Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 10:6

Εκείνους που δεν συνετίστηκαν από το βλέμμα του, τους παιδεύει με μαστιγώσεις. «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες». Διότι πρώτα με το βλέμμα και το μάτι ο Θεός φανερώνει τον θυμό του, και έτσι τιμωρεί εκείνους που δεν διορθώθηκαν. Μάρτυρας αυτού είναι η αγανάκτηση του Θεού κατά των Σοδομιτών και των Αιγυπτίων. Για τους Σοδομίτες έλεγε: «Οι κραυγές των Σοδόμων και της Γομόρρας έχουν πληθύνει προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Θα κατεβώ, λοιπόν, να δω. Τα βλέφαρά του εξετάζουν τους γιους των ανθρώπων». Για δε τους Αιγυπτίους και τον Φαραώ, όταν επρόκειτο να καταποντιστούν στη θάλασσα, έχει γραφτεί: «Έγινε δε κατά την πρωινή φυλακή, επέβλεψε ο Κύριος στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων μέσα από στύλο πυρός και νεφέλης», και επειδή δεν φοβήθηκαν το οργισμένο βλέμμα του Θεού, «έδεσε τους άξονες των αρμάτων τους» και τους οδήγησε στον βυθό. Θέλεις να δεις ευγνώμονα αμαρτωλό που να παιδεύτηκε από το βλέμμα του Θεού;

Όταν κατά το πάθος ο Πέτρος αρνήθηκε τον Χριστό, «στραφείς ο Κύριος κοίταξε τον Πέτρο», και αφού μαστίγωσε με τα μάτια του αυτόν που τον αρνήθηκε, γέμισε τους οφθαλμούς του με δάκρυα. «Και αφού βγήκε έξω» ο Πέτρος «έκλαψε πικρά». Επειδή λοιπόν «τα βλέφαρά του εξετάζουν τους υιούς των ανθρώπων» και ενώ εξετάζει με τα βλέφαρα περιφρονείται, «θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες». Και γιατί δεν είπε: θα στήσει στους αμαρτωλούς παγίδες, αλλά «θα βρέξει»; Για να μάθουν αυτοί που εξαιτίας της αμαρτίας παραδίδονται σε πειρασμούς και θλίψεις ότι η απόφαση προέρχεται άνωθεν, ότι η αγανάκτηση έρχεται από τον ουρανό.

Εάν λοιπόν η διαφορά των ονομάτων δεν συνεισφέρει καθόλου στην κατανόησή μας, και όταν κάποιος λέει Πατέρα εννοεί τον Υιό, και όταν ονομάζει Υιό αναφέρεται στον Πατέρα, ποια ήταν η ανάγκη να δίνεται η εντολή να βαπτίζονται οι πιστοί όχι στο όνομα μιας μονάδας, αλλά στο όνομα της Τριάδας; Επειδή όμως ο λόγος περί της θείας φύσεως εκτείνεται στον αριθμό τρία, είναι βεβαίως προφανές σε όλους, ότι το καθένα από τα αριθμούμενα πρόσωπα υπάρχει σε δική του ιδιαίτερη υπόσταση· επειδή όμως δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά ως προς τη φύση, ανάγεται σε μία Θεότητα, και λαμβάνει την ίδια προσκύνηση. Άλλο. Η Θεία Γραφή λέει ότι οι πόλεις των Σοδομιτών κατακάηκαν από την οργή του Θεού· εξηγώντας δε πώς επέπεσε σε αυτούς ο θεϊκός θυμός, και διδάσκοντας με σαφήνεια τον τρόπο της καταστροφής, αναφέρει: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά και θειάφι στα Σόδομα από τον Κύριο»· επειδή ακριβώς αυτό το μερίδιο του ποτηριού ήταν το πιο ταιριαστό για όσους συνήθιζαν να διαπράττουν εκείνα τα αμαρτήματα. Ποιος λοιπόν Κύριος έστειλε τη φωτιά από ποιον Κύριο, και κατέκαψε τις πόλεις των Σοδομιτών; Αλλά είναι φανερό, ότι ο Πατέρας, που ενεργεί τα πάντα μέσω του Υιού, επειδή είναι η δύναμη και ο βραχίονάς Του, έκανε Εκείνον να βρέξει τη φωτιά στους Σοδομίτες. Όταν λοιπόν ο Κύριος έστειλε τη φωτιά σε αυτούς από τον Κύριο, πώς ο Πατέρας δεν είναι ξεχωριστός από τον Υιό, ως προς την ιδιαίτερη ύπαρξή Του, και αντίστοιχα πάλι ο Υιός από τον Πατέρα; Διότι με αυτό υποδηλώνεται το ένα πρόσωπο να προέρχεται από το άλλο. Άλλο.

