Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 10:2

Αν εκεί τα πέτρινα οικήματα δεν ωφέλησαν τους κατοίκους, ούτε τα προτειχίσματα φύλαξαν τους πολίτες, αλλά μαζί με τους φυλασσόμενους εξολοθρεύτηκαν και εκείνα που τους φύλασσαν, ποιος θα βεβαιώσει ή θα εγγυηθεί ότι, εμείς οι θνητοί άνθρωποι, καταφεύγοντας σε θνητούς ανθρώπους, θα βρούμε ασφάλεια; «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου». Επειδή λοιπόν, όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν και δεχόταν πόλεμο, οι σύμμαχοί του γίνονταν πιο δυσβάστακτοι από αυτούς που τον πολεμούσαν, και δραματοποιούσαν τις απειλές εκείνων ψιθυρίζοντάς τες, λέγοντάς του αφενός στον προηγούμενο, τον ένατο ψαλμό, για τον Σαούλ, πώς μαζί με τους στρατηγούς και τους γειτονικούς τυράννους στήνει κρυφά ενέδρα εναντίον του —«Κάθεται», λέει, «σε ενέδρα μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη για να σκοτώσει αθώο· στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος σαν λιοντάρι στη φωλιά του»— αφετέρου στον προκείμενο ψαλμό του έλεγαν να καταληφθεί από τρόμο και να δειλιάσει μπροστά σε αυτούς που οπλίζονταν εναντίον του: «Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι, διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη τους στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά», γι' αυτό, αποτινάσσοντας τη σκόνη τέτοιων λόγων, έλεγε: Ακόμη κι αν οι αμαρτωλοί έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε τόξα και βέλη και φαρέτρες, εγώ «στον Κύριο έχω ελπίσει». Επειδή, λοιπόν, «εκείνοι που έχουν στηριχθεί στον Κύριο γίνονται σαν το όρος Σιών», «πώς λέτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;» Πώς το βουνό θα μεταναστεύσει στα βουνά σαν σπουργίτι;

«Αγρύπνησα και έγινα σαν το σπουργίτι που μένει μονάχο στη στέγη», κελαηδώντας τις ψαλμωδίες και χωρίς να πάσχω από δειλία. Γι' αυτό και η ψυχή μου πάντοτε «λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών, διότι ιδού», λέει, «οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο»· πράγματι οι αμαρτωλοί το τέντωσαν. Και πότε τα άστρα φοβήθηκαν την άμμο; Ή πότε οι αετοί δείλιασαν μπροστά στα σκαθάρια;

Τι είναι σφοδρότερο από τη θύελλα των ανέμων; Όμως ο άνεμος ποτέ δεν έβλαψε τον βράχο. Τι είναι ορμητικότερο από τους χειμερινούς ποταμούς; Αλλά δεν κατέστρεψαν την οικία που θεμελιώθηκε πάνω στον βράχο. «Ήλθαν», λέγει, «οι ποταμοί και έπνευσαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο». Και αν «οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο», όμως αυτοί είναι έρημες κοιλάδες που βλαστάνουν αγκάθια και με τη στάση τους παριστάνουν ότι τοξεύουν τον ουρανό.

«Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη». «Για όσους με φοβούνται θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης». «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα», αλλά είναι σαν τον άνεμο μέσα σε ασκί. Και πότε μπορεί η πνοή του ανέμου κλεισμένη σε ασκί να βλάψει κάποιον; Διότι, όπως ακριβώς ο αέρας σε ένα φουσκωμένο ασκί, είτε είναι κλεισμένος είτε βγαίνει, δεν βλάπτει κανέναν, δεν κουνάει κανένα δέντρο, δεν προκαλεί τρικυμία σε πλοίο, δεν διώχνει σύννεφο, δεν διασκορπίζει σκόνη, έτσι και τα βέλη των αμαρτωλών, είτε φυλάσσονται σε φαρέτρα είτε ρίχνονται με το τόξο, δεν πλήττουν στην ψυχή εκείνον που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, επειδή δεν φοβάται «από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή». Γιατί λοιπόν είπε: «Πώς θα πείτε στην ψυχή μου, φύγε προς τα όρη;». Επειδή γνώριζε ότι τα αισθητά βέλη και τόξα δεν πληγώνουν την ψυχή. «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα». Πόσα ακονισμένα δόντια είχαν στα στόματά τους τα λιοντάρια μέσα στον λάκκο; Αλλά ο άγιος Δανιήλ παρέμεινε άτρωτος, επειδή είχαν τα δόντια τους κλεισμένα στο στόμα σαν βέλη σε φαρέτρα.

