους αγγέλους. Έπειτα ακολουθεί άλλος τρόπος νίκης, όταν, αφού υπερβείς τα ορατά, εμβαθύνεις στα απόρρητα μέσω του λόγου (και ο Λόγος είναι ο Υιός) και γίνεις πλέον ικανός, έχοντας ασκηθεί από τις προηγούμενες νίκες, να ψάλλεις το «Υπέρ των κρυφίων του Υιού» μέσω της εναρμόνιας και εύρυθμης θεωρίας. Και πάλι, αφού νικήσεις το θηρίο που παραμονεύει εναντίον μας στα κρυφά, ώστε να μην απομείνει πλέον κανένα καύχημα του εχθρού εις βάρος μας (ώστε να μην εξακολουθήσει πια να μεγαλαυχεί ο άνθρωπος πάνω στη γη), τότε, μέσω της νίκης που αποκτάς στη συνέχεια, έχοντας τελειότερη την πεποίθησή σου στον Θεό, λέγεις: «Επί τω Κυρίω πέποιθα».

«Εις το τέλος»: Διότι η προφητεία του Δαβίδ φανέρωσε όσα πρόκειται να συντελεστούν κατά τη συντέλεια των αιώνων. «Επί τω Κυρίω»: Ο άνθρωπος που πολιτεύεται κατά Θεόν και έχει ανέλθει στο ύψος της αρετής, λέει προς τους δαίμονες: Τι έχετε λοιπόν να πείτε για εμένα; Το παν αναφέρεται στον Χριστό. «Μεταναστεύου»: Διότι εκείνοι που έχουν καθάρει τον βίο τους πετούν με τις αρετές προς τα δόγματα των προφητών, σαν το σπουργίτι στα όρη. Μιλάει δε για τον Σωτήρα, ως Εκείνον που πάντοτε διαμένει στις ερήμους. «Ότι ιδού οι αμαρτωλοί»: Διότι οι δαίμονες δεν σταματούν να τοξεύουν τον άνθρωπο απαρατήρητα. «Ητοίμασαν»: Φαρέτρα είναι η θήκη των βελών. Και με αυτά τα βέλη είναι πάντοτε γεμάτη η διάνοια των δαιμόνων. «Του κατατοξεύσαι»: Διότι οι δαίμονες παραμονεύουν, και όταν βρουν τον άνθρωπο βεβαρημένο από την ακηδία και σαν να είναι σκοτισμένος, τότε και αυτοί επεμβαίνουν, τοξεύοντας τον άνθρωπο με τους λογισμούς. «Ότι α κατηρτίσω»: Διότι ο Θεός κατήρτισε την ψυχή μας καθαρή, αλλά αυτοί μέσω των ρυπαρών λογισμών την καταστρέφουν. «Ο δε δίκαιος»: Διότι οι δίκαιοι μέσω της καθαρής πολιτείας, «Κύριος εν ναώ», διαφυλάττουν τον ναό άγιο για τον Θεό και απολαμβάνουν τον θρόνο στον ουρανό· και τα δύο δε αυτά είναι ο Χριστός. «Οι οφθαλμοί αυτού»: Διότι ο Κύριος επιτηρεί πάντοτε τον βίο των ανθρώπων, των κατά Θεόν πενήτων, καθώς ευαρεστείται σε αυτούς.

Στον Ιʹ Ψαλμό. Εις το τέλος, του Δαυίδ. Άλλος: Επινίκιος του Δαυίδ. Άλλος: Στον νικοποιό. 1. Στον Κύριο έχω εναποθέσει την εμπιστοσύνη μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: «Μετανάστευσε στα όρη σαν το σπουργίτι;» Άλλος: Φύγε κυνηγημένος στα όρη σαν το σπουργίτι. Άλλος: Μετακινήσου. Διότι ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα, για να κατατοξεύσουν μέσα στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά.

Αυτά λοιπόν στοχαζόμενος και τούτος, έλεγε προς εκείνους που τον πρότρεπαν να φύγει και να δραπετεύσει, και να εξασφαλίσει τη σωτηρία του μέσα από την ασφάλεια των τόπων: «Στον Κύριο έχω ελπίσει· πώς θα πείτε στην ψυχή μου; Τι λες; Έχω σύμμαχο τον Δεσπότη της οικουμένης· εκείνον που με ευκολία πραγματοποιεί παντού τα πάντα, αυτόν έχω αρχιστράτηγο και συμπαραστάτη· και εσύ με στέλνεις στον ακατοίκητο τόπο, και μου προσφέρεις την ασφάλεια από την έρημο; Μήπως τάχα η βοήθεια της ερήμου είναι ανώτερη από Εκείνον που μπορεί να κάνει τα πάντα με απόλυτη ευκολία; Γιατί εμένα, που είμαι ισχυρά οπλισμένος, με προετοιμάζεις να δραπετεύσω σαν να ήμουν γυμνός και άοπλος, και με προστάζεις να γίνω φυγάς; Έπειτα, εκείνον που διαθέτει στρατόπεδο και είναι οχυρωμένος με τείχη και όπλα, δεν θα τον πρότρεπες να καταφύγει στην έρημο, αλλά θα γινόσουν καταγέλαστος δίνοντας τέτοιες συμβουλές· ενώ εκείνον που έχει μαζί του τον Δεσπότη της οικουμένης, τον εξορίζεις, τον φυγαδεύεις και τον κάνεις πρόσφυγα, εξαιτίας του πολέμου των αμαρτωλών; Διότι, εκτός από όσα έχουν ήδη ειπωθεί, έχω και τούτο ως επιπλέον δίκαιο επιχείρημα για να μη φύγω. Όταν δηλαδή ο ίδιος ο Θεός βοηθά, και οι πολέμιοι είναι αμαρτωλοί, πώς δεν καλύπτεται από την έσχατη ντροπή αυτός που συμβουλεύει να μιμούμαστε τη δειλία των πουλιών; Δεν κατανοείς ότι το στρατόπεδο που παρατάσσεται εναντίον μου είναι πιο ευτελές και από ιστό αράχνης;»