Ψάλλει και λέει για τους αλιτηρίους ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Πυρ και θειάφι και πνεύμα καταιγίδας είναι η μερίδα του ποτηριού τους.» Αυτός ο κλήρος έχει ετοιμαστεί από τον Θεό για εκείνους που δεν τον γνωρίζουν, και η πιο σκληρή καταδίκη θα τους καταλάβει. Διότι πίνοντας σαν να λέμε πυρ και θειάφι, υφίστανται παντοτινή και αξεπέραστη τιμωρία. Σε κάθε δίκαιο, αντίθετα, θα άρμοζε να λέει: «Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ.» Διότι το να γνωρίζει κανείς πλήρως και να επικαλείται τον Κύριο των πάντων, θα αποτελούσε σωτήριο μείγμα για όσους συνηθίζουν να το πράττουν.

Το δε «κατά μόνας» ίσως υπονοεί ότι ο κλήρος των αγίων είναι ιδιαίτερος και εξαιρετικός· διότι δεν θα είναι αναμεμειγμένοι με τους πονηρούς, αλλά κατά κάποιον τρόπο διαχωρισμένοι και μόνοι τους. Διότι για μεν εκείνους, το μερίδιο του ποτηριού τους είναι πυρ και θειάφι και θυελλώδης άνεμος, ενώ για τούτους έχει ετοιμαστεί το να βασιλεύουν και να απολαμβάνουν ακατάπαυστα τα άνωθεν αγαθά.

Όταν δε η θεία Γραφή κάνει λόγο για τον Θεό, και έπειτα μνημονεύει σωματικά μέλη, ας μην καθηλώνεται ο νους των ακροατών στα αισθητά, αλλά από τα αισθητά ως από εικόνες πραγμάτων, ας αναβαίνει προς το κάλλος των νοητών, και ας νοεί τον Θεό έξω από σχήματα και ποσότητα και περιγραφή, είδος και τα άλλα τα οποία ακολουθούν τα σώματα· διότι είναι υπεράνω κάθε νου. Ανθρωπίνως δε μιλούμε για τα δικά του· διότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος για εμάς να κατανοήσουμε όσα είναι ανώτερα από εμάς. Βλέφαρα λοιπόν, δηλαδή οφθαλμοί, ονομάζεται η εποπτική ενέργεια του Θεού, όπως θα μπορούσε να νοηθεί κατά τη φύση του· εξετάζει δε, δηλαδή ερευνά με ακρίβεια και παρατηρεί, τόσο τον δίκαιο όσο και τον ασεβή· και στον μεν δίκαιο προσφέρει χέρι βοηθείας, και ρίχνει φως στον νου, για να μην τοξεύεται μέσα στο σκοτάδι· ενώ τον άλλον, επειδή πορεύεται αχαλίνωτα, τον αφήνει να πέσει σε πέτρες και γκρεμούς. <Τα βλέφαρά του εξετάζουν τους υιούς των ανθρώπων.> (C f. 21.) Όταν είναι καιρός κρίσεως, χρησιμοποιεί τα βλέφαρα ως μήνυμα απειλής· διότι αυτά και εμείς συνηθίζουμε να τα ανασηκώνουμε όταν οργιζόμαστε, αλλά βεβαίως και όταν θέλουμε να παρατηρήσουμε κάτι με ακρίβεια. Γι' αυτό ούτε ο Σολομών έκανε μνεία αυτών στον νυμφίο ή στη νύμφη, επειδή ταιριάζουν μάλλον σε θυμό και κρίση, και όχι σε γάμο και χαρά. Ή ο οφθαλμός σημαίνει το αλάνθαστο του Θεού. <Πνεύμα καταιγίδας θα είναι η μερίδα του ποτηριού τους.> (A f. 76. b.)