Διότι τα θηρία, αναγινώσκοντας τον έγγραφο νόμο της φύσεως, έμαθαν ότι δημιουργήθηκαν ως δούλοι του δικαίου, και όχι ως πολέμιοι. «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα.» Για να κάνουν τι; «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη τους ευθείς στην καρδιά.» Σκοτομήνη ονομάζει την ασέληνη νύχτα, τον χωρίς φέγγος αέρα, το αφώτιστο σκοτάδι, το οποίο είναι πρόσφορο σε ληστές και θηρία για επιβουλές. Εάν λοιπόν η σκοτομήνη είναι η ασέληνη και ζοφερή νύχτα, πώς μπορούν να τοξεύσουν και να βρουν στόχο μέσα στο σκοτάδι; Διότι όσοι ρίχνουν βέλη, τοξεύουν την ημέρα και στο φως, και ακόμη και την ημέρα, εάν πέσει ομίχλη, δεν τοξεύουν· επειδή δεν βλέπουν εξαιτίας της ομίχλης εκείνους που θέλουν να χτυπήσουν. Εάν, επομένως, ούτε την ημέρα δεν τοξεύουν, όταν έχει ομίχλη, πώς λέει: «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη» και σε ασέληνη νύχτα; Αλλά εδώ ο λόγος υπαινίσσεται την άνοια και την αφροσύνη των αμαρτωλών που πολεμούν τους δικαίους, διότι οι άθλιοι σαν μέσα στη νύχτα δεν βλέπουν ποιους τοξεύουν, αλλά σαν σε νυχτομαχία τραυματίζουν περισσότερο τους εαυτούς τους παρά τους δικαίους. Έτσι πολλές φορές, σε εκείνον που από άνοια υβρίζει επίσκοπο ή αξιωματούχο, του λέμε: Δεν βλέπεις ποιον υβρίζεις;

Δεν βλέπεις σε ποιον μιλάς; Και κατηγορούμε αυτόν που βλέπει σαν να μη βλέπει, επειδή η κακία τον έχει τυφλώσει. Για να δείξει λοιπόν και ο προφήτης ότι και οι αμαρτωλοί μέσα στην ημέρα, σαν να ήταν νύχτα, δεν αναγνώρισαν τους δικαίους, δεν τους σεβάστηκαν, αλλά μελέτησαν το πώς να τους κατατοξεύσουν, όχι απλώς να τους τοξεύσουν, λέει: «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη τους ευθείς στην καρδιά». Επειδή νόμισαν οι άθλιοι ότι τοξεύουν σαν μέσα στη νύχτα, μάλλον έχασαν τα βέλη τους και δεν έπληξαν τους δικαίους. Στη σκοτομήνη όμως κατατοξεύουν και εκείνοι που κρυφά και ύπουλα επιβουλεύονται τους φίλους τους, οι οποίοι φέρουν ως θεληματική νύχτα και σκοτάδι την υποκρισία και τον δόλο, για τους οποίους έλεγε και στον εξηκοστό τρίτο ψαλμό: «Τέντωσαν το τόξο για υπόθεση πικρή, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο». Όπως λοιπόν εκεί ονόμασε τον δόλο κρυφό πράγμα, έτσι και εδώ τον ονόμασε σκοτομήνη: «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη». Ή ίσως ονόμασε σκοτομήνη τη μήνι μέσα στο σκοτάδι και την κρυφή οργή. Παρατήρησε δε από παντού τους τυφλούς πολεμιστές, που έμειναν άπραγοι και που σχημάτισαν τον πόλεμο μόνο μέχρι το σημείο της απειλής και της εξαγγελίας. «Ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο»· το τέντωσαν, δεν έριξαν. «Ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα»· τα ετοίμασαν, δεν τα εκτόξευσαν. «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη»· έλαβαν τη στάση εκείνων που τοξεύουν και έμειναν ακίνητοι σαν σε ζωγραφιά· διότι η απόφαση του Θεού παρέλυσε τις ορμές τους.

Μη γένοιτο. Αλλά <τι έκανε; Υπομένοντας υπέμεινε τον Κύριο,> ομολογώντας τον Κριτή που κάθεται στον ουράνιο θρόνο: <Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του· του Κυρίου, ο θρόνος του είναι στον ουρανό.> Και επειδή αναβλέποντας στον ουρανό ο Δαβίδ έλεγε στον δικαιοκρίτη Θεό για τους αμαρτωλούς: <Ότι αυτά που εσύ κατασκεύασες, αυτοί τα γκρέμισαν,> αμέσως αυτοί που ήταν μαζί του είπαν: Ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο και εναντίον σου· ιδού, γκρέμισαν και τα έργα του Θεού, και ο δικαιοκρίτης Θεός δεν έκανε τίποτα. Πες μας, πού σε υπερασπίστηκε; Πού σε βοήθησε; Πού έδειξε τη δικαιοσύνη του; <Ο δε δίκαιος τι έκανε;> Ότι δε δίκαιο ονομάζουν τώρα τον Κύριο, το είπε στη συνέχεια ο Δαβίδ: <Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη.> Επειδή λοιπόν είναι δίκαιος ο Κύριος, ω Δαβίδ, και αγάπησε τη δικαιοσύνη, πες, δίδαξε, ωφέλησε, βεβαίωσε, ότι εσύ μεν πολεμείσαι άδικα. <Ο δε δίκαιος τι έκανε;> Τότε ο Δαβίδ απάντησε: Θέλετε να μάθετε τι έκανε; Πρώτα ακούστε πού διαμένει και πού κάθεται και πού αναπαύεται, και έτσι θα μάθετε τι έκανε. Πού διαμένει; Στον άγιο ναό: <Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του.> Σε ποιον ναό; Στον πιστό άνθρωπο και στον οίκο του Θεού και στον κόλπο του Πατρός: <Εγώ βρίσκομαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα. Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του,> μέσα στον άγιο άνθρωπο.