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αρχίζοντας τον ψαλμό, έλεγε: «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου· πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν στρουθίο;» Διότι εκείνοι που έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους στα βιωτικά πράγματα, δεν βρίσκονται σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από το στρουθίο, το οποίο, επειδή παίρνει θάρρος από την ερημιά, γίνεται εύκολη λεία στους πάντες. Τέτοιος είναι και αυτός που ελπίζει στα χρήματα. Όπως ακριβώς το στρουθίο αιχμαλωτίζεται και από παιδιά, και από ιξό, και από παγίδα, και από αμέτρητα άλλα, έτσι και ο πλούσιος, και από τους οικείους του και από τους εχθρούς. Και ζει με μεγαλύτερη επισφάλεια από εκείνο, καθώς έχει πολλούς που του στήνουν παγίδες, και πριν από αυτούς, τις πονηρές του επιθυμίες. Και είναι σαν μετανάστης, που αλλάζει συνεχώς στάση ανάλογα με τους καιρούς, και φοβάται την οργή των δημίων, και τον θυμό του βασιλιά, και τις επιβουλές των κολάκων, και τους δόλους των φίλων. Και όταν επιτίθενται εχθροί, τρέμει περισσότερο από όλους, και όταν υπάρχει ειρήνη, υποβλέπει με καχυποψία αυτούς που τον επιβουλεύονται· διότι δεν έχει πλούτο μόνιμο και αναφαίρετο. Γι' αυτόν τον λόγο συνεχώς πετά και μεταναστεύει, επιδιώκοντας τις ερήμους και τα βουνά, περνώντας τη ζωή του σε σκοτεινή νύχτα, έχοντας βαθύ σκοτάδι μέσα στο καταμεσήμερο, και μηχανευόμενος δόλους. Ο δίκαιος όμως δεν είναι τέτοιος. Διότι οι οδοί των δικαίων λάμπουν σαν το φως. Επειδή δεν επιλέγουν ούτε να επιβουλεύονται, ούτε να αδικούν, αλλά έχουν ψυχή γαλήνια. Ενώ εκείνοι, επειδή μηχανεύονται διαρκώς δόλους, βρίσκονται πάντοτε μέσα στο σκοτάδι και τον φόβο, όπως ακριβώς οι ληστές, οι διαρρήκτες και οι μοιχοί· και την ημέρα βλέπουν σκοτάδι, καθώς η ψυχή τους καταβάλλεται από τον τρόμο.

Ψαλμός 10. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: μετανάστευσε», υποχώρησε «στα όρη σαν το σπουργίτι;» «Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο». Επειδή ακριβώς είναι αμαρτωλοί, όλοι τους και θα συντριβούν ευκολότερα. Αλλά, λέγει, «ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν μέσα στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά». Αυτά πρέπει να τα εννοήσουμε και για τους δαίμονες και για τα εχθρικά έθνη, περισσότερο όμως για τον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ο Οποίος, απομακρυνόμενος από το μέσο των Ιουδαίων, αναχωρούσε πολλές φορές στο όρος και εκεί προσευχόταν· «Διότι όσα Εσύ κατασκεύασες» σύμφωνα με τον νόμο, «εκείνοι τα γκρέμισαν» παράνομα. «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό Του», απελαύνοντας από εκεί τους θεοκάπηλους. «Ο Κύριος», ο Πατέρας, «έχει τον θρόνο Του στον ουρανό. Τα μάτια Του επιβλέπουν» τον σαρκωθέντα «πένητα» Υιό, ο Οποίος υφίσταται ύβρεις. «Τα βλέφαρά Του εξετάζουν τους υιούς» των Ιουδαίων που τρέφουν δυσμένεια κατά του Υιού Του. «Ο Κύριος γνωρίζει τον δίκαιο και τον ασεβή, και εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή», έχοντας γίνει εχθρός που επιβουλεύεται τον ίδιο του τον εαυτό. «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες» πειρασμών, «πυρ και θειάφι και πνεύμα καταιγίδας», η οποία τους αναλώνει δίκαια, ως «το μερίδιο του ποτηρίου τους». «Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη, το πρόσωπό Του αγαπά την ευθύτητα».