Εδώ ονομάζει «ποτήριον» την τιμωρία, όπως στο «ποτήριο στο χέρι του Κυρίου από το οποίο θα πιουν οι αμαρτωλοί». Το ποτήριο, λοιπόν, των δικαίων τούς οδηγεί στη σωτηρία· διότι δημιουργεί ευφροσύνη και ζωή, σύμφωνα με το «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι». Το ποτήριο όμως των αμαρτωλών τούς κατεβάζει προς τον θάνατο και έχει ακατεύναστη φλόγα· διότι είναι πυρ, θειάφι και θυελλώδης άνεμος, για να κατανοήσουμε ότι όπως ακριβώς ο άνεμος όταν πέσει σε φλόγα την αναζωπυρώνει και την κάνει κάπως πιο δραστική, έτσι και ο θυμός του Κριτή, σαν θυελλώδης άνεμος που επιπίπτει σε αυτούς που κολάζονται, καθιστά την τιμωρία πάντοτε άσβεστη. «Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δικαιοσύνες.» (C f. 22.) Δηλαδή την ισότητα, η οποία τότε διασώζεται και φανερώνεται κυρίως όταν υψωθούν στα αγαθά εκείνοι που ταπείνωσαν τον εαυτό τους για τον Θεό· και αντίθετα ταπεινωθούν με τιμωρίες εκείνοι τους οποίους ύψωσε ο διάβολος· διότι ο Θεός βλέπει και κατοικεί σε αυτήν την ευθύτητα. (A f. 76 b.) Θα κολαστούν, επομένως, οι εραστές της αδικίας· επιβλέπει δε με εύνοια τον ευθύ, δηλαδή τον όσιο και αδιάστροφο, και εκείνον που καθιστά τον θείο νόμο ως κανόνα της δικής του πολιτείας και ζωής.

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα, αγαπητοί, από τα ορατά πράγματα του παρόντος αιώνος, σχετικά με τη μέλλουσα κρίση. Εάν κάποιος πράξει κάτι κακό, γίνει γνωστό και παραπεμφθεί στη φυλακή από τον άρχοντα αυτού του κόσμου, σε πόση αισχύνη και θλίψη θα βρίσκεται η ψυχή του μέσα του; Παρόλο που πολλές φορές εξυπηρετείται από τους οικείους του, περιθάλπεται από τους συγγενείς, παρηγορείται από τους φίλους και δέχεται συνεχείς επισκέψεις από τους γνωστούς, έχοντας όλα αυτά, η λύπη δεν απομακρύνεται από αυτόν. Εν κατακλείδι, είτε μέσω της παρηγοριάς, των ενεργειών και των παρακλήσεων των φίλων, είτε ακόμη και δίνοντας χρήματα, ίσως έχει την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα απαλλαγεί από τη φυλακή. Εκεί όμως, αυτός που έχει καταδικαστεί από τα ίδια του τα έργα, δεν έχει αυτούς που θα τον παρηγορήσουν. Δεν τρέχει από δίπλα του ο πατέρας, δεν παρακάθεται και τον παρηγορεί η μητέρα, δεν υπάρχει η συμπόνια της συζύγου, ούτε των φίλων. Ούτε καλή είδηση υπάρχει, ούτε άκουσμα ειρήνης, ούτε φως, ούτε μελωδικός ήχος πτηνών, ούτε εναλλαγή των εποχών και μεταβολή του καιρού, ούτε φωνή μουσικών και χαρά. Διότι όλα αυτά έχουν αφαιρεθεί από τους ασεβείς, και το μερίδιό τους είναι τα ακριβώς αντίθετα. Όπως έχει γραφτεί: «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες· φωτιά, θειάφι και θυελλώδης άνεμος θα είναι το μερίδιο του ποτηριού τους. Διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και αγάπησε τη δικαιοσύνη· το πρόσωπό Του είδε την ευθύτητα».

«Και θα γίνω, λέει, πνεύμα ψευδές στο στόμα των προφητών», λέγεται δε ότι υπάρχει «πνεύμα κατανύξεως» και «πνεύμα δειλίας» και «πνεύμα Πύθωνος» και «πνεύμα πορνείας» και «πνεύμα καταιγίδας» και «πνεύμα πολυρρήμον» και «πνεύμα ασθενείας» και «πνεύμα ακάθαρτον» και «πνεύμα κωφόν» και «πνεῦμα άλαλον» και «πνεύμα μογγιλάλον» και «πνεύμα χαλεπόν λίαν», το οποίο ονομάζεται λεγεών, και «τα πνευματικά της πονηρίας». Είναι δε άπειρα τα λόγια περί πνευμάτων που γνωρίζουν οι σοφοί. Αλλά όπως ακριβώς οι πολλοί είναι υιοί κατά θέση (κατά χάριν) ή κατά κλήση, και όχι κατά την αλήθεια (κατά φύση), εξαιτίας του ότι έχουν αρχή και τέλος με αμαρτητικό τρόπο, έτσι και τα περισσότερα πνεύματα είναι κατά θέση ή κατά κλήση, έστω και αν είναι αμαρτητικά· το δε Άγιο Πνεύμα μόνο ονομάζεται Πνεύμα του Πατρός και του Υιού, «Πνεύμα αληθείας» και «Πνεύμα Θεού» και «Πνεύμα Χριστού» και «Πνεύμα χάριτος».