Η ακολουθία των ψαλμών μάς διδάσκει το νόημα του ψαλμού. Επειδή, λοιπόν, καθώς καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κυνηγιόταν από τον στρατό του, και ενώ συκοφαντούνταν από τους Ζιφαίους και τον επιβουλεύονταν οι Γετθαίοι, άκουσε από τους στρατιώτες που ήταν μαζί του στον δέκατο ψαλμό: «Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι, διότι ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο», και τα εξής. Έπειτα ο Δαβίδ, έχοντας θάρρος στην πρόνοια του Θεού σαν σε ανίκητη πανοπλία, αποκρίθηκε σε αυτούς που τον τάραζαν: «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι;». Έπειτα, επειδή του λιγόστευε ο ευσεβής και φιλόθεος στρατός, ώστε πολλές φορές βρισκόμενος μόνος να βρίσκεται σε αμηχανία, έλεγε στον προηγούμενο από αυτόν, τον ενδέκατο ψαλμό: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος», ονομάζοντας όσιο και τον στρατό που καταδιωκόταν μαζί του, καθώς είχε ξεφύγει από τον ανόσιο Σαούλ και είχε καταφύγει στον όσιο Δαβίδ, για να γίνουν και εκείνοι όσιοι. Διότι, επειδή τον άκουσαν να ψάλλει: «Μαζί με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και μαζί με τον αθώο θα γίνεις αθώος», εγκαταλείποντας τον ανόσιο προσκολλήθηκαν στον όσιο.

Και ότι ήταν όσιοι αυτοί που ήταν μαζί με τον Δαβίδ είναι φανερό από το γεγονός ότι έφαγαν τον άρτο της προθέσεως μαζί με τον Δαβίδ. Αν δεν ήταν όσιοι ως ευσεβείς, δεν θα είχαν τραφεί με τον άγιο άρτο των ιερέων. Ούτε ο ιερέας, παραβλέποντας τα δίκαια της ευσέβειας, θα εξέταζε τον τρόπο ζωής τους λέγοντας: «Αν τα παλικάρια έχουν φυλαχτεί από γυναίκα, τότε ας φάνε». Διότι αυτός που ρωτούσε για τη νόμιμη συνεύρεση των εγγάμων, αν δηλαδή αυτοί που θα μετείχαν στη θεία τροφή ήταν αμέτοχοι ηδονής, δεν θα παρέδιδε τον άρτο σε ανόσιους και ασεβείς, ούτε θα έριχνε τα άγια στα σκυλιά. Επειδή λοιπόν «οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο και ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν τους ευθείς στην καρδιά», αυτούς δηλαδή που ήταν μαζί με τον Δαβίδ, και αυτοί εξέλιπαν, άλλοι φεύγοντας και άλλοι καταρρέοντας από την αθυμία, για τον λόγο αυτό φώναζε δυνατά: «Σώσε με, Κύριε, διότι έχει εκλείψει ο όσιος», εξαιτίας της αθυμίας, της ολιγοψυχίας και της ανέλπιστης πολιορκίας, επειδή, ενώ περίμεναν να συμβασιλεύσουν με τον Δαβίδ, βρέθηκαν συναιχμάλωτοι. Τίποτα δεν θλίβει τόσο κάποιον, όσο το να περιμένει να κερδίσει μεγάλα πράγματα και να περιπέσει σε αβάσταχτες ζημιές. «Σώσε με, Κύριε», ανακόπτοντας και την ορμή του Σαούλ, και εμένα προετοιμάζοντας για τον αγώνα και ενθαρρύνοντας τον στρατό που έχει εξαντληθεί.

Εδώ ο λόγος υπαινίσσεται την άνοια και την αφροσύνη των αμαρτωλών που πολεμούν τους δικαίους, διότι, σαν μέσα στη νύχτα, οι άθλιοι δεν βλέπουν ποιους τοξεύουν, αλλά όπως σε νυχτερινή μάχη πληγώνουν μάλλον τον εαυτό τους παρά τους δικαίους, και μάλλον έχασαν άδικα τα βέλη τους και δεν έπληξαν τους δικαίους. Σε σκοτεινή νύχτα, εξάλλου, κατατοξεύουν εκείνοι που κρυφά επιβουλεύονται τους φίλους τους, εκείνοι που φέρουν την υποκρισία και τον δόλο ως εκούσια νύχτα και σκοτάδι. Παρατήρησε δε από παντού αυτούς τους τυφλούς πολεμιστές, που έμειναν άπραγοι και σχεδίασαν τον πόλεμο μόνο μέχρι το σημείο της απειλής και της εξαγγελίας. «Ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν τόξο»· τέντωσαν τόξο, αλλά δεν τόξευσαν. «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα», αλλά δεν τα εξαπέλυσαν. «Για να κατατοξεύσουν στο σκοτάδι»· πήραν τη στάση εκείνων που τοξεύουν και έμειναν ακίνητοι σαν σε ζωγραφιά. Διότι η βούληση του Θεού παρέλυσε τις ορμές τους.

Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα. Με τα λόγια αυτά τον παρακινούσαν σε φυγή, λέγοντας πως, αν δεν φύγει, οι αμαρτωλοί θα τον κατατοξεύσουν. Φανερώνει λοιπόν ότι οι πονηροί λογισμοί είναι βέλη του πονηρού. Η φράση «για να κατατοξεύσουν μέσα στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά», τίθεται αντί του «στα κρυφά». Διότι τέτοια είναι τα τοξεύματα των νοητών εχθρών.

Λέμε λοιπόν ότι «όρη» είναι οι αρετές, οι οποίες δεν έχουν τίποτα το χαμερπές· κατευθύνοντας τα φρονήματά μας σε αυτά τα όρη και αποβάλλοντας τη χαμέρπεια των επίγειων πραγμάτων, θα γίνουμε απρόσβλητοι από τις ηδονές που οδηγούν στη φαυλότητα. <Διότι ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο.> (A f. 74 b.) Κατά δε αναγωγή, λέει ότι είναι αναγκαία η νοητή ανάβαση στα όρη, επειδή οι αμαρτωλοί έχουν τεντώσει το τόξο τους και είναι ήδη προετοιμασμένοι για μάχη. Διότι με αυτά τα λόγια τον παρότρυναν να φύγει, λέγοντας ότι, αν δεν έφευγε, οι αμαρτωλοί θα τον κατατόξευαν σε σκοτομήνη, δηλαδή κρυφά και σαν μέσα στο αμυδρό φως της σελήνης. Τέτοια είναι άλλωστε τα βέλη των νοητών εχθρών· διότι, κρύβοντας τον εαυτό του στο σκοτάδι, ο πονηρός κατατοξεύει το καλό σώμα της Εκκλησίας. (A f. 74 b) Αμαρτωλοί δε θα μπορούσαν να είναι και εκείνοι που διώκουν την πίστη, και εκείνοι που επιβουλεύονται ανελέητα όσους επιθυμούν να ζουν με ευσέβεια. Αυτό το πράττουν και μάλιστα πολύ έντονα και οι πονηρές δυνάμεις, μηχανευόμενες κάθε τρόπο επιβουλής ενάντια στους αγίους. <Για να κατατοξεύσουν σε σκοτομήνη τους ευθείς στην καρδιά.> (C f. 21.) Είναι λοιπόν έτοιμα τα τόξα των εχθρών στη σκοτομήνη· και έτσι ονόμασε το σκοτάδι που καλύπτει τη σελήνη και την επισκιάζει.

Η πίστη φράζει στόματα λεόντων, σύμφωνα με το παράδειγμα του Δανιήλ· διότι λέγει η Γραφή γι' αυτόν, ότι ο Δανιήλ ανασύρθηκε από τον λάκκο και καμία απολύτως βλάβη δεν βρέθηκε πάνω του, επειδή πίστεψε στον Θεό του. Υπάρχει άραγε τίποτα φοβερότερο από τον διάβολο; Αλλά και απέναντι σε αυτόν δεν έχουμε κανένα άλλο όπλο παρά την πίστη, μια άυλη ασπίδα εναντίον ενός αόρατου εχθρού. Διότι αυτός εξαπολύει ποικίλα βέλη και κατατοξεύει στο σκοτάδι αυτούς που δεν αγρυπνούν πνευματικά· αλλά, επειδή ο εχθρός δεν φαίνεται, έχουμε ως κραταιό προστατευτικό κάλυμμα την πίστη, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέγει: «Σε κάθε περίπτωση να αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού». Πολλές φορές ένα πυρωμένο βέλος επιθυμίας για αισχρή ηδονή εκτοξεύεται από τον διάβολο· αλλά η πίστη, υπενθυμίζοντας την τελική κρίση και δροσίζοντας τον νου, σβήνει το βέλος.

«Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν τόξο, ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα». Επειδή, καθώς πολλοί προσπαθούν να παρασύρουν την ψυχή του θεοφιλούς με παγίδες και να την κυνηγήσουν σαν με δίχτυα, ενώ αυτή φτερουγίζει εδώ και εκεί και περιπλανάται παντού, μη βρίσκοντας ανάπαυση στον θνητό βίο, μόνο τα σκηνώματα του Θεού έχουν καταστεί καταφύγιο για μια τέτοια ψυχή. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ακόμη και το σπουργίτι βρήκε στέγη για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά»· η ψυχή που ασκεί τη σεμνότητα και τη σωφροσύνη στην παρούσα ζωή (διότι τέτοιο λέγεται πως είναι αυτό το πτηνό), κλαίγοντας και θρηνώντας για την κακία των ανθρώπων, βρήκε ως καταφύγιο τα θυσιαστήρια που έχουν ιδρυθεί σε όλη την οικουμένη διά της διδασκαλίας του Χριστού σου· εκεί, σαν σε φωλιές, θα εναποθέσει τα αρτιγέννητα και νεογνά τέκνα της, έχοντας βρει ασφαλή και προστατευμένη από επιβουλές κατοικία για τους νεοσσούς της· ώστε τα θυσιαστήριά σου να είναι στέγη για το σπουργίτι και φωλιά για το τρυγόνι. Διότι αυτά τα πτηνά, εννοώ το σπουργίτι και το τρυγόνι, παλαιότερα, πριν συσταθούν τα θυσιαστήρια σε όλη τη γη, δεν είχαν καταφύγιο, αλλά περιπλανιούνταν για μακρά χρονικά διαστήματα, κατά τα οποία εκδιώκονταν και καταδιώκονταν από τους κυνηγούς. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που καταδιωκόταν σαν σπουργίτι έλεγε: «Στον Κύριο έχω εμπιστευθεί· πώς θα πείτε στην ψυχή μου, μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;»