Λέγεται δε ότι υπάρχει «πνεύμα κατανύξεως», «πνεύμα δειλίας», και «πνεύμα Πύθωνος» και «πνεύμα πορνείας» και «πνεύμα καταιγίδος» και «πνεύμα πολυρρήμον» και «πνεύμα ασθενείας» και «πνεύμα ακάθαρτο» και «πνεύμα κωφό και πνεύμα άλαλο» και «πνεύμα μογιλάλο» και «πνεύμα εξαιρετικά σκληρό, το οποίο καλείται λεγεών», και τα «πνευματικά της πονηρίας». Άπειρα δε είναι τα λόγια των σοφών περί των πνευμάτων. Αλλά, όπως ακριβώς οι πολλοί είναι υιοί κατά θέσιν ή κατά κλήσιν, και όχι αληθινά, επειδή έχουν αρχή και τέλος αμαρτητικώς, έτσι και τα πνεύματα είναι πάρα πολλά κατά θέσιν ή κατά κλήσιν, έστω κι αν είναι αμαρτητικά, το δε Άγιο Πνεύμα μόνο ονομάζεται από τον Πατέρα και τον Υιό «Πνεύμα αληθείας» και Πνεύμα Θεού και Πνεύμα Χριστού και Πνεύμα χάριτος.

«Θα βρέξει επί των αμαρτωλών παγίδες, πυρ και θείο, και πνεύμα καταιγίδας θα είναι η μερίδα του ποτηριού τους». Τις οδυνηρές κολάσεις σε πολλά σημεία τις φανερώνει το ποτήρι, όπως στον Ησαΐα: «Ξύπνα, ξύπνα, Ιερουσαλήμ, εσύ που ήπιες το ποτήρι της πτώσης, το κύπελλο του θυμού». Αλλά και στον Ιερεμία λέει ο Θεός: «Πάρε τον άκρατο οίνο από το χέρι μου, και θα ποτίσεις με αυτόν όλα τα έθνη, προς τα οποία εγώ σε αποστέλλω». Τέτοιου είδους είναι το προκείμενο ποτήρι, του οποίου το περιεχόμενο είναι πυρ και θείο και πνεύμα καταιγίδας· σύμβολα του οποίου, βεβαίως, υπήρξαν όσα επέπεσαν κατά των Σοδόμων. Και το μεν πυρ δηλώνει την απειλή της κατάκαυσης, το δε θείο το μέσο που αναζωπυρώνει ακόμη περισσότερο το πυρ, ενώ το πνεύμα της καταιγίδας τη δίνη του πειρασμού. Διότι έχει ειπωθεί στον Ησαΐα: «Όπως μια καταιγίδα θα περνούσε μέσα από την έρημο πλησιάζοντας· ένα φοβερό και σκληρό όραμα μου αναγγέλθηκε». Υπάρχει όμως και για τους ευσεβείς ποτήρι που προσφέρει άριστη μέθη, για το οποίο ίσως έχει ειπωθεί και τούτο: «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηριού μου». Και επαφίεται στα αγαθά έργα το μεν ένα να το αποφύγουμε, το δε άλλο να το επιλέξουμε.