Στον ίδιο Κάποιος είπε, ή μάλλον κατηγόρησε ενώπιον της δικής σου τελειότητος, ότι ο επίσκοπος Αίνου πράττει το ένα και το άλλο, πράγματα δηλαδή που ελάχιστα αρμόζουν στην αρχιερωσύνη. Εκείνος, αν βέβαια είχε θάρρος στον εαυτό του και στην αλήθεια, όφειλε να σταθεί απέναντι σε αυτόν που κατηγόρησε, να τον ελέγξει όπως είναι το ορθό και να παρουσιάσει κατά πρόσωπο τις ανομίες του. Αυτός όμως δεν έπραξε έτσι· παρά μόνο, αφού εξαπέλυσε τα βέλη του στο σκοτάδι, έφυγε και έγινε φανερό ότι μάλλον ψευδόταν παρά κατηγορούσε, καθώς έστρεψε τα νώτα του πριν καν τολμήσει να δείξει το πρόσωπό του και να αναμετρηθεί με τον αντίπαλο. Εκείνος λοιπόν έπραξε έτσι. Εγώ πάλι, αν και κατά τα άλλα έχω τον νου μου νωθρό και δεν προσεγγίζω τα πράγματα με οξύτητα, ωστόσο στο ζήτημα αυτό δεν ξέρω πώς απέκτησα ταχύτητα και ανακάλυψα ποιος είναι αυτός ο συκοφάντης, ο οποίος ήθελε διακαώς να περάσει απαρατήρητος. Εναντίον του είχε βεβαίως λόγο να εγκαλέσει εκείνος που κατηγορήθηκε από αυτόν, αλλά από την άλλη είχα και εγώ ο ίδιος· εκείνος μεν, επειδή εξυβρίστηκε από αυτόν και υπέστη τα πάνδεινα, έχοντας μάλιστα υποστεί, εκτός των άλλων, και την αφαίρεση εξήντα χρυσών νομισμάτων· εγώ δε, διότι, αν και τον κάλεσα τρεις και τέσσερις φορές να έρθει σε εμάς και να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους τα έπραξε αυτά, δεν κατόρθωσα να τον πείσω να έρθει και να τα εξηγήσει. Αλλά ο ίδιος, έχοντας αντιληφθεί τις εκατέρωθεν κατηγορίες, και ταυτόχρονα συνειδητοποιώντας ότι δεν θα του βγει σε καλό εάν εμείς τον καταγγέλλαμε πρώτοι, μας προλαβαίνει κατά κάποιον τρόπο και πλάθει ψεύδη και σοφίζεται τεχνάσματα.

Ζʹ. Σιώπησα, μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα; Υπέμεινα σαν την επίτοκο, μήπως θα υπομένω παντοτινά; Διότι στον μεν Ζαχαρία έλυσε τη σιωπή η γέννηση του Ιωάννη· επειδή δεν έπρεπε ο πατέρας της φωνής να σιωπά, εφόσον αυτή είχε πλέον εμφανιστεί. Αλλά όπως, όταν δεν την πίστεψε, του έδεσε τη γλώσσα, έτσι, όταν εκείνη φανερώθηκε, έπρεπε να δώσει στον πατέρα την ελευθερία, στον οποίο και δόθηκε το χαρμόσυνο άγγελμα, και γεννήθηκε φωνή και λύχνος, ο πρόδρομος του Λόγου και του φωτός. Σε εμένα όμως λύνει τη γλώσσα και υψώνει τη φωνή σαν σάλπιγγα η παρούσα ευεργεσία και τούτο το ωραιότατο θέαμα: τα σκορπισμένα τέκνα του Θεού που συγκεντρώθηκαν σε ένα και αναπαύονται κάτω από τις ίδιες φτερούγες, και πορεύονται προς τον οίκο του Θεού με ομόνοια, συναρμοσμένα σε μία αρμονία, την αρμονία του καλού και του Πνεύματος. Τώρα που πλέον δεν λεηλατεί ο ένας τον άλλον, αφού τόσο πολύ είχαμε εξαπατηθεί ή παρασυρθεί από τον πονηρό, και είχαμε κατατοξευθεί στον νου μέσα στο σκοτάδι που εκείνος σήκωσε εναντίον μας· και δεν ξέρω τι πρέπει να πω για το ότι φτάσαμε στο σημείο να χαιρόμαστε με τις συμφορές ο ένας του άλλου, και να μη θεωρούμε ότι η εξόντωση του άλλου αποτελεί ζημία για το σύνολο· τώρα που ο Ιούδας και ο Ισραήλ θέτουν για τον εαυτό τους μία κοινή αρχή, και η Ιερουσαλήμ και η Σαμάρεια συνάγονται προς μία, την άνω Ιερουσαλήμ, και δεν ανήκουμε πλέον στον Παύλο, τον Απολλώ και τον Κηφά, για τους οποίους και εναντίον των οποίων υπήρχε η αλαζονεία, αλλά όλοι έχουμε γίνει του Χριστού.

Διότι, επειδή η εμπαθής και ρυπαρή επιθυμία των σωμάτων, η οποία εδρεύει στα μέλη της σάρκας, στήνει ενέδρα στον νου σαν ένα ληστρικό τάγμα και, αφού τον συναρπάσει, πολλές φορές τον οδηγεί αιχμάλωτο στο δικό της θέλημα, το δε γινόμενο είναι εχθρικό προς τον Θεό, όπως λέει ο Απόστολος ότι «το φρόνημα της σαρκός είναι έχθρα προς τον Θεό», για τον λόγο αυτό είναι φυσικό επακόλουθο ο θείος έρωτας να γεννιέται από τα αντίθετα της σωματικής επιθυμίας. Ώστε, εάν εκείνης προηγείται η χαλαρότητα, η άνεση και η νωθρή διάχυση, εδώ η φοβερή και εκπληκτική ανδρεία να γίνεται το υλικό του θείου έρωτα. Διότι, όταν ο ανδρείος θυμός καταπτοήσει και τρέψει σε φυγή το τάγμα της ηδονής, τότε αναφαίνεται το καθαρό κάλλος της ψυχής, χωρίς να ρυπαίνεται από κανένα πάθος σωματικής επιθυμίας. Επομένως, κατ' ανάγκην η νυμφική κλίνη του Βασιλέως περιβάλλεται ολόγυρα από οπλίτες, των οποίων η πολεμική εμπειρία και το να έχουν έτοιμη πάνω στον μηρό τη ρομφαία προκαλεί θάμβος και τρόμο στους σκοτεινούς λογισμούς, οι οποίοι μέσα στη νύχτα και στο βαθύ σκοτάδι στήνουν ενέδρα και τοξεύουν τους ευθείς στην καρδιά.

«Εις το τέλος»: Διότι η προφητεία του Δαβίδ φανέρωσε όσα πρόκειται να συντελεστούν κατά τη συντέλεια των αιώνων. «Επί τω Κυρίω»: Ο άνθρωπος που πολιτεύεται κατά Θεόν και έχει ανέλθει στο ύψος της αρετής, λέει προς τους δαίμονες: Τι έχετε λοιπόν να πείτε για εμένα; Το παν αναφέρεται στον Χριστό. «Μεταναστεύου»: Διότι εκείνοι που έχουν καθάρει τον βίο τους πετούν με τις αρετές προς τα δόγματα των προφητών, σαν το σπουργίτι στα όρη. Μιλάει δε για τον Σωτήρα, ως Εκείνον που πάντοτε διαμένει στις ερήμους. «Ότι ιδού οι αμαρτωλοί»: Διότι οι δαίμονες δεν σταματούν να τοξεύουν τον άνθρωπο απαρατήρητα. «Ητοίμασαν»: Φαρέτρα είναι η θήκη των βελών. Και με αυτά τα βέλη είναι πάντοτε γεμάτη η διάνοια των δαιμόνων. «Του κατατοξεύσαι»: Διότι οι δαίμονες παραμονεύουν, και όταν βρουν τον άνθρωπο βεβαρημένο από την ακηδία και σαν να είναι σκοτισμένος, τότε και αυτοί επεμβαίνουν, τοξεύοντας τον άνθρωπο με τους λογισμούς. «Ότι α κατηρτίσω»: Διότι ο Θεός κατήρτισε την ψυχή μας καθαρή, αλλά αυτοί μέσω των ρυπαρών λογισμών την καταστρέφουν. «Ο δε δίκαιος»: Διότι οι δίκαιοι μέσω της καθαρής πολιτείας, «Κύριος εν ναώ», διαφυλάττουν τον ναό άγιο για τον Θεό και απολαμβάνουν τον θρόνο στον ουρανό· και τα δύο δε αυτά είναι ο Χριστός. «Οι οφθαλμοί αυτού»: Διότι ο Κύριος επιτηρεί πάντοτε τον βίο των ανθρώπων, των κατά Θεόν πενήτων, καθώς ευαρεστείται σε αυτούς.