Πρώτον, λοιπόν, αναφέρει: «Θέσε αυτούς ως τροχό»· έπειτα, «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου»· και, «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό»· και επιπλέον αυτών, «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη». Διότι, με το να πει «Θέσε αυτούς», προφητεύει μέσω αυτών των λόγων ότι θα ξεσηκωθούν οι ίδιοι εναντίον του εαυτού τους και ότι θα υποστούν από τον ίδιο τους τον εαυτό τις τιμωρίες για όσα τόλμησαν να πράξουν. Θα παραβάλεις δε το «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου» με εκείνο που έχει λεχθεί σε άλλο σημείο: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι· αλλά είναι σαν το χνούδι, το οποίο εκδιώκει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Το δε «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό» υποδηλώνει ότι οι ίδιοι είναι το πυρ και οι ίδιοι είναι ο δρυμός· ώστε να κατακαούν από τον ίδιο τους τον εαυτό, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Και το «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη» καταδεικνύει το μέγεθος της κακίας τους, και ότι η δική τους φλόγα θα κατακάψει τις επάρσεις και τα υψώματά τους, σαν να ήταν όρη. Και προσθέτει σε αυτά: «Έτσι θα τους καταδιώξεις». Και αλλού έχει λεχθεί: «Πυρ και θείο και πνεύμα καταιγίδας είναι η μερίδα του ποτηρίου τους». Μέσα από αυτά, ο λόγος δίδαξε ότι η καταιγίδα και η οργή του Θεού δεν αποτελούν πάθη του Θεού, αλλά ένα είδος επισκήψεως, μέσω της οποίας, καθώς εξεγείρονταν εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, συνέβαινε να λαμβάνουν από τους εαυτούς τους την τιμωρία για όσα έπραξαν. Όλα αυτά τα εύχεται ικετευτικά, ή μάλλον προφητεύει ότι θα συμβούν εναντίον των εχθρών του Θεού· ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, να μπορέσουν κάποτε να ωφεληθούν.

Διότι γνωρίζω καθαρτήριο πυρ, το οποίο ο Χριστός ήλθε να βάλει επί της γης, ονομαζόμενος και ο Ίδιος πυρ κατά την αναγωγική ερμηνεία. Το πυρ αυτό αναλώνει την ύλη και την πονηρή έξη, και επιθυμεί μάλιστα να αναφθεί το ταχύτερο. Διότι ποθεί την ταχύτητα της ευεργεσίας· επειδή μας δίδει και άνθρακες πυρός προς βοήθειά μας. Γνωρίζω και πυρ που δεν είναι καθαρτήριο, αλλά κολαστικό· είτε εκείνο των Σοδόμων, το οποίο ρίχνει ως βροχή επάνω σε όλους τους αμαρτωλούς αναμεμειγμένο με θειάφι και καταιγίδα· είτε εκείνο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· είτε αυτό που προπορεύεται του προσώπου του Κυρίου και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του· και το ακόμη πιο φοβερό από αυτά: εκείνο που είναι συντεταγμένο με τον ακοίμητο σκώληκα, το οποίο δεν σβήνει, αλλά παραμένει αιώνιο για τους πονηρούς. Διότι όλα αυτά ανήκουν στην αφανιστική δύναμη· εκτός εάν προτιμά κάποιος και σε αυτή την περίπτωση να το κατανοήσει με τρόπο πιο φιλάνθρωπο και αντάξιο Εκείνου που τιμωρεί.

Αλλά αυτά τα εξετάσαμε εκ των προτέρων εν παρόδω σε τούτο το σημείο· διότι έπρεπε να δείξουμε πρωτίστως μέσω της ψαλμωδίας ποιο είναι το τέλος του καθενός από τα επιτηδεύματα της αρετής και της κακίας. Στον προαναφερθέντα ψαλμό, λοιπόν, αφού είπε ότι το τέλος της αρετής είναι η ειρήνη, η άνεση και η μονοειδής και αμιγής ως προς τα πάθη κατοίκηση, η οποία κατορθώνεται με την ελπίδα της μετοχής στον Θεό, εδώ μεν υπέδειξε το αντίθετό της με τη σιωπή, ενώ σε πολλά άλλα σημεία της ψαλμωδίας βοά λέγοντας: «Οι δε παράνομοι θα εξολοθρευθούν», και «Το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευθεί», και «Εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή»· και «θα βρέξει παγίδες πάνω στους αμαρτωλούς», και μύρια άλλα παρόμοια. Ολόκληρη δε η βίβλος της ψαλμωδίας είναι γεμάτη τόσο από επαίνους της αρετής όσο και από κατηγορίες εναντίον εκείνων που ζουν μέσα στην κακία. Και η μνήμη των ιστοριών, μοιρασμένη σε αυτούς τους δύο σκοπούς, καθιστά αφενός αξιοζήλευτη την αρετή των ευδόκιμων προσώπων και αφετέρου αποτρόπαιη την πονηρία μέσω εκείνων που έχουν καταδικαστεί. Διότι, όταν σε παρακινεί προς την αρετή μέσω του παραδείγματος, λέει: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που τον επικαλούνται. Επικαλούνταν τον Κύριο, και αυτός τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε». Όταν όμως υποδεικνύει το ολέθριο τέλος της κακίας, εξιστορεί τα δεινά εκείνων που έχουν καταδικαστεί εξαιτίας της πονηρίας τους.