Όταν δε η στέρηση της χάριτος αυξηθεί στον άνθρωπο, τότε όλα τα προαναφερθέντα αντίθετα βρίσκονται κοντά· και η γνώση γίνεται μεγαλύτερη από την πίστη εξαιτίας της διερευνήσεως, και η εμπιστοσύνη στον Θεό δεν επιτυγχάνει σε κάθε πράγμα, και ούτε θεωρείται ότι υπάρχει κατ' αυτόν τον τρόπο η πρόνοια του Θεού για τον άνθρωπο, αλλά, από εκείνους που παραμονεύουν και συνηθίζουν να τοξεύουν συνεχώς τα βέλη τους στο βαθύ σκοτάδι, ένας τέτοιος άνθρωπος παγιδεύεται σε αυτά.

Στον Ιʹ Ψαλμό. Εις το τέλος, του Δαυίδ. Άλλος: Επινίκιος του Δαυίδ. Άλλος: Στον νικοποιό. 1. Στον Κύριο έχω εναποθέσει την εμπιστοσύνη μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: «Μετανάστευσε στα όρη σαν το σπουργίτι;» Άλλος: Φύγε κυνηγημένος στα όρη σαν το σπουργίτι. Άλλος: Μετακινήσου. Διότι ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα, για να κατατοξεύσουν μέσα στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά.

Διότι, εάν ο εχθρός του επίγειου βασιλιά, όπου κι αν βρεθεί, ζει με επισφάλεια και φοβάται και τρέμει, πολύ περισσότερο ο εχθρός του Θεού των όλων. Διότι όπου κι αν φθάσει, έχει τους πάντες εχθρούς, ακόμη και αυτήν την ίδια την κτίση. Διότι, όπως ακριβώς τους φίλους Του και τα στοιχεία της φύσης και τα θηρία τους φοβούνται, και ολόκληρη η κτίση τους σέβεται, έτσι και τον εχθρό και πολέμιο, ακόμη και τα άψυχα τον πολεμούν και τον αποστρέφονται. Εξαιτίας αυτού, άλλους μεν, προτού καν αγγίξουν το έδαφος, τους κατέσπαραξαν τότε τα θηρία, άλλους δε τους κατέκαψε το πυρ. Αλλά διαθέτουν τόξα και φαρέτρα, και τα έχουν όλα έτοιμα· διότι, λέει, τα ετοίμασαν στη φαρέτρα. Όμως αυτά δεν έχουν καμία ισχύ, και διόλου δεν τρομάζουμε από αυτά.

Τι έπραξε, ρωτάς; Κατέφυγε στον Θεό που βρίσκεται στον ουρανό, τον πανταχού παρόντα. Δεν τέντωσε τόξα, ούτε ετοίμασε φαρέτρα, όπως εκείνος, ούτε παρατάχθηκε για μάχη μέσα στο σκοτάδι. Αντιθέτως, αφού εγκατέλειψε όλα αυτά, ύψωσε ως τείχος απέναντι σε όλα την ελπίδα στον Θεό, και τους αντιπαρέταξε Αυτόν που δεν έχει ανάγκη από κανένα από αυτά, ούτε από ευνοϊκές περιστάσεις, ούτε από τόπους, ούτε από όπλα, ούτε από χρήματα, αλλά με ένα του νεύμα κατορθώνει τα πάντα. Είδες συμμαχία ακαταμάχητη, αλλά και εύκολη και ανεμπόδιστη; Τα μάτια Του επιβλέπουν τον πένητα, τα βλέφαρά Του εξετάζουν τους υιούς των ανθρώπων. Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή, και αυτός που αγαπά την αδικία, μισεί τη δική του ψυχή. Άλλος μεταφραστής αποδίδει: Τα βλέφαρά Του δοκιμάζουν. Άλλος: Ο Κύριος είναι δίκαιος εξεταστής. Άλλος: Δοκιμάζει τον δίκαιο και τον ασεβή, και η ψυχή Του εμίσησε αυτόν που αγαπά τα άδικα.

Ψαλμός 10. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: μετανάστευσε», υποχώρησε «στα όρη σαν το σπουργίτι;» «Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο». Επειδή ακριβώς είναι αμαρτωλοί, όλοι τους και θα συντριβούν ευκολότερα. Αλλά, λέγει, «ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν μέσα στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά». Αυτά πρέπει να τα εννοήσουμε και για τους δαίμονες και για τα εχθρικά έθνη, περισσότερο όμως για τον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ο Οποίος, απομακρυνόμενος από το μέσο των Ιουδαίων, αναχωρούσε πολλές φορές στο όρος και εκεί προσευχόταν· «Διότι όσα Εσύ κατασκεύασες» σύμφωνα με τον νόμο, «εκείνοι τα γκρέμισαν» παράνομα. «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό Του», απελαύνοντας από εκεί τους θεοκάπηλους. «Ο Κύριος», ο Πατέρας, «έχει τον θρόνο Του στον ουρανό. Τα μάτια Του επιβλέπουν» τον σαρκωθέντα «πένητα» Υιό, ο Οποίος υφίσταται ύβρεις. «Τα βλέφαρά Του εξετάζουν τους υιούς» των Ιουδαίων που τρέφουν δυσμένεια κατά του Υιού Του. «Ο Κύριος γνωρίζει τον δίκαιο και τον ασεβή, και εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή», έχοντας γίνει εχθρός που επιβουλεύεται τον ίδιο του τον εαυτό. «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες» πειρασμών, «πυρ και θειάφι και πνεύμα καταιγίδας», η οποία τους αναλώνει δίκαια, ως «το μερίδιο του ποτηρίου τους». «Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη, το πρόσωπό Του αγαπά την ευθύτητα».

Όμως, ούτε διέλαθε της προσοχής του αλάνθαστου οφθαλμού ούτε επρόκειτο να αποφύγει για πολύ τη θεία δίκη· αλλά, επειδή παρέμενε μέχρι τέλους ανίατος από αυτή την κακία, καταδικάστηκε σε σωματική νόσο αντίστοιχη της ψυχικής, και αφού καταλήφθηκε από μανία και άρχισε να υλακτεί σαν σκύλος, έτσι τελείωσε τη ζωή του. Ο δε Στέφανος, αφού κατευθύνθηκε προς τον βασιλιά, επιχειρούσε να τον κατατοξεύσει από μακριά, τεντώνοντας ως τόξο ένα πικρό πράγμα, τη διαβολή. Σκοπός του ήταν αφενός να καταβάλει αυτόν τον μακάριο για την εν πνεύματι πτωχεία του, αυτόν τον άνθρωπο του Θεού που ήταν φτωχός από κάθε επιλήψιμο και μεμπτό έργο και λόγο και λογισμό και άξιος της βασιλείας των ουρανών, αφού του αφαιρέσει την προστασία των αδελφών, παρουσιάζοντάς τον ως αφελή και ανίκανο, απλό ιδιώτη και αγράμματο, και εντελώς αδαή ως προς την καθοδήγηση των μοναχών. Και αν αυτό γινόταν, φυσικό επακόλουθο θα ήταν να σφαγιαστούν οι ευθείς στην καρδιά· διότι, τι άλλο σήμαινε το να στερηθούν έναν τέτοιο πνευματικό καθοδηγητή εκείνοι που είχαν καλώς συνηθίσει να κατευθύνονται από αυτόν;

Αν όμως σου φαίνεται βαρύ το να στερείται η δική σου εκκλησία την αρχιερατική σου λειτουργία, αναλογίσου ότι και για άλλες εκκλησίες είναι βαρύ το να στερούνται αρχιερέων εξαιτίας της δικής σου απουσίας. Διότι να γνωρίζεις καλά ότι, εάν δεν παρευρεθείς εσύ ο ίδιος, ούτε η δίκη σχετικά με τον Λιπένιο θα λάβει οριστικό τέλος, ούτε οι υπόλοιπες εκκλησίες που χηρεύουν θα αποκτήσουν επισκόπους, προκειμένου να μη βρει πάλι χώρο η γλώσσα που βάλλει στα κρυφά να εξαπολύει άνανδρες και δουλοπρεπείς συκοφαντίες εναντίον των αντιπάλων και να κατατοξεύει στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά. Επειδή όμως, την ώρα που συνεδριάζαμε, κάποιος Βούλγαρος μοναχός μας εξέφρασε το παράπονό του για κάποιον γέροντα αδελφό του μοναχό, ο οποίος είναι και προεστώς της μονής στο κάστρο του Αγίου Ιωάννου, λέγοντας ότι αυτός, έχοντας τεθεί σε περιορισμό, δεν απολαμβάνει από κανέναν την παραμικρή παρηγοριά, δεδομένου ότι η δική σου ευλάβεια απαγόρευσε σε όλους μέσω δημοσίου κηρύγματος ακόμη και το να πλησιάζουν καθόλου αυτόν τον μοναχό, εάν βέβαια αυτά είναι αληθινά, είναι οπωσδήποτε ανάξια της αρχιερατικής φιλανθρωπίας, και αναγκαίως χρήζουν ταχείας διορθώσεως. Ας γίνει λοιπόν αυτή η διόρθωση από την τιμιότητά σου, την οποία είθε ο Κύριος να διαφυλάττει με κάθε αγαθοσύνη, δικαιοσύνη και αλήθεια, ώστε να επιδεικνύει τον καρπό του Πνεύματος.

Και αν ακόμη ακούσεις τους εχθρούς της αλήθειας να μας υβρίζουν και να κατατοξεύουν μέσα στο βαθύ σκοτάδι και στη σκιά του ψεύδους εκείνους που είναι απέναντί τους ειλικρινείς στην καρδιά, να μην κουράσεις τη γλώσσα σου, προσφέροντάς την στον λόγο και στον Θεό, ο οποίος είναι σύμμαχος της αλήθειας. Αλλά γίνε πράος μαχητής και ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου και την παραγωγικότητα της διανοητικής σου δύναμης. Και τους μεν εχθρούς να τους αναιρείς· σε εμάς δε, εξασφαλίζοντας κάθε φορά πιο σταθερή την εύνοια των ασύγκριτων σε αγαθότητα βασιλέων, να προσδοκάς από τον Κύριο τις αμοιβές, Εκείνον που ευεργετεί τους αγαθούς. Από Αυτόν είθε να διαφυλάττεσαι σε κάθε αγαθωσύνη, δικαιοσύνη και αλήθεια, μέσω των οποίων ωριμάζει ο καρπός του Πνεύματος.