Διότι έτσι λέγει η προφητεία: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η δύναμή μου· ο Κύριος είναι το στερέωμά μου και η καταφυγή μου και ο λυτρωτής μου»· για το αντίθετο όμως λέγει: «Εκείνος που αγαπά την αδικία, μισεί τη δική του ψυχή· θα βρέξει παγίδα πάνω στους αμαρτωλούς». Επομένως, ολόκληρη η ζωή είναι καιρός για την αγάπη προς τον Θεό και ολόκληρος ο βίος για την αποξένωση από τον αντίπαλο. Εκείνος όμως που βρεθεί έστω και για λίγο στη ζωή του έξω από την αγάπη για τον Θεό, βρίσκεται εξάπαντος έξω από Εκείνον, από την αγάπη του Οποίου έχει χωριστεί. Και όποιος βρίσκεται έξω από τον Θεό, κατ' ανάγκην βρίσκεται έξω από το φως, διότι ο Θεός είναι φως· έξω επίσης και από τη ζωή και από την αφθαρσία και από κάθε έννοια και πραγματικότητα που ανήκει στο αγαθό, τα οποία όλα είναι ο Θεός. Διότι εκείνος που δεν βρίσκεται μέσα σε αυτά, βρίσκεται οπωσδήποτε στα αντίθετά τους. Επομένως, έναν τέτοιον άνθρωπο τον αναμένει το σκοτάδι, η φθορά, η πανωλεθρία και ο θάνατος.

«Τα βλέφαρά του»: Διότι με ένα νεύμα του ζυγίζει τα όσα υπάρχουν μέσα μας. «Ο Κύριος εξετάζει»: Δηλαδή, ερευνά τον καθένα, για να αποδώσει στον μεν δίκαιο τον μισθό του, στον δε ασεβή την τιμωρία, ως δίκαιος κριτής (δικαιοκρίτης). «Αυτός όμως που αγαπά»: Ο διάβολος· διότι επειδή αγαπά (αγάπησε) την αδικία, έχασε την αξία του. Έτσι και καθένας που αγαπά το άδικο ζημιώνει την ίδια του την ψυχή. «Θα βρέξει»: Στους δαίμονες και σε όσους τους ακολουθούν· διότι ο Θεός παραχωρεί να παγιδευτούν από τα ίδια τους τα έργα. «Πυρ και θειάφι»: Και αυτά προορίζονται για τους δαίμονες και τον διάβολο· διότι γι' αυτόν έχει ειπωθεί: «Έχεις αναμμένα κάρβουνα, κάθισε πάνω τους». «Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος»: Επειδή δίκαιη κρίση θα επιφέρει τότε σε όλους, ως αληθινός Θεός. «Ευθύτητα»: Διότι τίποτα το σκολιό ή διεστραμμένο ή ψευδές δεν υπάρχει σε Αυτόν.

Άλλος: «Όποιος αγαπά την αδικία, μισεί την ίδια του την ψυχή». Είδες σύμμαχο προετοιμασμένο, βοηθό έτοιμο, πανταχού παρόντα, που τα βλέπει και τα παρατηρεί όλα, ο οποίος έχει προπάντων αυτό ως έργο, ακόμη και αν δεν υπάρχει κανείς για να τον παρακαλέσει: να προνοεί, να φροντίζει, να εμποδίζει όσους αδικούν, να βοηθά όσους αδικούνται, και στους μεν να αποδίδει τις αμοιβές για τα αγαθά τους έργα, στους δε να επιβάλλει τις τιμωρίες για τα αμαρτήματά τους; Τίποτα, επομένως, δεν αγνοεί· διότι οι οφθαλμοί του επιβλέπουν την οικουμένη.

Διότι δεν χρειάζεται να βαδίσει κανείς πουθενά, ούτε να τρέξει, ούτε να ξοδέψει χρήματα, εφόσον ο Θεός είναι πανταχού παρών και τα βλέπει όλα. Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες· πυρ, και θειάφι, και πνεύμα καταιγίδας θα είναι το μερίδιο του ποτηριού τους. Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τη δικαιοσύνη, ευθύτητα είδε το πρόσωπό Του. Άλλος: Θα βρέξει πάνω στους παράνομους άνθρακες.

Διότι αναφέρει ότι πυρ, θειάφι, πνεύμα καταιγίδας και αναμμένοι άνθρακες θα βρέξουν επάνω τους από ψηλά, επιθυμώντας με τη μεταφορική χρήση των λέξεων να παρουσιάσει το αναπόφευκτο της τιμωρίας, την αφθονία της κολάσεως, την ευκολία του πλήγματος και την καταστρεπτική της δύναμη.

Γ'. Τι σημαίνει η φράση: «Η μερίς του ποτηρίου αυτών»; Αυτός είναι ο κλήρος τους, λέει, αυτό είναι το απόκτημά τους, σε αυτό θα διατρίψουν, σε αυτά θα αναλωθούν. Έπειτα αναφέρει και την αιτία: ότι εκείνος που επιβλέπει τα πάντα δεν θα ανεχθεί να τα προσπεράσει ατιμώρητα. Το ίδιο ακριβώς λέει και ένας άλλος προφήτης: «Καθαρός είναι ο οφθαλμός σου, ώστε να μη βλέπει τα πονηρά, και δεν θα μπορέσεις να αντικρίζεις πόνους»· αυτό ακριβώς καταδεικνύει και αυτός λέγοντας: «Διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και αγάπησε τις δικαιοσύνες». Διότι αυτό είναι το κατεξοχήν εξαιρετικό γνώρισμα του Θεού, το να αποδέχεται τα δίκαια και την ορθότητα· και δεν πρόκειται να ανεχθεί μέχρι τέλους όσα γίνονται με αντίθετο τρόπο.

«Και εκείνοι που τον είδαν θα πουν: Πού είναι;» «Οργή θα επιπέσει στους αμαρτωλούς, και τότε θα γνωρίσουν πού βρίσκεται η ύλη τους.» «Εκείνοι που σπέρνουν άτοπες πράξεις, θα θερίσουν οδύνες. Από το πρόσταγμα του Κυρίου θα εξολοθρευθούν, και από την πνοή της οργής του θα αφανιστούν.» «Ποιος στάθηκε σταθερός μπροστά στο πρόσωπο του ασεβούς; Το φως των ασεβών θα σβήσει.» «Τα πρόσωπα των ασεβών θα γεμίσουν με ατιμία.» «Όλη η ζωή του ασεβούς περνά μέσα σε αγωνία· όταν νομίζει ότι ειρηνεύει, θα έρθει η καταστροφή του.» «Η ελπίδα του ασεβούς θα χαθεί· διότι το σπίτι του θα μείνει ακατοίκητο. Και η σκηνή του θα μεταβληθεί σε ιστό αράχνης.» «Ημέρα οργής θα επέλθει σε αυτόν.» «Το λυχνάρι των ασεβών θα σβήσει. Θα έρθει σε αυτούς η καταστροφή, και θα γίνουν σαν το άχυρο μπροστά στον άνεμο.» «Τα μάτια των ασεβών θα λιώσουν. Διότι η ελπίδα τους είναι η απώλεια.» «Εκείνος που αγαπά την αδικία, μισεί τη δική του ψυχή.» «Οι αμαρτίες ελαττώνουν τις φυλές.» «Οι παρανομίες αιχμαλωτίζουν τον άνθρωπο, και ο καθένας σφίγγεται με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών.» «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πονηρεύεται, ούτε θα παραμείνουν.» «Θα λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών, και εσύ θα κατευθύνεις.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και του πονηρού.» «Η ανάμνησή του χάθηκε με πάταγο.» «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες, φωτιά και θειάφι.» «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού» «Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει.» «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός, και εκείνοι που μισούν τον δίκαιο.» «

Σε εκείνους επιβρέχεται σοδομιτικό πυρ, σε όσους καταπάτησαν τον νόμο της φύσεως μέσω της παράχρησης· και αυτό είναι ο έλεγχος της συνειδήσεως, όταν δίκην πυρός την κατακαίει. Θειάφι δε είναι οι διάφορες περιστασιακές συμπτώσεις, και καταιγίδες οι αθρόες συμφορές, οι οποίες, όταν αναμειγνύονται, προξενούν σφοδρότερο πόνο. Εκείνοι δε καίγονται στη συνείδησή τους, κατά μίμηση του διαβόλου και των αγγέλων του, όσοι εξαιτίας της υπερηφάνειας διαβάλλουν με φθόνο την πρόνοια του Θεού και μεταχειρίζονται την απάτη απέναντι στον πλησίον.

Ψαλμός 10. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: μετανάστευσε», υποχώρησε «στα όρη σαν το σπουργίτι;» «Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο». Επειδή ακριβώς είναι αμαρτωλοί, όλοι τους και θα συντριβούν ευκολότερα. Αλλά, λέγει, «ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν μέσα στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά». Αυτά πρέπει να τα εννοήσουμε και για τους δαίμονες και για τα εχθρικά έθνη, περισσότερο όμως για τον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ο Οποίος, απομακρυνόμενος από το μέσο των Ιουδαίων, αναχωρούσε πολλές φορές στο όρος και εκεί προσευχόταν· «Διότι όσα Εσύ κατασκεύασες» σύμφωνα με τον νόμο, «εκείνοι τα γκρέμισαν» παράνομα. «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό Του», απελαύνοντας από εκεί τους θεοκάπηλους. «Ο Κύριος», ο Πατέρας, «έχει τον θρόνο Του στον ουρανό. Τα μάτια Του επιβλέπουν» τον σαρκωθέντα «πένητα» Υιό, ο Οποίος υφίσταται ύβρεις. «Τα βλέφαρά Του εξετάζουν τους υιούς» των Ιουδαίων που τρέφουν δυσμένεια κατά του Υιού Του. «Ο Κύριος γνωρίζει τον δίκαιο και τον ασεβή, και εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή», έχοντας γίνει εχθρός που επιβουλεύεται τον ίδιο του τον εαυτό. «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες» πειρασμών, «πυρ και θειάφι και πνεύμα καταιγίδας», η οποία τους αναλώνει δίκαια, ως «το μερίδιο του ποτηρίου τους». «Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη, το πρόσωπό Του αγαπά την ευθύτητα».

Διότι, λέει, εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία Του, τέντωσε το τόξο Του και το ετοίμασε, και μαζί με αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου· και, θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδα· φωτιά και θειάφι και θυελλώδης άνεμος θα είναι το μερίδιο του ποτηριού τους· και, φωτιά και χαλάζι, πείνα και θάνατος, ρομφαία και μάστιγα, όλα αυτά δημιουργήθηκαν για τους αμαρτωλούς. Δεν έχουμε ανάγκη από ξένα παραδείγματα για τον δικό μας σωφρονισμό· πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τους εαυτούς μας για τη δική μας διόρθωση και νουθεσία, το πάθημά μας ως θεραπεία μας, το προηγούμενο γεγονός ως προφύλαξη για τα μέλλοντα. Διότι, όταν, απολαμβάνοντας ανάρμοστες και φιλήδονες διασκεδάσεις, είχαμε διαφθαρεί, για να μην αναφέρω τα υπόλοιπα, τότε βλέπαμε την οργή του Κυρίου να καταφέρεται εναντίον μας σαν πλήθος από χαλάζι την ώρα της συγκομιδής των καρπών. Σταμάτησε η καταστροφή με τη μετάνοια, ας μην την προκαλέσουμε πάλι με την αμέλεια· καταπραΰνθηκε ο θυμός Του με τους οχετούς των δακρύων μας, ας μην τον ανάψουμε πάλι με τον αναβρασμό του ακράτητου γέλιου και με την εμμονή σε θεατρικά θεάματα· η ρομφαία που είχε ακονιστεί εναντίον μας αποσύρθηκε, υποχωρώντας στις παρακλήσεις και τις δεήσεις· ας μην τη στιλβώσουμε πάλι, αφιερώνοντας τον εαυτό μας σε ύπνους και μέθες και στην περιποίηση της ακόλαστης κοιλιάς· τον στεναγμό της καρδιάς μας και εκείνη την κραυγή την άκουσε ο Θεός, και δεν την παρέβλεψε· ας μην πάψουμε να το κάνουμε αυτό, ώστε η εκ Θεού φιλανθρωπία να μας βοηθά παντοτινά.